3 - The Book of Funerals - 3 - Libri i Xhenazeve - ٣ - كتاب الجنائز

CHAPTER
١ - باب المشي في الجنازة كيف هو؟
Kapitulli: Si duhet ecur në procesionin e xhenazes
1. Chapter: How to walk in a funeral procession
#2550
2550
- Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Xhafer el-Medaini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga
Ujejne bin Abdurrahman, nga babai i tij, i cili ka thënë: Ishim në xhenazen e Abdurrahman bin Semures, ose
të Osman bin Ebi el-Asit, dhe ata po ecnin me të me një ecje të ngadaltë. Ai tha: Atëherë Ebu Bekre
i qortoi ata dhe e ngriti zërin ndaj tyre (1) dhe tha: "Na kam parë duke ecur shpejt me të bashkë me Profetin (s.a.v.s.) (2)."
٢٥٥٠ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا محمد بن جعفر المدائني، قال: ثنا شعبة عن عُيينة بن عبد الرحمن، عن أبيه قال: كنا في جنازة عبد الرحمن بن سمرة، أو عثمان بن أبي العاص، فكانوا يمشون بها مشيًا لينا. قال: فكان أبا بكرة انتهرهم ورفع عليهم صوته (1) وقال: لقد رأيتنا نرمل بها مع النبي ﷺ (2).
#2551
2551 - Na ka treguar Rebi' el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi ez-Zinadi, nga
babai i tij, se ai ka thënë: Isha ulur me Abdullah bin Xhafer bin Ebi Talibin në el-Baki', kur na u shfaq
një xhenaze. Ibn Xhaferi u kthye nga ne duke u habitur me ecjen e tyre me të,
e tha: "Çudi se si ka ndryshuar gjendja e njerëzve! Për Allahun, nuk ishte asgjë tjetër veçse ecje e shpejtë (el-xhemz) (3). Madje, njeriu debatonte me tjetrin duke i thënë: 'O rob i Allahut, kije frikë Allahun! Për Allahun, sikur po të mbajnë ty me shpejtësi (sikur të ishe ti xhenazja që po nxitohet)' (4)."
٢٥٥١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا ابن وهب: قال أخبرني ابن أبي الزناد، عن أبيه، أنه قال: كنت جالسا مع عبد الله بن جعفر بن أبي طالب بالبقيع، فطُلع علينا بجنازة، فأقبل علينا ابن جعفر يتعجب من مشيهم بها، فقال: عجبًا لما تغير من حال الناس، والله إن كان إلا الجمز (3) وإن كان الرجل ليُلاحي الرجل فيقول: يا عبد الله اتق الله، فوالله لكأنك قد جُمز بك (4).
#2552
2552
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Umame bin Sehl bin Hunejfi, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë:
"Nxitoni me xhenazen, sepse nëse ajo ka qenë e mirë, ju po e afroni atë drejt së mirës, e nëse ka qenë ndryshe nga kjo, atëherë ajo është një e keqe që po e hiqni nga qafat tuaja" (5).
٢٥٥٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب قال أخبرني يونس، عن ابن شهاب، قال: ثنا أبو أمامة بن سهل بن حنيف، عن أبي هريرة قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "أسرعوا بالجنازة، فإن كانت صالحة، قربتموها إلى الخير، وإن كانت غير ذلك كان شرا تضعونه عن رقابكم" (5).
#2553
2553 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Zeme'ah bin Salihu, nga Ibn Shihabi, nga Seid bin el-Musejjibi, nga Ebu Hurejra, nga Profeti (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (6).
٢٥٥٣ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني زمعة بن صالح، عن ابن شهاب، عن سعيد بن المسيب، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله (6).
#2554
2554 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ez-Zuhriu, nga Seid ibn el-Musejjibi, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (7).
٢٥٥٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا سفيان عن الزهري، عن سعيد بن المسيب، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله (7).
#2555
2555
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhibi, nga Seid el-Makburi,
nga Abdurrahman bin Mehrani, se Ebu Hurejra, kur i erdhi vdekja, tha: Shpejtoni me mua
sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kur njeriu i mirë vendoset mbi vigun e tij, ai thotë: Më dërgoni
përpara, më dërgoni përpara! Ndërsa kur njeriu i keq vendoset mbi vigun e tij, ai thotë: O i mjeri unë, ku po më dërgoni?" (8).
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa njerëz (9) kanë menduar se shpejtimi në ecje (10) me xhenazen është më i mirë se çdo gjë tjetër, dhe për këtë kanë argumentuar me këto transmetime.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata (11) dhe kanë thënë: Përkundrazi, me të duhet ecur me një ecje të lehtë, sepse kjo është më e mirë se çdo gjë tjetër. Dhe për këtë kanë argumentuar me atë që
٢٥٥٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب قال أخبرني ابن أبي ذئب، عن سعيد المقبري، عن عبد الرحمن بن، مهران أن أبا هريرة حين حضرته الوفاة قال: أسرعوا بي فإن رسول الله ﷺ قال: "إذا وضع الرجل الصالح على سريره، قال: قدّموني قدّموني، وإذا وضع الرجل السوء على سريره، قال: يا ويلتي أين تذهبون بي" (8).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (9) إلى أن السرعة في السير (10) بالجنازة أفضل من غير ذلك، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون (11) وقالوا: بل يمشى بها مشيًا لينًا، فهو أفضل من غير ذلك. واحتجوا في ذلك بما
#2556
2556
- Na ka treguar Mubashir bin el-Hasan, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Lejth bin Ebi
Selim, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Burden duke treguar nga babai i tij: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) kaloi pranë një xhenazeje ndërsa ata po
nxitonin me të, dhe tha: "Të keni qetësi" (12).
Nuk
kishte tek ne në këtë hadith argument kundër ithtarëve të mendimit të parë, sepse mund të jetë që
në ecjen e tyre të ketë pasur një vrazhdësi që tejkalon atë me të cilën janë urdhëruar në hadithet e para sa i përket shpejtësisë,
kështu që ne e shqyrtuam këtë: A gjejmë në këtë ndonjë dëshmi që na udhëzon për diçka nga kjo?
٢٥٥٦ - حدثنا مبشر بن الحسن، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا شعبة، عن ليث بن أبي سليم، قال: سمعت أبا بردة يحدث عن أبيه: أن النبي ﷺ مر عليه بجنازة وهم يسرعون بها، فقال: "ليكن عليكم السكينة" (12).
فلم يكن عندنا ما في هذا الحديث حجة على أهل المقالة الأولى، لأنه قد يجوز أن يكون في مشيهم ذلك عنف يجاوز ما أمروا به في الأحاديث الأول من السرعة، فنظرنا في ذلك: هل نجد في ذلك دليلا يدلنا على شيء من ذلك؟
#2557
2557 - Abdullah bin Muhammed bin Khushaysh el-Basri na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, ka thënë: Na ka treguar Zaideja, nga Lejthi, nga Ebu Burdeja, nga babai i tij, i cili ka thënë: Pranë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) kaloi një xhenaze me të cilën po ecnin shpejt dhe ajo po tundej (13) ashtu siç tundet kacekja, kështu që ai tha: "Jini të matur me xhenazet tuaja" (14).

Në këtë hadith thuhet se i vdekuri tundehej nga ajo shpejtësi ashtu siç tundet kacekja. Kështu që, ka mundësi që ai t'i ketë urdhëruar për maturi, sepse nga ajo shpejtësi kishte frikë se mos ndodhte diçka me të vdekurin, prandaj i ndaloi nga kjo. Shpejtësia që ai i urdhëroi në transmetimet e para ishte më e matur (15) sesa kjo shpejtësi.

Ne e shqyrtuam këtë gjithashtu, a është transmetuar diçka që na udhëzon drejt këtij kuptimi?
٢٥٥٧ - فإذا عبد الله بن محمد بن خُشيش البصري قد حدثنا، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا زائدة، عن ليث، عن أبي بردة، عن أبيه، قال: مر على رسول الله ﷺ بجنازة يسرعون بها المشي وهي تُمَخَضُ (13) تمخض الزق فقال: "عليكم بالقصد بجنائزكم" (14).
ففي هذا الحديث أن الميت كان يتمخض لتلك السرعة تمخض الزق. فيحتمل أن يكون أمرهم بالقصد، لأن تلك السرعة سرعة يخاف منها أن يكون من الميت شيء، فنهاهم عن ذلك، فكان ما أمرهم به من السرعة في الآثار الأول، هي أقصد (15) من هذه السرعة.
فنظرنا في ذلك أيضا هل روي فيه شيء يدلنا على شيء من هذا المعنى؟
#2558
2558 - E na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Musa, i cili ka thënë: Na ka njoftuar El-Hasan bin Salih, nga Jahja el-Xhabir, nga Ebu Maxhid, nga Ibn Mes'udi (r.a.), i cili ka thënë: E pyetëm Pejgamberin tonë (s.a.v.s.) për ecjen me xhenaze, e ai tha: "Më pak se vrapimi i lehtë (el-habeb); nëse është besimtar, atëherë sa më shpejt aq më mirë (16), e nëse është jobesimtar, atëherë larg qoftë për banorët e Zjarrit" (17).

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) njoftoi në këtë hadith se ecja me xhenaze është më pak se vrapimi i lehtë. Kjo sipas nesh është më pak se ajo që bënin në hadithin e Ebu Musait, derisa i urdhëroi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) me atë që i urdhëroi, dhe ngjashëm me atë që i urdhëroi për shpejtësinë në hadithin e Ebu Hurejres (r.a.).

Me këtë ne bazohemi, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٢٥٥٨ - فإذا أبو أمية قد حدثنا، قال: ثنا عبيد الله بن موسى قال: أنا الحسن بن صالح، عن يحيى الجابر، عن أبي ماجد، عن ابن مسعود ﵁ قال: سألنا نبينا ﷺ عن السير بالجنازة، فقال: "ما دون الخبب فإن يك مؤمنا فما عجل فخير (16)، وإن يك كافرا فبعدًا لأهل النار" (17).
فأخبر رسول الله ﷺ في هذا الحديث أن السير بالجنازة هو ما دون الخبب. فذلك عندنا دون ما كانوا يفعلون في حديث أبي موسى، حتى أمرهم رسول الله ﷺ بما أمرهم به من ذلك ومثل ما أمرهم به من السرعة في حديث أبي هريرة ﵁.
فبهذا نأخذ، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
٢ - باب المشي مع الجنازة أين ينبغي أن يكون منها؟
Kapitulli: Ku duhet qëndruar gjatë ecjes me xhenazen
2. Chapter: Where to walk in relation to the funeral procession
#2559
2559 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, nga babai i tij, i cili ka thënë: "E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekrin dhe Omerin (r.a.) duke ecur para xhenazes (18)."
٢٥٥٩ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن الزهري عن سالم عن أبيه قال: رأيت رسول الله ﷺ وأبا بكر وعمر ﵄ يمشون أمام الجنازة (18).
#2560
2560
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, se
Abdullah bin Umari ecte para xhenazes. Ai tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) vepronte kështu
dhe Ebu Bekri, Umar bin el-Hatabi dhe Uthman bin Affani (r.a.) (19).
٢٥٦٠ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب قال أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن سالم، أن عبد الله بن عمر كان يمشي أمام الجنازة، قال: وكان رسول الله ﷺ يفعل ذلك وأبو بكر وعمر بن الخطاب وعثمان بن عفان ﵃ (19).
#2561
2561 - Na ka treguar Muhamed bin Aziz el-Ejli, i cili ka thënë: Na ka treguar Selame, nga Ukajli, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Shihabi, se Salimi e ka njoftuar atë... pastaj e përmendi të njëjtën gjë (20).
٢٥٦١ - حدثنا محمد بن عزيز الأيلي، قال: ثنا سلامة عن عُقيل، قال: حدثني ابن شهاب، أن سالما أخبره … ثم ذكر مثله (20).
#2562
2562 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, i cili ka thënë: Na ka treguar Ukajl bin Halid... pastaj e përmendi të njëjtën me zinxhirin e tij të transmetimit (21).
٢٥٦٢ - حدثنا نصر بن مرزوق، وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: ثنا عُقَيل بن خالد … ثم ذكر بإسناده مثله (21).
#2563
2563
- Na ka treguar Rabi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Ufejr, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Ejub, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ukajl, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga Ibn Umari, se ai ecte para xhenazes
dhe se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ecte para xhenazes, po ashtu edhe Ebu Bekri, Omari dhe Osmani (r.a.), dhe kështu është suneti në përcjelljen e xhenazes (22).
٢٥٦٣ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا سعيد بن عفير قال: ثني يحيى بن أيوب، قال: ثنا عقيل، عن ابن شهاب، عن سالم، عن ابن عمر، أنه كان يمشي أمام الجنازة وأن رسول الله ﷺ كان يمشي بين يدي الجنازة وأبو بكر وعمر وعثمان ﵃، وكذلك السنة في اتباع الجنازة (22).
#2564
2564 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku (h)
Dhe na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ecte para xhenazes, po ashtu edhe Ibn Omeri dhe halifët e kështu me radhë (23) deri në ditët tona (24).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (25) kanë menduar se ecja para xhenazes është më e vlefshme sesa ecja pas saj, dhe për këtë kanë argumentuar me këto transmetime (26).
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata (27), duke thënë: Ecja pas saj është më e vlefshme sesa ecja para saj. Argumenti i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë ishte se hadithi i Ibn Ujejnes, të cilin e përmendëm në fillim të këtij kapitulli, është transmetuar nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, nga babai i tij, i cili ka thënë: 'E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekrin dhe Omerin (28) (r.a.) duke ecur para xhenazes.'
Kështu, ky u bë një lajm nga Ibn Omeri (r.a.) për atë që kishte parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekrin dhe Omerin (r.a.) duke bërë në këtë çështje.
Mund të jetë që ata kanë bërë diçka, ndërkohë që diçka tjetër ishte më e vlefshme sipas tyre për të treguar lehtësimin. Ashtu siç i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka marrë abdest duke i larë gjymtyrët nga një herë, ndërsa marrja abdest nga dy herë është më e vlefshme, dhe marrja abdest nga tri herë është më e vlefshmja nga të gjitha, por ai e bëri atë që bëri për të treguar lehtësimin.
Më pas, Ibn Ujejne ka kundërshtuar në senedin e këtij hadithi të gjithë shokët e Ez-Zuhriut përveç tij. Maliku e ka transmetuar nga Ez-Zuhriu, i cili ka thënë: 'I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ecte para xhenazes,'
dhe e ka ndërprerë atë. Pastaj e kanë transmetuar Ukajli dhe Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, i cili ka thënë: 'I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekri, Omeri dhe Osmani (r.anhum) ecnin para xhenazes.' Ky është kuptimi i tij, edhe nëse nuk është me këto fjalë, sepse origjina e hadithit të tij është nga Salimi, i cili ka thënë: 'Abdullah bin Omeri (r.a.) ecte para xhenazes, po ashtu edhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekri, Omeri dhe Osmani (r.anhum).'
Kështu, të gjitha këto fjalë në këtë hadith janë nga Salimi dhe jo nga Ibn Omeri (r.a.), prandaj u bë hadith i ndërprerë, dhe në hadithin e Jahja bin Ejubit, nga Ukajli, thuhet gjithashtu: 'Kështu është suneti në përcjelljen e xhenazes,' një shtesë mbi atë që gjendet në hadithin e Lejthit dhe Selames nga Ukajli. Kështu që, as në këtë nuk ka argument, sepse kjo është ose nga fjalët e Salimit, ose nga fjalët e Ez-Zuhriut.
Nga Ibn Omeri është transmetuar edhe e kundërta e kësaj, të cilën do ta transmetojmë në vendin e vet në këtë kapitull, në dashtë Allahu.
Dhe ithtarët e mendimit të parë kanë thënë: Është transmetuar nga një grup shokësh të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) se ata ecnin para xhenazes. Dhe ata përmendën atë që...
٢٥٦٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا مالك (ح)
وحدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن ابن شهاب، قال: كان رسول الله ﷺ يمشي أمام الجنازة، وابن عمر والخلفاء هلم جرا يعني (23) إلى يومنا هذا (24).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (25) إلى أن المشي أمام الجنازة أفضل من المشي خلفها، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار (26).
وخالفهم في ذلك آخرون (27)، فقالوا: المشي خلفها أفضل من المشي أمامها. وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى أن حديث ابن عيينة الذي ذكرناه في أول هذا الباب، قد رواه عن الزهري، عن سالم، عن أبيه قال: رأيت رسول الله ﷺ وأبا بكر وعمر (28) ﵄ يمشون أمام الجنازة.
فصار في ذلك خبرا عن ابن عمر ﵄ عما رأى رسول الله ﷺ وأبا بكر وعمر ﵄ يفعلونه في ذلك.
وقد يجوز أن يكون كانوا يفعلون شيئا، وغيره عندهم أفضل منه للتوسعة. كما قد توضأ رسول الله ﷺ مرة مرة، والوضوء مرتين مرتين أفضل منه، والوضوء ثلاثا ثلاثا أفضل من ذلك كله، ولكنه فعل ما فعل من ذلك للتوسعة.
ثم قد خالف ابن عيينة في إسناد هذا الحديث كل أصحاب الزهري غيره. فرواه مالك عن الزهري، قال: "كان رسول الله ﷺ يمشي أمام الجنازة،
فقطعه. ثم رواه عُقيل ويونس، عن ابن شهاب، عن سالم، قال: "كان رسول الله ﷺ وأبو بكر وعمر وعثمان ﵃ يمشون أمام الجنازة" وهذا معناه وإن لم يكن لفظه كذلك، لأن أصل حديثه إنما هو عن سالم، قال: "كان عبد الله بن عمر ﵄ يمشي أمام الجنازة، وكذلك كان رسول الله ﷺ وأبو بكر وعمر وعثمان ﵃".
فصار هذا الكلام كله في هذا الحديث إنما هو من سالم لا من ابن عمر ﵄، فصار حديثا منقطعا، وفي حديث يحيى بن أيوب، عن عقيل، كذلك السنة في اتباع الجنازة زيادة على ما في حديث الليث وسلامة عن عقيل: فكذلك أيضا لا حجة فيه لأنه إنما هو من كلام سالم، أو من كلام الزهري.
وقد روي عن ابن عمر خلافه مما سنرويه في موضعه في هذا الباب إن شاء الله.
وقال أصحاب المقالة الأولى: وقد روي عن جماعة من أصحاب رسول الله ﷺ أنهم كانوا يمشون أمام الجنازة. وذكروا ما
#2565
2565 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibn el-Munkediri, i cili e ka dëgjuar Rebi'a bin Abdull-llah bin Hudajrin duke thënë: "E kam parë Omer bin el-Hatabin (r.a.) duke u prirë njerëzve para xhenazes së Zejnebes (r.a.) (29)."
٢٥٦٥ - حدثنا يونس، قال: حدثنا سفيان، عن ابن المنكدر، سمع ربيعة بن عبد الله بن هدير يقول: رأيت عمر بن الخطاب ﵁ يقدم الناس أمام جنازة زينب ﵂ (29).
#2566
2566 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Ibn el-Munkediri ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (30).
٢٥٦٦ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني مالك، عن ابن المنكدر … فذكر بإسناده مثله (30).
#2567
2567 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Abdula'la, i cili ka thënë: E pyeta Said bin Xhubejrin për ecjen para xhenazes, e ai tha: Po, e kam parë Ibn Abasin duke ecur para xhenazes (31).
٢٥٦٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا إسرائيل، عن عبد الأعلى، قال: سألت سعيد بن جبير عن المشي أمام الجنازة، فقال: نعم رأيت ابن عباس يمشي أمام الجنازة (31).
#2568
2568 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Lehia, nga Ubejdullah bin el-Mugira, se Ebu Rashidi, i çliruari i Muajkib bin Ebi Fatimes, e ka njoftuar atë se ai e ka parë Osman bin Afanin, Talha bin Ubejdullahun dhe Zubejr bin el-Avamin (r.a.) duke e bërë atë (32).
٢٥٦٨ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب قال أخبرني ابن لهيعة، عن عبيد الله بن المغيرة، أن أبا راشد، مولى مُعيقيب بن أبي فاطمة، أخبره أنه رأى عثمان بن عفان، وطلحة بن عبيد الله، والزبير بن العوام ﵃ يفعلونه (32).
#2569
2569 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhibi, nga Salihu, skllavi i liruar i Teu'ames: Se ai i ka parë Ebu Hurejren, Abdullah bin Omerin, Ebu Usejd es-Sa'idin dhe Ebu Kataden (r.a.) duke ecur para xhenazes (33).

Kanë thënë: Kjo tregon se ecja para xhenazes është më e vlefshme sesa ecja pas saj.

U është thënë atyre: Kjo nuk tregon asgjë nga ajo që përmendët, por vetëm se e ka lejuar ecjen para xhenazes, dhe kjo është diçka që kundërshtarët e tyre nuk e mohojnë, se ecja para xhenazes është e lejuar. Por ju dhe ata keni mospajtime se cila është më e vlefshme, kjo apo ecja pas xhenazes. Nëse keni ndonjë transmetim të saktë se ecja para xhenazes është më e vlefshme se ecja pas saj, atëherë vërtetohet ajo që keni thënë, përndryshe fjala e tij deri më tani është e barabartë me fjalën tuaj.

E nëse ata argumentojnë për këtë me atë që
٢٥٦٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني ابن أبي ذئب، عن صالح مولى التوأمة: أنه رأى أبا هريرة، وعبد الله بن عمر، وأبا أسيد الساعدي، وأبا قتادة ﵃ يمشون أمام الجنازة (33).
قالوا: فقد دل هذا على أن المشي أمام الجنازة أفضل من المشي خلفها.
قيل لهم: ما دلّ ذلك على شيء مما ذكرتم، ولكنه أباح المشي أمام الجنازة، وهذا مما لا ينكره مخالفهم أن المشي أمام الجنازة مباح. وإنما اختلفتم أنتم وإياه في الأفضل من ذلك، ومن المشي خلف الجنازة. فإن كان عندكم أثر صحيح فيه أن المشي أمام الجنازة أفضل من المشي خلفها، ثبت بذلك ما قلتم وإلا فقوله: إلى الآن، مكافئ لقولكم.
وإن احتجوا في ذلك بما
#2570
2570
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, nga Maliku, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Nuk është prej Sunetit ecja pas xhenazes. Dhe ka thënë Ibn Shihabi: Ecja pas xhenazes është gabim ndaj Sunetit (34).
U është thënë atyre: Këto janë fjalët e Ibn Shihabit, andaj thënia e tij në këtë çështje është si thënia juaj, pasi kundërshtari i tij dhe kundërshtari juaj ka argumente kundër tij dhe kundër jush, të cilat do t'i përmendim në këtë kapitull, në dashtë Allahu i Madhëruar.
Pastaj u kthyem tek ajo që është transmetuar në këtë kapitull nga traditat (ethar), nëse ka diçka në to që e lejon ecjen pas xhenazes.
٢٥٧٠ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب عن مالك عن ابن شهاب، قال: ليس من السنة المشي خلف الجنازة. وقال ابن شهاب والمشي خلف الجنازة من خطأ السنة (34).
قيل لهم: هذا كلام ابن شهاب، فقوله في ذلك كقولكم، إذ كان لمخالفه ومخالفكم من الحجة عليه وعليكم ما سنذكره في هذا الباب إن شاء الله تعالى.
ثم رجعنا إلى ما روي في هذا الباب من الآثار، هل فيه شيء يبيح المشي خلف الجنازة.
#2571
2571
- Atëherë, Rabi' el-Xhizi dhe Ibn Ebi Davudi, na kanë treguar, duke thënë: Na ka treguar Ebu Zur'ah, i cili ka thënë:
Na ka lajmëruar Junus bin Jezidi, nga Ibn Shihabi, nga Enes bin Maliku, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe Ebu Bekri
dhe Omeri (r.a.) ecnin para xhenazes dhe pas saj (35).
٢٥٧١ - فإذا ربيع الجيزي، وابن أبي داود، قد حدثانا، قالا: ثنا أبو زرعة، قال: أنا يونس بن يزيد عن ابن شهاب، عن أنس بن مالك، أن رسول الله ﵌ وأبا بكر وعمر ﵄ كانوا يمشون أمام الجنازة وخلفها (35).
#2572
2572 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Beshari, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Bekr el-Bursani, nga Junus bin Jezidi... pastaj e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (36).
Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ecte pas xhenazes, ashtu siç ecte para saj.
Nëse ecja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekrit dhe Omerit (r.a.) para xhenazes është argument për ju se kjo është më e vlefshme sesa ecja pas saj, atëherë po ashtu ecja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekrit dhe Omerit (r.a.) pas saj është argument për kundërshtarin tuaj kundër jush se kjo është më e vlefshme sesa ecja para saj, kështu që kundërshtari juaj dhe ju jeni të barabartë në këtë kapitull, andaj nuk keni asnjë argument në të kundër tij.
٢٥٧٢ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن بشار قال: ثنا محمد بن بكر البرساني، عن يونس بن يزيد … ثم ذكر بإسناده مثله (36).
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ كان يمشي خلف الجنازة، كما كان يمشي أمامها. فإن كان مشي رسول الله ﷺ وأبي بكر وعمر ﵄ أمام الجنازة حجةً لكم أن ذلك أفضل من المشي خلفها، فكذلك مشي رسول الله ﷺ وأبي بكر وعمر ﵄ خلفها حجة لمخالفكم عليكم أن ذلك أفضل من المشي أمامها، فقد استوى خصمكم وأنتم في هذا الباب، فلا حجة لكم فيه عليه.
#2573
2573
- Na ka treguar Ebu Bekre dhe Ibn Merzuki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Uthman bin Omer bin Faris, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Ubejdullah, nga Zijad bin Xhubejr, nga babai i tij, nga Mugire bin Shube, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kalorësi (ecën) pas xhenazes, ndërsa këmbësori ku të dojë rreth saj" (37).
Në këtë hadith, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu ka lejuar ecjen pas xhenazes, ashtu siç ka lejuar ecjen para saj. Dhe në asgjë nga ajo që përmendëm nuk ka diçka që tregon se cila prej tyre është më e vlefshme.
Është transmetuar nga Enes bin Maliku (r.a.) diçka me kuptim të afërt me hadithin e Mugires, por nuk është përmendur nga Profeti (s.a.v.s.).
٢٥٧٣ - وقد حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا عثمان بن عمر بن فارس، قال: ثنا سعيد بن عبيد الله، عن زياد بن جبير، عن أبيه، عن المغيرة بن شعبة، قال: قال رسول الله ﷺ: "الراكب خلف الجنازة والماشي حيث شاء منها" (37).
فأباح في هذا الحديث أيضا رسول الله ﷺ المشي خلف الجنازة، كما أباح المشي أمامها. وليس في شيء مما ذكرنا ما يدل على الأفضل من ذلك ما هو؟.
وقد روي عن أنس بن مالك ﵁ ما معناه قريب من معنى حديث المغيرة، ولم يذكر عن النبي ﷺ.
#2574
2574
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajash, nga
Humejd el-Tauil, nga Enes bin Maliku, lidhur me njeriun që përcjell xhenazen. Ai tha: "Ju jeni vetëm
përcjellës të saj, andaj ecni para saj, pas saj, në të djathtë të saj dhe në të majtë të saj (38)."
٢٥٧٤ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا أبو بكر بن عياش عن حميد الطويل، عن أنس بن مالك في الرجل يتبع الجنازة. قال: إنما أنتم مشيعون لها، فامشوا بين يديها وخلفها، وعن يمينها وعن شمالها (38).
#2575
2575 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ufejr, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Ejub, nga Humajdi, nga Enes bin Maliku ... ngjashëm me të (39).
Gjithashtu është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me këtë.
٢٥٧٥ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا ابن عفير قال: حدثني يحيى بن أيوب، عن حميد، عن أنس بن مالك … مثله (39).
وقد روي عن رسول الله ﷺ في ذلك أيضا.
#2576
2576
- Na ka treguar Abdyl Gani bin Rifa'ah el-Lahmi, ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijad, ka thënë:
Na ka treguar Shu'beh, nga Ash'ath bin Selim, ka thënë: E kam dëgjuar Muavije bin Suvejd bin Mukarrin ka thënë: E kam dëgjuar
El-Bera bin Azib duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na ka urdhëruar ta ndjekim xhenazen (40).

këtë hadith thuhet se ai i ka urdhëruar ata ta ndjekin xhenazen, dhe ndjekësi i diçkaje është ai që vjen pas saj, jo
ai që i paraprin asaj. Pra, në atë që përmendëm, ka dëshmi që tregon pavlefshmërinë e thënies së Zuhriut: se ecja pas xhenazes është gabim ndaj Sunetit.
٢٥٧٦ - ما حدثنا عبد الغني بن رفاعة اللخمي، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن أشعث بن سليم، قال: سمعت معاوية بن سويد بن مقرن قال: سمعت البراء بن عازب يقول: أمرنا رسول الله ﷺ باتباع الجنازة (40).
ففي هذا الحديث أنه أمرهم باتباع الجنازة والمتبع للشي هو المتأخر عنه لا المتقدم أمامه. ففيما ذكرنا ما قد دل على فساد قول الزهري: أن المشي خلف الجنازة من خطأ السنة.
#2577
2577
- Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Jala bin Ata,
nga Abdullah bin Jesar, nga Amr bin Hurejth, i cili ka thënë: I thashë Ali bin Ebi Talibit (r.a.),
çfarë thua për ecjen para xhenazes? Aliu (r.a.) tha: Ecja pas saj është më e vlefshme
sesa ecja para saj, ashtu siç është vlera e namazit farz ndaj atij nafile. Tha: I thashë: Vërtet unë i kam parë Ebu Bekrin
dhe Omerin (r.a.) duke ecur para saj. Ai tha: Ata të dy nuk dëshironin t'i vënin njerëzit në vështirësi (41).
٢٥٧٧ - حدثنا ربيع المؤذن قال: ثنا أسد، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن يعلى بن عطاء، عن عبد الله بن يسار، عن عمرو بن حريث، قال: قلت لعلي بن أبي طالب ﵁، ما تقول في المشي أمام الجنازة؟ فقال علي بن أبي طالب ﵁: المشي خلفها أفضل من المشي أمامها كفضل المكتوبة على التطوع، قال: قلت فإني رأيت أبا بكر وعمر ﵄ يمشيان أمامها، فقال: إنهما يكرهان أن يحرجا الناس (41).
#2578
2578
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahwas, nga Ebu Ferueh el-Hemdani, nga Za'ideh bin Khirash, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn [Abdurrahman bin] Ebza, nga babai i tij, i cili ka thënë: Isha duke ecur në një xhenaze ku ishin Ebu Bekri, Omeri dhe Aliu (r.a.). Ebu Bekri dhe Omeri (r.a.) po ecnin para saj, ndërsa Aliu (r.a.) po ecte pas saj, me dorën time në dorën e tij. Atëherë Aliu (r.a.) tha: "Sa i përket vlerës së njeriut që ecën pas xhenazes ndaj atij që ecën para saj, ajo është si vlera e namazit me xhemat ndaj namazit të vetëm. Ata të dy (Ebu Bekri dhe Omeri) dinë për këtë aq sa di edhe unë, por ata janë të thjeshtë dhe ua lehtësojnë njerëzve (42).
Në këtë hadith është preferenca e Aliut (r.a.) për të ecur pas xhenazes mbi ecjen para saj. Dhe thënia e tij: 'Ebu Bekri dhe Omeri (r.a.) dinë për këtë aq sa di edhe unë, dhe ata e lënë këtë vetëm për t'ua lehtësuar njerëzve', jo sepse kjo është më e mirë se tjetra. Kjo është diçka që nuk thuhet me mendim (re'j), por thuhet dhe dihet përmes njoftimit (teukif) që u ka bërë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe ua ka mësuar atyre. Kështu, u vërtetua me saktësinë e asaj që kemi transmetuar se ecja pas xhenazes është më e mirë se ecja para saj."
٢٥٧٨ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا أبو الأحوص، عن أبي فروة الهمداني عن زائدة بن خراش قال: ثنا ابن [عبد الرحمن بن] أبزى، عن أبيه، قال: كنت أمشي في جنازة فيها أبو بكر وعمر وعلي ﵃. فكان أبو بكر وعمر ﵄ يمشيان أمامها، وعلي ﵁ يمشي خلفها يدي في يده. فقال علي ﵁: أما إن فضل الرجل يمشي خلف الجنازة على الذي يمشي أمامها كفضل
صلاة الجماعة على صلاة الفذ، وإنهما ليعلمان من ذلك مثل الذي أعلم، ولكنهما سهلان يسهلان على الناس (42).
ففي هذا الحديث تفضيل عليّ ﵁ المشي خلف الجنازة على المشي أمامها. وقوله: إن أبا بكر وعمر ﵄ يعلمان من ذلك مثل الذي أعلم، وإنهما إنما يتركان ذلك للتسهيل على الناس. لا لأن ذلك أفضل من غيره. وهذا مما لا يقال بالرأي إنما يقال ويعلم بالتوقيف بما قد وقفهم عليه رسول الله ﷺ، وعلمهم إياه من ذلك، فقد ثبت بتصحيح ما روينا أن المشي خلف الجنازة أفضل من المشي أمامها.
#2579
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٢٥٧٩ - وقد حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو اليمان الحكم بن نافع البهراني، قال: ثنا أبو بكر بن أبي مريم، عن راشد بن سعد، عن نافع، قال: خرج عبد الله بن عمر وأنا معه على جنازة فرأى معها نساء فوقف ثم قال: ردهن فإنهن فتنة الحي والميت، ثم مضى فمشى خلفها. فقلت: يا أبا عبد الرحمن! كيف المشي في الجنازة أمامها أم خلفها؟. فقال: أما تراني أمشي خلفها" (43).
فهذا عبد الله بن عمر ﵄ لما سئل عن المشي في الجنازة أجاب سائله أنه خلفها، وهو الذي روينا عنه في الباب الأول أن رسول الله ﷺ كان يمشي أمامها، فدل ذلك أن رسول الله ﷺ كان يفعل ذلك على جهة التخفيف على الناس ليعلمهم أن المشي خلف الجنازة وإن كان أفضل من المشي أمامها، ليس هو مما لا بد منه، ولا مما يحرج تاركه، ولكنه مما له أن يفعله ويفعل غيره. وكذلك ما روي عن ابن عمر من ذلك، فروى عنه سالم أنه كان يمشي أمام الجنازة. فدل ذلك على إباحة المشي أمامها، لا على أن ذلك أفضل من المشي خلفها، ثم روى عنه نافع أنه مشى خلفها. فدل ذلك أيضا على إباحة المشي خلفها، لا على أن ذلك أفضل من غيره. فلما سأله أخبره بالمشي الذي ينبغي أن يفعل في الجنازة أنه خلفها، لا على أنه هو الذي أفضل من غيره.
وقد روينا في حديث البراء أن النبي ﷺ "أمرهم باتباع الجنازة"، والأغلب من معنى ذلك هو المشي خلفها أيضا. فصار بذلك من حق الجنازة اتباعها والصلاة عليها فكان المصلي عليها يكون في صلاته عليها متأخرا عنها.
فالنظر على ذلك أن يكون المتبع لها في اتباعه لها متأخرا عنها، فهذا هو النظر مع ما قد وافقه من الآثار.
#2580
2580
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga
Abdullah bin Sherik el-Amiri, i cili ka thënë: E kam dëgjuar El-Harith bin Ebi Rebi'ah duke e pyetur Abdullah bin Omerin për një ummu veled
të tij të krishterë që kishte vdekur. Ibn Omeri i tha: 'Jep urdhrat e tu ndërsa je larg saj, pastaj ec para saj, sepse ai që ecën para xhenazes nuk është me të (44).'
Ky është Ibn Omeri që njofton se ai që ecën (45) para xhenazes nuk është me të. Kështu që ishte e pamundur që kjo të ishte kështu sipas tij, ndërkohë që ai e kishte parë Pejgamberin (s.a.v.s.) duke ecur para saj.
Me këtë
u vërtetua se origjina e hadithit të Salimit që kemi transmetuar në fillim të këtij kapitulli, është ashtu siç e ka transmetuar Maliku, nga Ez-Zuhriu si maukuf, ose siç e kanë transmetuar Ukajli dhe Junusi, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi si maukuf. Jo ashtu siç e ka transmetuar Ibn Ujejne, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, nga babai i tij si marfu'.
٢٥٨٠ - وقد حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أحمد بن يونس قال: ثنا إسرائيل، عن عبد الله بن شريك العامري، قال: سمعت الحارث بن أبي ربيعة سأل عبد الله بن عمر عن أم ولد
له نصرانية ماتت. فقال له ابن عمر: تأمر بأمرك وأنت بعيد منها ثم تسير أمامها، فإن الذي يسير أمام الجنازة ليس معها (44).
فهذا ابن عمر يخبر أن الذي يسير (45) أمام الجنازة ليس معها. فاستحال أن يكون ذلك عنده كذلك، وقد رأى النبي ﷺ يمشي أمامها.
فقد ثبت بذلك أن أصل حديث سالم الذي رويناه في أول هذا الباب، إنما هو كما رواه مالك، عن الزهري موقوفا، أو كما رواه عقيل ويونس، عن الزهري، عن سالم موقوفا. لا كما رواه ابن عيينة، عن الزهري، عن سالم، عن أبيه مرفوعا.
#2581
2581
- Na ka treguar Ibn Ebi Merjem, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Firjabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Jahja, nga Muxhahidi, i cili ka thënë: Isha ulur me Abdullah bin Omerin (r.anhuma), kur kaloi pranë tij një xhenaze. Ibn Omeri (r.anhuma) u ngrit dhe pastaj tha: "Ngrihu, sepse unë e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) të ngrihej për xhenazen e një hebreu që kaloi pranë tij." Atij iu tha: "A dëshiron ta ndjekësh atë, sepse në ndjekjen e xhenazes ka shpërblim?" Kështu, ne u nisëm duke ecur me të. Ai shikoi dhe pa disa njerëz, e tha: "Cilët janë ata që janë përpara xhenazes?" Unë thashë: "Ata janë familjarët e të vdekurit." Ai tha: "Ata nuk janë me xhenazen, por [duhet të jenë] në krahët e saj ose pas saj." Ndërsa ai po ecte, dëgjoi një grua duke vajtuar (rannah), kështu që më rrotulloi duke më mbajtur për dore dhe u kthye nga ajo, e i tha: "E keqe! Na e privove këtë xhenaze. Shko, o Muxhahid, sepse ti kërkon shpërblimin, ndërsa kjo kërkon mëkatin. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na ka ndaluar ta ndjekim xhenazen kur me të ka një vajtuese (46)(47).
Nëse dikush thotë: Si mund të jetë ecja pas xhenazes më e vlefshme se ecja para saj, kur Omer bin el-Hatabi, në prani të shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në xhenazen e Zejnebes, i vendosi njerëzit para saj? Kjo është dëshmi se ai nuk e shihte ecjen pas saj si parësore fare, përndryshe do t'ua lejonte atyre që ecnin pas saj.
Iu tha atij: Si mund të jetë kjo që përmende? Ndërkohë që Aliu bin Ebi Talibi (r.a.) ka thënë: Ata të dy (duke pasur parasysh Ebu Bekrin dhe Omerin r.anhuma) e dinin se ecja pas saj është më e vlefshme se ecja para saj. Pastaj, ai (Omeri) e bëri këtë veprim që përmende, sipas nesh - e Allahu e di më mirë - për një arsye rastësore, ose për shkak të grave që ishin pas saj, kështu që ai nuk pëlqeu që burrat të përziheshin me to, prandaj i urdhëroi ata të ecnin përpara për atë arsye, e jo sepse kjo është më e vlefshme se ecja pas saj. E kam dëgjuar Junusin duke përmendur nga Ibn Vehbi se ai ka dëgjuar dikë që e thoshte këtë, dhe ky është interpretimi më i mirë për këtë hadith, në mënyrë që të mos ketë kundërshtim me atë që ka përmendur Aliu për Ebu Bekrin dhe Omerin (r.anhuma)."
٢٥٨١ - حدثنا ابن أبي مريم، قال: ثنا الفريابي، قال: ثنا إسرائيل، قال: ثنا أبو يحيى، عن مجاهد، قال: كنت مع عبد الله بن عمر ﵄ جالسا، فمرت به جنازة، فقام ابن عمر ﵄، ثم قال: قم، فإني رأيت رسول الله ﷺ قام الجنازة يهودي مرت عليه فقيل له هل لك أن تتبعها فإن في اتباع الجنازة أجرا؟ فانطلقنا نمشي معها، فنظر فرأى ناسا، فقال: ما أولئك الذين بين يدي الجنازة؟ قلت: هم أهل الجنازة فقال: ما هم مع الجنازة، ولكن كتفيها أو وراءها. فبينما هو يمشي إذ سمع رانّة فاستدارني وهو قابض على يدي فاستقبلها، فقال لها: شرا، حرمتنا هذه الجنازة، اذهب يا
مجاهد، فإنك تريد الأجر، وهذه تريد الوزر، إن رسول الله ﷺ نهانا أن نتبع الجنازة معها رانة (46)(47).
فإن قال قائل: وكيف يجوز أن يكون المشي خلف الجنازة أفضل من المشي أمامها وقد كان عمر بن الخطاب بحضرة أصحاب رسول الله ﷺ في جنازة زينب، يقدّم الناس أمامها، فذلك دليل على أنه كان لا يرى المشي خلفها أصلا، ولولا ذلك لأباحه لمن مشى خلفها.
قيل له: وكيف يجوز ما ذكرت؟. وقد قال علي بن أبي طالب ﵁: إنهما يريد أبا بكر وعمر ﵄، يعلمان أن المشي خلفها أفضل من المشي أمامها، ثم يفعل هذا المعنى الذي ذكرته ولكنه فعل ذلك، عندنا - والله أعلم - لعارض، إما لنساء كُنّ خلفها، فكره للرجال مخالطتهن، فأمرهم بالتقدم لذلك العارض لا لأنه أفضل من المشي خلفها. وقد سمعت يونس يذكر عن ابن وهب أنه سمع من يقول ذلك، وهو أولى ما حمل عليه هذا الحديث، حتى لا يتضاد ما ذكره علي عن أبي بكر وعمر ﵄.
#2582
2582
- Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sherik, nga Mugira, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Esvedi, kur kishte gra me të (xhenazen), më kapte për dore dhe ne ecnim përpara saj. Por, kur nuk kishte gra me të, ne ecnim pas saj (48).

