4407 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjani, nga Ibn Ebi Nexhih, nga Muxhahidi, i cili ka thënë: Zejd bin Thabiti (r.a.) thoshte: Mukatibi (skllavi me kontratë lirimi) është skllav përderisa i ka mbetur diçka pa paguar nga shuma e kontratës së tij ⁽⁵⁴⁾.
Ndërsa Xhabir bin Abdullahu (r.a.) thoshte: Kushtet e tyre janë të vlefshme mes tyre. Meqenëse ata kanë pasur mospajtime rreth kësaj, siç e përmendëm, dhe të gjithë kanë rënë dakord se mukatibi nuk lirohet vetëm me lidhjen e kontratës së mukatebes, por lirohet në një gjendje të dytë, disa prej tyre kanë thënë: Ajo gjendje është shlyerja e të gjithë shumës së mukatebes. Disa të tjerë kanë thënë: Ajo është shlyerja e një pjese të mukatebes. Ndërsa disa të tjerë kanë thënë: Ai lirohet aq sa ka shlyer nga shuma e mukatebes.

U vërtetua se gjykimi për këtë ka dalë jashtë gjykimit të atij që lirohet kundrejt pasurisë (el-mu'taq ala mal), sepse ai që lirohet kundrejt pasurisë lirohet me fjalë para se të paguajë diçka, ndërsa mukatibi nuk është i tillë, për shkak të konsensusit të tyre mbi atë që përmendëm.
Pasi u vërtetua se mukatibi nuk e meriton lirimin vetëm me kontratën e mukatebes, por e meriton atë në një gjendje të dytë, ne e shqyrtuam këtë dhe gjërat e tjera që nuk bëhen të detyrueshme vetëm me kontrata, por bëhen të detyrueshme në një gjendje tjetër pas saj, se si është gjykimi për to?.
Pamë se kur një njeri i shet një tjetri një skllav për një mijë dërhemë, blerësi nuk e ka të drejtën e marrjes së skllavit vetëm me kontratë derisa të paguajë të gjithë çmimin, dhe ai nuk mund të marrë një pjesë të skllavit duke paguar një pjesë të çmimit,

po ashtu edhe gjërat që janë të mbajtura për diçka tjetër, si pengu (rahn) i mbajtur për borxhin. Të gjithë kanë rënë dakord se nëse lënësi i pengut i shlyen marrësit të pengut një pjesë të borxhit dhe dëshiron të marrë pengun ose një pjesë të tij sipas asaj që ka shlyer nga borxhi, ai nuk e ka këtë të drejtë derisa të shlyejë të gjithë borxhin. Ky ishte gjykimi për gjërat që zotërohen përmes gjërave të tjera kur mbajtja e tyre është e detyrueshme; ato mbahen derisa të merret e gjithë ajo që është caktuar si zëvendësim për to.
Meqenëse mukatibi doli nga gjykimi i atij që lirohet kundrejt pasurisë, i cili lirohet me kontratë e jo në një gjendje të dytë, dhe u vërtetua se ai është në gjykimin e atij që mbahet për shlyerjen e diçkaje, u vërtetua se gjykimi për të në mukatebe dhe në mbajtjen e tij nga zotëria është si gjykimi i mallit të shitur në mbajtjen e tij nga shitësi.
Pasi blerësi nuk është në gjendje ta marrë atë përveçse pas shlyerjes së të gjithë çmimit, po ashtu edhe mukatibi nuk është në gjendje të marrë asgjë nga qenia e tij prej pronësisë së zotërisë përveçse me shlyerjen e të gjithë mukatebes.
Kështu, me atë që përmendëm, u vërtetua mendimi i atyre që kanë thënë: Nuk lirohet asgjë nga mukatibi përveçse me shlyerjen e të gjithë mukatebes, që është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.).