Ky është Esved bin Jezidi, i cili pavarësisht shoqërimit të tij të gjatë me Abdullah bin Mes'udin dhe shoqërimit të tij me Omerin (r.a.), qëllimi i tij në ecjen me xhenazen ishte ecja pas saj, përveç nëse i paraqitej ndonjë rrethanë, kështu që ai ecte para saj për shkak të asaj rrethane, e jo sepse kjo ishte më e vlefshme tek ai se diçka tjetër. Po ashtu edhe Omeri, ajo që kemi transmetuar prej tij lidhur me atë që bëri në xhenazen e Zejnebes (r.a.), sipas nesh është në këtë kuptim, e Allahu e di më së miri.
٢٥٨٢ - وقد حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد قال أنا شريك، عن مغيرة، عن إبراهيم قال: كان الأسود إذا كان معها نساء أخذ بيدي، فتقدمنا نمشي أمامها، فإذا لم يكن معها نساء، مشينا خلفها (48).
فهذا الأسود بن يزيد على طول صحبته لعبد الله بن مسعود وعلى صحبته لعمر ﵄ قد كان قصده في المشي مع الجنازة إلى المشي خلفها، إلا أن يعرض له عارض فمشى أمامها لذلك العارض، لا لأن ذلك أفضل عنده من غيره. فكذلك عمر ما رويناه عنه فيما فعله في جنازة زينب ﵂، هو على هذا المعنى عندنا والله أعلم.
#2583
2583 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Ebi es-Serri, i cili ka thënë: Na ka treguar Fudajl bin Ijad, i cili ka thënë: Na ka treguar Mensuri, nga Ibrahimi (h)
Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahves, nga Mugira, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: "Ata e urrenin ecjen para xhenazes" (49).
Ky është Ibrahimi që e thotë këtë, dhe kur ai thotë: "Ata", ai ka për qëllim shokët e Abdullahut. Ata e urrenin këtë, pastaj e bënin për shkak të ndonjë arsyeje, sepse kjo është më e mirë (50) sesa përzierja me gratë nëse ato i afrohen xhenazes. Ndërsa nëse ato janë larg saj, ose nuk ka gra me të, atëherë ecja pas saj është më e mirë sesa ecja para saj, në të djathtë apo në të majtë të saj.
Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamed bin el-Hasanit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٢٥٨٣ - وقد حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن أبي السري، قال: ثنا فضيل بن عياض، قال: ثنا منصور، عن إبراهيم (ح)
وحدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا أبو الأحوص، عن مغيرة عن إبراهيم، قال: كانوا يكرهون السير أمام الجنازة" (49).
فهذا إبراهيم يقول هذا، وإذا قال: "كانوا" فإنما يعني بذلك أصحاب عبد الله، فقد كانوا يكرهون هذا، ثم يفعلونه للعذر لأن ذلك هو أفضل (50) من مخالطة النساء إذا
قربن من الجنازة، فأما إذا بعدن منها، أو لم يكن معها نساء، فإن المشي خلفها أفضل من المشي أمامها وعن يمينها وعن شمالها.
وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد بن الحسن، رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
٣ - باب الجنازة تمر بالقوم أيقومون لها أم لا؟
Kapitulli: A duhet të ngrihen njerëzit kur kalon xhenazja?
3. Chapter: Should people stand when a funeral procession passes by?
#2584
2584
- Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ajjashi
nga Ismail bin Umeje, nga Musa bin Imran bin Minah: Se pranë Aban bin Uthmanit kaloi një
xhenaze dhe ai u ngrit për të e tha: Uthmanit (r.a.) i kaloi pranë një xhenaze dhe ai u ngrit për të e tha: Të Dërguarit të Allahut
(s.a.v.s.) i kaloi pranë një xhenaze dhe ai u ngrit për të (51).
٢٥٨٤ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا معلى بن منصور، قال: ثنا إسماعيل بن عياش عن إسماعيل بن أمية، عن موسى بن عمران بن مناح: أن أبان بن عثمان مرت به جنازة فقام لها وقال: إن عثمان ﵁ مرت به جنازة فقام لها وقال: إن رسول الله ﷺ مرت به جنازة فقام لها (51).
#2585
2585
- Na ka treguar Jezidi, ka thënë: Na ka treguar Duhajmi, ka thënë: Na ka treguar Said bin Mesleme bin Hisham bin Abdilmelik, nga Ismail bin Umeje... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, përveç se ai tha: Pashë Osmanin (r.a.) duke e bërë këtë, dhe ai më njoftoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e bënte këtë (52).
٢٥٨٥ - حدثنا يزيد قال: ثنا دحيم، قال: ثنا سعيد بن مسلمة بن هشام بن عبد الملك، عن إسماعيل بن أمية … فذكر بإسناده مثله إلا أنه قال: رأيت عثمان ﵁ يفعل ذلك، وأخبرني أن رسول الله ﷺ يفعل ذلك (52).
#2586
2586
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga ez-Zuhriu, nga Salimi, nga babai i tij, nga Amir bin Rabia (r.a.) se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Kur ta shihni xhenazen, ngrihuni në këmbë për të derisa të ulet (53) ose t'ju lërë pas (të kalojë)" (54).
٢٥٨٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا سفيان، عن الزهري، عن سالم، عن أبيه، عن عامر بن ربيعة ﵁ أن النبي ﷺ قال: "إذا رأيتم الجنازة فقوموا لها حتى توضع (53) أو تخلفكم" (54).
#2587
2587 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Ebi el-Uezir, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (55).
٢٥٨٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا إبراهيم بن أبي الوزير قال: ثنا سفيان … فذكر بإسناده مثله (55).
#2588
2588
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ezher bin Sad es-Semman, nga Ibn Avni, nga Nafiu,
nga Ibn Omeri, nga Amir bin Rabia, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më ka thënë: "Nëse sheh një xhenaze,
atëherë ngrihu në këmbë" (56).
٢٥٨٨ - حدثنا يزيد بن سنان قال: ثنا أزهر بن سعد السمان عن ابن عون، عن نافع، عن ابن عمر، عن عامر بن ربيعة قال: قال لي رسول الله ﷺ: "إذا رأيت جنازة فقم" (56).
#2589
2589
- Na tregoi Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na tregoi Husejn bin Mehdi, i cili ka thënë: Na tregoi Abdurrezaku, i cili ka thënë:
Më njoftoi Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më njoftoi Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më njoftoi Salimi nga Nafiu, nga Ibn
Umeri, nga Amir bin Rabia, nga Pejgamberi (s.a.v.s.), i cili ka thënë: "Kur ta shihni xhenazen, ngrihuni për të derisa
të vendoset ose t'ju kalojë" (57).
٢٥٨٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا حسين بن مهدي قال: ثنا عبد الرزاق، قال: أخبرني ابن جريج، قال: أخبرني ابن شهاب قال أخبرني سالم عن نافع، عن ابن عمر، عن عامر بن ربيعة، عن النبي ﷺ قال: إذا رأيتم الجنازة فقوموا لها حتى توضع أو تخلفكم" (57).
#2590
2590 - Na ka treguar Rebi el-Muedh-dhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga Amir bin Rebi'a, nga Profeti (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (58).
٢٥٩٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا الليث عن نافع عن ابن عمر، عن عامر بن ربيعة، عن النبي ﷺ … نحوه (58).
#2591
2591
- Na ka treguar Jezid bin Sinani dhe Mubeshir bin el-Hasani, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu Abdurrahman el-Mukriu,
i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Ebi Ejubi, i cili ka thënë: Më ka treguar Rabia bin Sejf el-Muafiri, nga Ebu Abdurrahmani, nga Abdullah bin Amri se ai ka thënë: Një burrë e pyeti të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) e i tha: "O i Dërguari i Allahut, pranë nesh kalon xhenazja e një jobesimtari, a duhet të ngrihemi për të?" Ai tha: "Po, sepse ju nuk ngriheni për të, por ngriheni në shenjë madhërimi për Atë që i merr shpirtrat." (59).
٢٥٩١ - حدثنا يزيد بن سنان، ومبشر بن الحسن قالا حدثنا أبو عبد الرحمن المقرئ، قال: ثنا سعيد بن أبي أيوب، قال: حدثني ربيعة بن سيف المعافري، عن أبي عبد الرحمن، عن عبد الله بن عمرو أنه قال: سأل رجل رسول الله ﷺ، فقال: يا رسول الله، تمر بنا جنازة الكافر أفنقوم لها؟ قال: "نعم فإنكم لستم تقومون لها، إنما تقومون إعظاما للذي يقبض النفوس" (59).
#2592
2592 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi (h)
na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Amër bin Murre, nga Ibn Ebi Lejla, i cili ka thënë: Sahl bin Hunejfi dhe Kajs bin Sa'd bin Ubade ishin ulur në Kadisije, kur pranë tyre kaloi një xhenaze dhe ata u ngritën në këmbë. Atyre u tha: "Ai është prej banorëve të tokës, d.m.th. mexhus (zjarrputist)." Ata thanë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kaloi pranë një xhenazeje dhe u ngrit në këmbë. Atij iu tha: 'Ai është çifut.' Ai tha: 'A nuk është i vdekur? A nuk është një shpirt?'" (60).
٢٥٩٢ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قالا: ثنا شعبة، عن عمرو بن مرة، عن ابن أبي ليلى، قال: قعد سهل بن حنيف وقيس بن سعد بن عبادة بالقادسية، فمر عليهما بجنازة فقاما. فقيل لهما: إنه من أهل الأرض، أي مجوسي. فقالا: إن رسول الله ﷺ مر عليه بجنازة، فقام، فقيل له: إنه يهودي، فقال: "أليس ميتا؟ أوليس نفسا؟ " (60).
#2593
2593 - Na ka treguar Rebi' el-Mu'edhin, ka thënë: Na ka treguar Esedi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri (r.a.), i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe ata që ishin me të u ngritën në këmbë për xhenazen derisa ajo u fsheh (61).
٢٥٩٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن لهيعة، عن أبي الزبير، عن جابر، ﵁ قال: قام رسول الله ﷺ ومن معه الجنازة حتى توارت (61).
#2594
2594 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, i cili ka thënë: Na ka treguar Aban (h)
dhe na ka treguar Ibn Ebi Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Ismail, i cili ka thënë: Na ka treguar Aban, [dhe na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham] (62),
nga Jahja bin Ebi Kethir, nga Ubejdullah bin Miksem, nga Xhabir bin Abdullah, i cili ka thënë:
Ndërsa ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), kur pranë tij kaloi një xhenaze, kështu që u ngritëm për ta mbartur atë, kur ja, ishte xhenazja e një jahudiu ose jahudije. Ne i thamë: "O Profet i Allahut, ajo është xhenazja e një jahudiu ose jahudije." Ai tha: "Vërtet vdekja është tmerr (63), prandaj kur të shihni xhenazen, ngrihuni në këmbë." (64).
٢٥٩٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال: ثنا أبان (ح)
وحدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا موسى بن إسماعيل، قال: ثنا أبان، [وثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا هشام] (62)، عن يحيى بن أبي كثير، عن عبيد الله بن مقسم، عن جابر بن عبد الله قال بينما نحن مع رسول الله ﷺ إذ مرت عليه جنازة، فقمنا لنحملها، فإذا جنازة يهودي أو يهودية فقلنا: يا نبي الله إنها جنازة يهودي أو يهودية، فقال: "إن الموت فزع (63)، فإذا رأيتم الجنازة فقوموا" (64).
#2595
2595 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velidi, nga El-Evzaiu, nga Jahja ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (65).
٢٥٩٥ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد، عن الأوزاعي، عن يحيى … فذكر بإسناده مثله (65).
#2596
2596 - Na ka treguar Ibn Marzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Abdullah bin Ebi es-Sefer,
nga esh-Sha'bi, nga Ebu Seid el-Hudriu, i cili ka thënë: Një xhenaze kaloi pranë Mervanit dhe ai nuk u ngrit,
atëherë Ebu Seidi tha: "Me të vërtetë, një xhenaze kaloi pranë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe ai u ngrit." Atëherë Mervani u ngrit (66).
٢٥٩٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب قال: ثنا شعبة، عن عبد الله بن أبي السفر، عن الشعبي، عن أبي سعيد الخدري، قال: مر على مروان بجنازة، فلم يقم، فقال أبو سعيد: إن رسول الله ﷺ مر عليه بجنازة فقام فقام مروان (66).
#2597
2597 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, nga Shube, nga Suhejl bin Ebi Salihu, nga babai i tij, nga Ebu Saidi, nga Profeti (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Kur ta shihni xhenazen, ngrihuni në këmbë, e kush e ndjek atë, të mos ulet derisa të vendoset (në tokë)." (67).
٢٥٩٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، عن شعبة، عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ قال: "إذا رأيتم الجنازة فقوموا، فمن تبعها فلا يقعد حتى توضع" (67).
#2598
2598 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, nga Ebu Seleme, nga Ebu Saidi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (68).
٢٥٩٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم قال: ثنا أبان، قال: ثنا يحيى بن أبي كثير، عن أبي سلمة، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ … مثله (68).
#2599
2599 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velidi, nga El-Evzaiu, nga Jahja, (h)
Dhe na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami, nga Jahja, nga Ebu Seleme, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Saidi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (69).
٢٥٩٩ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد عن الأوزاعي، عن يحيى، (ح)
وحدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا هشام، عن يحيى، عن أبي سلمة، قال: ثنا أبو سعيد، عن رسول الله ﷺ … مثله (69).
#2600
2600 - Na ka treguar Ibn Abi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga Muhamed bin Ibrahimi, nga Seid bin Merxhane, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nëse ndonjëri prej jush falet mbi një xhenaze dhe nuk ecën me të, le të qëndrojë në këmbë derisa ajo të fshihet prej tij, e nëse ecën me të, të mos ulet derisa ajo të vendoset" (70).

Ebu Xhaferi ka thënë: Disa njerëz (71) kanë shkuar drejt këtyre transmetimeve, i kanë ndjekur ato, i kanë bërë ato bazë dhe i kanë imituar ato; ata e kanë urdhëruar atë që i kalon pranë një xhenaze që të ngrihet për të derisa ajo të fshihet prej tij, dhe atë që ecën me të që të mos ulet derisa ajo të vendoset.

Të tjerë (72) i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Nuk është obligim për atë që i kalon pranë një xhenaze që të ngrihet për të, dhe ai që e ndjek atë mund të ulet edhe nëse ajo nuk është vendosur ende. Ata kanë thënë: Sa i përket qëndrimit në këmbë të Profetit (s.a.v.s.) për xhenazen e një jahudiu në hadithin që e transmeton Kajs bin Sa'di dhe Sehl bin Hunejfi, kjo nuk ka qenë nga Profeti (s.a.v.s.) sepse ishte rregull i xhenazeve që të ngriheshin për to, por ishte për një kuptim tjetër përveç kësaj, për të cilin ata përmendën në lidhje me këtë atë që
٢٦٠٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي قال: ثنا ابن إسحاق، عن محمد بن إبراهيم، عن سعيد بن مرجانة، عن أبي هريرة أن رسول الله ﷺ قال: إذا صلى أحدكم على جنازة ولم يمش معها، فليقم حتى تغيب عنه، وإن مشى معها فلا يقعد حتى توضع" (70).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (71) إلى هذه الآثار فاتبعوها وجعلوها أصلا وقلدوها، وأمروا من مرت به جنازة أن يقوم لها حتى تتوارى عنه، ومن مشى معها أن لا يقعد حتى توضع.
وخالفهم في ذلك آخرون (72) فقالوا: ليس على من مرت به جنازة أن يقوم لها، ولمن تبعها أن يجلس وإن لم توضع وقالوا: أما قيام النبي ﷺ لجنازة اليهودي في الحديث الذي رواه قيس بن سعد وسهل بن حنيف، فإن ذلك لم يكن من النبي ﷺ لأن من حكم الجنائز أن يقام لها ولكن كان لمعنى غير ذلك ذكروا في ذلك ما
#2601
2601
- Na ka treguar Ibn Merzuki, ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Xhurejxhi, ka thënë: E kam dëgjuar Muhamed bin
Aliun duke treguar nga El-Hasani dhe Ibn Abbasi, ose nga njëri prej tyre: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i kaloi pranë një xhenaze
e një hebreu, kështu që ai u ngrit për të dhe tha: "Më shqetësoi era e saj" (73).
Ky hadith tregon se ngritja e tij ishte për shkak se era e saj e shqetësoi atë, që të largohej prej saj, dhe jo për ndonjë arsye tjetër. Ndërsa ajo që është transmetuar për ngritjen e tij për xhenazen e muslimanit, ishte për t'u falur mbi të.
٢٦٠١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، قال: سمعت محمد بن علي يحدث عن الحسن، وابن عباس أو عن أحدهما: أن رسول الله ﷺ مرت به جنازة يهودي فقام لها وقال: "آذاني ريحها" (73).
فدل هذا الحديث على أن قيامه كان لما آذاه ريحها ليتباعد عنه لا لغير ذلك. وأما ما روي من قيامه لجنازة المسلم ليصلي عليها.
#2602
2602
- Na ka treguar Muhamed bin Amru, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Numejr, nga Saidi, nga Katadeja, nga El-Hasani: Se Abas bin Abdulmutalibi dhe Hasan bin Aliu (r.a.) kaloi pranë tyre një xhenaze, kështu që Abasi u ngrit ndërsa Hasani nuk u ngrit. Abasi i tha Hasanit: "A nuk e di se të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i kaloi pranë një xhenaze dhe ai u ngrit?" Ai tha: "Po". Hasani i tha Abasit: "A nuk e di se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) po falej mbi të?" Ai tha: "Po" (74).
Ky hadith tregon se ngritja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte vetëm për t'u falur mbi të, jo sepse është prej sunetit të saj që të ngrihesh për të.
Ndërsa ajo që është përmendur nga urdhri i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) për t'u ngritur për xhenazen, dhe mosuljes kur ajo ndiqet derisa të vendoset, kjo ka qenë (praktikë), pastaj u shfuqizua.
٢٦٠٢ - حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا عبد الله بن نمير، عن سعيد، عن قتادة، عن الحسن: أن العباس بن عبد المطلب، والحسن بن علي ﵄ مرت بهما جنازة، فقام العباس ولم يقم الحسن، فقال العباس للحسن: أما علمت أن رسول الله ﷺ مرت عليه جنازة فقام؟. فقال: نعم، وقال الحسن للعباس: أما علمت أن رسول الله ﷺ كان يصلي عليها؟ قال: نعم (74).
فدل هذا الحديث أن قيام رسول الله ﷺ ذلك إنما كان ليصلي عليها، لا لأن من سنتها أن يقام لها.
وأما ما ذكر من أمر رسول الله ﷺ من القيام للجنازة، ومن ترك القعود إذا تبعت حتى توضع فإن ذلك قد كان، ثم نسخ.
#2603
2603
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Jahja bin Saidi, nga
Vakid bin Amri, nga Nafi' bin Xhubejri, nga Mes'ud bin el-Hakemi, nga Ali bin Ebi Talibi
ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qëndroi në këmbë bashkë me xhenazen derisa u vendos (në tokë) dhe njerëzit qëndruan në këmbë bashkë me të, pastaj u ul pas kësaj,
dhe i urdhëroi ata që të ulen (75).
٢٦٠٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني مالك، عن يحيى بن سعيد، عن واقد بن عمرو، عن نافع بن جبير، عن مسعود بن الحكم، عن علي بن أبي طالب قال: قام رسول الله ﷺ مع الجنازة حتى توضع وقام الناس معه، ثم قعد بعد ذلك، وأمرهم بالقعود (75).
#2604
2604
- Na ka treguar Junusi dhe Bahr bin Nasri, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Usame bin Zejd el-Lejthi, se Muhamed bin Amër bin Alkame i ka treguar atij, nga Vakid bin Amër bin Sa'd bin Muadhi, nga Nafiu, nga Mes'ud bin el-Hakem ez-Zurakiu, nga Aliu (r.a.), nga Profeti (s.a.v.s.) .. si ai (76).
٢٦٠٤ - حدثنا يونس وبحر بن نصر، قالا: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني أسامة بن زيد الليثي، أن محمد بن عمرو بن علقمة حدثه، عن واقد بن عمرو بن سعد بن معاذ، عن نافع، عن مسعود بن الحكم الزرقي، عن علي ﵁، عن النبي ﷺ .. مثله (76).
#2605
2605 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Enes bin Ijadi, nga Muhamed bin Amru, nga Uakid bin Amru, nga Nafi' bin Xhubejri, nga Mes'ud bin el-Hakemi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Aliun (r.a.) duke thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëroi të ngrihemi në këmbë për xhenazen, pastaj u ul pas kësaj dhe na urdhëroi të ulemi (77).
٢٦٠٥ - حدثنا يونس، قال: أخبرني أنس بن عياض، عن محمد بن عمرو، عن واقد بن عمرو، عن نافع بن جبير، عن مسعود بن الحكم، أنه قال: سمعت عليا ﵁، يقول: أمرنا رسول الله ﷺ بالقيام في الجنازة، ثم جلس بعد ذلك، وأمرنا بالجلوس (77).
#2606
2606 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muhamed bin Xhaferi, nga Musa bin Ukbe, nga Ismail bin Mes'ud bin el-Hakem ez-Zuraki, nga babai i tij, i cili ka thënë: Isha i pranishëm në një xhenaze në Irak,
dhe pashë disa burra që qëndronin në këmbë duke pritur që ajo të ulej, dhe e pashë Ali bin Ebi Talibin (r.a.) duke u bërë me shenjë atyre që të uleshin, sepse Pejgamberi (s.a.v.s.) na ka urdhëruar të ulemi pas qëndrimit në këmbë (78).
٢٦٠٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم قال أنا محمد بن جعفر، عن موسى بن عقبة، عن إسماعيل بن مسعود بن الحكم الزرقي، عن أبيه قال: شهدت جنازة بالعراق،
فرأيت رجالا قياما ينتظرون أن توضع ورأيت علي بن أبي طالب ﵁ يشير إليهم أن اجلسوا فإن النبي ﷺ قد أمرنا بالجلوس بعد القيام (78).
#2607
2607
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Muhamed bin el-Munkediri, nga Mes'ud bin el-Hakemi, nga Ali bin Ebi Talibi (r.a.) ka thënë: E pamë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) që u ngrit në këmbë, andaj edhe ne u ngritëm, dhe e pamë atë që u ul, andaj edhe ne u ulëm (79).

Me këtë që përmendëm, u vërtetua se qëndrimi në këmbë për xhenazen ka qenë (si praktikë), e pastaj është shfuqizuar.

Një grup njerëzish thanë: Kjo u shfuqizua vetëm për t'u dalluar nga ithtarët e Librit. Dhe ata argumentuan për këtë me atë që
٢٦٠٧ - حدثنا ابن مرزوق قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن محمد بن المنكدر، عن مسعود بن الحكم، عن علي بن أبي طالب ﵁ قال: رأينا رسول الله ﷺ قام فقمنا، ورأيناه قعد فقعدنا (79).
فقد ثبت بما ذكرنا أن القيام للجنازة قد كان ثم نسخ.
فقال قوم: إنما نسخ ذلك لخلاف أهل الكتاب. واحتجوا في ذلك بما
#2608
2608
- Na ka treguar Abu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Safuan bin Isa, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Rafi', nga Abd
ullah bin Sulejman, nga babai i tij, nga Xhunade bin Ebi Umeje, nga Ubade bin es-Samit, i cili përmendi
Pejgamberin (s.a.v.s.)
tha: Pejgamberi (s.a.v.s.), kur e përcillte xhenazen, nuk ulej derisa
ajo të vendosej në varr (lahd). Tha: Atëherë Pejgamberit (s.a.v.s.) i doli përpara një dijetar prej dijetarëve të hebrenjve dhe i tha: O Muhamed! Kështu
veprojmë edhe ne. Tha: Atëherë Pejgamberi (s.a.v.s.) u ul dhe tha: "Veproni ndryshe nga ata" (80).
Dhe ky hadith sipas nesh nuk tregon atë që ata kanë menduar, sepse për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) është transmetuar.
٢٦٠٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا صفوان بن عيسى، قال: ثنا بشر بن رافع، عن عبد الله بن سليمان، عن أبيه، عن جنادة بن أبي أمية، عن عبادة بن الصامت ذكر النبي صلى الله
عليه وسلم قال: كان النبي ﷺ إذا اتبع جنازة لم يجلس حتى توضع في اللحد. قال: فعرض للنبي ﷺ حبر من أحبار اليهود فقال: يا محمد! هكذا نفعل. قال: فجلس النبي ﷺ وقال: "خالفوهم" (80).
وليس هذا الحديث عندنا يدل على ما ذهبوا إليه، لأن رسول الله ﷺ قد روي عنه.
#2609
2609
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Ubejd
Allah bin Abdullah bin Utbe, nga Ibn Abbasi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i lëshonte flokët e tij,
ndërsa idhujtarët i ndanin flokët e tyre, dhe Ithtarët e Librit i lëshonin flokët e tyre, dhe i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.) pëlqente të vepronte në përputhje me Ithtarët e Librit në ato gjëra për të cilat nuk ishte urdhëruar për diçka, pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
i ndau flokët e tij (81).
٢٦٠٩ - ما حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب قال أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن عبيد الله بن عبد الله بن عتبة، عن ابن عباس أن رسول الله ﷺ كان يسدل شعره، وكان المشركون يفرقون رءوسهم، وكان أهل الكتاب يسدلون رءوسهم، وكان رسول الله ﷺ يحب موافقة أهل الكتاب فيما لم يؤمر فيه بشيء، ثم فرق رسول الله ﷺ رأسه (81).
#2610
2610 - Na ka treguar Muhamed bin Aziz el-Ejli, i cili ka thënë: Na ka treguar Selame, nga Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ubejdullahu... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm (82).
Ibn Abbasi (r.a.) njoftoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i pasonte ithtarët e Librit derisa të urdhërohej ndryshe.
Kështu, ishte e pamundur që ajo që ai urdhëroi për uljen në hadithin e Ubadës të ishte në kundërshtim me ithtarët e Librit para se të urdhërohej të vepronte ndryshe nga ata në këtë çështje, sepse gjykimi i tij (s.a.v.s.) ishte të ishte në sheriatin e profetit që ishte para tij derisa t'i shpallej një sheriat që shfuqizonte atë që i paraprinte. Allahu i Madhëruar ka thënë: 'Ata janë të cilët Allahu i udhëzoi, andaj ndiqe udhëzimin e tyre' [El-En'am: 90].
Por ai e la këtë sipas nesh - e Allahu e di më mirë - kur Allahu i shpalli një sheriat për këtë, që është ulja, duke shfuqizuar atë që ishte më parë, që ishte qëndrimi në këmbë.
Ky mendim është transmetuar edhe nga Ali bin Ebi Talibi (r.a.).
٢٦١٠ - حدثنا محمد بن عزيز الأيلي، قال: ثنا سلامة، عن عُقيل، عن ابن شهاب، قال: أخبرني عبيد الله … فذكر بإسناده مثله (82).
فأخبر ابن عباس، ﵄ أن رسول الله ﷺ كان يتبع أهل الكتاب حتى يؤمر بخلاف ذلك. فاستحال أن يكون ما أمر به من القعود في حديث عبادة هو بخلاف أهل الكتاب قبل أن يؤمر بخلافهم في ذلك، لأن حكمه ﷺ أن يكون على شريعة النبي الذي كان قبله حتى يحدث له شريعة تنسخ ما تقدمها، قال الله ﷿ ﴿أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ﴾ [الأنعام: ٩٠].
ولكنه ترك ذلك عندنا -والله أعلم- حين أحدث الله له شريعة في ذلك، وهو القعود بنسخ ما قبلها، وهو القيام.
وقد روي هذا المذهب، عن علي بن أبي طالب ﵁.
#2611
2611
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musededi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdul-Vahid bin Zijadi, i cili ka thënë:
Na ka treguar Lejth bin Ebi Sulejmi, nga Muxhahidi, nga Ibn Sahberah, i cili ka thënë: Ishim ulur me Ali bin
Ebi Talibin (r.a.) duke pritur një xhenaze, kur kaloi një xhenaze tjetër, kështu që ne u ngritëm në këmbë. Ai tha: "Çfarë është kjo ngritje?"
Unë thashë: "Ajo që na keni sjellë ju, o shokë të Muhamedit (s.a.v.s.)." Ebu Musa ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kur
të shihni një xhenaze të një muslimani, hebreu ose të krishteri, ngrihuni, sepse ju nuk ngriheni për të,
por ngriheni
për ata që janë me të prej melekëve." Atëherë Aliu (r.a.) tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë këtë
vetëm një herë; ai u ngjante ithtarëve të Librit në diçka, por kur ndalohej prej saj, e linte atë (83).
Aliu
(r.a.) njoftoi në këtë hadith se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte ngritur vetëm një herë në fillim të çështjes së tij për t'u
ngjarë ithtarëve të Librit dhe për të ndjekur profetët para tij, derisa Allahu i Madhëruar i shpalli
atij të kundërtën e kësaj, që është qëndrimi ulur.
Kështu u vërtetua ajo drejt së cilës e kthyem kuptimin e hadithit të Ubadah.
٢٦١١ - حدثنا أحمد بن داود قال: ثنا مسدد، قال: ثنا عبد الواحد بن زياد، قال: ثنا ليث بن أبي سليم، عن مجاهد، عن ابن سخبرة، قال: كنا قعودا مع علي بن أبي طالب ﵁ ننتظر جنازة، فمر بجنازة أخرى، فقمنا فقال: ما هذا القيام؟ فقلت: ما تأتونا به يا أصحاب محمد ﷺ، وقال أبو موسى: قال رسول الله ﷺ: "إذا رأيتم جنازة مسلم أو يهودي أو نصراني، فقوموا فإنكم لستم لها
تقومون إنما تقومون لمن معها من الملائكة، فقال علي ﵁: إنما صنع ذلك رسول الله ﷺ مرة واحدة كان يتشبه بأهل الكتاب في الشيء، فإذا نهي عنه تركه (83).
فأخبر علي ﵁ في هذا الحديث أن رسول الله ﷺ إنما كان قام مرة في بدء أمره على التشبه منه بأهل الكتاب وعلى الاقتداء بمن كان قبله من الأنبياء، حتى أحدث الله تعالى له خلاف ذلك، وهو القعود.
فثبت بذلك ما صرفنا إليه وجه حديث عبادة.
#2612
2612 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid bin el-Asbehani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik, nga Uthman bin Ebi Zur'ah, nga Zejd bin Vehb, i cili ka thënë: Kemi biseduar për qëndrimin në këmbë për xhenazen te Aliu (r.a.). Ebu Mes'udi tha: "Ne qëndronim në këmbë." Atëherë Aliu (r.a.) tha: "Kjo ishte kur ju ishit (84) jehudë (85)."
Kuptimi i kësaj është se ata qëndronin në këmbë sipas ligjit (sheriatit) të tyre, pastaj kjo u shfuqizua me ligjin e Islamit. Dhe është vërtetuar me atë që kemi përshkruar në këtë kapitull gjithashtu shfuqizimi i asaj që kemi transmetuar në fillim të tij nga transmetimet prej të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) rreth qëndrimit në këmbë për xhenazen, përmes transmetimeve që kemi treguar pas kësaj.
٢٦١٢ - وقد حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد بن الأصبهاني، قال: ثنا شريك، عن عثمان بن أبي زرعة، عن زيد بن وهب قال: تذاكرنا القيام إلى الجنازة عند علي ﵁. فقال أبو مسعود: قد كنا نقوم، فقال علي ﵁: ذلك وأنتم (84) يهود (85).
فمعنى هذا أنهم كانوا يقومون على شريعتهم، ثم نسخ ذلك بشريعة الإسلام فيه. وقد ثبت بما وصفنا في هذا الباب أيضا نسخ ما رويناه في أوله من الآثار عن رسول الله ﷺ في القيام للجنازة بالآثار التي رويناها بعد ذلك.
#2613
2613
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Enes bin Ijadi, nga Enis bin Ebi Jahja, i cili ka thënë: E kam dëgjuar babanë tim duke thënë: Ibn Omeri (r.anhuma) dhe shokët e Profetit (s.a.v.s.) uleshin para se të vendosej xhenazja (86).
Ky është Ibn Omeri (r.anhuma) që e bënte këtë, ndërsa është transmetuar nga Amir bin Rabia, nga Profeti (s.a.v.s.) e kundërta e kësaj. Kështu që, lënia e tij e asaj (që transmetoi Amiri) për atë që ai vetë vepronte, tregon për vërtetimin e shfuqizimit (nes'h) të asaj që ka transmetuar Amir bin Rabia.
٢٦١٣ - وقد حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: حدثني أنس بن عياض، عن أنيس بن أبي يحيى، قال: سمعت أبي يقول: كان ابن عمر ﵄ وأصحاب النبي ﷺ يجلسون قبل أن توضع الجنازة (86).
فهذا ابن عمر ﵄ قد كان يفعل هذا، وقد روي عن عامر بن ربيعة، عن النبي ﷺ خلاف ذلك. فدل تركه لذلك إلى ما كان يفعل على ثبوت نسخ، ما حدثه عامر بن ربيعة.
#2614
2614 - Na ka treguar Junusi gjithashtu, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amër bin el-Harithi, se Abdurrahman bin el-Kasimi i ka treguar atij se el-Kasimi ulej para se të vendosej xhenazja dhe nuk ngrihej për të, dhe tregonte nga Aishja (r.a.) se ajo ka thënë: "Njerëzit e xhahilijetit ngriheshin për të kur e shihnin dhe thoshin: 'Në familjen tënde, çfarë je ti? Në familjen tënde, çfarë je ti?' (87)."
Kjo është Aishja (r.a.) e cila e mohon ngritjen për të në parim, dhe njofton se kjo ishte nga veprat e njerëzve të xhahilijetit.
Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi (Allahu i mëshiroftë!) mendonin për gjithçka që kemi përmendur në këtë kapitull atë që kemi sqaruar si të shfuqizuar, për shkak të asaj që e kundërshton atë, dhe këtë mendim ne e marrim.
٢٦١٤ - حدثنا يونس أيضا قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني عمرو بن الحارث، أن عبد الرحمن بن القاسم، حدثه أن القاسم كان يجلس قبل أن توضع الجنازة ولا يقوم لها، ويخبر عن عائشة ﵂ أنها قالت كان أهل الجاهلية يقومون لها إذا رأوها، ويقولون في أهلك ما أنت في أهلك ما أنت (87).
فهذه عائشة ﵂ تنكر القيام لها أصلا، وتخبر أن ذلك كان من أفعال أهل الجاهلية.
وكان أبو حنيفة، وأبو يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى يذهبون في كل ما ذكرنا في هذا الباب إلى ما قد بينا نسخه، لما قد خالفه وبه نأخذ.
CHAPTER
٤ - باب: الرجل يصلي على الميت أين ينبغي أن يقوم منه؟
Kapitulli: Ku duhet të qëndrojë burri kur falet mbi të vdekurin?
4. Chapter: Where should the man stand when praying over the deceased?
#2615
2615 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abduluarith bin Seid, nga Husejn bin Dhekuan, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin Burejde, nga Semure bin Xhundub (r.a.), i cili ka thënë:
Kam falur namazin pas Pejgamberit (s.a.v.s.) për Ummu Ka'bin, e cila kishte vdekur gjatë lehonisë. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u ndal në mes të saj për t'ia falur namazin (88).
٢٦١٥ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يحيى بن يحيى قال: أنا عبد الوارث بن سعيد، عن حسين بن ذكوان قال حدثني عبد الله بن بريدة عن سمرة بن جندب ﵁ قال: صليت خلف النبي ﷺ على أم كعب ماتت وهي نفساء، فقام رسول الله ﷺ للصلاة عليها وسطها (88).
#2616
2616 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Affani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmami, i cili ka thënë: Na ka treguar Husejn el-Muallimi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (89).

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (90) kanë anuar nga kjo dhe kanë thënë: Ky është pozicioni ku duhet të qëndrojë ai që fal namazin e xhenazes, si për gruan ashtu edhe për burrin.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë (91) dhe kanë thënë: Sa i përket gruas, kështu qëndrohet për faljen e saj, ndërsa për burrin, qëndrohet te koka e tij. Ata argumentuan për këtë me atë që
٢٦١٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عفان، قال: ثنا همام قال: ثنا حسين المعلم … فذكر بإسناده مثله (89).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (90) إلى هذا فقالوا: هذا هو المقام الذي ينبغي للمصلي على الجنازة أن يقومه من المرأة ومن الرجل.
وخالفهم في ذلك آخرون (91)، وقالوا: أما المرأة فهكذا يقوم للصلاة عليها، وأما الرجل فعند رأسه. واحتجوا في ذلك بما
#2617
2617
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Is'hak el-Hadremiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ebu Galibi, i cili ka thënë: E pashë Enes bin Malikun duke falur namazin e xhenazes së një burri dhe ai qëndroi te koka e tij, dhe u soll
xhenazja e një gruaje dhe ai qëndroi në mesin e saj. El-Ala bin Zijadi i tha atij: "O Ebu Hamza, a kështu
vepronte i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)?" Ai u përgjigj: "Po." Atëherë El-Ala bin Zijadi u kthye nga ne dhe tha:
"Mbajeni mend këtë (92)."
٢٦١٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا يعقوب بن إسحاق الحضرمي، قال: ثنا همام قال: ثنا أبو غالب قال: رأيت أنس بن مالك صلى على جنازة رجل فقام عند رأسه، وجيء بجنازة امرأة فقام عند وسطها. فقال له العلاء بن زياد يا أبا حمزة، هكذا كان رسول الله ﷺ يفعل؟ قال: نعم، فالتفت إلينا العلاء بن زياد، فقال: احفظوا (92).
#2618
2618 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hemami... dhe e përmendi të njëjtën gjë me zinxhirin e tij të transmetimit, dhe shtoi: El-Ala bin Zijadi i tha atij: "O Ebu Hamza, a kështu qëndronte i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) te gruaja aty ku qëndrove ti dhe te burri aty ku qëndrove ti?" Ai tha: "Po" (93).
٢٦١٨ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أخبرنا همام … فذكر بإسناده مثله، وزاد فقال له العلاء بن زياد يا أبا حمزة هكذا كان رسول الله ﷺ يقوم من المرأة حيث قمت ومن الرجل حيث قمت؟ قال: نعم (93).
#2619
2619 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abduluarith bin Seidi, nga Ebu Galibi, nga Enesi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qëndronte te koka e burrit dhe te vithet e gruas (94).
Ebu Xhaferi ka thënë: Enesi (r.a.) sqaroi në këtë hadith se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qëndronte te koka e burrit dhe te mesi i gruas, ashtu siç është në hadithin e Semures. Kështu, ai u pajtua me hadithin e Semures lidhur me rregullin e qëndrimit te gruaja gjatë faljes së xhenazes së saj, dhe shtoi mbi të rregullin për burrin se ku duhet qëndruar gjatë faljes së xhenazes së tij. Prandaj, ky hadith është më parësor se hadithi i Semures (r.a.).
Këtë mendim e ka thënë Ebu Jusufi (r.h.) në atë që më ka treguar Ibn Ebi Imrani, i cili ka thënë: Më ka treguar Muhamed bin Shuxhai, nga El-Hasen bin Ebi Maliku, nga Ebu Jusufi (r.h.).
Ndërsa mendimi i tij i njohur për këtë çështje është si mendimi i Ebu Hanifes dhe Muhamedit (r.h.).
Më ka treguar Muhamed bin El-Abbasi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, nga Muhamed bin El-Haseni, nga Ebu Jusufi (r.h.), nga Ebu Hanifja (r.h.), i cili ka thënë: Qëndrohet te burri dhe te gruaja përballë gjoksit.
Muhamedi nuk ka përmendur ndonjë mospajtim mes Ebu Hanifes dhe Ebu Jusufit (r.h.) lidhur me këtë.
Kjo është transmetuar gjithashtu edhe nga Ibrahim en-Nehaiu.
٢٦١٩ - حدثنا فهد قال: ثنا الحماني، قال: ثنا عبد الوارث بن سعيد، عن أبي غالب عن أنس، أن رسول الله ﷺ كان يقوم عند رأس الرجل، وعجيزة المرأة (94).
قال أبو جعفر: فبين أنس ﵁ في هذا الحديث أن رسول الله ﷺ كان يقوم من الرجل عند رأسه ومن المرأة وسطها على ما في حديث سمرة، فوافق حديث سمرة في حكم القيام من المرأة في الصلاة عليها كيف هو، وزاد عليه حكم الرجل في القيام منه للصلاة عليه، فهو أولى من حديث سمرة ﵁.
وقد قال هذا القول، أبو يوسف ﵀ فيما حدثني به ابن أبي عمران، قال: حدثني محمد بن شجاع، عن الحسن بن أبي مالك، عن أبي يوسف ﵀.
وأما قوله المشهور عنه في ذلك، فمثل قول أبي حنيفة ومحمد رحمهما الله.
حدثني به محمد بن العباس قال: ثنا علي بن معبد، عن محمد بن الحسن، عن أبي يوسف ﵀، عن أبي حنيفة ﵀، قال: يقوم من الرجل والمرأة بحذاء الصدر.
ولم يذكر محمد بين أبي حنيفة وأبي يوسف رحمهما الله في ذلك خلافا.
وقد روي ذلك أيضا عن إبراهيم النخعي.
#2620
2620 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik bin Abdullah, nga Mugira, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Burri që fal namazin e xhenazes qëndron te gjoksi i saj (95).

Ebu Xhaferi ka thënë: Mendimi i parë është më i dashur për ne, për shkak të asaj që e përforcojnë transmetimet që kemi treguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).
٢٦٢٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا شريك بن عبد الله عن مغيرة، عن إبراهيم، قال: يقوم الرجل الذي يصلي على الجنازة عند صدرها (95).
قال أبو جعفر: والقول الأول أحب إلينا لما قد شده من الآثار التي رويناها عن رسول الله ﷺ.
CHAPTER
٥ - باب الصلاة على الجنائز هل ينبغي أن تكون في المساجد أم لا؟
Kapitulli: A duhet të falet namazi i xhenazes në xhami?
5. Chapter: Should funeral prayers be held in mosques?
#2621
2621
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Ismaili,
nga Dahak bin Uthmani, nga Ebu Nadri, skllavi i liruar i Omer bin Ubejdullahut, nga Ebu Seleme bin
Abdurrahmani, se Aishja, kur vdiq Sad bin Ebi Vekasi, tha: "Futeni atë në xhami që të
falem mbi të", njerëzit e kundërshtuan këtë. Ajo tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia ka falur namazin e xhenazes Suhejl
bin Bejdasë në xhami" (96).
٢٦٢١ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد قال: ثنا محمد بن إسماعيل، عن الضحاك بن عثمان، عن أبي النضر مولى عمر بن عبيد الله، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، أن عائشة حين توفّي سعد بن أبي وقاص قالت ادخلوا به المسجد حتى أصلي عليه، فأنكر الناس ذلك عليها. فقالت: لقد صلى رسول الله ﷺ على سهيل بن البيضاء في المسجد (96).
#2622
2622 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Ebu en-Nadri, nga Aishja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... me këtë (97).
٢٦٢٢ - حدثنا ابن مرزوق قال ثنا القعنبي، قال: ثنا مالك، عن أبي النضر، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … بذلك (97).
#2623
2623 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Omer, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamedi, nga Abdulvahid bin Hamza, nga Abbad bin Abdullah bin ez-Zubejri, se Aishja urdhëroi që (xhenazja e) Sa'd bin Ebi Vakkasit të kalonte përmes xhamisë, pastaj përmendi të njëjtën gjë si hadithi i tij nga Jakubi (98).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (99) u mbështetën në këtë hadith dhe thanë: Nuk ka asgjë të keqe me faljen e namazit të xhenazes në xhami. Ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që
٢٦٢٣ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا ابن أبي عمر قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، عن عبد الواحد بن حمزة، عن عباد بن عبد الله بن الزبير، أن عائشة أمرت بسعد بن أبي وقاص أن يمر به في المسجد، ثم ذكر مثل حديثه عن يعقوب (98).
قال أبو جعفر فذهب قوم (99) إلى هذا الحديث، فقالوا: لا بأس بالصلاة على الجنائز في المساجد. واحتجوا في ذلك أيضا بما
#2624
2624
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Omer, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamedi, nga Malik bin Enesi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri: Se Omerit i është falur xhenazja në xhami (100).
Të tjerët i kanë kundërshtuar ata në këtë (101), duke e urryer faljen e xhenazes në xhami.
Dhe ata argumentuan për këtë me atë që
٢٦٢٤ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا ابن أبي عمر قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، عن مالك بن أنس، عن نافع عن ابن عمر: أن عمر صلي عليه في المسجد (100).
وخالفهم في ذلك آخرون (101)، فكرهوا الصلاة على الجنازة في المساجد.
واحتجوا في ذلك بما
#2625
2625 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajb, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhi'bi, nga Salihu, maula i Teu'emes (h)
ndërsa na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ma'n bin Isa, nga Ibn Ebi Dhi'bi, nga Salih bin Ebi Salihu, nga Ebu Hurejra, nga Profeti (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Kush falet mbi një xhenaze në xhami, nuk ka asgjë (shpërblim) për të" (102).
Kur transmetimet nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndryshuan në këtë kapitull, dhe në atë që kemi transmetuar në kapitullin e parë ishte lejueshmëria e faljes mbi xhenazet në xhami, ndërsa në atë që kemi transmetuar në kapitullin e dytë ishte urrejtja e kësaj, na u desh ta zbulojmë këtë për të ditur se cila prej tyre është e mëvonshme, në mënyrë që ta bëjmë atë shfuqizuese (nasikh) për atë që ka paraprirë.
Kur hadithi i Aishes përmban dëshmi se ata e kishin lënë faljen mbi xhenazet në xhami pasi ajo ishte bërë në të, derisa kjo u hoq nga veprimi i tyre dhe njohja e kësaj u largua nga masa e tyre. Kjo nuk ishte tek ajo për shkak të urrejtjes së ndonjë hadithi, por ishte tek ajo sepse ata kishin të drejtë të faleshin në xhami mbi xhenazet e tyre, dhe kishin të drejtë të faleshin mbi to në vende të tjera. Falja e tyre në vende të tjera nuk ishte dëshmi për urrejtjen e faljes në të, ashtu si falja e tyre në të nuk ishte dëshmi për urrejtjen e faljes në vende të tjera. Kështu ajo tha atë që tha pas të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ditën kur vdiq Sa'di.
Njerëzit e kundërshtuan këtë, e ata ishin shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe ata që i ndoqën ata. Ebu Hurejra (r.a.) e kishte ditur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) shfuqizimin e faljes mbi to në xhami përmes thënies së të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) që kishte dëgjuar prej tij për këtë. Dhe se ai lënie që ishte nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për faljen mbi xhenazet në xhami, pasi e kishte bërë atë në të, ishte lënie shfuqizuese. Kjo është më parësore sesa hadithi i Aishes (r.a.), sepse hadithi i Aishes (r.a.) është njoftim për veprimin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në gjendjen e lejueshmërisë që nuk i kishte paraprirë ndonjë ndalesë. Ndërsa në hadithin e Ebu Hurejrës (r.a.) ka njoftim për ndalesën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) të cilës i kishte paraprirë lejueshmëria. Kështu, hadithi i Ebu Hurejrës (r.a.) u bë më parësor sesa hadithi i Aishes (r.a.), sepse është shfuqizues i tij.
Në kundërshtimin e atyre që e kundërshtuan këtë ndaj Aishes (r.a.), e që atë ditë ishin shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), ka dëshmi se ata kishin ditur për këtë të kundërtën e asaj që dinte ajo. Sikur të mos ishte kështu, nuk do ta kundërshtonin atë.
Kjo që përmendëm rreth ndalimit të faljes mbi xhenazen në xhami dhe urrejtjes së saj është mendimi i Ebu Hanifes dhe Muhamedit, dhe është gjithashtu mendimi i Ebu Jusufit (r.h.).
Megjithatë, autorët e Imlasë kanë transmetuar nga Ebu Jusufi për këtë se ai ka thënë: Nëse një xhami është veçuar për faljen mbi xhenaze, atëherë nuk ka problem që të falet mbi xhenazet në të.
٢٦٢٥ - حدثنا سليمان بن شعيب قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن صالح مولى التوءمة (ح)
وحدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد قال: ثنا معن بن عيسى، عن ابن أبي ذئب، عن صالح بن أبي صالح، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ قال: "من صلى على جنازة في مسجد فلا شيء له" (102).
فلما اختلفت الروايات عن رسول الله ﷺ في هذا الباب، وكان فيما روينا في الفصل الأول إباحة الصلاة على الجنائز في المساجد، وفيما روينا في الفصل الثاني كراهة ذلك احتجنا إلى كشف ذلك لنعلم المتأخر منه فنجعله ناسخا لما تقدم من ذلك.
فلما كان حديث عائشة فيه دليل على أنهم قد كانوا تركوا الصلاة على الجنائز في المسجد بعد أن كانت تفعل فيه حتى ارتفع ذلك من فعلهم، وذهبت معرفة ذلك من عامتهم. فلم يكن ذلك عندها لكراهة حديث، ولكن كان ذلك عندها لأن لهم أن يصلوا في المسجد على جنائزهم، ولهم أن يصلوا عليها في غيره. ولا تكون صلاتهم في غيره دليلا على كراهة الصلاة فيه. كما لم تكن صلاتهم فيه دليلا على كراهة الصلاة في غيره. فقالت بعد رسول الله ﷺ يوم مات سعد ما قالت لذلك.
وأنكر ذلك عليها الناس، وهم أصحاب رسول الله ﷺ ومن تبعهم. وكان أبو هريرة ﵁ قد علم من رسول الله ﷺ نسخ الصلاة عليهم في المسجد بقول رسول الله ﷺ الذي سمعه منه في ذلك، وأن ذلك الترك الذي كان من رسول الله ﷺ للصلاة على الجنائز في المسجد بعد أن كان يفعلها فيه ترك نسخ، فذلك أولى من حديث عائشة ﵂ لأن حديث عائشة ﵂ إخبار عن فعل رسول الله ﷺ في حال
الإباحة التي لم يتقدمها نهي. وفي حديث أبي هريرة ﵁ إخبار عن نهي رسول الله ﷺ الذي قد تقدمته الإباحة. فصار حديث أبي هريرة ﵁ أولى من حديث عائشة ﵂، لأنه ناسخ له.
وفي إنكار من أنكر ذلك على عائشة ﵂ وهم يومئذ أصحاب رسول الله ﷺ دليل على أنهم قد كانوا علموا في ذلك خلاف ما علمت، ولولا ذلك لما أنكروا ذلك عليها.
وهذا الذي ذكرنا من النهي عن الصلاة على الجنازة في المسجد وكراهتها قول أبي حنيفة، ومحمد، وهو قول أبي يوسف أيضا ﵃.
غير أن أصحاب الإملاء رووا عن أبي يوسف في ذلك أنه قال: إذا كان مسجد قد أفرد للصلاة على الجنازة فلا بأس بأن يصلى على الجنائز فيه.
CHAPTER
٦ - باب التكبير على الجنازة كم هو؟
Kapitulli: Sa tekbirë bëhen në namazin e xhenazes?
6. Chapter: How many Takbirs are in the funeral prayer?
#2626
2626 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawudi (h)
na ka treguar Ibn Marzuqu, i cili ka thënë: Na ka treguar Wahbi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Shu'bah, nga Amr bin Murrah, nga Ibn Abi Layla, i cili ka thënë: Zejd bin Arkami falej mbi xhenazet tona dhe merrte tekbir katër herë. Një ditë ai mori tekbir pesë herë, andaj u pyet për këtë? Abu Bakrah në hadithin e tij tha: Ai tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka marrë tekbir pesë herë. Ndërsa Ibn Marzuqu në hadithin e tij tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i merrte ato (tekbiret) ose e mori atë (103).
٢٦٢٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قالا ثنا شعبة عن عمرو بن مرة، عن ابن أبي ليلى، قال: كان زيد بن أرقم يصلي على جنائزنا فيكبر أربعا. فكبر يوما خمسا، فسئل عن ذلك؟ فقال أبو بكرة في حديثه: فقال: كبر رسول الله ﷺ خمسًا. وقال ابن مرزوق في حديثه فقال: كان رسول الله ﷺ يكبرها أو كبرها (103).
#2627
2627
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Muhammed bin Kethiri, ka thënë: Na ka njoftuar Israil bin Junusi,
ka thënë: Na ka treguar Abdula'la: Se ai u fal pas Zejd bin Erkamit në një xhenaze dhe ai i mori pesë tekbire. E pyeti
Abdurrahman bin Ebi Lejla, e kapi për dore dhe i tha: 'A harrove?' Ai tha: 'Jo, por jam falur pas Ebul-Kasimit, mikut tim të ngushtë (s.a.v.s.), dhe ai i mori pesë tekbire, andaj nuk do ta lë këtë kurrë (104).
٢٦٢٧ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا محمد بن كثير، قال أنا إسرائيل بن يونس، قال: ثنا عبد الأعلى: أنه صلى خلف زيد بن أرقم على جنازة فكبر خمسا. فسأله عبد الرحمن بن أبي ليلى، فأخذ بيده فقال أنسيت؟ قال: لا ولكني صليت خلف أبي القاسم خليلي ﷺ فكبر خمسا فلا أتركه أبدا (104).
#2628
2628 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Isa bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muslimi, nga Jahja bin Abdullah et-Tejmi, i cili ka thënë: Fala namazin e xhenazes me Isën, meulën e Hudhejfe bin el-Jemanit, dhe ai mori pesë tekbirë. Pastaj u kthye nga ne dhe tha: "Nuk u gabova dhe as nuk harrova, por morra tekbirë ashtu siç mori tekbirë zotëria im dhe mirëbërësi im - domethënë Hudhejfe bin el-Jemani - i cili fali një xhenaze dhe mori pesë tekbirë, pastaj u kthye nga ne dhe tha: 'Nuk u gabova dhe as nuk harrova, por morra tekbirë ashtu siç mori tekbirë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)' (105).

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (106) kanë mendimin se tekbirët në namazin e xhenazes janë pesë, dhe për këtë argumentuan me këto transmetime.

Të tjerë i kundërshtuan ata (107) dhe thanë: Përkundrazi, ato janë katër, dhe nuk duhet të shtohet mbi to e as të pakësohet prej tyre, dhe argumentuan për këtë me atë që...
٢٦٢٨ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا عيسى بن إبراهيم قال: ثنا عبد العزيز بن مسلم، عن يحيى بن عبد الله التيمي، قال صليت مع عيسى مولى حذيفة بن اليمان على جنازة، فكبر عليها خمسا ثم التفت إلينا فقال: ما وهمت ولا نسيت، ولكني كبرت كما كبر مولاي وولي نعمتي - يعني حذيفة بن اليمان - صلى على جنازة فكبر عليها خمسا، ثم التفت إلينا فقال: ما وهمت ولا نسيت، ولكني كبرت كما كبر رسول الله ﷺ (105).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (106) إلى أن التكبير على الجنائز خمس، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون (107) فقالوا: بل هي أربع، ولا ينبغي أن يزاد على ذلك ولا ينقص منه، واحتجوا في ذلك بما
#2629
2629
- Na ka treguar Ahmed b. Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hudbeja, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmami, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja b. Ebi Kethiri, nga Abdullah b. Ebi Katadeja, i cili i ka treguar atij, nga babai i tij: se ai ka dëshmuar se Profeti (s.a.v.s.) i ka falur xhenazen një të vdekuri, dhe ka marrë katër tekbire mbi të (108).
٢٦٢٩ - حدثنا أحمد بن داود قال: ثنا هدبة، قال: ثنا همام، قال: ثنا يحيى بن أبي كثير، عن عبد الله بن أبي قتادة أنه حدثه، عن أبيه: أنه شهد النبي ﷺ صلى على ميت، فكبر عليه أربعا (108).
#2630
2630
Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, nga Sulejm bin Hajani, nga Seid bin Mina, nga Xhabir bin Abdullahu, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) mori tekbir katër herë për Nexhashiun (109).
٢٦٣٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو داود عن سليم بن حيان، عن سعيد بن ميناء، عن جابر بن عبد الله، أن رسول الله ﷺ كبر على النجاشي أربعا (109).
#2631
2631 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sheriku (h)
Na ka treguar Salih bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Saidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi (h)
Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga Uthman bin Hakim el-Ensariu, nga Harixhe bin Zejdi, nga Jezid bin Thabiti, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal mbi një varr (110), dhe mori tekbir katër herë (111).
٢٦٣١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا شريك (ح)
وحدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد، قال: ثنا هشيم (ح)
وحدثنا علي بن شيبة قال: ثنا يحيى بن يحيى قال: ثنا هشيم عن عثمان بن حكيم الأنصاري، عن خارجة بن زيد عن يزيد بن ثابت، أن رسول الله ﷺ صلى على قبر (110)، فكبر أربعا (111).
#2632
2632 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejbani, i cili ka thënë: Na ka treguar Suvejd Ebu Hatimi, i cili ka thënë: Më ka treguar Katadeja, nga Ata'i, nga Xhabir bin Abdullahu, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) mori tekbir katër herë (112).
٢٦٣٢ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا شيبان قال: ثنا سويد أبو حاتم قال: حدثني قتادة، عن عطاء، عن جابر بن عبد الله، أن رسول الله ﷺ كبر أربعا (112).
#2633
2633
- Na ka treguar Ahmedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Osman bin Ebi Zur'ah,
nga Ebu Selman el-Muedhini, i cili ka thënë: Vdiq Ebu Seriha, andaj Zejd bin Erkemi ia fali namazin e xhenazes dhe mori
katër tekbire mbi të. Ne i thamë: Çfarë është kjo? Ai tha: Kështu e kam parë të dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke vepruar (113).
٢٦٣٣ - حدثنا أحمد قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا شريك، عن عثمان بن أبي زرعة، عن أبي سلمان المؤذن، قال توفي أبو سريحة، فصلى عليه زيد بن أرقم، فكبر عليه أربعا. فقلنا: ما هذا؟ فقال: هكذا رأيت رسول الله ﷺ يفعل (113).
#2634
2634 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ajjash er-Rakkami, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Jahja el-Himjeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Husejni, nga ez-Zuhriu, nga Ebu Umame bin Sehl bin Hunejfi, nga babai i tij:
Se Pejgamberi (s.a.v.s.) i vizitonte të varfrit e banorëve të Medines dhe se ai u njoftua për një grua që kishte vdekur dhe e kishin varrosur natën. Kur u gdhi, ata e njoftuan atë, kështu që ai eci drejt varrit të saj, u fal mbi të dhe mori tekbir katër herë (114).
٢٦٣٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عيّاش الرقام، قال: ثنا سعيد بن يحيى الحميري، قال: ثنا سفيان بن حسين، عن الزهري، عن أبي أمامة بن سهل بن حنيف، عن أبيه: أن النبي ﷺ كان يعود فقراء أهل المدينة، وأنه أخبر بامرأة ماتت فدفنوها ليلا، فلما أصبح آذنوه، فمشى إلى قبرها، فصلى عليها وكبر أربعا (114).
#2635
2635 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Nu'manin duke treguar nga Ez-Zuhriu, nga Ebu Umame, nga disa prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ngjashëm me të (115).
٢٦٣٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب قال: ثنا أبي قال: سمعت النعمان يحدث عن الزهري، عن أبي أمامة عن بعض أصحاب رسول الله ﷺ عن رسول الله ﷺ نحوه (115).
#2636
2636
- Na ka treguar Ismail bin Is'haku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Ibrahim
el-Hixhriu, i cili ka thënë: Ibn Ebi Aufa na priu në namazin (e xhenazes) për një vajzë të tij, kështu që mori katër tekbire mbi të, pastaj qëndroi (në këmbë)
dhe ne pritëm pas të katërtit selamin e tij, derisa menduam se ai do të merrte tekbirin e pestë, pastaj dha selam e pastaj tha:
Po shoh se keni menduar që unë do të marr tekbirin e pestë, por unë nuk do ta bëja këtë, dhe kështu e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)
të vepronte (116).
٢٦٣٦ - حدثنا إسماعيل بن إسحاق قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا شريك، عن إبراهيم الهجري، قال صلى بنا ابن أبي أوفى على ابنة له فكبر عليها أربعا، ثم وقف فانتظرنا بعد الرابعة تسليمه، حتى ظننا أنه سيكبر الخامسة، ثم سلم ثم قال: أراكم ظننتم أني سأكبر الخامسة، ولم أكن لأفعل ذلك، وهكذا رأيت رسول الله ﷺ يفعل (116).
#2637
2637 - Na ka treguar Ibn Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Havdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid b. Abdullahu, nga el-Hexhriu ... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm (117).
٢٦٣٧ - حدثنا ابن داود، قال: ثنا الحوضي، قال: ثنا خالد بن عبد الله، عن الهجري … فذكر بإسناده مثله (117).
#2638
2638 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu’be, nga El-Hexhriu ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (118).
٢٦٣٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب قال: ثنا شعبة، عن الهجري … فذكر بإسناده مثله (118).
#2639
2639 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Ibn Shihabi, nga Seid bin el-Musajibi, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i njoftoi (119) njerëzit për vdekjen e Nexhashiut në ditën kur ai vdiq, pastaj doli në vendfalje (musala), i rreshtoi ata dhe mori katër tekbire (120) mbi të.
٢٦٣٩ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب قال: أخبرني مالك، عن ابن شهاب، عن سعيد بن المسيب، عن أبي هريرة أن رسول الله ﷺ نعى (119) للناس النجاشي في اليوم الذي مات فيه، ثم خرج إلى المصلى، فصف بهم، وكبر عليه أربع تكبيرات (120).
#2640
2640
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, i cili ka thënë:
Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Said bin el-Musejjibi, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (121).
٢٦٤٠ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث قال: حدثني عُقيل عن ابن شهاب قال أخبرني سعيد بن المسيب، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله (121).
#2641
2641 - Na ka treguar Ebu Bishr er-Raki, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha', nga Ubejdullah bin Omer, nga ez-Zuhriu, nga Said bin el-Musajib, nga disa prej shokëve të Pejgamberit (s.a.v.s.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (122).
٢٦٤١ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا شجاع، عن عبيد الله بن عمر، عن الزهري، عن سعيد بن المسيب، عن بعض أصحاب النبي ﷺ، عن النبي ﷺ … مثله (122).
#2642
2642 - Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar El-Hummani, ka thënë: Na ka treguar Abduluarith bin Seidi, nga Ebu Galibi, nga Enes bin Maliku, se Profeti (s.a.v.s.) merrte katër tekbire mbi të vdekurin (123).
Dhe kanë thënë lidhur me hadithin e Zejd bin Erkamit, të cilin e filluam duke e përmendur në këtë kapitull, se ai merrte katër tekbire në xhenaze para herës në të cilën mori pesë tekbire. Nuk lejohet që ai ta ketë bërë këtë, ndërkohë që e kishte parë Profetin (s.a.v.s.) duke vepruar ndryshe, përveçse për një arsye që e kishte parë Profetin (s.a.v.s.) ta bënte. Dhe kjo është ajo që ka transmetuar prej tij Ebu Selman el-Muedhini në namazin e tij mbi Ebu Serihen, duke marrë katër tekbire mbi të.
Dhe ekziston mundësia që marrja e pesë tekbireve në atë xhenaze të ketë qenë sepse rregulli për atë të vdekur ishte të merreshin pesë tekbire mbi të, sepse ai ishte nga njerëzit e Bedrit, pasi ata i dallonin në tekbire gjatë namazit mbi ta në krahasim me atë që merrej mbi të tjerët.
٢٦٤٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا عبد الوارث بن سعيد، عن أبي غالب، عن أنس بن مالك، أن النبي ﷺ كان يكبر أربع تكبيرات على الميت (123).
وقالوا في حديث زيد بن أرقم الذي بدأنا بذكره في هذا الباب أنه كان يكبر على الجنائز أربعا قبل المرة التي فيها كبر خمسا. فلا يجوز أن يكون كان يفعل ذلك، وقد كان رأى النبي ﷺ يفعل خلافه إلا لمعنى قد رأى النبي ﷺ يفعله. وهو ما رواه عنه أبو سلمان المؤذن في صلاته على أبي سريحة في تكبيره عليه أربعا.
ويحتمل تكبيره على تلك الجنازة خمسا أن يكون ذلك لأن حكم ذلك الميت أن يكبر عليه خمسا لأنه من أهل بدر فإنهم كانوا يفضلون في التكبير في الصلاة عليهم على ما يكبر على غيرهم.
#2643
2643 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi (h)
dhe na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehibi, nga Shube, nga Amër bin Murre, nga Seid bin el-Musejib, i cili ka thënë: Ka thënë Omeri (r.a.): Të gjitha këto kanë ndodhur: pesë dhe katër, andaj Omeri i urdhëroi njerëzit me katër, domethënë në namazin e xhenazes (124).
٢٦٤٣ - وحدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب عن شعبة، عن عمرو بن مرة، عن سعيد بن المسيب، قال: قال عمر ﵁: كل ذلك قد كان: خمسا وأربعا، فأمر عمر الناس بأربع، يعني في الصلاة على الجنازة (124).
#2644
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٢٦٤٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبيد الله بن عمرو، عن زيد - يعني ابن أبي أنيسة عن حماد، عن إبراهيم، قال: قبض رسول الله ﷺ والناس مختلفون في التكبير على الجنائز، لا تشاء أن تسمع رجلا يقول: سمعت رسول الله ﷺ يكبر سبعا، وآخر يقول: سمعت رسول الله ﷺ يكبر خمسا، وآخر يقول: سمعت رسول الله ﷺ يكبر أربعا إلا سمعته، فاختلفوا في ذلك فكانوا على ذلك حتى قبض أبو بكر ﵁. فلما ولي عمر ﵁، ورأى اختلاف الناس في ذلك شق ذلك عليه جدا، فأرسل إلى رجال من أصحاب رسول الله ﷺ فقال: إنكم معاشر أصحاب رسول الله ﷺ متى تختلفون على الناس يختلفون من بعدكم، ومتى تجتمعون على أمر يجتمع الناس عليه، فانظروا أمرا تجتمعون عليه فكأنما أيقظهم. فقالوا: نعم ما رأيت يا أمير المؤمنين، فأشر علينا، فقال عمر ﵁: بل أشيروا علي فإنما أنا بشر مثلكم.
فتراجعوا الأمر بينهم، فأجمعوا أمرهم على أن يجعلوا التكبير على الجنائز مثل التكبير في الأضحى والفطر أربع تكبيرات فأجمع أمرهم على ذلك (125).
فهذا عمر ﵁ قد رد الأمر في ذلك إلى أربع تكبيرات بمشورة أصحاب رسول الله ﷺ بذلك عليه، وهم حضروا من فعل رسول الله ﷺ ما رواه حذيفة، وزيد بن أرقم، فكأن ما فعلوا من ذلك عندهم أولى مما قد كانوا علموا. فذلك نسخ لما قد كانوا علموا لأنهم مأمونون على ما قد فعلوا كما كانوا مأمونين على ما قد رووا.
وهكذا كما أجمعوا عليه بعد النبي ﷺ في التوقيت على حد الخمر، وترك بيع أمهات الأولاد فكان إجماعهم على ما قد أجمعوا عليه من ذلك حجة، وإن كانوا قد فعلوا في عهد النبي ﷺ خلافه.
فكذلك ما أجمعوا عليه من عدد التكبير بعد النبي ﷺ في الصلاة على الجنازة فهو حجة وإن كانوا قد علموا من النبي ﷺ خلافه. وما فعلوا من ذلك، وأجمعوا (126) عليه بعد النبي ﷺ فهو ناسخ لما قد كان فعله النبي ﷺ.
فإن قال قائل: وكيف يكون ذلك ناسخا وقد كبر علي بن أبي طالب ﵁ بعد ذلك أكثر من أربع. وذكروا في ذلك ما
#2645
2645 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Seid el-Kattan, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Halid, i cili ka thënë: Na ka treguar Amir, nga Abdullah bin Ma'kili: Se Aliu u fal mbi Sehl bin Hunejfin dhe mori gjashtë tekbirë mbi të (127).
٢٦٤٥ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يحيى بن سعيد القطان، قال: ثنا إسماعيل بن أبي، خالد قال ثنا عامر، عن عبد الله بن معقل: أن عليا صلى على سهل بن حنيف، فكبر عليه ستا (127).
#2646
2646 - Na ka treguar Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Abdullahu: Se Aliu (r.a.) i fali xhenazen Ebu Katades dhe mori shtatë tekbirë për të (128).
Iu tha atij: Aliu (r.a.) e bëri këtë vetëm sepse i tillë ishte gjykimi për njerëzit e Bedrit në faljen e xhenazes së tyre; atyre u shtoheshin tekbirët më shumë sesa u merren njerëzve të tjerë.
Dhe argumenti për këtë është
٢٦٤٦ - حدثنا يزيد قال: ثنا يحيى قال: ثنا إسماعيل، قال: ثنا موسى بن عبد الله: أن عليا ﵁ صلى على أبي قتادة فكبر عليه سبعا (128).
قيل له: إن عليا ﵁ إنما فعل ذلك لأن أهل بدر كانوا كذلك حكمهم في الصلاة عليهم، يزاد فيها من التكبير على ما يكبر على غيرهم من سائر الناس.
والدليل على ذلك
#2647
2647
- Ibrahim bin Muhamed es-Sajrafi na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Abdullahu bin Rexha, ka thënë:
Na ka treguar Zaideh, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Ebi Zijad, nga Abdullahu bin Ma'kil, i cili ka thënë: Fala me
Aliun namazin e një xhenazeje, dhe ai mori pesë tekbirë mbi të, pastaj u kthye dhe tha: 'Ai ishte nga njerëzit e Bedrit'. Pastaj fala me
Aliun namaze të tjera xhenazeje, dhe në të gjitha ato ai mori katër tekbirë (129).
٢٦٤٧ - أن إبراهيم بن محمد الصير في حدثنا، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: ثنا زائدة، قال: ثنا يزيد بن أبي زياد عن عبد الله بن معقل، قال: صليت مع علي على جنازة، فكبر عليها خمسا ثم التفت فقال: إنه من أهل بدر، ثم صليت مع علي على جنائز، كل ذلك كان يكبر عليها أربعا (129).
#2648
2648 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Xhabiri, nga Amiri, nga Ibn Ma'kili, i cili ka thënë: Aliu (r.a.) u fal mbi Sehl bin Hunejfin dhe mori tekbir gjashtë herë, pastaj u kthye nga ne dhe tha: "Ai është nga njerëzit e Bedrit" (130).
٢٦٤٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد قال: ثنا شريك عن جابر، عن عامر، عن ابن معقل قال: صلى علي ﵁ على سهل بن حنيف، فكبر عليه ستا، ثم التفت إلينا فقال: إنه من أهل بدر (130).
#2649
2649
- Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hafs bin Gijathi, nga Abdylmelik
bin Sela el-Hemdani, nga Abdë Hajri, i cili ka thënë: Aliu (r.a.) bënte gjashtë tekbire për njerëzit e Bedrit, dhe mbi
shokët e Profetit (s.a.v.s.) pesë, dhe mbi njerëzit e tjerë katër (131).
Kështu ishte rregulli i namazit për njerëzit e Bedrit.
٢٦٤٩ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد قال: أنا حفص بن غياث، عن عبد الملك بن سلع الهمداني، عن عبد خير، قال: كان علي ﵁ يكبر على أهل بدر ستا، وعلى أصحاب النبي ﷺ خمسا وعلى سائر الناس أربعا (131).
فهكذا كان حكم الصلاة على أهل بدر.
#2650
2650
- Dhe më ka treguar Kasim b. Xhaferi, i cili ka thënë: Na ka treguar Zejd b. Ahzem et-Taiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Jala b. Ubejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman b. Jesiri, i cili ka thënë: Kam falur (namazin e xhenazes) pas Esved b. Jezidit dhe Hemmam b. el-Harithit,
dhe Ibrahim en-Nehaiut, dhe ata merrnin tekbir katër herë mbi xhenaze. Hemmami ka thënë: Omer b. el-Hatabi (r.a.) i bashkoi njerëzit në katër tekbire, përveç për pjesëmarrësit e Bedrit, sepse mbi ta merrnin pesë, shtatë dhe nëntë tekbire (132).
Kjo që përmendëm tregon se ajo për të cilën u pajtuan lidhur me numrin e katër tekbireve në kohën e Omerit (r.a.) ishte vetëm për ata që nuk ishin pjesëmarrës të Bedrit, ndërsa e lanë rregullin për pjesëmarrësit e Bedrit në më shumë se katër tekbire.
Ajo që transmetohet nga Zejd b. Erkami, të cilën e përmendëm, është sepse ai ndiqte këtë mendim, sipas asaj që shihet, e Allahu e di më së miri.
٢٦٥٠ - وقد حدثني القاسم بن جعفر، قال: ثنا زيد بن أخزم الطائي، قال: ثنا يعلى بن عبيد، قال: ثنا سليمان بن يسير، قال: صليت خلف الأسود بن يزيد، وهمام بن الحارث،
وإبراهيم النخعي، فكانوا يكبرون على الجنائز أربعا. قال همام: وجمع عمر بن الخطاب ﵁ الناس على أربع إلا على أهل بدر، فإنهم كانوا يكبرون عليهم خمسا، وسبعا، وتسعا (132).
فدل ما ذكرنا أن ما كانوا اجتمعوا عليه من عدد التكبير الأربع في عهد عمر ﵁ إنما كان على غير أهل بدر، وتركوا حكم أهل بدر على ما فوق الأربع.
فما روي عن زيد بن أرقم مما ذكرنا إنما هو لأنه كان ذهب إلى هذا المذهب، فيما يرى، والله أعلم.
#2651
2651 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hammad bin Seleme, i cili ka thënë: Na ka treguar Davud bin Ebi Hind, nga esh-Sha'bi, nga Alkame bin Kajs, i cili ka thënë: Disa njerëz nga Shami erdhën dhe u vdiq një person. Ata morën pesë tekbire për të. Unë desha t'i kundërshtoja (133), andaj e njoftova Ibn Mes'udin (r.a.), e ai tha: "Nuk ka asgjë të caktuar (përfundimtare) në këtë" (134).
Kjo mund të interpretohet sipas asaj që përmendëm lidhur me dallimin në gjykimin e namazit (të xhenazes) për pjesëmarrësit e Bedrit dhe të tjerët. Sikur Abdullah (Ibn Mes'udi) me fjalën e tij "Nuk ka asgjë të caktuar" ka pasur për qëllim se nuk ka diçka (numër tekbiresh) që duhet të merret në namazin për të gjithë njerëzit pa u tejkaluar në diçka tjetër. Ky hadith është transmetuar edhe me një tekst tjetër.
٢٦٥١ - وقد حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا حجاج بن المنهال قال: أنا حماد بن سلمة قال: ثنا داود بن أبي هند، عن الشعبي، عن علقمة بن قيس قال: قدم ناس من أهل الشام فمات لهم ميت، فكبروا عليه خمسا، فأردت أن ألاحيهم (133)، فأخبرت ابن مسعود ﵁، فقال: ليس فيه شيء معلوم (134).
فهذا يحتمل ما ذكرنا في اختلاف حكم الصلاة على البدريين وعلى غيرهم. فكأن عبد الله أراد بقوله "ليس فيه شيء معلوم" أي ليس فيه شيء يكبر في الصلاة على الناس جميعا لا يجاوز إلى غيره. وقد روي هذا الحديث بغير هذا اللفظ.
#2652
2652
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Abduluahid bin
Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejbaniu, i cili ka thënë: Na ka treguar,
Amiri nga Alkameja, se ai ia përmendi këtë Abdullahut,
e Abdullahu tha: Kur të dalë imami përpara, bëni tekbir ashtu siç bën ai, sepse nuk ka kohë e as numër (135).
Kjo
sipas nesh ka kuptimin e asaj që kemi përmendur gjithashtu, sepse imami në atë kohë falej për pjesëmarrësit e Bedrit
dhe për të tjerët. Nëse falej për pjesëmarrësit e Bedrit, bënte tekbir për ta ashtu siç bëhet për pjesëmarrësit e Bedrit, e kjo është
mbi katër, andaj bëni tekbir as
٢٦٥٢ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا موسى بن إسماعيل قال: ثنا عبد الواحد بن زياد، قال: ثنا الشيباني، قال: ثنا، عامر عن علقمة، أنه ذكر ذلك لعبد الله، فقال عبد الله: إذا تقدم الإمام فكبروا بما كبر، فإنه لا وقت ولا عدد (135).
وهذا عندنا معناه ما ذكرنا أيضا، لأن الإمام قد كان يصلي حينئذ على البدريين وعلى غيرهم. فإن صلى على البدريين فكبر عليهم كما يكبر على البدريين، وذلك ما فوق الأربع، فكبروا ما كبر. وإن صلى على غير البدريين فكبر أربعا كما يكبر عليهم، فكبروا كما كبر، لا وقت ولا عدد في التكبير في الصلاة على جميع الناس من البدريين وغيرهم، لا يجاوز ذلك إلى ما هو أكثر منه.
وقد روي هذا الحديث أيضا عن عبد الله بغير هذا اللفظ.
#2653
2653 - Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassani, ka thënë: Na ka treguar Zuhejri, ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga Alkameja, nga Abdullahu, i cili ka thënë: Tekbiri në namazin e xhenazes nuk ka kohë të caktuar e as numër të kufizuar; nëse dëshiron katër, nëse dëshiron pesë, e nëse dëshiron gjashtë (136).

Kuptimi i kësaj është ndryshe nga ajo që ka transmetuar Amiri nga Alkameja. Ajo që ka transmetuar Amiri nga Alkameja lidhur me këtë është më e qëndrueshme, sepse Amiri e ka takuar Alkamen dhe ka marrë prej tij, ndërsa Ebu Is'haku nuk e ka takuar atë dhe nuk ka marrë prej tij. Gjithashtu, nga Abdullahu është transmetuar edhe nga rrugë të tjera se tekbiret janë katër.
٢٦٥٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان قال: ثنا زهير، قال: ثنا أبو إسحاق، عن علقمة، عن عبد الله، قال: التكبير على الجنازة لا وقت ولا عدد، إن شئت أربعا وإن شئت خمسا، وإن شئت ستا (136).
فهذا معناه غير معنى ما حكى عامر، عن علقمة، وما حكى عامر عن علقمة من هذا فهو أثبت، لأن عامرا قد لقي علقمة وأخذ عنه وأبو إسحاق فلم يلقه، ولم يأخذ عنه، ولأن عبد الله قد روي عنه في التكبير أنه أربع من غير هذا الوجه.
#2654
2654
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ali bin el-Akmer, nga
Ebu Atije, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Abdullahun duke thënë: Tekbiret në namazin e xhenazes janë katër, ashtu si tekbiret në
dy bajramet (137).
٢٦٥٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن علي بن الأقمر، عن أبي عطية، قال: سمعت عبد الله، يقول: التكبير على الجنائز أربع كالتكبير في العيدين (137).
#2655
2655 - Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi (h)
dhe na ka treguar
Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Mu'ammeli, të dy kanë thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ali bin el-Akmer, nga Ebu Atije, nga Abdullahu, i cili ka thënë: Tekbiret në dy bajramet janë katër, sikurse namazi i xhenazes (138).
٢٦٥٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم (ح)
وحدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل قالا حدثنا سفيان، عن علي بن الأقمر، عن أبي عطية، عن عبد الله، قال: التكبير في العيدين أربع كالصلاة على الميت (138).
#2656
2656 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'bah nga Ali bin al-Akmar … dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë (139).
Ky është Abdullah (r.a.), kur u pyet për tekbirin në xhenaze, njoftoi se janë katër, dhe i urdhëroi ata në hadithin e Alkamah që të marrin tekbir aq sa merr tekbir imami i tyre. Sikur të ndalej fjala këtu, kuptimi i hadithit të tij sipas nesh do të ishte se baza e tekbirit tek ai është katër, dhe se kush falet pas dikujt që merr tekbir më shumë se katër, merr tekbir ashtu siç merr imami i tij, sepse ai ka vepruar ashtu siç kanë thënë disa dijetarë.
Ebu Jusufi anonte nga ky mendim, por fjala nuk u ndal me aq,
dhe tha: "Nuk ka kohë të caktuar e as numër", kjo tregon se kuptimi i tij në këtë është se nuk ka kohë të caktuar tek unë për tekbirin në namazin e xhenazes, e as numër sipas kuptimit që përmendëm për njerëzit e Bedrit dhe të tjerët. Domethënë, nuk ka kohë e as numër në tekbirin e namazit për të gjithë njerëzit, por në tërësi nuk ka kohë e as numër nëse janë njerëzit e Bedrit, kështu është gjykimi i namazit mbi ta, dhe namazi mbi të tjerët sipas asaj që ka transmetuar prej tij Abu Atijah, në mënyrë që asgjë nga kjo të mos jetë në kundërshtim.
Pastaj, është transmetuar nga shumica e shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në namazet e tyre të xhenazes se ata kanë marrë katër tekbirë. Prej asaj që është transmetuar nga ata në lidhje me këtë është:
٢٦٥٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة عن علي بن الأقمر … فذكر بإسناده مثله (139).
فهذا عبد الله ﵁، لما سئل عن التكبير على الجنازة أخبر أنه أربع، وأمرهم في حديث علقمة أن يكبروا ما كبر أئمتهم. فلو انقطع الكلام على ذلك لكان وجه حديثه عندنا على أن أصل التكبير عنده أربع، وعلى أن من صلى خلف من يكبر أكثر من أربع، كبر كما كبر إمامه، لأنه قد فعل ما قد قاله بعض العلماء.
وقد كان أبو يوسف يذهب إلى هذا القول، ولكن الكلام لم ينقطع على ذلك،
وقال: "لا وقت ولا عدد" فدل ذلك على أن معناه في ذلك لا وقت عندي للتكبير في الصلاة على الجنائز، ولا عدد على المعنى الذي ذكرناه في أهل بدر وغيرهم. أي لا وقت ولا عدد في التكبير في الصلاة على الناس جميعا، ولكن جملته لا وقت لها ولا عدد إن كان أهل بدر، هكذا حكم الصلاة عليهم، والصلاة على غيرهم على ما روى عنه أبو عطية، حتى لا يتضاد شيء من ذلك.
ثم قد روي عن أكثر أصحاب رسول الله ﷺ في صلاتهم على جنائزهم أنهم كبروا فيها أربعا. فمما روي عنهم في ذلك ما
#2657
2657 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'emmel, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amir bin Shekik, nga Ebu Vaili: Se Omer bin el-Hatabi (r.a.) i mblodhi shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe i pyeti ata për tekbirin në namazin e xhenazes. Secili prej tyre e njoftoi atë për atë që kishte parë dhe dëgjuar. Atëherë Omeri (r.a.) i bashkoi ata në katër tekbire, ashtu si namazi më i gjatë, namazi i drekës (140).
٢٦٥٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل، قال: ثنا سفيان عن عامر بن شقيق، عن أبي وائل: أن عمر بن الخطاب ﵁ جمع أصحاب رسول الله ﷺ فسألهم عن التكبير على الجنازة، فأخبر كل واحد منهم بما رأى، وبما سمع، فجمعهم عمر ﵁ على أربع تكبيرات كأطول الصلوات صلاة الظهر (140).
#2658
2658
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Seid el-Kattani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismaili,
nga Amiri, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Abdurrahman bin Ebza, i cili ka thënë: Falëm (namazin e xhenazes) me Omer bin el-Hatabin (r.a.)
për Zejneben në Medine, dhe ai i bëri katër tekbire (141).
٢٦٥٨ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يحيى بن سعيد القطان، قال: ثنا إسماعيل، عن عامر، قال: أخبرني عبد الرحمن بن أبزى، قال: صلينا مع عمر بن الخطاب ﵁ على زينب بالمدينة، فكبر عليها أربعا (141).
#2659
2659
- Na ka treguar Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Halid, i cili ka thënë: Na ka treguar Umejr
bin Seid, i cili ka thënë: Kam falur (namazin e xhenazes) me Aliun (r.a.) për Jezid bin el-Mukaffefin, dhe ai mori katër tekbirë për të (142).
٢٦٥٩ - حدثنا يزيد قال: ثنا يحيى قال: ثنا إسماعيل بن أبي خالد، قال: ثنا عمير بن سعيد قال صليت مع علي ﵁ على يزيد بن المكفف، فكبر عليه أربعا (142).
#2660
2660 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Ahmad, i cili ka thënë: Na ka treguar Mis'ar, nga Umayr ... të njëjtin (hadith) (143).
٢٦٦٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد قال: ثنا مسعر، عن عمير … مثله (143).
#2661
2661 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Halidi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Umejr bin Seidin duke transmetuar nga Aliu ... dhe përmendi të njëjtën gjë (144).
٢٦٦١ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون قال: ثنا إسماعيل بن أبي خالد قال: سمعت عمير بن سعيد عن علي … فذكر مثله (144).
#2662
2662 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Kabisa, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga el-A'meshi, nga Umejr bin Seidi, nga Aliu ... ngjashëm me të (145).
٢٦٦٢ - حدثنا علي، قال: ثنا قبيصة، قال: ثنا سفيان عن الأعمش، عن عمير بن سعيد، عن علي … مثله (145).
#2663
2663 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Ebu Husajni, nga Musa bin Talha, ka thënë: Isha dëshmitar kur Uthman bin Afani (r.a.) fali namazin mbi
xhenazet e burrave dhe grave; ai i vendosi burrat më afër vetes, ndërsa gratë më afër kibles, pastaj mori tekbir mbi ta katër herë (146).
٢٦٦٣ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا أبو عوانة، عن أبي حصين، عن موسى بن طلحة، قال: شهدت عثمان بن عفان ﵁، صلى على
جنائز رجال ونساء، فجعل الرجال مما يليه، والنساء مما يلي القبلة، ثم كبر عليهم أربعا (146).
#2664
2664 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Ahmed, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Zejd bin Talha, i cili ka thënë: 'Kam falur namazin e xhenazes pas Ibn Abbasit (r.anhuma) dhe ai mori katër tekbire' (147).
٢٦٦٤ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد قال: ثنا سفيان عن زيد بن طلحة، قال: صليت خلف ابن عباس ﵄ على جنازة فكبر عليها أربعا (147).
#2665
2665 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Jemani, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shuejbi, nga ez-Zuhriu,
i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu Umame bin Sehl bin Hunejfi, i cili ishte nga paria e ensarëve dhe dijetarët e tyre,
dhe nga bijtë e atyre që morën pjesë në Bedër me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) se një burrë nga shokët e Profetit (s.a.v.s.) e ka njoftuar atë se
suneti në namazin e xhenazes është që imami të marrë tekbir, pastaj të lexojë Fatihanë e Librit në heshtje
me veten e tij, pastaj ta përfundojë namazin me tri tekbiret (e tjera). Ez-Zuhriu ka thënë: Ia përmenda atë që
më tregoi Ebu Umame, Muhamed bin Suvejd el-Fehriut, e ai tha: Edhe unë e kam dëgjuar Dahak bin Kajsin duke treguar,
nga Habib bin Mesleme për namazin e xhenazes ngjashëm me atë që të ka treguar Ebu Umame
(148).
٢٦٦٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو اليمان، قال: أنا شعيب، عن الزهري، قال: أخبرني أبو أمامة بن سهل بن حنيف، وكان من كبراء الأنصار وعلمائهم، وأبناء الذين شهدوا بدرا مع رسول الله ﷺ أن رجلا من أصحاب النبي ﷺ أخبره أن السنة في الصلاة على الجنازة أن يكبر الإمام، ثم يقرأ بفاتحة الكتاب سرا في نفسه، ثم يختم الصلاة في التكبيرات الثلاث قال الزهري: فذكرت الذي أخبرني أبو أمامة من ذلك، لمحمد بن سويد الفهري فقال: وأنا سمعت الضحاك بن قيس يحدث، عن حبيب بن مسلمة في الصلاة على الجنازة مثل الذي حدثك أبو أمامة (148).
#2666
2666
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, ka thënë: Na ka treguar Israeli, nga Ebu
Is'haku: Se El-Hasan bin Aliu mori katër tekbirë mbi Ali bin Ebi Talibin (r.a.) (149).
Dhe kjo është në kundërshtim me atë që Omeri dhe Aliu (r.a.) mendonin për njerëzit e Bedrit, që në namazin e xhenazes së tyre të merreshin më shumë se katër tekbirë.
٢٦٦٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق: أن الحسن بن علي كبر على علي بن أبي طالب ﵁ أربعا (149).
وهذا خلاف ما كان عمر وعلي ﵄ يريانه في أهل بدر أن يكبر في الصلاة عليهم ما جاوز الأربع.
#2667
2667
- Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Ahmad, i cili ka thënë: Na ka treguar Mis'ari, nga Thabit bin Ubejdi, i cili ka thënë: "Kam falur (namazin e xhenazes) pas Zejd bin Thabitit mbi një xhenaze, dhe ai mori katër tekbirë mbi të, dhe kam falur pas Ebu Hurejrës mbi një xhenaze, dhe ai mori katër tekbirë mbi të (150)."
٢٦٦٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا مسعر، عن ثابت بن عبيد، قال: صليت خلف زيد بن ثابت على جنازة، فكبر عليها أربعا، وصليت خلف أبي هريرة على جنازة فكبر عليها أربعا (150).
#2668
2668
- Na ka treguar Fehd-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjem-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Ja'kub-i, i cili ka thënë:
Më ka treguar Shurahbil bin Sa'd-i, i cili ka thënë: Abdullah bin Abbasi na priu në namazin e xhenazes dhe i mori katër
tekbire (151).
٢٦٦٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: حدثنا موسى بن يعقوب، قال: حدثني شرحبيل بن سعد، قال صلى بنا عبد الله بن عباس على جنازة فكبر أربع تكبيرات (151).
#2669
2669
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Muhaxhir
Ebu el-Hasani, i cili ka thënë: Fala namazin e xhenazes pas El-Bera bin Azibit, e ai tha: "A jeni mbledhur?",
ne i thamë: "Po"
Atëherë ai i mori katër tekbire (152).
٢٦٦٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا إسرائيل، عن مهاجر أبي الحسن، قال: صليت خلف البراء بن عازب على جنازة فقال: اجتمعتم؟، فقلنا: نعم
فكبر أربعا (152).
#2670
2670 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israeli, nga Osman bin Abdullah bin Mevhebi, i cili ka thënë: Kam falur namazin pas Ebu Hurejres (r.a.) mbi xhenaze burrash dhe grash, dhe ai i rreshtoi ata barabartë dhe mori tekbir katër herë (153).

Këta janë shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) të përmendur në këto transmetime, të cilët merrnin katër tekbirë në namazet e tyre të xhenazes, dhe askush tjetër nuk ua kundërshtonte këtë.

Kjo tregon se ky është rregulli i tekbirit në namazin e xhenazes, dhe se çdo gjë përtej katër tekbirëve ishte për një arsye të veçantë që u përkiste disa të vdekurve që kemi përmendur nga njerëzit e Bedrit mbi njerëzit e tjerë.

Kështu, u vërtetua me atë që përmendëm se tekbiri mbi xhenaze është katër për të gjithë njerëzit pas njerëzve të Bedrit deri në Ditën e Kiametit.

Ky ishte gjithashtu mendimi i Ebu Hanifes, Sufjanit, Ebu Jusufit dhe Muhamed bin el-Hasanit (r.h.) lidhur me tekbirin mbi xhenaze, ashtu siç e përmendëm.

Kjo është transmetuar gjithashtu edhe nga Muhamed bin el-Hanefije.
٢٦٧٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أحمد، قال: ثنا إسرائيل، عن عثمان بن عبد الله بن موهب، قال: صليت خلف أبي هريرة ﵁ على جنائز من رجال ونساء، فسوى بينهم وكبر أربعا (153).
فهؤلاء أصحاب رسول الله ﷺ المذكورون في هذه الآثار قد كانوا يكبرون في صلواتهم على جنائزهم أربع تكبيرات، ثم لا ينكر ذلك عليهم غيرهم.
فدل ذلك على أن ذلك هو حكم التكبير في الصلاة على الجنائز، وأن ما زاد على التكبيرات الأربع فإنما كان لمعنى خاص خص به بعض الموتى ممن ذكرنا من أهل بدر على سائر الناس.
فثبت بما ذكرنا أن التكبير على الجنازة أربع على الناس جميعا من بعد أهل بدر إلى يوم القيامة.
وكان مذهب أبي حنيفة، وسفيان وأبي يوسف ومحمد بن الحسن ﵏، في التكبير على الجنازة أيضا ما ذكرنا.
وقد روي ذلك أيضا، عن محمد بن الحنفية.
#2671
2671 - Na ka treguar Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar Saidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ebu Hamza Imran bin Ebi Ata, i cili ka thënë: Isha dëshmitar i vdekjes së Ibn Abasit në Taif. Përgjegjësinë për të e mori Muhamed bin el-Hanefije, i cili ia fali namazin (e xhenazes) dhe mori tekbir katër herë (154).
٢٦٧١ - حدثنا صالح، قال: ثنا سعيد، قال: ثنا هشيم، قال: أنا أبو حمزة عمران بن أبي عطاء، قال: شهدت وفاة ابن عباس بالطائف، فوليه محمد بن الحنفية، فصلى عليه فكبر أربعا (154).
#2672
2672 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Ahmad, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Imran bin Abi Ata, i cili ka thënë: Kam falur pas Ibn el-Hanefijes namazin e xhenazes për Ibn Abasin, dhe ai mori katër tekbirë (155).
٢٦٧٢ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا سفيان، عن عمران بن أبي عطاء، قال: صليت خلف ابن الحنفية على ابن عباس، فكبر عليه أربعا (155).
CHAPTER
٧ - باب الصلاة على الشهداء
Kapitulli: Namazi i xhenazes për dëshmorët
7. Chapter: Praying over the martyrs
#2673
2673
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar El-Lejth bin Sa'di, nga Ibn Shihabi, i cili i ka treguar atij, nga Abdurrahman bin Ka'b bin Maliku, se Xhabir bin Abdullahu (r.a.) e ka njoftuar atë, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) urdhëroi për varrosjen e të vrarëve të Uhudit me gjakun e tyre, nuk u fal namaz mbi ta dhe nuk u lanë (156).
Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup (157) shkoi drejt këtij hadithi dhe thanë: Nuk falet namazi mbi ata që vriten si dëshmorë në betejë, e as mbi ata që plagosen prej tyre dhe vdesin para se të barten nga vendi i tyre, ashtu siç nuk lahen. Dhe prej atyre që e kanë thënë këtë janë banorët e Medinës.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë (158), duke thënë: Përkundrazi, falet namazi mbi dëshmorin. Argumenti i tyre për këtë kundër kundërshtarëve të tyre ishte se ajo që gjendet në hadithin e Xhabirit (r.a.) është vetëm se Profeti (s.a.v.s.) nuk u fal namaz atyre.
Sepse mund të jetë e lejueshme që ai ta ketë lënë këtë sepse suneti i tyre është që të mos falet namazi mbi ta, ashtu siç ishte suneti i tyre që të mos laheshin.
Dhe mund të jetë që ai nuk u fal namaz atyre, por dikush tjetër u fal namaz, për shkak të asaj që kishte në atë kohë nga dhimbja e plagëve, thyerja e dhëmbit dhe asaj që e goditi atë ditë nga idhujtarët.
٢٦٧٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني الليث بن سعد، عن ابن شهاب حدثه، عن عبد الرحمن بن كعب بن مالك، أن جابر بن عبد الله ﵁ أخبره، أن رسول الله ﷺ أمر بدفن قتلى أحد بدمائهم، ولم يصل عليهم ولم يغسلوا (156).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (157) إلى هذا الحديث فقالوا: لا يصلّى على من قُتِل من الشهداء في المعركة، ولا على من جرح منهم فمات قبل أن يحمل من مكانه كما لا يغسل، وممن قال بذلك أهل المدينة.
وخالفهم في ذلك آخرون (158)، فقالوا: بل يصلى على الشهيد. وكان من الحجة لهم في ذلك على مخالفهم أن الذي في حديث جابر ﵁ إنما هو أن النبي ﷺ لم يصل عليهم.
فقد يجوز أن يكون تركه ذلك؛ لأن سنتهم أن لا يصلى عليهم كما كان من سنتهم أن لا يغسلوا.
ويجوز أن يكون لم يصل عليهم وصلى عليهم غيره لما كان به حينئذ من ألم الجراح وكسر الرباعية وما أصابه يومئذ من المشركين.
#2674
2674
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Hazimi dhe Seid bin
Abdurrahman el-Xhumahi, nga Ebu Hazimi. Seidi ka thënë në hadithin e tij: E kam dëgjuar Sehl bin Sa'din. Ndërsa
Ibn Ebi Hazimi ka thënë nga Sehli: Ai u pyet për fytyrën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në ditën e Uhudit, se me çfarë u mjekua?
Sehli tha: Përkrenarja u thye mbi kokën e tij, iu thye dhëmbi i tij i parë (rubaije) dhe iu plagos fytyra. Fatimja (r.a.)
po e lante atë, ndërsa Aliu (r.a.) po derdhte ujë me mburojë. Kur Fatimja (r.a.) pa se uji vetëm sa
e shtonte gjakderdhjen, mori një copë rrogozi, e dogji dhe e ngjiti mbi plagën e tij, kështu që gjaku u ndal (159). Teksti i Ibn Ebi Hazimit dhe Seidit ndryshon në këtë hadith, por kuptimi është i njëjtë.
٢٦٧٤ - فإنه حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني ابن أبي حازم، وسعيد بن عبد الرحمن الجمحي، عن أبي حازم. قال سعيد في حديثه: سمعت سهل بن سعد. وقال ابن أبي حازم عن سهل: إنه سئل عن وجه رسول الله ﷺ يوم أحد بأي شيء دووي؟ قال: سهل: كسرت البيضة على رأسه، وكسرت رباعيته، وجرح وجهه، وكانت فاطمة ﵂ تغسله، وكان علي ﵁ يسكب الماء بالمجن. فلما رأت فاطمة ﵂ أن الماء لا يزيد الدم إلا كثرة، أخذت قطعة حصير فأحرقتها وألصقتها على جرحه، فاستمسك الدم (159). يختلف لفظ ابن أبي حازم، وسعيد في هذا الحديث، والمعنى واحد.
#2675
2675
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Nafiu, nga Hishami, nga Ebu Hazimi, nga Sehli (r.a.), se Profeti (s.a.v.s.) u plagos në fytyrë ditën e Uhudit, dhe se vajza e tij, Fatimja (r.a.), dogji një copë rrogozi, e bëri hi dhe e ngjiti mbi fytyrën e tij. Profeti (s.a.v.s.) tha: "U shtua zemërimi i Allahut të Madhëruar mbi një popull që përgjaku fytyrën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)" (160).
٢٦٧٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن نافع، عن هشام، عن أبي حازم، عن سهل ﵁، أن النبي ﷺ أصيب يوم أحد في وجهه بجرح، وأن فاطمة ابنته ﵂ أحرقت قطعة من حصير فجعلته رمادا وألصقته على وجهه. وقال النبي ﷺ: "اشتد غضب الله ﷿ على قوم أدموا وجه رسول الله ﷺ" (160).
#2676
2676 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu Gassani, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Hazimi, nga Sehl bin Sa'di, i cili ka thënë: U thye (161) përkrenarja (162) mbi kokën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në ditën e Uhudit, iu thye dhëmbi i tij i parë (rubaije) (163) dhe iu plagos fytyra e tij (164).
٢٦٧٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا أبو غسان، قال: حدثني أبو حازم، عن سهل بن سعد قال: هشمت (161) البيضة (162) على رأس رسول الله ﷺ يوم أحد، وكسرت رباعيته (163)، وجرح وجهه (164).
#2677
2677 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Avni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Halid bin Abdullahu, nga Muhamed bin Amri, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejra: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "U shtua zemërimi i Allahut të Lartësuar mbi një popull që përgjaku fytyrën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)". Dhe ata ia kishin përgjakur fytyrën e tij
atë ditë, ia kishin thyer helmetën mbi kokë dhe ia kishin thyer dhëmbin e tij të parë (rabaije) (165).
٢٦٧٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عمرو بن عون، قال: أنا خالد بن عبد الله، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة: أن النبي ﷺ قال: "اشتد غضب الله تعالى على قوم أدموا وجه رسول الله ﷺ" وكانوا أدموا وجهه
يومئذ، وهشموا عليه البيضة، وكسروا رباعيته (165).
#2678
2678 - Na ka treguar Abdullah bin Muhamed bin Khushajsh, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Thabit el-Bunani, nga Enesi (r.a.): Se të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i është thyer dhëmbi i tij (katërt), në ditën e Uhudit, dhe i është çarë fytyra e tij, kështu që ai filloi të fshinte (166) gjakun nga fytyra e tij dhe thoshte: "Si do të shpëtojë një popull që çau fytyrën e Profetit të tyre dhe i thyen dhëmbin e tij, ndërkohë që ai i thërret ata tek Allahu i Madhëruar?" Atëherë Allahu i Madhëruar shpalli: ﴿Nuk të takon ty asgjë nga kjo çështje﴾ [Al Imran: 128] (167).
Kështu që lejohet që ai (s.a.v.s.) të ketë munguar në faljen e namazit për ta për shkak të dhimbjes nga ajo që i ndodhi, dhe dikush tjetër ka falur namazin për ta.
٢٦٧٨ - حدثنا عبد الله بن محمد بن خشيش، قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا حماد، عن ثابت البناني، عن أنس ﵁: أن رسول الله ﷺ كسرت رباعيته، يوم أحد، وشج وجهه، فجعل يسلت (166) الدم عن وجهه، ويقول: "كيف يفلح قوم شجوا وجه نبيهم وكسروا رباعيته، وهو يدعوهم إلى الله ﷿" فأنزل الله ﷿ ﴿لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ﴾ [آل عمران: ١٢٨] (167).
فيجوز أن يكون ﷺ تخلف عن الصلاة عليهم لألم بما نزل به وصلى عليهم غيره.
#2679
2679
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Usame bin Zejd el-Lejthi se Ibn Shihabi i ka treguar atij, se Enes bin Maliku i ka treguar atij, se dëshmorët e Uhudit nuk u lanë, u varrosën me gjakun e tyre dhe nuk u fal namazi i xhenazes mbi ta (168).
Në këtë hadith ka diçka që mohon faljen e namazit mbi ta nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe nga të tjerët. Prandaj, ne e shqyrtuam këtë hadith se si është? Dhe a i është shtuar diçka Ibn Vehbit në të?
٢٦٧٩ - وقد حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: ثنا أسامة بن زيد الليثي أن ابن شهاب حدثه، أن أنس بن مالك حدثه، أن شهداء أحد لم يغسلوا، ودفنوا بدمائهم، ولم يصلّ عليهم (168).
ففي هذا الحديث ما ينفي الصلاة عليهم من رسول الله ﷺ ومن غيره. فنظرنا في هذا الحديث كيف هو؟ وهل زيد على ابن وهب فيه شيء؟.
#2680
2680 - Ibrahim bin Marzuk na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Uthman bin Omer bin Faris, ka thënë: Na ka njoftuar Usame, nga ez-Zuhriu, nga Enes bin Maliku, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kaloi ditën e Uhudit pranë Hamzës, i cili ishte gjymtuar dhe masakruar, e tha: "Sikur të mos pikëllohej Safija, do ta kisha lënë derisa Allahu ta ringjallte atë nga barqet e shpendëve dhe egërsirave." Pastaj e qefini atë me një nimreh (rrobë të shkurtër), saqë kur i mbulonte kokën, i zbuloheshin këmbët, e kur i mbulonte këmbët, i zbulohej koka; kështu që ia mbuloi kokën. Ai nuk fali namaz për asnjë nga dëshmorët përveç tij dhe tha: "Unë jam dëshmitar për ju në Ditën e Kiametit" (169).

Në këtë hadith thuhet se Profeti (s.a.v.s.) atë ditë nuk fali namaz për asnjë nga dëshmorët përveç Hamzës, sepse ai u fal për të pasi ai ishte më i vlefshmi i dëshmorëve të Uhudit. Sikur të ishte sunet për dëshmorët që të mos u falej namazi, ai nuk do të ishte falur as për Hamzën, ashtu siç nuk e lau atë, pasi ishte sunet për dëshmorët që të mos laheshin. Ajo që del nga ky hadith është se Profeti (s.a.v.s.) u fal për Hamzën dhe nuk u fal për të tjerët. Mund të jetë që ai nuk u fal për të tjerët për shkak të gjendjes së rëndë që përmendëm, ndërsa njerëzit e tjerë u falën për ta.

Ndërsa në hadithe të tjera përmendet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) atë ditë u fal për Hamzën dhe për të gjithë dëshmorët e tjerë.
٢٦٨٠ - فإن إبراهيم بن مرزوق قد حدثنا، قال: ثنا عثمان بن عمر بن فارس، قال: أنا أسامة، عن الزهري، عن أنس بن مالك، أن رسول الله ﷺ مر يوم أحد بحمزة، وقد جدع ومثل به، فقال: "لولا أن تجزع صفية لتركته حتى يحشره الله من بطون الطير والسباع" فكفنه في نمرة، إذا خمر رأسه بدت رجلاه، وإذا خمر رجليه بدا رأسه، فخمر رأسه، ولم يصل على أحد من الشهداء غيره وقال: "أنا شهيد عليكم يوم القيامة" (169).
ففي هذا الحديث أن النبي ﷺ لم يصل يومئذ على أحد من الشهداء غير حمزة، فإنه صلى عليه وهو أفضل شهداء أحد. فلو كان من سنة الشهداء أن لا يصلى عليهم لما صلى على حمزة، كما لم يغسله، إذ كان من سنة الشهداء أن لا يغسلوا. وصار ما في هذا الحديث أن النبي ﷺ صلى على حمزة، ولم يصل على غيره. فقد يحتمل أن يكون لم يصل على غيره لشدة ما به مما ذكرنا، وصلى عليهم غيره من الناس.
وقد جاء في غير هذا الحديث أن رسول الله ﷺ صلى يومئذ على حمزة وعلى سائر الشهداء.
#2681
2681
- Na ka treguar Ibrahim bin Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Numejri, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjashi, nga Jezid bin Ebi Zijadi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi (r.a.), se
i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në ditën e Uhudit, i vendoseshin përpara dhjetë (dëshmorë) dhe ai falej për ta dhe për Hamzën, pastaj
largoheshin të dhjetët, ndërsa Hamza mbetej i vendosur, pastaj vendoseshin dhjetë të tjerë, dhe ai falej për ta dhe për Hamzën bashkë me ta (170).
٢٦٨١ - حدثنا إبراهيم بن أبي داود، قال: ثنا محمد بن عبد الله بن نمير، قال: ثنا أبو بكر بن عياش، عن يزيد بن أبي زياد، عن مقسم، عن ابن عباس ﵄، أن رسول الله ﷺ كان يوضع بين يديه يوم أحد عشرة فيصلي عليهم، وعلى حمزة، ثم يرفع العشرة، وحمزة موضوع، ثم يوضع عشرة، فيصلي عليهم، وعلى حمزة معهم (170).
#2682
2682 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Abdullah bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjash, nga Jezid bin Ebi Zijad, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në ditën e Uhudit urdhëroi për të vrarët, kështu që filloi të falte namazin mbi ta. Vendoseshin nëntë (të vrarë) dhe Hamza, dhe ai merrte tekbir mbi ta shtatë herë,
pastaj ata largoheshin ndërsa Hamza lihej, pastaj silleshin nëntë të tjerë dhe ai merrte tekbir mbi ta shtatë herë, derisa përfundoi me ta (171).
٢٦٨٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن عبد الله بن يونس، قال: ثنا أبو بكر بن عياش، عن يزيد بن أبي زياد، عن مقسم، عن ابن عباس قال: أمر رسول الله ﷺ يوم حد بالقتلى، فجعل يصلي عليهم، فيوضع تسعة وحمزة، فيكبر عليهم سبع تكبيرات،
ثم يرفعون ويترك حمزة، ثم يجاء بتسعة، فيكبر عليهم سبعا حتى فرغ منهم (171).
#2683
2683
- Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Behluli, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Idrisi, nga Ibn Is-haku, ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Abbad bin Abdullah bin ez-Zubejri, nga babai i tij, nga Abdullah bin ez-Zubejri (r.anhuma), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) urdhëroi në ditën e Uhudit për Hamzën, kështu që u mbulua me një mantel (burde), pastaj u fal mbi të, duke bërë tekbir nëntë herë. Pastaj u sollën të vrarët, u rreshtuan dhe ai u fal mbi ta dhe mbi të bashkë me ta (172).
Kështu, Ibn Abbasi dhe Ibn ez-Zubejri kanë kundërshtuar Enes bin Malikun në atë që kemi transmetuar prej tij para kësaj. Dhe është transmetuar diçka e ngjashme me këtë edhe nga Ebu Malik el-Gifari.
٢٦٨٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا يوسف بن بهلول، قال: ثنا عبد الله بن إدريس، عن ابن إسحاق، قال: حدثني يحيى بن عباد بن عبد الله بن الزبير، عن أبيه، عن عبد الله بن الزبير ﵄، أن رسول الله ﷺ أمر يوم أحد بحمزة فسجي ببردة ثم صلى عليه، فكبر تسع تكبيرات، ثم أتي بالقتلى يصفون، ويصلي عليهم وعليه معهم (172).
فهذا ابن عباس، وابن الزبير قد خالفا أنس بن مالك فيما رويناه عنه قبل هذا. وقد روي مثل هذا أيضا عن أبي مالك الغفاري.
#2684
2684
- Na ka treguar Bekër bin Idris, i cili ka thënë: Na ka treguar Adem bin Ebi Ijas, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Husajn bin Abdurrahman, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Malik el-Gifariun duke thënë: Të vrarët e Uhudit silleshin nga nëntë, ndërsa i dhjeti ishte Hamzai. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) falej për ta, pastaj ata barten, pastaj silleshin nëntë të tjerë dhe ai falej për ta, ndërsa Hamzai qëndronte në vendin e tij, derisa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal për të gjithë (173).
Gjithashtu është transmetuar nga Ukbe bin Amir se Pejgamberi (s.a.v.s.) u fal për të vrarët e Uhudit tetë vjet pas vrasjes së tyre.
٢٦٨٤ - حدثنا بكر بن إدريس، قال: ثنا آدم بن أبي إياس، قال: ثنا شعبة، عن حصين بن عبد الرحمن، قال: سمعت أبا مالك الغفاري قال: كان قتلى أحد يؤتى بتسعة وعاشرهم حمزة، فيصلي عليهم رسول الله ﷺ، ثم يحملون، ثم يؤتى بتسعة، فيصلي عليهم وحمزة مكانه، حتى صلى عليهم رسول الله ﷺ (173).
وقد روي أيضا عن عقبة بن عامر، أن النبي ﷺ صلى على قتلى أحد، بعد مقتلهم بثمان سنين.
#2685
2685
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Amri dhe Ibn Lehia, nga Jezid bin Ebi Habib, se Ebu el-Hajri e ka njoftuar atë se e ka dëgjuar Ukbe bin Amirin duke thënë: Hytbeja e fundit që na mbajti i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte kur u fal për dëshmorët e Uhudit, pastaj u ngjit në minber, e falënderoi Allahun dhe e lëvdoi Atë, e pastaj tha: "Unë jam para jush dhe jam dëshmitar për ju" (174).
٢٦٨٥ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني عمرو، وابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيب، أن أبا الخير أخبره، أنه سمع عقبة بن عامر يقول: إن آخر ما خطب لنا رسول الله ﷺ أنه صلى على شهداء أحد، ثم رقي على المنبر، فحمد الله، وأثنى عليه، ثم قال: "إني لكم فرط وأنا عليكم شهيد" (174).
#2686
2686
- Na ka treguar Ali bin Ma'bed, ka thënë: na ka treguar Junus bin Muhamed, ka thënë: na ka treguar El-Lejth bin Sa'd, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Ebu El-Hajr, nga Ukbe bin Amir (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) doli një ditë dhe u fal mbi njerëzit e Uhudit ashtu siç falet mbi të vdekurin (175).

Në hadithin e Ukbes thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal mbi të vrarët e Uhudit tetë vjet pas vrasjes së tyre. Namazi i tij mbi ta në atë kohë nuk mund të jetë jashtë njërës prej këtyre tre kuptimeve: ose suneti i tyre ishte që të mos faleshin mbi ta, pastaj ky gjykim u shfuqizua më pas që të faleshin mbi ta; ose ai namaz që ai fali mbi ta ishte vullnetar, dhe falja mbi ta nuk ka bazë në sunet dhe detyrim; ose suneti i tyre ishte që të mos faleshin në prani të varrimit, por të faleshin pas kësaj kohe të gjatë. Veprimi i tij (s.a.v.s.) nuk del jashtë këtyre tre kuptimeve. Ne e shqyrtuam këtë dhe gjetëm se çështja e faljes mbi të gjithë të vdekurit e tjerë është që të falen para varrimit të tyre.

Pastaj njerëzit folën për faljen vullnetare mbi ta para se të varrosen ose pasi të varrosen; disa e lejuan këtë dhe të tjerë e urryen. Çështja e sunetit në këtë është më e fortë se ajo vullnetare, për shkak të pajtimit të tyre mbi sunetin dhe mospajtimit të tyre mbi vullnetaren. Nëse të vrarët e Uhudit ishin prej atyre mbi të cilët falet namaz vullnetar, atëherë vërtetimi i kësaj është vërtetim i sunetit për faljen mbi ta para kohës së namazit vullnetar mbi ta, dhe çdo namaz vullnetar ka një bazë në farz.

Nëse vërtetohet se ai namaz ishte nga Profeti (s.a.v.s.) si një veprim vullnetar, kjo nuk mund të jetë ndryshe përveçse falja mbi ta është sunet si falja mbi të tjerët. E nëse falja e tij mbi ta ishte për shkak të shfuqizimit të veprimit të tij të parë dhe lënies së faljes mbi ta, atëherë ky namaz i tij mbi ta e bën të detyrueshme që suneti i tyre të jetë falja mbi ta, dhe se lënia e faljes mbi ta gjatë varrimit të tyre është e shfuqizuar.

E nëse falja e tij mbi ta ishte vetëm sepse ky ishte suneti i tyre, që të mos faleshin vetëm se pas kësaj periudhe, dhe se ata ishin të veçuar me këtë, atëherë mund të jetë që ky të jetë gjykimi për të gjithë dëshmorët e tjerë, që të mos faleshin vetëm se pas kalimit të një kohe të tillë. Dhe mund të jetë që për dëshmorët e tjerë të jetë nxituar falja mbi ta, përveç dëshmorëve të Uhudit, pasi suneti i tyre ishte shtyrja e faljes mbi ta, megjithatë është vërtetuar me të gjitha këto kuptime se suneti i tyre është vërtetimi i faljes mbi ta, qoftë pas një kohe apo para varrimit.

Pastaj, diskutimi mes kundërshtarëve në kohën tonë është vetëm në vërtetimin e faljes mbi ta para varrimit, ose në lënien e saj fare. Kur u vërtetua në këtë hadith falja mbi ta pas varrimit, falja mbi ta para varrimit është edhe më parësore dhe më e merituar.

Pastaj, është transmetuar nga Profeti (s.a.v.s.) për dëshmorë të tjerë përveç atyre të Uhudit se ai u fal mbi ta. Prej kësaj është ajo që...
٢٦٨٦ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا يونس بن محمد، قال: ثنا الليث بن سعد، عن يزيد بن أبي حبيب، عن أبي الخير، عن عقبة بن عامر ﵁، أن رسول الله ﷺ خرج يوما فصلى على أهل أحد صلاته على الميت (175).
ففي حديث عقبة أن رسول الله ﷺ صلى على قتلى أحد بعد مقتلهم بثمان سنين، فلا تخلو صلاته عليهم في ذلك الوقت من أحد ثلاثة معان: إما أن تكون سنتهم كانت أن لا يصلى عليهم، ثم نسخ ذلك الحكم بعد بأن يصلى عليهم. أو تكون تلك الصلاة التي صلاها عليهم تطوعا، وليس للصلاة عليهم أصل في السنة والإيجاب. أو يكون من سنتهم أن لا يصلى عليهم بحضرة الدفن، ويصلى عليهم بعد طول هذه المدة. لا يخلو فعله ﷺ من هذه المعاني الثلاث. فاعتبرنا ذلك، فوجدنا أمر الصلاة على سائر الموتى، هو أن يصلى عليهم قبل دفنهم.
ثم تكلم الناس في التطوع عليهم قبل أن يدفنوا، أو بعدما يدفنون، فجوز ذلك قوم وكرهه آخرون. فأمر السنة فيه أوكد من التطوع لاجتماعهم على السنة واختلافهم في التطوع. فإن كان قتلى أحد ممن يتطوع بالصلاة عليهم كان في ثبوت ذلك ثبوت السنة في الصلاة عليهم قبل أوان وقت التطوع بها عليهم وكل تطوع فله أصل في الفرض.
فإن ثبت أن تلك الصلاة كانت من النبي ﷺ تطوعا تطوع به، فلا يكون ذلك إلا والصلاة عليهم سنة كالصلاة على غيرهم. وإن كانت صلاته عليهم لعلة نسخ فعله الأول وتركه الصلاة عليهم، فإن صلاته هذه عليهم توجب أن من سنتهم الصلاة عليهم، وأن تركه الصلاة عليهم عند دفنهم منسوخ.
وإن كانت صلاته عليهم إنما كانت لأن هكذا سنتهم أن لا يصلى عليهم إلا بعد هذه المدة، وأنهم خصوا بذلك، فقد يحتمل أن يكون كذلك حكم سائر الشهداء أن لا يصلى عليهم إلا بعد مضي مثل هذه المدة. ويجوز أن يكون سائر الشهداء تعجل الصلاة عليهم غير شهداء أحد، فإن سنتهم كانت تأخير الصلاة عليهم إلا أنه قد ثبت بكل هذه المعاني أن من سنتهم ثبوت الصلاة عليهم إما بعد حين وإما قبل الدفن.
ثم كان الكلام بين المختلفين في وقتنا هذا، إنما هو في إثبات الصلاة عليهم قبل الدفن، أو في تركها ألبتة. فلما ثبت في هذا الحديث الصلاة عليهم بعد الدفن كانت الصلاة عليهم قبل الدفن أحرى وأولى.
ثم قد روي عن النبي ﷺ في غير شهداء أحد أنه صلى عليهم. فمن ذلك ما
#2687
2687
- Ibn Abi Dawud na ka treguar, ka thënë: Nu'aym bin Hammad na ka treguar, ka thënë: Abdullah bin al-Mubarak na ka njoftuar, ka thënë: Ibn Jurayj na ka njoftuar, ka thënë: Më ka njoftuar Ikrimah bin Khalid se Ibn Abi Ammar e ka njoftuar atë, nga Ibn Shaddad al-Had:
Se një burrë nga beduinët erdhi te Profeti (s.a.v.s.), i besoi atij dhe e ndoqi atë, dhe tha: "Do të emigroj me ty." Profeti (s.a.v.s.) ia rekomandoi atë disa prej shokëve të tij. Kur ndodhi një betejë, në të cilën i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) fitoi disa gjëra si plaçkë lufte, ai i ndau ato dhe i ndau edhe atij një pjesë, dhe ua dha shokëve të tij atë që i kishte ndarë atij, ndërsa ai po kulloste kafshët e tyre. Kur erdhi, ia dhanë atij, e ai tha: "Çfarë është kjo?" Ata thanë: "Një pjesë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndarë për ty." Ai e mori atë dhe erdhi te Profeti (s.a.v.s.) e tha: "O Muhamed, çfarë është kjo?" Ai tha: "E kam ndarë për ty." Ai tha: "Nuk të kam ndjekur për këtë, por të kam ndjekur që të goditem këtu" - dhe tregoi me gisht drejt=
fytit të tij me një shigjetë - "që të vdes e të hyj në Xhenet." Ai tha: "Nëse je i sinqertë me Allahun, Ai do të jetë i sinqertë me ty." Ata qëndruan pak, pastaj u ngritën kundër armikut. Ai u soll te Profeti (s.a.v.s.) duke u mbajtur, pasi e kishte goditur një shigjetë pikërisht aty ku kishte treguar. Profeti tha: "A është ai?" Ata thanë: "Po." Ai tha: "Ishte i sinqertë me Allahun, prandaj Allahu qe i sinqertë me të." Profeti (s.a.v.s.) e qefini atë me xhyben e tij (a.s.), pastaj e nxori përpara dhe u fal mbi të. Nga ajo që u dëgjua prej lutjes së tij mbi të ishte: "O Allah, ky është robi Yt, doli si emigrant në rrugën Tënde, u vra si dëshmor, unë jam dëshmitar për të" (176).
Në këtë hadith ka vërtetim për faljen e namazit mbi dëshmorët të cilët nuk lahen; sepse Profeti (s.a.v.s.) në këtë hadith nuk e lau burrin, por u fal mbi të.
Kështu u vërtetua me këtë hadith se i tillë është gjykimi për dëshmorin e vrarë (177) në betejë, falet namazi mbi të dhe nuk lahet. Ky është gjykimi i këtij kapitulli nga ana e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve.
Sa i përket shqyrtimit në këtë çështje, ne kemi parë se i vdekuri që vdes në shtrat lahet dhe falet namazi mbi të, dhe kemi parë se nëse falet namazi mbi të pa u larë, ai është në gjykimin e atij që nuk i është falur namazi. Pra, namazi mbi të ishte i kushtëzuar me larjen që i paraprin atij. Nëse larja është kryer, namazi mbi të është i lejuar, e nëse nuk ka pasur larje, namazi mbi të nuk lejohet.
Pastaj pamë se për dëshmorin ka rënë detyrimi i larjes, kështu që shqyrtimi mbi këtë është që të bjerë edhe ajo që është e kushtëzuar me gjykimin e larjes. Në këtë ka diçka që kërkon lënien e namazit mbi të, përveçse në këtë ka një kuptim tjetër, i cili është: Ne kemi parë se dikush tjetër përveç dëshmorit lahet për t'u pastruar, ndërsa ai para se të lahet është në gjykimin e të papastrit, nuk duhet të falet namazi mbi të e as të varroset në atë gjendje derisa të ndryshojë nga ajo gjendje përmes larjes. Pastaj pamë se dëshmori nuk ka problem të varroset në atë gjendje para se të lahet, dhe ai është në gjykimin e të gjithë të vdekurve të tjerë që janë larë. Pra, shqyrtimi mbi këtë është që namazi mbi ta të jetë në gjykimin e të gjithë të vdekurve të tjerë që janë larë.
Ky është shqyrtimi në këtë kapitull së bashku me atë që dëshmojnë transmetimet, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٢٦٨٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا نعيم بن حماد، قال: أنا عبد الله بن المبارك، قال: أنا ابن جريج قال: أخبرني عكرمة بن خالد أن ابن أبي عمار أخبره، عن بن شداد الهاد: أن رجلا من الأعراب جاء إلى النبي ﷺ فآمن به واتبعه وقال: أهاجر معك فأوصى به النبي ﷺ بعض أصحابه. فلما كانت غزوة، غنم فيها رسول الله ﷺ أشياء، فقسم وقسم له فأعطى أصحابه ما قسم له وكان يرعى ظهرهم. فلما جاء دفعوه إليه فقال: ما هذا؟ قالوا: قسم قسمةً لك رسول الله ﷺ. فأخذه فجاء به النبي ﷺ فقال: يا محمد، ما هذا؟ قال: "قسمته لك". قال: ما على هذا اتبعتك، ولكني اتبعتك على أن أرمى هاهنا وأشار إلى=
حلقه بسهم فأموت وأدخل الجنة. فقال: "إن تصدق الله يصدقك" فلبثوا قليلا، ثم نهضوا إلى العدو، فأتي به النبي ﷺ يحمل قد أصابه سهم حيث أشار. فقال النبي: "أهو هو؟ " قالوا: نعم قال: "صدق الله فصدّقه" وكفنه النبي ﷺ في جبته ﵊، ثم قدمه فصلى عليه. وكان مما ظهر من صلاته عليه: "اللهم إن هذا عبدك، خرج مهاجرا في سبيلك، فقتل شهيدا، أنا شهيد عليه" (176).
ففي هذا الحديث إثبات الصلاة على الشهداء الذين لا يغسلون؛ لأن النبي ﷺ في هذا الحديث لم يغسل الرجل وصلى عليه.
فثبت بهذا الحديث أن يكون كذلك حكم الشهيد المقتول (177) في المعركة، يصلى عليه ولا يغسل. فهذا حكم هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما النظر في ذلك، فإنا رأينا الميت حتف أنفه يغسل ويصلى عليه، ورأيناه إذا صلي عليه ولم يغسل كان في حكم من لم يصل عليه. فكانت الصلاة عليه مضمنة بالغسل الذي يتقدمها. فإن كان الغسل قد كان جازت الصلاة عليه، وإن لم يكن غسل لم تجز الصلاة عليه.
ثم رأينا الشهيد قد سقط عنه أن يغسل، فالنظر على ذلك أن يسقط ما هو مضمن بحكم الغسل. ففي هذا ما يوجب ترك الصلاة عليه إلا أن في ذلك معنى، وهو أنا رأينا غير الشهيد يُغسل ليطهر وهو قبل أن يغسل في حكم غير الطاهر لا ينبغي الصلاة عليه ولا دفنه على حاله تلك حتى ينقل عنها بالغسل. ثم رأينا الشهيد لا بأس بدفنه على حاله تلك قبل أن يغسل، وهو في حكم سائر الموتى الذين قد غسلوا. فالنظر على ذلك أن تكون في الصلاة عليهم في حكم سائر الموتى الذين قد غسلوا.
هذا هو النظر في هذا الباب مع ما قد شهد له من الآثار، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
#2688
2688 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hattab bin Uthman el-Fevzi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ajjash, nga Said bin Abdullah, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Mek-hulin duke e pyetur Ubade bin Evfa el-Numejrin rreth dëshmorëve (shehidëve), a falet namazi i xhenazes për ta? Ubadeja tha: Po (178).

Ky është Ubade bin Evfa që e thotë këtë, ndërkohë që betejat e shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) pas të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishin kryesisht atje, drejt Shamit. Kështu që nuk ishte e fshehur për banorët e tij se çfarë bënin ata me dëshmorët e tyre, sa i përket larjes, faljes së namazit dhe gjërave të tjera.
٢٦٨٨ - وقد حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الخطاب بن عثمان الفوزي، قال: ثنا إسماعيل بن عياش، عن سعيد بن عبد الله قال: سمعت مكحولا يسأل عبادة بن أوفى النميري عن الشهداء يصلى عليهم؟، فقال عبادة: نعم (178).
فهذا عبادة بن أوفى يقول هذا ومغازي أصحاب رسول الله ﷺ بعد رسول الله ﷺ إنما كان جلها هناك نحو الشام، فلم يكن يخفى على أهله ما كانوا يصنعون بشهدائهم من الغسل والصلاة وغير ذلك.
CHAPTER
٨ - باب: الطفل يموت، أيصلى عليه أم لا؟
Kapitulli: A falet namazi i xhenazes për fëmijën që vdes?
8. Chapter: Is the funeral prayer offered for a deceased child?
#2689
2689
- Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hejtheme, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Ibrahim bin Sa'd, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, nga Ibn Is'haku, nga Abdullah bin Ebi Bekri, nga Amreja, nga
Aishja (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e varrosi djalin e tij, Ibrahimin, dhe nuk ia fali namazin (e xhenazes) (179).
٢٦٨٩ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا أبو خيثمة، قال: ثنا يعقوب بن إبراهيم بن سعد، قال: ثنا أبي عن ابن إسحاق، عن عبد الله بن أبي بكر، عن عمرة، عن عائشة ﵂، أن رسول الله ﷺ دفن ابنه إبراهيم ولم يصل عليه (179).
#2690
2690 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Jahja en-Nejsaburi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë (180).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (181) kanë menduar se nuk falet namazi i xhenazes për fëmijën, dhe për këtë kanë argumentuar me këtë hadith. Gjithashtu, kanë transmetuar lidhur me këtë edhe nga Semure bin Xhundubi.
٢٦٩٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن يحيى النيسابوري، قال: ثنا يعقوب … فذكر بإسناده مثله (180).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (181) إلى أنه لا يصلى على الطفل، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث. وروَوا في ذلك أيضا عن سمرة بن جندب.
#2691
2691 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Me'meri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvarithi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ukbe bin Sejjari, i cili ka thënë: Më ka treguar Uthman bin Xhuhashi, i cili ishte nipi i Semure bin Xhundubit, i cili ka thënë: Vdiq një djalë i Semures, i cili kishte qenë i sëmurë nga hidropizia (182). Ai dëgjoi të qara dhe tha: "Çfarë është kjo?" I thanë: "Për filanin që vdiq." Ai e ndaloi këtë. Pastaj kërkoi një legen ose një enë druri, dhe ai u la para tij dhe u qefinos para tij. Pastaj i tha liruesit të tij: "O filan, dërgoje atë te varri i tij, dhe kur ta vendosësh në lëhd (niçen e varrit), thuaj: Me emrin e Allahut dhe sipas sunetit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.). Pastaj zgjidhi nyjat e kokës dhe të këmbëve të tij dhe thuaj: O Allah, mos na e privo shpërblimin e tij dhe mos na vër në sprovë pas tij." Tha: Dhe ai nuk ia fali namazin e xhenazes (183).
٢٦٩١ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث قال: ثنا عقبة بن سيار قال: حدثني عثمان بن جحاش، وكان ابن أخي سمرة بن جندب، قال: مات ابن لسمرة، قد كان سقي (182)، فسمع بكاء، فقال: ما هذا؟ فقالوا على فلان مات، فنهى عن ذلك، ثم دعا بطست أو نقير فغسل بين يديه، وكفن بين يديه، ثم قال لمولاه: فلان انطلق به إلى حفرته، فإذا وضعته في لحده فقل: بسم الله وعلى سنة رسول الله صلى الله عليه
وسلم ثم أطلق عقد رأسه وعقد رجليه، وقل: اللهم لا تحرمنا أجره، ولا تفتنّا بعده قال: ولم يصل عليه (183).
#2692
2692
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar Vehbi, ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Hilasi, nga Ibn
Xhuhashi, nga Semure bin Xhundubi, se një djalë i tij vdiq, e ai tha: Varruseni dhe mos ia falni namazin, sepse ai
nuk ka gjynahe, pastaj luteni Allahun për prindërit e tij që ta bëjë atë për ta paraprijës dhe shpërblim të parakohshëm (184).
Të tjerët i kundërshtuan ata në këtë (185), duke thënë: Përkundrazi, fëmijës i falet namazi. Dhe argumentuan për këtë me atë që
٢٦٩٢ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال ثنا شعبة، عن حلاس، عن ابن جحاش، عن سمرة بن جندب، أن صبيا له مات، فقال: ادفنوه ولا تصلوا عليه، فإنه ليس عليه إثم، ثم ادعوا الله لأبويه أن يجعله لهما فرطا وسلفا (184).
وخالفهم في ذلك آخرون (185)، فقالوا: بل يصلى على الطفل. واحتجوا في ذلك بما
#2693
2693
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Talha bin Jahja bin Talha, nga halla e tij Aishe
bint Talha, nga Aishja, bashkëshortja e Pejgamberit (s.a.v.s.), e cila ka thënë: Ensarët sollën një fëmijë të tyre te Pejgamberi (s.a.v.s.)
që t'ia falte namazin (e xhenazes), e unë thashë, ose iu tha atij: "Lum për të, o i Dërguari i Allahut! Ai kurrë nuk ka bërë ndonjë të keqe dhe as nuk
e ka arritur atë; ai është një zog prej zogjve të Xhenetit." Ai tha: "Ose ndryshe nga kjo! Vërtet Allahu i Madhëruar, kur e krijoi Xhenetin
krijoi për të banorë ndërsa ata ishin ende në kurrizet e baballarëve të tyre, dhe krijoi Zjarrin dhe krijoi për të banorë ndërsa ata ishin ende në
kurrizet e baballarëve të tyre" (186).
٢٦٩٣ - حدثنا يونس، قال: أنا سفيان، عن طلحة بن يحيى بن طلحة، عن عمته عائشة بنت طلحة، عن عائشة زوج النبي ﷺ قالت: جاءت الأنصار بصبي لهم إلى النبي ﷺ ليصلي عليه فقلت أو قيل له: هنيئًا له يا رسول الله لم يعمل سوءًا قط ولم يدركه، عصفور من عصافير الجنة. قال: "أو غير ذلك إن الله ﷿ لما خلق الجنة خلق لها أهلا وهم في أصلاب آبائهم، وخلق النار وخلق لها أهلا وهم في
أصلاب آبائهم" (186).
#2694
2694
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Harmala bin Jahja, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë:
Më ka njoftuar Amër bin el-Harithi, nga Umara bin Gazijja, nga Is'hak bin Abdullah bin Ebi
Talha, nga babai i tij, se Ebu Talha e ftoi të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) te Umejr bin Ebi Talha kur
ndërroi jetë, ai erdhi te ata dhe ia fali namazin (e xhenazes). I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) doli përpara, ndërsa Ebu Talha ishte pas tij, dhe Ummu Sulejmi
ishte pas Ebu Talhës; nuk kishte njeri tjetër me ta (187).
Martesa e Ebu Talhës me Ummu Sulejmin ndodhi një kohë pas mbërritjes së Profetit (s.a.v.s.) në Medine, dhe Umejri ishte djali i tij nga ajo martesë, i cili vdiq kur ishte fëmijë.
Kështu, vëllai i tij Abdullah bin Ebi Talha përmend se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia fali atij namazin.
٢٦٩٤ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا حرملة بن يحيى، قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني عمرو بن الحارث، عن عمارة بن غزية، عن إسحاق بن عبد الله بن أبي طلحة، عن أبيه، أن أبا طلحة دعا رسول الله ﷺ إلى عمير بن أبي طلحة حين توفي، فأتاهم فصلى عليه، فتقدم رسول الله ﷺ وكان أبو طلحة وراءه، وأم سليم وراء أبي طلحة لم يكن معه غيرهم (187).
وإنما كان تزويج أبي طلحة أم سليم بعد قدوم النبي ﷺ المدينة بمدة، وعمير ولده منها في ذلك النكاح، توفي وهو طفل.
فهذا أخوه عبد الله بن أبي طلحة يذكر أن رسول الله ﷺ صلى عليه.
#2695
2695
- Na ka treguar Abdulaziz bin Muavije, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Seid el-Xhubejri, i cili ka thënë:
Na ka treguar babai im, nga Zijad bin Xhubejr bin Haje, nga babai i tij - sipas asaj që mendon Abdulazizi, i cili dyshoi veçanërisht për babanë e tij - nga Mugire bin Shube, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Fëmijës i falet namazi i xhenazes." (188).
٢٦٩٥ - حدثنا عبد العزيز بن معاوية، قال: ثنا إسماعيل بن سعيد الجبيري، قال: ثنا أبي، عن زياد بن جبير بن حية، عن أبيه، فيما يحسب عبد العزيز شك في أبيه خاصة، عن المغيرة بن شعبة، قال: قال رسول الله ﷺ: "الطفل يصلى عليه" (188).
#2696
2696 - Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Selami, nga Lejthi, nga Amiri, nga El-Berai, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Më meritorët (189) për të cilët falni namazin (e xhenazes) janë fëmijët tuaj" (190).
Dhe ka thënë Amir esh-Sha'bi: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka falur namazin e xhenazes djalit të tij, Ibrahimit, dhe ai nuk do ta thoshte këtë përveçse nëse do të ishte e vërtetuar tek ai.
٢٦٩٦ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا عبد السلام، عن ليث، عن عامر، عن البراء، قال: قال رسول الله ﷺ: "أحق من (189) صليتم عليه أطفالكم" (190).
وقد قال عامر الشعبي: إن رسول الله ﷺ قد كان صلى على ابنه إبراهيم ولم يكن ليقول ذلك إلا وقد كان ثبت عنده.
#2697
2697 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, nga Sufjani, nga Xhabiri, nga esh-Sha'bi,
i cili ka thënë: Ibrahim, biri i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), vdiq kur ishte gjashtëmbëdhjetë muajsh, kështu që Pejgamberi (s.a.v.s.) ia fali namazin e xhenazes (191).
٢٦٩٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، عن سفيان، عن جابر، عن الشعبي، قال: مات إبراهيم بن رسول الله ﷺ وهو ابن ستة عشر شهرًا، فصلى عليه النبي ﷺ (191).
#2698
2698 - Na ka treguar El-Hasen bin Abdull-llah bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hejthem bin Xhemil, i cili ka thënë: Më ka treguar Sheriku, nga Xhabiri... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë. Përveç se ai tha: Dhe ai ishte gjashtëmbëdhjetë muajsh, ose tetëmbëdhjetë muajsh (192).\nNë këto transmetime vërtetohet falja e namazit mbi fëmijët. Kur transmetimet për këtë çështje ishin kontradiktore, u bë e nevojshme të shohim se cila është praktika e muslimanëve, sipas së cilës kanë rrjedhur zakonet e tyre, kështu që të veprohet sipas saj, dhe ajo të jetë shfuqizuese për atë që e kundërshton. Zakoni i muslimanëve ka qenë falja e namazit mbi fëmijët e tyre, kështu që u vërtetua me atë që përputhet me këtë nga transmetimet, dhe u hodh poshtë ajo që e kundërshton.\nKjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve.\nSa i përket anës së tij nga rruga e arsyes, ne kemi parë që fëmijët lahen me pajtimin e muslimanëve për këtë. Dhe kemi parë se për çdo të rritur që lahet, i falet namazi, ndërsa për ata që nuk lahen prej dëshmorëve, ka mospajtim. Ka njerëz që falin namaz mbi ta, dhe ka prej tyre që nuk falin namaz, kështu që larja nuk lejohet vetëm se pas saj të ketë namaz, ndërsa mund të ketë namaz pa pasur larje para tij.\nPasi fëmijët lahen ashtu siç lahen të rriturit, u vërtetua se atyre u falet namazi ashtu siç u falet të rriturve.\nKjo është arsyeja në këtë kapitull, dhe kjo përputhet me atë që ka rrjedhur zakoni i muslimanëve për faljen e namazit mbi fëmijët.\nDhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, All-llahu i mëshiroftë, dhe kjo është transmetuar nga një grup i shokëve të të Dërguarit të All-llahut (s.a.v.s.).
٢٦٩٨ - حدثنا الحسن بن عبد الله بن منصور، قال: ثنا الهيثم بن جميل، قال: حدثني شريك، عن جابر … فذكر بإسناده مثله. غير أنه قال: وهو ابن ستة عشر شهرا، أو ثمانية عشر شهرا (192).
ففي هذه الآثار إثبات الصلاة على الأطفال. فلما تضادت الآثار في ذلك وجب أن ننظر إلى ما عليه عمل المسلمين الذي قد جرت عليه عاداتهم، فيعمل على ذلك، ويكون ناسخا لما خالفه. فكانت عادة المسلمين الصلاة على أطفالهم، فثبت بما وافق ذلك من الآثار، وانتفى ما خالفه.
فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر، فإنا رأينا الأطفال يغسلون باتفاق المسلمين على ذلك. وقد رأينا البالغين كل من غسل منهم صلي عليه، ومن لم يغسل من الشهداء ففيه اختلاف. فمن الناس من يصلي عليه، ومنهم من لا يصلي عليه، فكان الغسل لا يجوز إلا وبعده صلاة، وقد تكون الصلاة ولا غسل قبلها.
فلما كان الأطفال يغسلون كما يغسل البالغون ثبت أن يصلى عليهم كما يصلى على البالغين.
هذا هو النظر في هذا الباب، وقد وافق ما جرت عليه عادة المسلمين من الصلاة على الأطفال.
وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى، وقد روي ذلك عن جماعة من أصحاب رسول الله ﷺ.
#2699
2699 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, nga Junusi, nga Nafiu, se ai i ka treguar atij:
Se Abdullah bin Omeri u fal në shtëpi për një foshnjë të tijën, pastaj urdhëroi për të, kështu që u mbart dhe u varros (193).
٢٦٩٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، عن يونس، عن نافع، أنه حدثه: أن عبد الله بن عمر صلى في الدار على مولود له، ثم أمر به فحمل فدفن (193).
#2700
2700 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Muhamed bin Rashid, nga Ata'i, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: "Nëse foshnja lëshon zë (qan) pas lindjes, ai trashëgon dhe i falet namazi i xhenazes (194)."
٢٧٠٠ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا محمد بن راشد، عن عطاء، عن جابر بن عبد الله، قال: إذا استهل الصبي ورث، وصلي عليه (194).
#2701
2701 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, nga Ibn Lehia, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Mensur bin Ebi Mensur, nga Ebu Hurejra, se ai u pyet për një foshnjë të porsalindur që ka vdekur, a duhet t'i falet namazi (i xhenazes)? Ai tha: Po (195).
٢٧٠١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، عن ابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيب، عن منصور بن أبي منصور، عن أبي هريرة أنه استفتي في صبي مولود مات أيصلى عليه؟ قال: نعم (195).
#2702
2702 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Jahja bin Saidi, nga Said bin el-Musejjibi, i cili ka thënë: E kam parë Ebu Hurejren duke u falur mbi një foshnjë që nuk kishte bërë asnjë mëkat kurrë, dhe e dëgjova duke thënë: O Allah, mbroje atë nga dënimi i varrit (196).
٢٧٠٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن يحيى بن سعيد، عن سعيد بن المسيب، قال: رأيت أبا هريرة صلى على منفوس لم يعمل خطيئة قط، فسمعته يقول: اللهم أعذه من عذاب القبر (196).
CHAPTER
٩ - باب: المشي بين القبور بالنعال
Kapitulli: Ecja mes varreve me këpucë
9. Chapter: Walking between graves with sandals
#2703
2703 - Na ka treguar Ebu Bekra, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davud et-Tajalisi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Esved bin Shejban,
ka thënë: Na ka treguar Halid bin Sumejr, i cili ka thënë: Më ka treguar Beshir bin Nehijk nga Beshir bin
el-Hasasijeh, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) pa një burrë duke ecur mes varreve me nallane, andaj tha: "Mjerë ti,
o zotëri i nallaneve (197), hiqi nallanet e tua" (198).
٢٧٠٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود الطيالسي، قال: ثنا الأسود بن شيبان، قال: ثنا خالد بن سُمَير، قال: حدثني بَشِير بن نهيك عن بَشِير بن الخصاصية، أن رسول الله ﷺ رأى رجلا يمشي بين القبور في نعلين، فقال: "ويحك يا صاحب السبتيتين (197) ألق سبتيتيك" (198).
#2704
2704 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Vakiu nga El-Esvedi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë (199).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (200) janë mbështetur në këtë hadith dhe e kanë konsideruar të papëlqyeshme ecjen me nallane mes varreve.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata (201)
dhe kanë thënë: Mund të jetë që Profeti (s.a.v.s.) e ka urdhëruar atë njeri t'i hiqte nallanet jo sepse ai
e konsideronte të papëlqyeshme ecjen mes varreve me nallane, por për një arsye tjetër, për shkak të ndonjë papastërtie që ka parë në to, e cila do t'i ndoste varret.
Dhe tashmë
kemi parë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) falej me nallane mbathur, pastaj u urdhërua t'i hiqte ato dhe i hoqi ndërsa ishte duke u falur, kjo nuk ndodhi për shkak të papëlqyeshmërisë së faljes me nallane, por për shkak të papastërtisë që ishte në to.
Gjithashtu, është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ajo që tregon për lejueshmërinë e ecjes mes varreve me nallane.
٢٧٠٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا وكيع عن الأسود … فذكر بإسناده مثله (199).
قال أبو جعفر فذهب قوم (200) إلى هذا الحديث فكرهوا المشي بالنعال بين القبور.
وخالفهم في ذلك آخرون (201) فقالوا: قد يجوز أن يكون النبي ﷺ أمر ذلك الرجل بخلع النعلين لا لأنَّه كره المشي بين القبور بالنعال، لكن لمعنى آخر من قذر رآه فيها يقذر القبور.
وقد رأينا رسول الله ﷺ يصلي وعليه نعلاه، ثم أمر بخلعهما فخلعهما وهو يصلي، فلم يكن ذلك على كراهة الصلاة في النعلين، ولكنه للقذر الذي كان فيهما.
وقد روي عن رسول الله ﷺ ما يدل على إباحة المشي بين القبور بالنعال.
#2705
2705
- Na ka treguar Nasr bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Adem bin Ebi Ijas, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme,
i cili ka thënë: Na ka treguar Muhammed bin Amër, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejre (r.a.), i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut
(s.a.v.s.), dhe përmendi një hadith të gjatë rreth besimtarit kur varroset në varrin e tij: "Pasha Atë në dorën e të Cilit është shpirti im, ai
vërtet i dëgjon trokitjet e nallaneve të tyre kur ata largohen prej tij duke u kthyer shpinën" (202).
٢٧٠٥ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا آدم بن أبي إياس، قال: ثنا حماد بن سلمة، قال: ثنا محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ، فذكر حديثا طويلا في المؤمن إذا دفن في قبره: "والذي نفسي بيده إنه ليسمع خفق نعالهم حين تولوا عنه مدبرين" (202).
#2706
2706 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehab bin Ata'i, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Muhamed bin Amru... dhe e ka përmendur me isnadin e tij të njëjtin (hadith) (203).
٢٧٠٦ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب بن عطاء، قال: أنا محمد بن عمرو … فذكر بإسناده مثله (203).
#2707
2707 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Humajd, i cili ka thënë: Na ka treguar Waki', nga Sufjani, nga Es-Suddi, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, i cili e ka ngritur atë (tek Profeti) ... të njëjtë (204).
Kjo bie në kundërshtim me hadithin e parë, nëse kuptimi i tij është ashtu siç e kanë interpretuar ithtarët e mendimit të parë.
Por ne nuk e konsiderojmë atë si kundërshtim, por i konsiderojmë të dy hadithet si të saktë. Kështu, ndalimin që ishte në hadithin e Beshirit e bëjmë për shkak të papastërtisë që ishte në nalle, në mënyrë që të mos ndoten varret, ashtu siç është ndaluar të kryhet nevoja e madhe apo e vogël mbi to. Ndërsa hadithi i Ebu Hurejrës (r.a.) tregon për lejueshmërinë e ecjes me nalle që nuk kanë papastërti në to mes varreve.
Kjo është mënyra e këtij kapitulli përmes saktësimit të kuptimeve të transmetimeve (ethar).
Transmetimet kanë ardhur në mënyrë të njëpasnjëshme (mutewatir) nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për atë që kemi përmendur prej tij rreth faljes së tij me nalle, dhe heqjes së tyre në kohën kur i hoqi ato për shkak të papastërtisë që ishte në to, si dhe lejimin e tij për njerëzit që të falen me nalle. Prej kësaj është ajo që
٢٧٠٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن حميد، قال: ثنا وكيع، عن سفيان، عن السدي، عن أبيه، عن أبي هريرة رفعه … مثله (204).
فهذا يعارض الحديث الأول، إذا كان معناه على ما حمله عليه أهل المقالة الأولى. ولكنا لا نحمله على المعارضة، ونجعل الحديثين صحيحين، فنجعل النهي الذي كان في حديث بشير للنجاسة التي كانت في النعلين لئلا تنجس القبور، كما قد نهي أن يتغوط عليها، أو يبال. وحديث أبي هريرة ﵁ يدل على إباحة المشي بالنعال التي لا قذر فيها بين القبور.
فهذا وجه هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وقد جاءت الآثار متواترة عن رسول الله ﷺ بما قد ذكرنا عنه من صلاته في نعليه ومن خلعه إياهما في وقت ما خلعها للنجاسة التي كانت فيهما، ومن إباحته للناس الصلاة في النعال. فمن ذلك ما قد
#2708
2708
- Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani: i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hamza, nga Ibrahimi, nga Alkame, nga Abdullah (r.a.), i cili ka thënë:
Profeti (s.a.v.s.) i hoqi nallanet e tij ndërsa ishte duke u falur, kështu që edhe ata që ishin pas tij i hoqën, andaj ai tha: "Çfarë ju shtyu t'i hiqni nallanet tuaja?" Ata thanë: Të pamë ty që i hoqe andaj edhe ne i hoqëm.
Ai tha: "Vërtet Xhibrili (a.s.) më njoftoi se në njërën prej tyre kishte papastërti, prandaj i hoqa ato, kështu që mos i hiqni nallanet tuaja" (205).
٢٧٠٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان: قال ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو حمزة، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عبد الله ﵁، قال: خلع النبي ﷺ نعليه وهو يصلي، فخلع من خلفه فقال: "ما حملكم على خلع نعالكم؟ " قالوا: رأيناك خلعت فخلعنا. فقال: "إن جبريل ﵇ أخبرني أن في إحداهما قذرا، فخلعتهما لذلك، فلا تخلعوا نعالكم" (205).
#2709
2709
- Na ka treguar Ibn Ebi Akil, ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijad, ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ebu Mesleme Seid bin Jezid el-Ezdi, ka thënë: E pyeta Enes bin Malikun: A falej Pejgamberi (s.a.v.s.) me nallane? Ai u përgjigj: Po (206).
٢٧٠٩ - حدثنا ابن أبي عقيل، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن أبي مسلمة سعيد بن يزيد الأزدي، قال: سألت أنس بن مالك: أكان النبي ﷺ يصلي في النعلين؟ فقال: نعم (206).
#2710
2710 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga Alkame bin Kajsi, por nuk e ka dëgjuar (207) prej tij: Se Abdullah bin Mes'udi erdhi te Ebu Musa el-Esh'ariu,

dhe erdhi koha e namazit. Ebu Musa i tha: "Prij ti, o Ebu Abdurrahman, sepse ti je më i moshuar dhe më i ditur." Ai tha: "Prij ti, sepse ne kemi ardhur te ti, në shtëpinë tënde dhe në xhaminë tënde, andaj ti ke më shumë të drejtë." Atëherë Ebu Musa doli përpara dhe i hoqi nallanet e tij. Kur dha selam, (Ibn Mes'udi) i tha: "Çfarë deshe me heqjen e tyre? A mos je në luginën e shenjtë Tuva? Ne e kemi parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke u falur me meste dhe me nallane (208)."
٢٧١٠ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو إسحاق، عن علقمة بن قيس، ولم يسمعه (207) منه: أن عبد الله بن مسعود أتى أبا موسى الأشعري،
فحضرت الصلاة. فقال أبو موسى: تقدم يا أبا عبد الرحمن، فإنك أقدم سنّا وأعلم. فقال: تقدم أنت، فإنما أتيناك في منزلك ومسجدك، فأنت أحق، فتقدم أبو موسى فخلع نعليه، فلما سلم قال: ما أردت إلى خلعهما؟ أبالواد المقدس طوى أنت؟ لقد رأينا رسول الله ﷺ يصلي في الخفين والنعلين (208).
#2711
2711
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga
Ebu Ne'ameh, nga Ebu Nadreh, nga Ebu Seid el-Hudriu, ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kur
ndonjëri prej jush vjen në xhami, le t'i shikojë nallanet e tij, e nëse
në to ka ndonjë papastërti ose ndyrësi, le t'i fshijë ato, pastaj
le të falet me to" (209).
٢٧١١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن أبي نعامة، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد الخدري، قال: قال رسول الله ﷺ: "إذا أتى أحدكم المسجد فلينظر في نعليه، فإن كان فيهما أذى أو قذر فليمسحهما، ثم ليصل فيهما" (209).
#2712
2712 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Abdylmelik bin Umejri, nga një burrë prej fisit Beni el-Harith bin Ke'b, i cili ka thënë: Isha i ulur me Ebu Hurejren (r.a.).
Një burrë tha: "O Ebu Hurejre, a i ke ndaluar njerëzit të falen (210) me nallane (këpucë)?" Ai u përgjigj: "Nuk e kam bërë këtë, por pasha Zotin e kësaj shenjtërie, e kam parë Pejgamberin (s.a.v.s.) duke u falur në këtë vend (mekam) ndërsa i kishte mbathur nallanet e tij (211)."
٢٧١٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا أبو عوانة، عن عبد الملك بن عمير، عن رجل من بني الحارث بن كعب، قال كنت جالسا مع أبي هريرة ﵁ فقال رجل: يا أبا هريرة أنت نهيت الناس أن يصلوا (210) في نعالهم؟ فقال: ما فعلت غير أني ورب هذه الحرمة رأيت النبي ﷺ صلى إلى هذا المقام وأن نعليه عليه (211).
#2713
2713 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abdylmeliku, i cili ka thënë: Më ka njoftuar ai që e ka dëgjuar Ebu Hurejrën duke thënë: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal me nallane (sandale) (212).
٢٧١٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن عبد الملك، قال: أخبرني من سمع أبا هريرة يقول: إن رسول الله ﷺ صلى في نعليه (212).
#2714
2714 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, [mendoj se është nga Abdulmeliku] (213) nga Zijad el-Harithi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Hurejrën... dhe përmendi të njëjtën gjë (214).
٢٧١٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد قال: أنا شريك، [أظنه عن عبد الملك] (213) عن زياد الحارثي، قال: سمعت أبا هريرة … فذكر مثله (214).
#2715
2715 - Na ka treguar Rebi' el-Xhizi dhe Salih bin Abdurrahman, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Mesleme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muxhemmi' bin Jakub el-Ensari, nga Muhammed bin Ismaili, i cili ka thënë: Iu tha Abdullah bin Ebi Habibe: "Çfarë mban mend nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)?"
Ai tha: "E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke u falur me nallane (sandale) (215)."
٢٧١٥ - حدثنا ربيع الجيزي، وصالح بن عبد الرحمن، قالا: ثنا عبد الله مسلمة، قال: ثنا مُجمّع بن يعقوب الأنصاري، عن محمد بن إسماعيل، قال: قيل لعبد الله بن أبي حبيبة، ما تذكر من رسول الله ﷺ؟ قال: رأيت رسول الله ﷺ يصلي في نعليه (215).
#2716
2716 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdullahu, nga Husejn el-Mu'alimi, nga Amër bin Shuajbi, nga babai i tij, nga gjyshi i tij: se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal zbathur dhe me nallane (sandale) (216).
٢٧١٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا خالد بن عبد الله، عن حسين المعلم، عن عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده: أن رسول الله ﷺ صلى حافيا ومنتعلا (216).
#2717
2717 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, nga Sufjan eth-Thevriu, nga es-Suddiu, i cili ka thënë: Më ka njoftuar ai që e ka dëgjuar Ibn Hurejthin duke thënë: E kam parë Pejgamberin (s.a.v.s.) duke u falur me nallane të arnuara (217)(218).
٢٧١٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، عن سفيان الثوري، عن السدي، قال: أخبرني من سمع ابن حريث، يقول: رأيت النبي ﷺ يصلي في نعلين مخصوفتين (217)(218).
#2718
2718
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi dhe Abu el-Velidi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Nu'man
bin Salimi, në hadithin e Vehbit, nga Ibn Amr bin Evsi, ndërsa në hadithin e Abu el-Velidit, ka thënë:
Kam dëgjuar një burrë, gjyshi i të cilit ishte Evs bin Ebi Uvejsi, i cili ka thënë: Gjyshi im falej dhe më urdhëronte t'ia jepja
nallanet e tij, i mbathte ato dhe thoshte: E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke u falur me nallanet e tij (219).
٢٧١٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا وهب، وأبو الوليد، قالا: ثنا شعبة، عن النعمان بن سالم، في حديث وهب، عن ابن عمرو بن أوس، وفي حديث أبي الوليد، قال: سمعت رجلا، جده أوس بن أبي أويس، قال: كان جدي يصلي فيأمرني أن أناوله نعليه، فينتعل ويقول: رأيت رسول الله ﷺ يصلي في نعليه (219).
#2719
2719 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi … dhe ka përmendur të njëjtën gjë siç ka përmendur Ebu Bekre, nga Vehbi (220).
٢٧١٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب … فذكر مثل ما ذكر أبو بكرة، عن وهب (220).
#2720
2720 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Kajs bin er-Rebi', nga Umejr bin Abdullah, nga Abdulmelik, domethënë Ibn el-Mugira et-Taifi, nga Evs bin Ebi Evs ose Evs bin Uvejs (r.a.), i cili ka thënë: Qëndrova te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjysmë muaji dhe e pashë atë duke u falur me një palë nalle me rripa të dyfishtë (221).
٢٧٢٠ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا أسد، قال: ثنا قيس بن الربيع، عن عمير بن عبد الله، عن عبد الملك يعني ابن المغيرة الطائفي، عن أوس بن أبي أوس أو أوس بن أويس ﵁ قال: أقمت عند رسول الله ﷺ نصف شهر فرأيته يصلي وعليه نعلان مقابلتان (221).
#2721
2721 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Rebi'ah, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga El-Haxhxhaxh bin Ertah, nga Abdulmeliku, nga Seid bin Fejruzi, nga babai i tij: Se delegacioni i Thakifit erdhi te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe thanë: "E pamë atë duke u falur ndërsa mbante veshur një palë nallane me rripa të dyfishtë (222)."
Kur hyrja në xhami me nallane nuk është e papëlqyeshme dhe falja me to gjithashtu nuk është e papëlqyeshme, atëherë ecja me to mes varreve është edhe më parësore të mos jetë e papëlqyeshme.
Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٢٧٢١ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو ربيعة، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن الحجاج بن أرطاة، عن عبد الملك، عن سعيد بن فيروز، عن أبيه: أن وفد ثقيف قدموا
على رسول الله ﷺ، قالوا: فرأيناه يصلي وعليه نعلان مقابلتان (222).
فلما كان دخول المساجد بالنعال غير مكروه وكانت الصلاة بها أيضا غير مكروهة كان المشي بها بين القبور أحرى أن لا يكون مكروها.
وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
١٠ - باب الدفن بالليل
Kapitulli: Varrosja gjatë natës
10. Chapter: Burial at night
#2722
2722 - Na ka treguar Muhammed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, i cili ka thënë: Na ka treguar Mubarek bin Fedale, i cili ka thënë: Na ka treguar Nasr bin Rashid, nga Xhabir bin Abdullahu: Se një burrë nga fisi Benu Udhre u varros natën dhe Pejgamberi (s.a.v.s.) nuk ia fali namazin (e xhenazes), andaj ai e ndaloi varrimin natën (223).
٢٧٢٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال: ثنا مبارك بن فضالة، قال: ثنا نصر بن راشد، عن جابر بن عبد الله: أن رجلا من بني عذرة دفن ليلا ولم يصل عليه النبي ﷺ فنهى عن الدفن ليلا (223).
#2723
2723
- Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Imrani, ka thënë: Më ka treguar babai im, ka thënë: Më ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, se Profeti (s.a.v.s.) ka thënë: "Mos i varrosni të vdekurit tuaj natën" (224).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (225) e kanë urryer varrosjen e të vdekurve natën dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith.
Të tjerë (226) i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe nuk kanë parë ndonjë problem në varrosjen natën. Ata kanë argumentuar për këtë me atë që
٢٧٢٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن عمران، قال حدثني أبي، قال: حدثني ابن أبي ليلى، عن نافع، عن ابن عمر، أن النبي ﷺ قال: "لا تدفنوا موتاكم بالليل" (224).
قال أبو جعفر: فكره قوم (225) دفن الموتى في الليل، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون (226)، فلم يروا بالدفن في الليل بأسا. واحتجوا في ذلك بما
#2724
2724
- Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Ahmed, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Muslim, nga Amër bin
dinar, nga Xhabiri, i cili ka thënë: U pa një zjarr në varreza natën, dhe ja, Profeti (s.a.v.s.) ishte në një varr dhe po
thoshte: Ma sillni shokun tuaj (227).
٢٧٢٤ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا محمد بن مسلم، عن عمرو بن دينار، عن جابر قال: رُئِي في المقبرة ليلًا نارٌ، فإذا النبي ﷺ في قبر وهو يقول: ناولوني صاحبكم (227).
#2725
2725
- Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Muslim et-Taifi, nga Amër bin Dinari, ka thënë: Më ka njoftuar Xhabir bin Abdullahu, ose ka thënë: E kam dëgjuar Xhabir bin Abdullahun … ngjashëm me të dhe shtoi: Ai është njeriu që e ngrinte zërin e tij me Kuran (228).

Në këtë hadith ka lejim të varrimit gjatë natës. Dhe mund të jetë që ndalimi që përmendëm në kapitullin e parë nuk është për shkak të urrejtjes së varrimit natën, por për shkak të dëshirës së të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) që të
falte namazin për të gjithë të vdekurit e muslimanëve, për shkak të vlerës dhe mirësisë që ka për ta në namazin e tij
mbi ta.
٢٧٢٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا محمد بن مسلم الطائفي، عن عمرو بن دينار، قال: أخبرني جابر بن عبد الله، أو قال: سمعت جابر بن عبد الله … مثله وزاد: هو الرجل الذي كان يرفع صوته بالقرآن (228).
ففي هذا الحديث إباحة الدفن في الليل. وقد يجوز أن يكون النهي الذي ذكرنا في الباب الأول ليس من طريق كراهة الدفن بالليل ولكن لإرادة رسول الله ﷺ أن يصلي على جميع موتى المسلمين لما يكون لهم في ذلك من الفضل والخير بصلاته عليهم
#2726
2726
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga Uthman bin Hakim el-Ensariu, nga Harixhe bin Zejdi, nga Jezid bin Thabiti: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë:
"Nuk dua të dëgjoj se dikush prej besimtarëve ka vdekur e të mos më keni njoftuar për t'ia falur namazin (e xhenazes), sepse namazi im për ta është mëshirë" (229).
٢٧٢٦ - فإنه حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يحيى بن يحيى، قال: ثنا هشيم عن عثمان بن حكيم الأنصاري، عن خارجة بن زيد، عن يزيد بن ثابت: أن رسول الله صلى الله عليه
وسلم قال: "لا أعرفن أحدا من المؤمنين مات إلا آذنتموني للصلاة عليه، فإن صلاتي عليهم رحمة" (229).
#2727
2727
- Dhe ashtu siç na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Humani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Thabiti, nga Ebu Rafiu, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.): Se ai hyri në varreza dhe u fal për një burrë pasi ishte varrosur dhe tha: "Këto varreza u mbushën me dritë pasi (230) ishin të errëta për ta" (231).
Kështu që, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) mund të ketë pasur për qëllim me ndalimin e tij për varrosjen e të vdekurve natën, që të jetë ai i cili falet për ta, në mënyrë që ata të përfitojnë nga namazi i tij atë mirësi që përshkruam. E është thënë: Ai e ka ndaluar këtë për një kuptim tjetër përveç këtij.
٢٧٢٧ - وكما حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا حماد بن زيد، عن ثابت، عن أبي رافع، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ: أنه دخل المقبرة فصلى على رجل بعد ما دفن وقال: "ملئت هذه المقبرة نورا بعد أن (230) كانت مظلمة عليهم" (231).
فيكون رسول الله ﷺ أراد بنهيه عن دفن الموتى في الليل، ليكون هو الذي يصلي عليهم، فيصيبون بصلاته ما وصفنا من الفضل. وقد قيل: إنه إنما نهى عن ذلك لمعنى غير هذا.
#2728
2728
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Humran, nga Ash'ath, nga el-Hasan, se disa njerëz i përgatitnin keq qefinët e të vdekurve të tyre dhe i varrosnin ata natën, andaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ndaloi varrimin gjatë natës (232).
El-Hasani njoftoi se ndalimi i varrimit natën ishte vetëm për këtë arsye, e jo sepse varrimi në të (natën) është i urryer. Ngjashëm me këtë është transmetuar edhe nga Xhabir bin Abdullah.
٢٧٢٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا عبد الله بن حمران، عن أشعث، عن الحسن، أن قوما كانوا يسيئون أكفان موتاهم، فيدفنونهم ليلا فنهى رسول الله ﷺ عن دفن الليل (232).
فأخبر الحسن أن النهي عن الدفن ليلا إنما كان لهذه العلة، لا لأن الليل يكره الدفن فيه. وقد روي عن جابر بن عبد الله نحوا من ذلك
#2729
2729
- Na ka treguar Ruh, ai është Ibn el-Ferexh, ka thënë: Na ka treguar Amër bin Halid, ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, nga Ubejdullah bin Ebi Xha'fer, nga Ebu ez-Zubejr, nga Xhabiri (r.a.) i cili ka thënë: Profeti (s.a.v.s.) mbajti hytbe një ditë dhe përmendi një burrë prej shokëve të tij që kishte ndërruar jetë, i cili ishte qefinosur me një qefin jo të mjaftueshëm dhe ishte varrosur natën. Ai (s.a.v.s.) e qortoi varrosjen e njeriut natën në mënyrë që të falet namazi i xhenazes mbi të (233) përveç nëse dikush detyrohet për këtë. Dhe tha: "Kur ndonjëri prej jush merr përsipër vëllain e tij, le t'ia zbukurojë qefinin e tij" (234).

Ky hadith i bashkoi të dyja arsyet për të cilat u tha se ishte ndalimi, prandaj nuk ka asgjë të keqe me faljen e namazit mbi të vdekurit natën dhe varrosjen e tyre gjithashtu në të. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

Kështu është vepruar edhe me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), i cili u varros natën.
٢٧٢٩ - حدثنا روح هو ابن الفرج، قال: ثنا عمرو بن خالد، قال: ثنا ابن لهيعة، عن عبيد الله بن أبي جعفر، عن أبي الزبير، عن جابر ﵁ قال: خطب النبي ﷺ يوما فذكر رجلا من أصحابه قبض، فكفن في كفن غير طائل، ودفن ليلا، فزجر أن يقبر رجل ليلا لكي يصلي عليه (233) إلا أن يضطر إلى ذلك وقال: "إذا ولي أحدكم أخاه فليحسن كفنه" (234).
فجمع هذا الحديث العلتين اللتين قيل: إن النهي كان من أجلهما فلا بأس بالصلاة على الموتى بالليل ودفنهم فيه أيضا. وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
وقد فعل ذلك برسول الله ﷺ فدفن بالليل
#2730
2730\n - Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Behluli, ka thënë: Na ka treguar Abdeh bin Sulejmani, nga Muhamed bin Is'haku, nga Fatima bint Muhamedi, nga Amrah bint Abdurrahmani, nga Aishja, e cila ka thënë: Nuk kemi ditur për varrimin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) derisa dëgjuam zërin e lopatave në fund të natës, natën e së mërkurës (235).
Dhe kjo ndodhi në prani të shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe askush prej tyre nuk e kundërshtoi këtë.
Kjo tregon se ndalimi i Profetit (s.a.v.s.) për varrimin natën ishte për shkak të një rrethane të jashtëzakonshme, e jo sepse nata është e papëlqyeshme për var
٢٧٣٠ - حدثنا فهد، قال: ثنا يوسف بن بهلول، قال: ثنا عبدة بن سليمان، عن محمد بن إسحاق، عن فاطمة بنت محمد، عن عمرة بنت عبد الرحمن، عن عائشة قالت: ما علمنا بدفن رسول الله ﷺ حتى سمعنا صوت المساحي في آخر الليل ليلة الأربعاء (235).
وهذا بحضرة أصحاب رسول الله ﷺ لا ينكره أحد منهم.
فدل ذلك على أن ما كان من نهي النبي ﷺ عن الدفن ليلا إنما كان لعارض، لا لأن الليل يكره الدفن فيه إذا لم يكن ذلك العارض. وقد قال عقبة بن عامر ﵁: ثلاث ساعات كان رسول الله ﷺ ينهانا أن نصلي فيهن، وأن نقبر فيهن موتانا: حين تطلع الشمس حتى ترتفع، وحين يقوم قائم الظهيرة حتى تميل، وحين تضيف الشمس للغروب حتى تغرب.
وقد ذكرنا ذلك بإسناده فيما تقدم من كتابنا هذا. فدل ذلك أن ما سوى هذه الأوقات بخلافها في الصلاة على الموتى ودفنه في الكراهة.
#2731
2731 - Gjithashtu na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukejr, ka thënë: Më ka treguar el-Lejthi, nga Ukajli (h)
na ka treguar Ahmed bin Davudi: ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin ed-Dejfi: ka thënë: Na ka treguar Abdurrezaku, nga Ma'meri, që të dy
bashkë, nga ez-Zuhriu, nga Urve, nga Aisha (r.a.) se ka thënë: Aliu bin Ebi Talibi e varrosi Fatimen
(r.a.) natën (236).
٢٧٣١ - وقد حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، قال: حدثني الليث، عن عقيل (ح)
وحدثنا أحمد بن داود: قال ثنا إسحاق بن الضيف: قال ثنا عبد الرزاق، عن معمر، قالا جميعا، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة ﵂ قالت: دفن علي بن أبي طالب فاطمة رضي الله تعالى عنهما ليلا (236).
#2732
2732 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, nga Ukajli, nga Ez-Zuhriu ... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë (237).
Ky është Aliu (r.a.) i cili nuk shihte ndonjë problem në varrosjen gjatë natës, dhe këtë nuk e kundërshtoi as Ebu Bekri, as Omeri (r.anhuma) e asnjë nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).
٢٧٣٢ - حدثنا نصر بن مرزوق، وابن أبي داود، قالا: ثنا أبو صالح، قال: حدثني الليث، عن عقيل، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله (237).
فهذا علي ﵁ لم ير بالدفن في الليل بأسا، ولم ينكر ذلك أبو بكر، وعمر ﵄ ولا أحد من أصحاب رسول الله ﷺ
#2733
2733
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme,
nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Aisha, e cila ka thënë: Ebu Bekri (r.a.) u varros natën (238).
٢٧٣٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة قالت: دفن أبو بكر ﵁ ليلا (238).
#2734
2734
- Na ka treguar Bekër bin Idris, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Abdurrahman el-Mukri, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin
Ulej, i cili ka thënë: Kam dëgjuar babanë tim, nga Ukbe, se një burrë e pyeti atë: A varroset (i vdekuri) natën? Ai u përgjigj: Po,
Ebu Bekri (r.a.) është varrosur natën (239).
Prandaj, ne nuk shohim ndonjë problem në varrimin gjatë natës. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٢٧٣٤ - حدثنا بكر بن إدريس، قال: ثنا أبو عبد الرحمن المقرئ، قال: ثنا موسى بن عُلَيّ، قال: سمعت أبي، عن عقبة، أن رجلا سأله أيقبر بالليل؟ فقال: نعم، قبر أبو بكر ﵁ بالليل (239).
فلا نرى بالدفن بالليل بأسا. وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
١١ - باب: الجلوس على القبور
Kapitulli: Ulja mbi varre
11. Chapter: Sitting on graves
#2735
2735
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Hasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sadaka bin Halidi, nga Abdurrahman bin Jezid bin Xhabiri, nga Busr bin Ubejdullahu, nga Ebu Idris el-Haulaniu, nga Uathile bin el-Eska'i, nga Ebu Merthed el-Ganeviu, i cili ka thënë:
E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Mos falni namaz drejt varreve dhe mos ulni mbi to" (240).
٢٧٣٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا يحيى بن حسان، قال: ثنا صدقة بن خالد، عن عبد الرحمن بن يزيد بن جابر، عن بسر بن عبيد الله، عن أبي إدريس الخولاني، عن واثلة بن الأسقع، عن أبي مرثد الغنوي، قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "لا تصلوا إلى القبور، ولا تجلسوا عليها" (240).
#2736
2736
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamid bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Velid bin Muslim,
i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Jezid bin Xhabir, se ai e ka dëgjuar Busr bin Ubejdullah el-Hadrami,
dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (241).
٢٧٣٦ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا حامد بن يحيى، قال: ثنا الوليد بن مسلم، قال: ثنا عبد الرحمن بن يزيد بن جابر، أنه سمع بسر بن عبيد الله الحضرمي، فذكر بإسناده مثله (241).
#2737
2737 - Na ka treguar Bahr bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Bekri, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdurrahman bin Jezid bin Xhabiri, nga Busri, se ai e ka dëgjuar Uailen... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (242).
٢٧٣٧ - حدثنا بحر بن نصر، قال: ثنا بشر بن بكر، قال حدثني عبد الرحمن بن يزيد بن جابر، عن بسر أنه سمع وائلة … فذكر بإسناده مثله (242).
#2738
2738
- Na tregoi Abdullah Muhamed bin Khushajsh, i cili ka thënë: Na tregoi Ubejdullah bin Muhamed et-Tejmi, i cili ka thënë:
E kam dëgjuar Abdullah bin el-Mubarakun duke thënë: Na tregoi Abdurrahman bin Jezid bin Xhabir, i cili ka thënë: E kam dëgjuar
Busr bin
Ubejdullahun duke thënë: E kam dëgjuar Ebu Idris el-Haulanin duke thënë: E kam dëgjuar Uathile bin el-Eska'un duke thënë: E kam dëgjuar Ebu Merthed el-Ganeviun duke thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë këtë (243).
٢٧٣٨ - حدثنا عبد الله محمد بن خشيش، قال: ثنا عبيد الله بن محمد التيمي قال: سمعت عبد الله بن المبارك: يقول: ثنا عبد الرحمن بن يزيد بن جابر، قال سمعت بسر بن
عبيد الله، يقول: سمعت أبا إدريس الخولاني يقول: سمعت واثلة بن الأسقع، يقول: سمعت أبا مرثد الغنوي يقول: سمعت رسول الله ﷺ يقول ذلك (243).
#2739
2739 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukajr, nga Ibn Lehia, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Ebu Bekr bin Muhamed bin Amër bin Hazm, nga En-Nadr bin Abdullah es-Sulami pastaj el-Ensari, nga Amër bin Hazm, i cili ka thënë: Më pa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) mbi një varr dhe tha: "Zbrit nga varri, mos e lëndo banorin e varrit, që të mos të lëndojë ai ty" (244).
٢٧٣٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، عن ابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيب، عن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن النضر بن عبد الله السلمي ثم الأنصاري، عن عمرو بن حزم، قال: رآني رسول الله ﷺ على قبر فقال: "انزل عن القبر، لا تُؤذ صاحب القبر، فلا يؤذيك" (244).
#2740
2740 - Na ka treguar Rebi el-Muedh-dhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Hazimi, nga Ibn Xhurejxhi, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, i cili ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar lyerjen e varreve me gëlqere, shkrimin mbi to, uljen mbi to dhe ndërtimin mbi to (245).
٢٧٤٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا محمد بن خازم، عن ابن جريج، عن أبي الزبير، عن جابر قال: نهى رسول الله ﷺ عن تخصيص القبور، والكتابة عليها والجلوس عليها والبناء عليها (245).
#2741
2741 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Museddedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hafsi, nga Ibn Xhurejxhi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (246).
٢٧٤١ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا حفص، عن ابن جريج … فذكر بإسناده مثله (246).
#2742
2742 - Na ka treguar Muhammed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Mubarek bin Fedale, nga Nasr bin Rashid, nga Xhabir bin Abdullahu, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar të ulet mbi varre (247).
٢٧٤٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم، قال: ثنا مبارك بن فضالة، عن نصر بن راشد، عن جابر بن عبد الله أن رسول الله ﷺ نهى أن يجلس على القبور (247).
#2743
2743 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasib bin Nasih, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muslimi, nga Suhejl bin Ebi Salihu, (h)
dhe na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Suhejli, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra (r.a.) se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Më mirë është për ndonjërin prej jush të ulet mbi një thëngjill derisa t'ia djegë rrobat e t'i depërtojë deri në lëkurë, sesa të ulet mbi varr" (248).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (249) kanë ndjekur këto transmetime dhe i kanë pranuar ato, andaj e kanë konsideruar të urryer (mekruh) uljen mbi varre.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata (250), duke thënë: Nuk është ndaluar kjo për shkak të urrejtjes së uljes mbi varr, por me këtë është synuar ulja për të kryer nevojën e madhe apo të vogël, dhe kjo është e lejueshme në gjuhë, thuhet: 'Filani u ul për nevojë të madhe' dhe 'Filani u ul për nevojë të vogël'. Ata argumentuan për këtë me atë që
٢٧٤٣ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا عبد العزيز بن مسلم، عن سهيل بن أبي صالح، (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة قال: ثنا سفيان، عن سهيل، عن أبيه، عن أبي هريرة ﵁ أن رسول الله ﷺ قال: "لأن يجلس أحدكم على جمرة حتى تحرق ثيابه، وتخلُص إلى جلده خير له من أن يجلس على قبر" (248).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (249) إلى هذه الآثار فقلدوها، وكرهوا من أجلها الجلوس على القبور.
وخالفهم في ذلك آخرون (250)، فقالوا: لم ينه عن ذلك لكراهة الجلوس على القبر، ولكنه أريد به الجلوس للغائط أو البول، وذلك جائز في اللغة، يقال: جلس فلان للغائط، وجلس فلان للبول. واحتجوا في ذلك بما
#2744
2744
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Omer bin Aliu, nga Osman bin Hakimi, nga Ebu Umameja, se Zejd bin Thabiti ka thënë: "Eja këtu, o nipi im, të të tregoj: Profeti (s.a.v.s.) e ka ndaluar uljen mbi varre vetëm për shkak të kryerjes së nevojës (fecesit ose urinës) (251).
Zejdi në këtë hadith ka sqaruar se çfarë ishte ulja e ndaluar në transmetimet e para.
Një gjë e tillë është transmetuar edhe nga Ebu Hurejra (r.a.)."
٢٧٤٤ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا عمر بن علي، عن عثمان ابن حكيم، عن أبي أمامة أن زيد بن ثابت: قال هلُمّ يا ابن أخي أخبرك إنما نهى النبي ﷺ عن الجلوس على القبور، لحدث غائط أو بول (251).
فبين زيد في هذا الحديث الجلوسَ المنهي عنه في الآثار الأول ما هو.
وقد روي عن أبي هريرة ﵁ نحو من ذلك.
#2745
2745
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Muhamed bin Ebi Humajdi, se Muhamed bin
Ka'b el-Kuradhiu i ka njoftuar ata, ka thënë: Ebu Hurejra ka thënë, ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kush ulet
mbi një varr për të urinuar mbi të, ose për të kryer nevojën e madhe, është sikur të jetë ulur mbi një thëngjill zjarri" (252).
٢٧٤٥ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني محمد بن أبي حميد، أن محمد بن كعب القرظي أخبرهم، قال: إنما قال أبو هريرة، قال رسول الله ﷺ: "من جلس على قبر يبول عليه، أو يتغوط فكأنما جلس على جمرة نار" (252).
#2746
2746
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Davudi, i cili ka thënë:
Na ka treguar Muhamed bin Ebi Humejdi, nga Muhamed bin Ka'bi, nga Ebu Hurejra, se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush ulet mbi një varr për të kryer nevojën e madhe apo të vogël, është sikur të jetë ulur mbi një thëngjill të ndezur" (253).
Me këtë u vërtetua se ulja e ndaluar në transmetimet e para është kjo lloj uljeje, ndërsa ulja për qëllime të tjera nuk përfshihet në atë ndalim.
Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.
Kjo është transmetuar edhe nga Aliu dhe Ibn Omari (r.a.).
٢٧٤٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا سليمان بن داود، قال: ثنا محمد بن أبي حميد، عن محمد بن كعب، عن أبي هريرة، أن النبي ﷺ قال: "من قعد على قبر فتغوط عليه أو بال فكأنها قعد على جمرة" (253).
فثبت بذلك أن الجلوس المنهي عنه في الآثار الأول هو هذا الجلوس، فأما الجلوس لغير ذلك فلم يدخل في ذلك النهي.
وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
وقد روي ذلك عن علي وابن عمر ﵃
#2747
2747 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar Bekr bin Mudar, nga Amër bin el-Harith, nga Bukejr, se Jahja bin Ebi Muhamed i ka treguar atij se një i liruar (meula) i familjes së Aliut (r.a.) i ka treguar atij:
Se Ali bin Ebi Talib (r.a.) ulej mbi varre (254). Meulai tha: 'I shtroja atij në varreza, e ai mbështetej mbi një varr, pastaj shtrihej (255).'
٢٧٤٧ - حدثنا علي بن عبد الرحمن قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني بكر بن مضر، عن عمرو بن الحارث، عن بكير، أن يحيى بن أبي محمد، حدثه أن مولى لآل علي
﵁ حدثه: أن علي بن أبي طالب ﵁ كان يجلس على القبور (254). وقال المولى: كنت أبسط له في المقبرة، فيتوسد قبرا، ثم يضطجع (255).
#2748
2748 - Na tregoi Aliu, i cili ka thënë: Na tregoi Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Më tregoi Bekri, nga Amru, nga Bukejri, se Nafiu i ka treguar atij: Se Abdullah bin Umeri ulej mbi varre (256).
٢٧٤٨ - حدثنا علي، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني بكر، عن عمرو، عن بكير، أن نافعا حدثه: أن عبد الله بن عمر كان يجلس على القبور (256).

Book Footnotes / حواشي الكتاب

(1) عند أبي داود "سوطه".
(2) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٨٨٣)، وأحمد (٢٠٤٠٠)، والبخاري في التاريخ الأوسط ١/ ١٢٧، وأبو داود (٣١٨٢ - ٣١٨٣)، والبزار في مسنده (٣٦٨٠)، والنسائي ٤/ ٤٢ - ٤٣، وابن حبان (٣٠٤٣)، والحاكم ٣/ ٤٤٦، والبيهقي ٤/ ٢٢ من طرق عن عيينة بن عبد الرحمن به.
(3) أي: الإسراع بالمشي.
(4) إسناده حسن.
وأخرجه الحاكم في المستدرك (١٣١٢)، والبيهقي في الشعب (٨٨٢٥) من طريق الربيع بن سليمان، عن عبد الله بن =
(5) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (٤٩٩) (٥١) من طريق عبد الله بن وهب به.
وأخرجه أحمد (٧٢٧١)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٤٢، وفي الكبرى (٢٠٤٩)، من طريق عبد الله بن المبارك، عن يونس بن يزيد الأيلي، عن ابن شهاب الزهري به.
(6) إسناده ضعيف لضعف زمعة بن صالح. وانظر بعده.
(7) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (١٠٢٢)، وابن أبي شيبة ٣/ ٢٨١، وأحمد (٧٢٦٧)، والبخاري (١٣١٥)، ومسلم (٩٤٤) (٥٠)، وأبو داود (٣١٨١)، والترمذي (١٠١٥)، والنسائي ٤/ ٤١ - ٤٢، وابن الجارود (٥٢٧)، وابن حبان (٣٠٤٢)، والبيهقي ٤/ ٢١، والبغوي (١٤٨١) من طرق عن سفيان بن عيينة به.
(8) إسناده حسن من أجل عبد الرحمن بن مهران.
وأخرجه الطيالسي (٢٣٣٦)، وأحمد (٧٩١٤)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٤٠، وفي الكبرى (٢٠٤٦)، وابن حبان (٣١١١)، والبيهقي ٤/ ٢١ من طرق عن ابن أبي ذئب به.
(9) قلت أراد بهم: محمد بن سيرين والحسن البصري، وقتادة، وعمر بن عبد العزيز، وعلقمة، وأبا وائل، ومعمر ﵏، كما في النخب ٩/ ٣٣١.
(10) في س خد "بالسير".
(11) قلت أراد بهم: جمهور العلماء، منهم: الثوري، ومالك، والشافعي، وأحمد ﵏، كما في النخب ٩/ ٣٣٣.
(12) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم به. =
(13) من المخض: وهو التحريك السقاء الذي فيه اللبن ليخرج زبدة، وهي تحرك تحركا سريعا كتحريك الزق وهو قربة اللبن.
(14) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٢، والخطيب في التاريخ ١١/ ٣٢٣ من طريق زائدة بن قدامة، عن ليث به.
(15) في س خد "أفضل".
(16) في س خد "عجل بالخير".
(17) إسناده ضعيف لجهالة أبي ماجد الحنفي، وضعف يحيى بن الحارث.
وأخرجه أحمد (٤١١٠)، والبيهقي ٤/ ٢٥ من طريق حسن بن صالح به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٧٩، وأبو داود (٣١٨٤)، والترمذي (١٠١١)، وابن ماجة (١٤٨٤)، وأبو يعلى (٥٠٣٨، ٥١٥٤، ٥٤٠٤) من طرق عن يحيى الجابر بهذا الإسناد، وقال الترمذي: لا يعرف من حديث عبد الله بن مسعود إلا من هذا الوجه، سمعت محمد بن إسماعيل يضعف حديث أبي ماجد هذا.
(18) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٨١٧)، والحميدي (٦٠٧)، وابن أبي شيبة ٣/ ٢٧٧، وأحمد (٤٥٣٩)، وأبو داود (٣١٧٩)، والترمذي (١٠٠٧)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٥٦، وفي الكبرى (٢٠٧١)، وابن ماجة (١٤٨٢)، وأبو يعلى (٥٤٢١، ٥٥٣٢)، وابن حبان (٣٠٤٥، ٣٠٤٧،٣٠٤٦)، والدارقطني ٢/ ٧٠، والبيهقي ٤/ ٢٣، والبغوي (١٤٨٨) من طرق عن سفيان بن عيينة به
(19) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني (١٣١٣٥) من طريق يونس بن يزيد، وابن حبان (٣٠٤٨) من طريق شعيب بن حمزة، والطبراني (١٣١٣٤، ١٣١٣٦) من طريق موسى بن عقبة والعباس بن الحسن، كلهم عن الزهري به.
(20) إسناده حسن في المتابعات من أجل سلامة بن روح.
وأخرجه أحمد (٦٢٥٣)، والطبراني في الكبير (١٣١٣٥) من طرق عن عقيل به.
(21) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه أحمد (٦٢٥٣) من طريق حجاج بن محمد، عن ليث به.
(22) رجاله ثقات غير سعيد بن عفير ويحيى بن أيوب الغافقي فهما صدوقان.
(23) من د.
(24) إسناده مرسل.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٠٨، ومن طريقه أخرجه البيهقي في المعرفة (٧٤٩١)، وأخرجه عبد الرزاق (٦٢٥٩)، والترمذي (١٠٠٩) عن معمر، عن الزهري به.
(25) قلت أراد بهم: القاسم، وسالم بن عبد الله، والزهري، وشريحا، وخارجة بن زيد، وعبيد الله بن عبد الله بن عتبة، وعلقمة، والأسود، وعطاء، ومالكا، والشافعي، وأحمد ﵏، كما في النخب ٩/ ٣٤٨.
(26) في ج د ن "بهذا الحديث".
(27) قلت أراد بهم: إبراهيم النخعي، والثوري، والأوزاعي، وسويد بن غفلة، ومسروقا، وأبا قلابة، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وإسحاق، وأهل الظاهر ﵏، كما في النخب ٩/ ٣٤٨.
(28) في س خدن: زاد عثمان.
(29) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي في السنن ٤/ ٢٤ من طريق سعدان بن نصر، عن سفيان به.
(30) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣١٠، ومن طريقه الشافعي في مسنده (٣٦٠).
(31) إسناده ضعيف: لضعف عبد الأعلى بن عامر الثعلبي.
(32) إسناده ضعيف لجهالة أبي راشد مولى معيقيب.
(33) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٧٧ (١١٢٢٧) عن وكيع، عن ابن أبي ذئب به.
(34) رجاله ثقات.
(35) إسناده حسن في المتابعات من أجل أبي زرعة وهب الله بن راشد، وانظر ما بعده.
(36) إسناده صحيح.
وأخرجه الترمذي (١٠١٠)، وابن ماجة (١٤٨٣)، وأبو يعلى (٣٦٠٨) من طرق عن محمد بن بكر البرساني به.
وقال الترمذي: سألت محمدا (البخاري) عن هذا الحديث، فقال: هذا حديث خطأ، أخطأ فيه محمد بن بكر، وإنما يروى هذا الحديث عن يونس عن الزهري مرسلا، قلت: لقد تابع على وصله أبو زرعة عند المصنف.
(37) إسناده صحيح.
وأخرجه الحاكم ١/ ٣٥٥ من طريق عثمان بن عمر بن فارس به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٨٠، وأحمد (١٨١٦٢)، والترمذي (١٠٣١)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٥٦، ٥٨، وفي الكبرى (٢٠٧٠، ٢٠٧٥)، وابن ماجة (١٤٨١)، والطبراني ٢٠/ ١٠٤٦، ١٠٤٧)، والبيهقي ٤/ ٨ من طرق عن سعيد بن عبيد الله الثقفي به.
(38) إسناده حسن من أجل أبي بكر بن عياش.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٢٦١) عن أبي جعفر الرازي، وابن أبي شيبة (١١٢٣١) من طريق أبي بكر بن عياش، كلاهما عن حميد به.
(39) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.
(40) إسناده صحيح. =
(41) إسناده ضعيف لجهالة عبد الله بن يسار وهو أبو همام الكوفي.
وأخرجه أحمد (٧٥٤) من طريق يزيد عن حماد بن سلمة به.
(42) رجاله ثقات.
وأخرجه البزار (٤٩٧) من طريق شعبة، عن أبي فروة، عن ابن أبي ليلى، عن زائدة الهمداني، عن ابن عبد الرحمن بن أبزى، عن أبيه، عن علي به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٧٧ (١١٢٣٩) من طريق يزيد بن أبي زياد عن عبد الرحمن بن أبي ليلى، عن ابن أبزى به.
(43) إسناده ضعيف لضعف أبي بكر بن عبد الله بن أبي مريم الغساني الشامي.
(44) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٣ (١١٨٤٦) عن وكيع، عن شريك، عن عبد الله بن شريك، عن ابن عمر به.
(45) في ج دن "يمشيط.
(46) بفتح الراء المهملة وتشديد النون، وهي: الصائحة النائحة.
(47) إسناده ضعيف لضعف أبي يحيى القتات.
وأخرجه ابن ماجة (١٥٨٣)، والطبراني (١٣٤٨٤)، والبيهقي ٤/ ٦٤ من طريق إسرائيل به مختصرا.
وأخرجه أحمد (٥٦٦٨)، والطبراني (١٣٤٩٨) من طريق ليث بن أبي سليم، عن مجاهد به.
(48) إسناده حسن في الشواهد من أجل شريك بن عبد الله.
(49) إسناده صحيح.
وأخرجه الإمام محمد في آثاره (٢٤٩) عن أبي حنيفة، عن حماد، عن إبراهيم به.
(50) في س خدن "أسهل".
(51) إسناده ضعيف، إسماعيل بن عياش ضعيف في روايته عن غير أهل بلده، وإسماعيل بن عياش هو الشامي، وإسماعيل بن أمية هو المكي.
وأخرجه أحمد (٤٥٧)، وعبد الله بن أحمد في زوائده على المسند (٤٢٦) من طريق يحيى بن سليم، عن إسماعيل بن أمية، عن عمران بن مناح به.
(52) إسناده ضعيف لضعف سعيد بن مسلمة بن هشام بن عبد الملك بن مروان الأموي. وأخرجه عبد الله بن أحمد في زوائده (٤٩٥)، والبزار (٣٥٩) من طريقين عن سعيد بن مسلمة، عن إسماعيل بن أمية به.
(53) توضع، أي: على الأرض من أعناق الرجال، وقيل: حتى توضع في اللحد، وقوله: تخلفكم، أي: تترككم وتتأخر عنكم.
(54) إسناده صحيح. =
(55) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.
(56) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٥٦٧٤)، وعبد بن حميد (٣١٥)، ومسلم (٩٥٨) (٧٥) من طريقين عن ابن عون به.
(57) إسناده حسن من أجل حسين بن مهدي.
وهو في مصنف عبد الرزاق (٦٣٠٦) وأخرجه أبو محمد الفاكهي في فوائده (٧٣) من طريق هشام بن يوسف، عن ابن جريج به.
وقال أبو بكر بن أبي عاصم عقب (٣٢٤) من الآحاد والمثاني: رواه عن الزهري معمر، وقال: عن سالم ونافع، عن ابن عمر، ورواه ابن عون عن نافع وعبيد الله وموسى بن عقبة، عن نافع به.
(58) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٣٠٨)، ومسلم (٩٥٨) (٧٤)، والترمذي (١٠٤٢)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٤٤، وفي الكبرى (٢٠٥٢)، وابن حبان (٣٠٥٢)، والبيهقي ٤/ ٢٦ من طرق عن الليث به.
(59) إسناده قوي من أجل ربيعة بن سيف المعافري.
وأخرجه عبد بن حميد (٣٤٠)، وأحمد (٦٥٧٣)، والبزار (٨٣٦)، وابن حبان (٣٠٥٣)، والحاكم ١/ ٣٥٧، والبيهقي ٤/ ٢٧ من طريق أبي عبد الرحمن المقرئ بهذا الإسناد، وصححه الحاكم على شرط الشيخين ووافقه الذهبي.
(60) إسناده صحيح. =
(61) إسناده ضعيف لسوء حفظ ابن لهيعة.
وأخرجه أحمد (١٤٧٢٣) من طريق موسى بن داود الضبي، عن ابن لهيعة به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٣٠٩)، ومن طريقه أخرجه أحمد (١٤١٤٨)، ومسلم (٩٦٠) (٧٩ - ٨٠)، والنسائي ٤/ ٤٧، والبيهقي ٤/ ٢٦ - ٢٧ عن ابن جريج، عن أبي الزبير به.
(62) من س خد.
(63) أي خوف، ومعناه مخوف والقيام لأجل الفزع من الموت وعظمة هوله، وتستوي فيه جنازة المسلم والكافر كما في النخب ٩/ ٣٩٩.
(64) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد بن حميد (١١٥٣) من طريق مسلم بن إبراهيم، وأحمد (١٤٥٩١)، من طريق يونس بن محمد كلاهما عن =
(65) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو داود (٣١٧٤)، وابن حبان (٣٠٥٠) من طريق الوليد بن مسلم الدمشقي به.
وأخرجه أحمد (١٤٨١٢) من طريق أبي المغيرة، وأبو يعلى (١٩٥٠) من طريق مبشر بن إسماعيل، كلاهما عن عبد الرحمن الأوزاعي به.
(66) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٤٣٧) من طريق وهب بن جرير به.
وأخرجه دون ذكر مروان النسائي في المجتبى ٤/ ٤٥ من طريق سعيد بن الربيع، عن شعبة به.
(67) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢١٨٤)، وأحمد (١١٣٢٨)، ومسلم (٩٥٩)، وأبو يعلى (١١٥٩)، والبيهقي ٤/ ٢٦، والبغوي =
(68) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٣٦٦) من طريق يونس بن محمد، عن أبان بن يزيد العطار به.
(69) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٤/ ٧٧، وفي الكبرى (٢١٣٦) من طريق سويد بن نصر، عن عبد الله، عن هشام والأوزاعي به.
وأخرجه الطيالسي (٢١٩٠)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٠٨، ٣٠٩، ٣٥٧، وأحمد (١١١٩٥)، والبخاري (١٣١٠)، ومسلم (٩٥٩) (٧٧)، والترمذي (١٠٤٣)، والنسائي ٤/ ٤٤، ٧٧، وأبو يعلى (١١٥٧)، والبيهقي ٤/ ٢٦، والبغوي (١٤٨٥) من طرق عن هشام الدستوائي به.
(70) إسناده ضعيف محمد بن إسحاق مدلس ولم يصرح بسماعه. =
(71) قلت أراد بهم: المسور بن مخرمة، وقتادة، ومحمد بن سيرين، والشعبي، والنخعي، وإسحاق بن إبراهيم، وعمرو بن ميمون ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٠٤.
(72) قلت أراد بهم: عروة بن الزبير، وسعيد بن المسيب، وعلقمة، والأسود، ونافع بن جبير، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٠٥.
(73) إسناده ضعيف لإنقطاعه، محمد بن علي بن الحسين أبو جعفر الباقر، لم يدرك الحسن وابن عباس.
وأخرجه أحمد (١٧٣٣) عن عبد الرزاق، عن ابن جريج، عن محمد بن علي به.
(74) إسناده ضعيف لضعف شيخ الطحاوي، ولانقطاعه الحسن البصري لم يدرك عباسا.
وأخرجه أحمد (١٧٢٦)، والنسائي ٤/ ٤٦، والطبراني (٢٧٤٤، ٢٧٤٥، ٢٧٤٦، ٢٧٤٧) من طرق عن محمد بن سيرين، عن الحسن بن علي، وابن عباس به.
(75) إسناده صحيح. =
(76) إسناده حسن: من أجل أسامة بن زيد الليثي ومحمد بن عمرو بن علقمة.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٧ من طريق بحر بن نصر به.
وأخرجه أحمد (٦٢٣)، وأبو يعلى (٢٧٣)، وابن حبان (٣٠٥٦) من طرق عن محمد بن عمرو بن علقمة به.
(77) إسناده حسن: من أجل محمد بن عمرو بن علقمة، وهو مكرر سابقه.
(78) إسناده صحيح.
وأخرجه يعقوب في المعرفة ٢/ ٢٢٣، والخطيب في موضح أوهام الجمع والتفريق ١/ ٤٠٣ من طريق عبد الله، عن موسى بن عقبة، عن إسماعيل بن مسعود به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٣١٢)، ومن طريقه البيهقي في السنن ٤/ ٢٨ عن ابن جريج، عن موسى بن عقبة، عن قيس بن مسعود عن أبيه.
وأخرجه البزار (٩٠٩) من طريق موسى بن عقبة، عن يوسف بن مسعود، عن أبيه.
(79) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٥٠)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٥٩، وأحمد (٦٣١، ١٠٩٤، ١١٦٧)، ومسلم (٩٦٢) (٨٤)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٧٨، وفي الكبرى (٢١٣٨)، وابن ماجة (١٥٤٤)، وأبو يعلى (٢٨٨، ٥٧٠)، والبيهقي ٤/ ٢٧، والبغوي في الجعديات (١٧٤٤) من طرق عن شعبة به.
(80) إسناده ضعيف: بشر بن رافع وعبد الله بن سليمان ضعيفان، وسليمان بن جنادة: منكر الحديث.
وأخرجه الترمذي (١٠٢٠)، وابن ماجة (١٥٤٥)، والبزار (٢٦٨٥، ٢٦٩٤) من طرق عن صفوان بن عيسى به.
وأخرجه أبو داود (٣١٧٦) والبيهقي ٤/ ٢٨ من طريق حاتم بن إسماعيل، عن بشر بن رافع به.
وقال البيهقي قال البخاري: عبد الله بن سليمان بن جنادة بن أبي أمية عن أبيه: لا يتابع في حديثه انتهى، وقال في التاريخ الكبير ٤/ ٦: هو منكر.
(81) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٣٥٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٦٠٥)، والبخاري (٣٥٥٨، ٣٩٤٤)، والترمذي في الشمائل (٣٠)، والنسائي ٨/ ١٨٤، وابن حبان (٥٤٨٥)، والحازمي في الإعتبار (ص (٢٤٠) من طرق عن يونس بن يزيد به. =
(82) إسناده حسن في المتابعات من أجل سلامة بن روح.
(83) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم وقد توبع.
وأخرجه الطيالسي (١٦٢)، وعبد الرزاق (٦٣١١)، والحميدي (٥٠)، وأحمد (١٢٠٠)، وأبو يعلى (٢٦٦) من طرق عن ليث بن أبي سليم به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٥٨، والنسائي ٤/ ٤٦ من طريق سفيان بن عيينة، عن عبد الله بن أبي نجيح، عن مجاهد به. وحديث أبي موسى أخرجه أحمد (١٩٧٠٥)، والحازمي في الإعتبار (ص ٩٢) من طريق ليث، عن أبي بردة بن أبي موسى، عن أبي موسى الأشعري.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٥٧ من طريق ليث، عن مجاهد، عن عبد الله بن سخبرة، عن أبي موسى مختصرا.
(84) لفظ ابن أبي شيبة: لكان هذا من صنيع اليهود.
(85) إسناده حسن في الشواهد من أجل شريك بن عبد الله.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤٠، والبزار (٦٣١)، من طريق محمد بن فضيل، عن يزيد بن أبي زياد، عن عبد الرحمن بن أبي =
(86) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١١٥١٩) من طريق حاتم بن إسماعيل، عن أنيس بن أبي يحيى، عن أبيه به.
(87) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبري في تهذيب الآثار (٨١٣) من طريق يونس به، دون قول السيدة عائشة ﵂.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٨ من طريق ابن وهب به.
(88) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٠٢١٣)، والبخاري (١٣٣٢)، ومسلم (٩٦٤) (٨٧)، والنسائي في المجتبى ١/ ١٩٥، ٤/ ٧٠ - ٧١، وفي الكبرى (٢١٠٣)، والبيهقي ٤/ ٣٣ من طرق عن عبد الوارث به.
(89) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي - (٩٠٢)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣١٢، وأحمد (٢٠١٦٢)، والبخاري (٣٣٢، ١٣٣١)، ومسلم (٩٦٤) (٨٨ - ٨٧)، وأبو داود (٣١٩٥)، والترمذي (١٠٣٥)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٧٢، وفي الكبرى (٢١٠٦)، وابن ماجة (١٤٩٣)، وابن الجارود (٥٤٤)، وابن حبان (٣٠٦٧)، والطبراني (٦٧٦٣، ٦٧٦٥)، والبيهقي ٤/ ٣٣ - ٣٤، والبغوي (١٤٩٧) من طرق عن حسين بن ذكوان المعلم به.
(90) قلت أراد بهم: إبراهيم النخعي، وأبا حنيفة في رواية، وأحمد في رواية، والحسن البصري في قول ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٣٢.
(91) قلت أراد بهم: الشافعي في قول، وأحمد في رواية، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في المصدر السابق.
(92) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢١٤٩)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣١٢، والترمذي (١٠٣٤)، وابن ماجة (١٤٩٤)، والبيهقي ٤/ ٣٣ من طرق عن همام بن يحيى به.
(93) إسناده صحيح
وأخرجه أحمد (١٣١١٤) من طريق يزيد بن هارون به.
(94) إسناده صحيح على شرط مسلم. =
(95) إسناده حسن في الشواهد من أجل شريك.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٦ (١١٥٥٢) من طريق شريك به.
(96) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه مسلم (٩٧٣) (١٠١)، وأبو داود (٣١٩٠)، وابن حبان (٣٠٦٦)، والبغوي (١٤٩٢) من طريق محمد بن إسماعيل بن أبي فديك به.
(97) إسناده منقطع، أبو النضر لم يسمع من عائشة.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣١٤، ومن طريقه أخرجه عبد الرزاق (٦٥٧٨)، والبغوي (١٤٩١).
(98) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (٩٧٣) (٩٩ - ١٠٠)، والترمذي (١٠٣٣)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٦٨، وفي الكبرى (٢١٠٥) من طريق عبد العزيز بن محمد به.
(99) قلت أراد بهم: الشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور، وداود ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٤٨.
(100) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤ (١١٩٦٩) من طريق الفضل بن دكين، عن مالك به.
(101) قلت أراد بهم: ابن أبي ذئب، وأبا حنيفة، مالكا، وأبا يوسف في قول، ومحمدا ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٤٩.
(102) إسناده صحيح: صالح مولى التوءمة وإن اختلط لكن رواية ابن أبي ذئب عنه قبل الاختلاط. وأخرجه الطيالسي - (٢٣١٠)، وعبد الرزاق (٦٥٧٩)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٦٤ - ٣٦٥، وأحمد (٩٧٣٠)، وأبو داود (٣١٩١)، وابن ماجة (١٥١٧)، والبغوي في الجعديات (٢٨٤٦، ٢٨٤٨)، وابن حبان في المجروحين ١/ ٣٦٦، وأبو =
(103) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٦٧٤)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٠٢ - ٣٠٣، وأحمد (١٩٢٧٢)، ومسلم (٩٥٧)، وأبو داود (٣١٩٧)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٧٢، وفي الكبرى (٢١٠٩)، وابن ماجة (١٥٠٥)، والبغوي في الجعديات (٧٠) وابن قانع في معجمه ١/ ٢٢٨، وابن حبان (٣٠٦٩)، والبيهقي ٤/ ٣٦ من طرق عن شعبة به.
(104) إسناده ضعيف لضعف عبد الأعلى بن عامر الثعلبي.
وأخرجه أحمد (١٩٣٠٠) من طريق أسود بن عامر، والطبراني في الأوسط (١٨٤٤) من طريق محمد بن سابق، والبزار (٤٣٢٢) من طريق خالد بن عمرو القرشي ثلاثتهم عن إسرائيل به، وقال الطبراني: لم يرو هذا الحديث عن عبد الأعلى إلا إسرائيل.
(105) إسناده ضعيف لضعف يحيى بن عبد الله التيمي، وعيسى مولى حذيفة: ضعفه الدارقطني ولم يرو عنه غير يحيى بن عبد الله وذكره ابن حبان في ثقاته.
وأخرجه أحمد (٢٣٤٤٨)، والخطيب في التاريخ ١١/ ١٤٢ من طريق عبد الصمد، عن عبد العزيز بن مسلم به.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ٧٣ من طريق جعفر بن زياد الأحمر، عن يحيى بن عبد الله بن الحارث التيمي به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٠٣ من طريق جعفر بن زياد الأحمر، عن يحيى بن عبد الله بن الحارث التيمي به.
(106) قلت أراد بهم: عبد الرحمن بن أبي ليلى، وعيسى مولى حذيفة، وأصحاب معاذ بن جبل، وأبا يوسف من أصحاب أبي حنيفة ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٦٢.
(107) قلت أراد بهم: محمد بن الحنفية، وعطاء بن أبي رباح، وابن سيرين والنخعي، وسويد بن غفلة، والثوري، وأبا حنيفة، والشافعي، ومالكا، وأحمد، وأبا مجلز لاحق بن حميد ﵏، كما في النخب ٩/ ٤٦٤.
(108) إسناده صحيح.
(109) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٧٨٣)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٠٠، ٣٦٣، وأحمد (١٤٨٨٩)، والبخاري (١٣٣٤، ٣٨٧٩)، ومسلم ٩٥٢ (٦٤)، وأبو يعلى (٢١٤٤)، والطبراني في الأوسط (٧٧٢٣) من طرق عن سليم بن حبان به.
(110) في د "فلانة".
(111) إسناده صحيح: إن ثبت سماع خارجة بن زيد من عمه يزيد بن ثابت، وإلا فمنقطع، قال البخاري في التاريخ الصغير ١/ ٤٢: إن صح قول موسى بن عقبة: إن يزيد بن ثابت قتل أيام اليمامة في عهد أبي بكر الصديق فإن خارجة لم يدرك يزيد، وقال الحافظ في الإصابة: إذا مات يعني يزيد باليمامة فرواية خارجة عنه مرسلة.
وأخرجه ابن حبان (٣٠٨٣) من طريق أبي الوليد الطيالسي به. =
(112) إسناده ضعيف: لضعف سويد بن إبراهيم أبي حاتم الجحدري.
(113) إسناده ضعيف: لجهالة حال أبي سلمان المؤذن وشريك توبع فيه.
وأخرجه أحمد (١٩٣٠١)، وابن عبد البر في التمهيد ٦/ ٣٣٦ من طرق عن شريك به.
وأخرجه عبد بن حميد (٢٥٧)، والطبراني في الكبير (٤٩٩٤) من طريق أبي نعيم عن العلاء بن صالح، عن أبي سلمان به.
(114) إسناده ضعيف سفيان بن حسين، قال ابن حبان أما روايته عن الزهري فإن فيها تخاليط يجب أن يجانب وهو ثقة =
(115) إسناده ضعيف لضعف نعمان بن راشد.
وأخرجه البيهقي في المعرفة (٧٥٧٩) تعليقا عن الأوزاعي، عن الزهري به.
(116) إسناده ضعيف لضعف إبراهيم الهجري.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٩٤ عن شريك به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٤٠٤)، والحميدي (٧١٨)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٠٢، ٣٩٢، ٣٩٤، ٣٩٥، وابن ماجة (١٥٠٣، ١٥٩٢) وابن عدي ١/ ٢١٥، والحاكم ١/ ٣٨٢ - ٣٨٣، والبيهقي ٤/ ٣٦، ٤٣ من طرق عن إبراهيم الهجري به.
(117) إسناده ضعيف كسابقه.
(118) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه الطيالسي (٨٢٥)، وأحمد (١٩١٤٠)، والبغوي في الجعديات (٦٢٨)، وابن عدي ١/ ٢١٥، والحاكم
١/ ٣٥٩ - ٣٦٠، والبيهقي ٤/ ٤٢ - ٤٣ من طرق عن شعبة بهذا الإسناد.
(119) في المحكم: النعي الدعاء بموت الميت والاشعار به.
(120) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٥٠) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣١١، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٠٨، وأحمد (٩٦٤٦)، والبخاري (١٢٤٥، ١٣٣٣)، ومسلم (٩٥١)، وأبو داود (٣٢٠٤)، والنسائي ٤/ ٦٩، ٧٠، ٧٢، وابن الجارود (٥٤٣) وابن حبان (٣٠٦٨، ٣٠٩٨)، والبيهقي ٤/ ٣٥، والبغوي (١٤٨٩).
(121) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٥٢) بإسناده إلا أن فيه زيادة أبو سلمة بعد سعيد بن المسيب. =
(122) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٧٨٨٥) من طريق ابن نمير، وابن حبان (٣١٠٠) من طريق الثوري، كلاهما عن عبيد الله بن عمر به.
(123) إسناده حسن في الشواهد من أجل يحيى الحماني.
(124) إسناده منقطع، سعيد بن المسيب أدرك عمر ولم يسمع منه.
وأخرجه ابن المنذر في الأوسط (٣١٣٦)، وابن الجارود (٥٣٢)، وابن أبي الجعد (٩٥)، والبيهقي ٤/ ٣٧ من طرق عن شعبة به.
(125) رجاله ثقات.
وأخرجه الإمام محمد في آثاره (٢٣٨) عن أبي حنيفة، عن حماد، عن إبراهيم به.
(126) في ج د ن "اجتمعوا".
(127) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٤٠٣) ومن طريقه أخرجه الحاكم ٣/ ٤٦٢، والبيهقي ٢/ ٣٦ عن ابن عيينة، عن إسماعيل بن أبي خالد به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١١٤٦٦) عن وكيع، وابن المنذر في الأوسط (٣١٥١) من طريق يعلى، وأبو نعيم في معرفة الصحابة (٣٢٨٢) من طريق سفيان، والطبراني في الكبير (٥٥٤٥) من طريق أبي عوانة، جميعهم عن إسماعيل بن أبي خالد به.
(128) إسناده منقطع موسى بن عبد الله الأنصاري لم يدرك عليا.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١١٤٥٩) من طريق وكيع، وابن المنذر (٣١٥٤) من طريق أبي أسامة، والبيهقي ٤/ ٣٦ من طريق عبيد الله بن موسى، ثلاثتهم عن إسماعيل بن أبي خالد به.
(129) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد القرشي.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٥ (١١٤٣٥) عن أبي معاوية، عن الأعمش، عن يزيد بن أبي زياد به.
(130) إسناده ضعيف: لضعف جابر بن يزيد الجعفي.
(131) إسناده حسن: من أجل عبد الملك بن سلع الهمداني.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٦ (١١٤٥٤)، ومن طريقه ابن المنذر في الأوسط (٣١٥٠)، والدارقطني ٢/ ٦٠، ومن طريقه البيهقي ٤/ ٣٧ عن حفص بن غياث به.
(132) إسناده ضعيف لضعف سليمان بن يسير.
(133) من الملاحاة، بالحاء المهملة وهي: المنازعة ومنه حديث ليلة القدر: "تلاحى رجلان فرفعت" أي تنازع.
(134) إسناده صحيح.
(135) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني في الكبير (٩٦٠٤) من طريق شريك، عن الشيباني به.
وأخرجه البزار (١٦٠٣) من طريق داود، عن الشعبي به.
(136) إسناده منقطع، أبو إسحاق لم يسمع من علقمة.
(137) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٤ (١١٤٢٦) عن وكيع، عن مسعر وسفيان وشعبة، عن علي بن الأقمر به.
(138) إسناده صحيح.
(139) إسناده صحيح.
(140) إسناده حسن بالشواهد والمتابعات من أجل مؤمل بن إسماعيل.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٥ من طريق وكيع، والبيهقي ٤/ ٣٧ من طريق الحسين بن حفص، كلاهما عن سفيان الثوري به.
(141) إسناده صحيح. =
(142) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٩ (١١٤٩٢) عن حفص، عن حجاج، عن عمير بن سعيد به.
(143) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٣٧ - ٣٨ من طريق أبي نعيم، عن مسعر به.
(144) إسناده صحيح.
(145) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٣٩٨)، ومن طريقه أخرجه ابن المنذر في الأوسط (٣١٣٨) عن الثوري به.
وأخرجه البيهقي في المعرفة (٧٥٨٥) عن أبي معاوية، عن الأعمش به تعليقا.
(146) إسناده قوي: من أجل الخصيب.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٨ (١١٥٧٢) من طريق وكيع عن سفيان، عن شعبة، عن أبي حصين به.
(147) إسناده صحيح زيد بن طلحة، ذكره ابن حبان في الثقات، ووثقه يحيى بن معين كما في تاريخ الإسلام ٣/ ٤١٥ للذهبي.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٤ (١١٤٢٩) عن وكيع، عن سفيان الثوري به.
(148) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني في مسند الشاميين (٣٠٠٠) من طريق أبي اليمان به.
وأخرجه النسائي ٤/ ٧٥ من طريق الليث، عن ابن شهاب به. =
(149) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٥ (١١٤٣٢) من طريق خليفة بن روق، والحاكم ٣/ ١٥٤ من طريق أبي روح، كلاهما عن مولى لعلي به.
(150) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٩٤ (١١٤٣٠)، عن وكيع، عن مسعر به.
(151) إسناده ضعيف: لضعف شرحبيل بن سعد.
(152) إسناه صحيح.
وأخرجه ابن المنذر في الأوسط (٣١٤٣) من طريق أحمد بن يونس به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١١٤٢٧) عن وكيع، عن مسعر، عن مهاجر به.
(153) إسناه صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة في مصنفه كما في النخب ٩/ ٥٢٩ عن ابن نمير، عن الحجاج، عن عثمان بن عبد الله به.
(154) إسناده صحيح.
وأخرجه الحاكم ٣/ ٦٢٦ من طريق سعيد بن منصور به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٤ (١١٧٥٠) من طريق هشيم به.
(155) إسناده صحيح.
(156) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١١) بإسناده ومتنه.
ورواه أبو داود (٣١٣٩) من طريق ابن وهب به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٥٣ - ٢٥٤، وعبد بن حميد (١١١٩)، والبخاري (١٣٤٣، ١٣٤٦، ١٣٤٧، ١٣٥٣، ٤٠٧٩) وأبو داود (٣١٣٨، ٣١٣٩) والترمذي (١٠٣٦)، والنسائي ٤/ ٦٢، وابن ماجه (١٥١٤)، وابن الجارود (٥٥٢)، وابن حبان (٣١٩٧)، والدارقطني ٤/ ١١٧، والبيهقي ٤/ ٣٤، والبغوي (١٥٠٠) من طرق عن الليث بن سعد به.
(157) قلت أراد بهم: الشافعي، ومالكا، وأحمد وإسحاق في رواية ﵏، كما في النخب ٩/ ٥٣٤.
(158) قلت أراد بهم: ابن أبي ليلى، والحسن بن حي، وعبيد الله بن الحسن، وسليمان بن موسى، وسعيد بن=
(159) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه عبد بن حميد (٤٥٣) والبخاري (٢٩١١)، ومسلم (١٧٩٠) (١٠١)، وابن ماجه (٣٤٦٤)، وابن حبان (٦٥٧٩)، والطبراني (٥٨٩٧)، والبيهقي في الدلائل ٣/ ٢٥٩ - ٢٦٠ من طرق عن ابن أبي حازم به.
وأخرجه البخاري (٢٩٠٣، ٤٠٧٥، ٥٧٢٢)، ومسلم (١٧٩٠) (١٠٢ - ١٠٣)، والترمذي (٢٠٨٥)، وابن حبان=
(160) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني في الكبير ٦/ ١٦٢ (٥٨٦٢) من طريق زهرة بن عمرو بن معبد التيمي، عن أبي حازم به.
(161) أي: كسرت من الهشم.
(162) بفتح الباء وهي: الخوذة.
(163) بفتح الراء: السن الذي بين الثنية والناب.
(164) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٧٩٠) (١٠٣) من طريق ابن أبي مريم به.
(165) إسناده حسن: من أجل محمد بن عمرو بن علقمة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البزار (١٧٩٣)، وأبو يعلى (٥٩٣١) من طريق حماد بن سلمة، عن محمد بن عمرو به.
أخرجه أحمد (٨٢١٣)، والبخاري (٤٠٧٣)، ومسلم (١٧٩٣) (١٠٦)، والبيهقي في الأسماء والصفات (ص ٥٠٤)، والبغوي (٣٧٥٠) من طريق همام، عن أبي هريرة به.
(166) أي: يميطه ويمسحه عن خده.
(167) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١٦) بإسناده ومتنه.
ورواه مسلم ١٧٩١ (١٠٤)، والبيهقي في دلائل النبوة ٣/ ٢٦٢ من طريق عبد الله بن مسلمة القعنبي به.
وأخرجه عبد بن حميد (١٢٠٤)، وأحمد (١٣٦٥٧)، ومسلم (١٧٩١)، وأبو يعلى (٣٣٠١)، وأبو عوانة ٤/ ٣٠٩ - ٣١٠، وابن حبان (٦٥٧٥)، والبيهقي في الدلائل ٣/ ٢٦٢، والبغوي في التفسير ١/ ٣٥٠ من طرق عن حماد بن سلمة به.
(168) إسناده حسن: من أجل أسامة بن زيد الليثي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٠٥٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو داود (٣١٣٥)، والدارقطني ٤/ ١١٧، والحاكم ١/ ٣٦٥ - ٣٦٦، والبيهقي ٤/ ١٠ من طريق عبد الله بن وهب به.
وأخرجه مطولا ومختصرا - ابن أبي شيبة ١٤/ ٢٦٠، وعبد بن حميد (١١٦٤)، وأحمد (١٢٣٠٠)، وأبو داود (٣١٣٦)، والترمذي (١٠١٦)، وأبو يعلى (٣٥٦٨)، والحاكم ٢/ ١٢٠ من طرق عن أسامة بن زيد الليثي به.
(169) إسناده حسن: من أجل أسامة بن زيد الليثي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو داود (٣١٣٧)، والدارقطني ٤/ ١١٩ - ١١٧، والحاكم ٣/ ١٩٦ من طريق عثمان بن عمر به.
(170) إسناده ضعيف: لضعف يزيد بن أبي زياد الهاشمي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٠٩)، بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن ماجه (١٥١٣) من طريق محمد بن عبد الله بن نمير به.
(171) إسناده ضعيف كسابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ٤٠٤، والبزار (١٧٩٦ كشف الأستار)، والطبراني (٢٩٣٥)، والحاكم ٣/ ١٩٧، والبيهقي ١٢/ ٤ من طرق عن أحمد بن عبد الله بن يونس به.
(172) إسناده حسن: محمد بن إسحاق صرح بالتحديث فانتفت شبهة تدليسه، وهو صدوق.
وأخرجه ابن شاهين في ناسخ الحديث ومنسوخه (٢٩٣) من طريق سلمة، عن محمد بن إسحاق به.
(173) إسناده مرسل ورجاله ثقات.
وأخرجه البيهقي ٤/ ١٢ من طريق آدم به.=
(174) إسناده صحيح: وابن لهيعة متابع، ورواية ابن وهب عن ابن لهيعة قبل احتراق كتبه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٠٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو يعلى (١٧٤٨)، والطبراني ١٧/ ٧٦٨، والبغوي (٣٨٢٢) من طرق عن ابن لهيعة به.
وأخرجه مسلم ٢٢٩٦ (٣١)، وابن حبان (٣١٩٩)، والطبراني ١٧/ ٧٦٩ - ٧٧٠، والبيهقي في البعث والنشور (١٦٧) من طرق عن يزيد بن أبي حبيب به.
(175) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٠٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٧٣٤٤)، والبخاري (١٣٤٤، ٣٥٩٦، ٤٠٨٥، ٦٤٢٦، ٦٥٩٠)، ومسلم (٢٢٩٦) (٣٠)،=
(176) إسناده ضعيف لضعف نعيم بن حماد.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ٦٠، وفي الكبرى (٢٠٩١) من طريق عبد الله بن المبارك به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٦٥١، ٩٥٩٧)، ومن طريقه الحاكم ٣/ ٦٨٨، والطبراني (٧١٠٨)، والبيهقي ٤/ ١٥ عن ابن جريج به.
(177) في س "الشهداء المقتولة".
(178) إسناده حسن، إسماعيل بن عياش روايته عن الشاميين مقبولة وهذه منها.
(179) إسناده حسن: من أجل محمد بن إسحاق وقد صرح بالتحديث عند أحمد.
وأخرجه أحمد (٢٦٣٠٥)، وأبو داود (٣١٨٧)، والبزار (٢٩٣) من طريق يعقوب بن إبراهيم به.
(180) إسناده حسن كسابقه، وهو مكرر سابقه.
(181) قلت أراد بهم: سويد بن غفلة، وسعيد بن جبير، وعمرو بن مرة ﵃، كما في النخب ٩/ ٥٧٤.
(182) في ن "ماء".
(183) رجاله ثقات.
وأخرجه الحارث في مسنده بغية (٢٧٧)، والبيهقي ٣/ ٤٠٧ من طريق عبد الوارث به.
(184) إسناده ضعيف لجهالة حال ابن جحاش.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١١٥٩٩) من طريق شعبة به.
(185) قلت أراد بهم: ابن أبي ليلى، وابن المسيب، وابن سيرين، والزهري، والنخعي، والثوري، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وأحمد وإسحاق، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ٩/ ٥٧٨.
(186) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (٢٦٥)، وأحمد (٢٤١٣٢)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٥٧، وفي الكبرى (٢٠٧٤) من طريق سفيان بن عيينة به.
وأخرجه عبد الرزاق (٢٠٠٩٥)، وإسحاق بن راهويه (١٠١٧)، ومسلم (٢٦٦٢)، وأبو داود (٤٧١٣)، وابن حبان (٦١٧٣)، والبيهقي في المعرفة (٧٤١٤)، والخطيب في التاريخ ١١/ ١١٠ - ١١١ من طرق عن طلحة بن يحيى به.
(187) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني (٤٧٢٧)، والحاكم ١/ ٥١٩، والبيهقي ٤/ ٣٠ من طرق عن ابن وهب به، وصححه الحاكم على شرط الشيخين ووافقه الذهبي.
(188) إسناده صحيح.
وأخرجه الترمذي (١٠٣١)، والطبراني في الكبير ٢٠/ ١٠٤٦ من طريق إسماعيل بن سعيد بن عبيد الله به.
وأخرجه أحمد (١٨١٦٢)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٥٦، ٥٨، وفي الكبرى (٢٠٧٠، ٢٠٧٥)، والحاكم ١/ ٣٥٥ من طرق عن سعيد بن عبيد الله به.
(189) في م ج د ن "ما".
(190) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٩ من طريق أبي نعيم به، ووقع عاصم بدل عامر.
(191) إسناده مرسل ضعيف لضعف جابر بن يزيد الجعفي.=
(192) إسناده ضعيف كسابقه.
(193) إسناده صحيح.
(194) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (٣١٣٠)، وابن المنذر في الأوسط (٣٠٩٠)، والبيهقي ٤/ ٨ من طريق محمد بن إسحاق، عن عطاء، عن جابر به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣١٩، ١١/ ٣٨٢، والدارمي (٣١٢٦)، والبيهقي ٤/ ٨ من طريق أشعث بن سوار، عن أبي الزبير، عن جابر به.
(195) إسناده ضعيف لجهالة منصور بن أبي منصور.
(196) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٩ من طريق سفيان بن سعيد وشعبة به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٦/ ١٠٥ (٢٩٨٣٦) عن يحيى بن سعيد به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦١١٠)، ومن طريقه ابن المنذر في الأوسط (٣٠٩٦) عن الثوري، عن يحيى به.
(197) السِّبتية: بكسر السين وسكون الباء نسبة إلى السبت، وهي: جلود البقر المدبوغة بالقرظ يتخذ منها النعال، سميت بذلك لأن شعرها قد سبت عنها أي حلق وأزيل.
(198) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي - (١١٢٣) - ١١٢٤)، وأحمد (٢٠٧٨٧ - ٢٠٧٨٨)، والبخاري في الأدب المفرد (٧٧٥، ٨٢٩)، وأبو داود (٣٢٣٠)، وابن حبان (٣١٧٠)، والطبراني (١٢٣٠)، والحاكم ١/ ٣٧٣ من طرق عن الأسود بن شيبان به.
(199) إسناده حسن في المتابعات من أجل يحيى بن عبد الحميد الحماني.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٩٦، وأحمد (٢٠٧٨٤)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١٦٥١)، والنسائي ٤/ ٩٦، وابن ماجه (١٥٦٨)، والحاكم ٣/ ٣٧٣ من طريق وكيع به.
(200) قلت أراد بهم: يزيد بن زريع، وأحمد بن حنبل، وأهل الظاهر ﵏، كما في النخب ٩/ ٦٠٩.
(201) قلت أراد بهم: الحسن البصري، ومحمد بن سيرين، والنخعي، والثوري، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وجماهير الفقهاء من التابعين ومن بعدهم ﵏، كما في النخب ٩/ ٦١٠.
(202) إسناده حسن من أجل محمد بن عمرو بن علقمة الليثي.
وأخرجه أحمد (٨٥٦٣)، والطبراني في الأوسط (٢٦٥١)، والحاكم ١/ ٣٨٠ - ٣٨١ من طريق حماد بن سلمة به.
وأخرجه هناد بن السرى في الزهد (٣٣٨)، وابن حبان (٣١١٣)، والحاكم ١/ ٣٧٩ - ٣٨٠ من طرق عن محمد بن عمرو به.
(203) إسناده حسن كسابقه.
وأخرجه البيهقي في الإعتقاد (ص ٢٢٠ - ٢٢١)، وفي إثبات عذاب القبر (٦٧) من طريق عبد الوهاب بن عطاء به.
(204) إسناده ضعيف: لجهالة والد إسماعيل السدي هو عبد الرحمن بن أبي كريمة.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٧٨، وأحمد (٩٧٤٢)، والبزار (٨٧٣ كشف الأستار)، وابن حبان (٣١١٨)، وأبو نعيم في الحلية ٧/ ١١٣ من طريق وكيع بن الجراح به.
(205) إسناده ضعيف لضعف أبي حمزة الأعور ميمون.
وأخرجه الطبراني (٩٩٧٢)، والحاكم ١/ ٢٣٦ من طرق عن أبي غسان مالك بن إسماعيل به.
وأخرجه البزار (١٥٧٠)، من طريق زهير به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (٣٣٤) من طريق زبيد عن أبي حمزة به.
(206) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤١٦، والدارمي (١٤٩٤)، والبخاري (٣٨٦)، وأبو يعلى (٤٣٤٢)، وابن خزيمة (١٠١٠) من طرق عن شعبة به.
وأخرجه أحمد (١١٩٧٦)، والبخاري (٥٨٥٠)، ومسلم (٥٥٥)، وابن الجارود (١٧٤)، وأبو يعلى (٣٦٦٧)، وابن خزيمة (١٠١٠)، والبيهقي ٢/ ٤٣١، والبغوي (٥٣٢) من طرق عن سعيد بن يزيد به.
(207) أي: أبو إسحاق لم يسمعه من علقمة.
(208) إسناده منقطع، أبو إسحاق لم يسمع من علقمة، لكنه تابعه أبو الأحوص عند عبد الرزاق (١٥٠٧). وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤١٧، وأحمد (٤٣٩٧)، وابن ماجه (١٠٣٩)، والطبراني في الكبير (٩٢٦٢) من طرق عن زهير به.
وأخرجه مختصرا الطيالسي (٣٩٥) عن زهير عن أبي إسحاق، عمن حدثه عن عبد الله بن مسعود به.
وأخرجه مختصرا دون قوله (لقد رأيت رسول الله ﷺ يصلي في الخفين) عبد الرزاق (١٥٠٧) من طريق إسرائيل بن يونس، عن أبي إسحاق، عن أبي الأحوص، عن ابن مسعود به.
(209) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن خزيمة (١٠١٧)، وابن حبان (٢١٨٥) من طريق أبي الوليد الطيالسي به.
وأخرجه الطيالسي (٢١٥٤)، وابن أبي شيبة ٢/ ٤١٧، وابن سعد في الطبقات ١/ ٤٨٠، وعبد بن حميد (٨٨٠)، وأحمد (١١١٥٣)، وأبو داود (٦٥٠)، وأبو يعلى (١١٩٤)، وابن خزيمة (١٠١٧)، والبيهقي ٢/ ٤٠٢، والبغوي (٢٩٩) من طرق عن حماد بن سلمة به.
(210) في م س خد "عن الصلاة".
(211) رجاله ثقات غير الرجل من بني الحارث اسمه زياد بن النضر أبو عائشة الحارثي وكذا جاء مفسرا في رواية ابن أبي شبة.
وقال ابن عساكر: زياد بن النضر أبو الأوبر ويقال: أبو عائشة، ويقال أبو عمر الحارثي من أهل الكوفة وفد على يزيد بن معاوية وحدث عن أبي هريرة، وذكره ابن حبان في ثقات التابعين ٤/ ٢٥٧ وصحح له حديثا في صحيحه، ونقل ابن حجر توثيقه في تعجيل المنفعة (١٤١٥) عن ابن معين، وقال الذهبي في المغني ١/ ٢٤٥: مدني تابعي لا يعرف. وأخرجه أحمد (٩٤٦٧) من طريق أبي عوانة مطولا.
(212) إسناده ضعيف لإبهام الرجل وهو زياد الحارثي، أبو الأوبر كما سيجيء مصرحا.
وأخرجه أحمد (٨٨٩٩) عن عبد الرزاق، عن سفيان الثوري به.
(213) من الإتحاف ١٤/ ٨٩٢، وقال العيني في المغاني ١/ ٣٥٠ حدث عن أبي هريرة وعنه عبد الملك بن عمير.
(214) إسناده حسن في المتابعات من أجل شريك.
وأخرجه أحمد (٩٩٠٣) من طريق حجاج، عن شريك، عن عبد الملك بن عمير، عن زياد الحارثي به.
(215) إسناده ضعيف لإنقطاعه، محمد بن إسماعيل بن مجمع لم يدرك جده وهو مجهول الحال.
وأخرجه ابن سعد ١/ ٤٨٠، وأحمد (١٧٩٤٤)، وابن قانع في معجم الصحابة ٢/ ٩٢ - ٩٣، ويعقوب بن سفيان في المعرفة والتاريخ ١/ ٢٦٢، وأبو زرعة الدمشقي في تاريخه ١/ ٥٦٣ من طرق عن مجمع بن يعقوب به.
(216) إسناده حسن.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤١٥، وأحمد (٦٦٢٧، ٦٦٧٩، ٦٩٢٨، ٧٠٢١)، وأبو داود (٦٥٣) من طرق عن حسين المعلم به.
(217) أي: مطرقتين، وطراق النعل ما اطبقت فخرزت به.
(218) إسناده ضعيف: لإبهام الراوي عن عمرو بن حريث.
وأخرجه عبد الرزاق (١٥٠٥)، وابن أبي شيبة ٢/ ٤١٥، وعبد بن حميد (٢٨٥)، وأحمد (١٨٧٣٦)، والترمذي في=
(219) إسناده ضعيف: لجهالة ابن عمرو بن أوس.
وأخرجه الطيالسي (١١٠٩)، وأحمد (١٦١٥٧)، والطبراني في الكبير ١/ ٦٠٤ من طرق عن شعبة به.
(220) إسناده ضعيف كسابقه، وهو مكرر سابقه.
(221) إسناده حسن في المتابعات: من أجل قيس بن الربيع.
وأخرجه ابن الأعرابي في معجمه (٣٢٢) من طريق عبد الصمد بن النعمان، والطبراني في الكبير ١/ ٢١٩ (٥٩٧) من طريق يحيى الحماني، كلاهما عن قيس بن الربيع به.
(222) إسناده ضعيف لضعف زيد بن عوف أبي ربيعة والحجاج بن أرطاة.
وأخرجه ابن قانع في معجم الصحابة ٢/ ٣٢٨، والطبراني في الأوسط (٦١٢) من طريق حماد بن سلمة به، وقد سقط من الأوسط: الحجاج بن أرطاة.
(223) إسناده ضعيف: لجهالة نصر بن راشد.
وأخرجه أحمد (١٥٢٨٧) من طريق المبارك، عن نصر بن راشد، عمن حدثه، عن جابر به مطولا.
(224) إسناده ضعيف: لضعف محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى.
وأخرجه ابن شاهين في ناسخ الحديث ومنسوخه (٣١٥) من طريق محمد بن عمران بن أبي ليلى، عن أبيه، عن نافع به.
(225) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وسعيد بن المسيب، وقتادة، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ٩/ ٦٣٦.
(226) قلت أراد بهم: النخعي، والزهري، والثوري، وعطاء، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وأحمد في الأصح، وإسحاق، وآخرين من جماهير الفقهاء ﵏، كما في النخب ٩/ ٦٣٧.
(227) إسناده حسن من أجل محمد بن مسلم الطائفي.
وأخرجه الحاكم ١/ ٥٢٣ من طريق أبي أحمد الزبيري به، وصححه على شرط مسلم ووافقه الذهبي.
(228) إسناده حسن من أجل محمد بن مسلم الطائفي.
هو عند أبي نعيم في الحلية ٣/ ٣٥١، ومن طريقه أخرجه أبو داود (٣١٦٤)، والحاكم ٢/ ٣٧٥، والطبراني (١٧٤٣)، والبيهقي في السنن ٤/ ٣١، وفي شعب الإيمان (٥٧٨) عن أبي نعيم به.
(229) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٧٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٩٤٥٢)، وابن ماجه (١٥٢٨)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١٩٧٠)، وابن قانع في معجم الصحابة ٣/ ٢٢٨ - ٢٢٩، وابن حبان (٣٠٨٧، ٣٠٩٢)، والطبراني في الكبير ٢٢/ ٦٢٨، والبيهقي ٤/ ٣٥، ٤٨ من طريق هشيم به.
(230) في م س خد "ما".
(231) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٧٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٢٤٤٦)، وأحمد (٨٦٣٤)، والبخاري (٤٥٨، ٤٦٠، ١٣٣٧)، ومسلم (٩٥٦) (٧١)، وأبو داود (٣٢٠٣)، وابن ماجه (١٥٢٧)، وابن خزيمة (١٢٩٩)، والبيهقي ٤/ ٤٧، والبغوي (١٤٩٩) من طرق عن حماد بن زيد به.
(232) إسناده مرسل ورجاله ثقات.
(233) في م س خد "عليهم".
(234) حديث صحيح، وإسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٥٤٩)، وأحمد (١٤١٤٥)، ومسلم (٩٤٣)، وأبو داود (٣١٤٨)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٣٣، ٨٢، وفي الكبرى (٢٠٣٣)، وابن الجارود (٥٤٦)، وابن حبان (٣١٠٣)، والحاكم ١/ ٣٦٨ - ٣٦٩، والبيهقي ٤/ ٣٢، والبغوي (١٤٧٨) من طريق ابن جريج، عن أبي الزبير به.
(235) إسناده محتمل للتحسين، محمد بن إسحاق صرح بالتحديث عند أحمد إثر (٢٦٣٤٩)، وذكر البيهقي في الدلائل ٧/ ٢٥٦ قصة سماعه عنها، وفاطمة هذه مجهولة كما ترجم لها العيني في المغاني ٣/ ٤٩٣، لكنها توبعت عند عبد الرزاق (٦٥٥١).
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٤٧، وأحمد (٢٤٣٣٣)، وابن عبد البر في التمهيد ٢٤/ ٣٩٧ من طريق عبدة بن سليمان به.
(236) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٩ من طريق ابن بكير به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٥٥٦)، ومن طريقه ابن المنذر في الأوسط (٣٢١٥) وسقط من مطبوع عبد الرزاق (الزهري).
وأخرجه الطبراني في الكبير ٢٢/ ٣٩٨، ٩٨٩، ومن طريقه أبو نعيم في الحلية ٢/ ٤٢ من طريق شعيب بن أبي حمزة عن الزهري به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (٣/ ٣١ (١١٨٢٧) من طريق معمر، عن الزهري به.
(237) إسناده حسن وعبد الله بن صالح وإن كان ضعيفا فقد توبع فيه.
(238) إسناده صحيح.
(239) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣١ (١١٨٢٨) من طريق وكيع وابن المنذر في الأوسط (٣٢١٨) من طريق ابن وهب، كلاهما عن موسى بن علي به.
(240) إسناده صحيح، وانظر ما بعده.
(241) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٧٢١٥)، ومسلم (٩٧٢) (٩٧)، والترمذي (١٠٥١)، والنسائي في المجتبى ٢/ ٦٧، وفي الكبرى (٨٣٦)، وابن خزيمة (٧٩٣)، والطبراني في الكبير ١٩/ ٤٣٣، وفي مسند الشاميين (٥٨١) من طريق الوليد بن مسلم عن ابن جابر عن بسر بن عبيد الله عن واثلة بن الأسقع عن أبي مرثد به.
(242) إسناده صحيح.
(243) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٧٢١٦)، ومسلم (٩٧٢)، والترمذي (١٠٥٠)، وأبو يعلى (١٥١٤)، وابن خزيمة (٧٩٤)، وابن حبان (٢٣٢٠، ٢٣٢٤)، والطبراني في الكبير ١٩/ ٤٣٤، والحاكم ٣/ ٢٢٠ - ٢٢١ من طريق عبد الله بن المبارك به.
(244) حديث صحيح وإسناده ضعيف لضعف عبد الله بن لهيعة، ولجهالة النضر بن عبد الله.
وأخرجه أحمد ٣٩/ ٤٧٩ (٤٣)، والنسائي ٢/ ٩٥، والمزي في تهذيبه ٢٩/ ٣٨٨، وابن عساكر في تاريخ دمشق ٤٥/ ٤٧٢ من طريق أبي بكر بن حزم، عن النضر بن عبد الله به.
وأخرجه أحمد (٣٩) من طريق زياد بن نعيم، عن عمرو بن حزم به.
(245) رجاله ثقات، إلا أن فيه عنعنة أبي الزبير المكي.
وأخرجه ابن حبان (٣١٦٤)، والحاكم ١/ ٣٧٠ من طريق أبي معاوية محمد بن خازم به.
(246) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٣٥، ٣٣٧، ٣٣٩، وعبد بن حميد (١٠٧٥)، ومسلم (٩٧٠) (٩٤)، وأبو داود (٣٢٢٦)، والنسائي ٤/ ٨٦، وابن حبان (٣١٦٣)، والحاكم ١/ ٣٧٠، والبيهقي ٤/ ٤ من طريق حفص بن غياث به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٤٨٨)، وأحمد (١٤١٤٨)، ومسلم ٩٧٠ (٩٤) من طريق ابن جريج به.
(247) حديث صحيح وإسناده ضعيف لجهالة نصر بن راشد.
وأخرجه الطيالسي (١٧٩٦)، والخطيب ١٣/ ٢١٢ - ٢١٣ من طرق عن مبارك بن فضالة، عن نصر بن راشد، عن جابر به.
وأخرجه أحمد (١٥٢٨٦) من طريق المبارك بن فضالة، عن نصر بن راشد عمن حدثه عن جابر به.
(248) إسناده صحيح.=
(249) قلت أراد بهم: الحسن البصري، ومحمد بن سيرين، وسعيد بن جبير، ومكحولا، وأحمد، وإسحاق، وأبا سليمان ﵏، كما في النخب ٩/ ٦٦٠.
(250) قلت أراد بهم: أبا حنيفة ومالكا، وعبد الله بن وهب، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ٩/ ٦٦١.
(251) إسناده قوي من أجل الخصيب به.
(252) إسناده ضعيف لضعف محمد بن أبي حميد.
وأخرجه البيهقي في المعرفة (٧٨١١) تعليقا من طريق محمد بن أبي حميد به.
ورواه عبد الله بن وهب في مسنده عن محمد بن أبي حميد كما في النخب ٩/ ٦٦٣.
(253) إسناده ضعيف كسابقه.
وهو عند الطيالسي في مسنده (٢٦٦٧) من هذه الطريق.
(254) إسناده ضعيف لضعف عبد الله بن صالح كاتب الليث، ولجهالة مولى علي.
(255) في ج د "يضجع".
(256) إسناده ضعيف لضعف عبد الله بن صالح كاتب الليث.
وأخرجه البخاري معلقا قبل حديث (١٣٦١) عن نافع، عن ابن عمر به.