5 - The Book of Fasting - 5 - Libri i Agjërimit - ٥ - كتاب الصيام

CHAPTER
١ - باب الوقت الذي يحرم فيه الطعام على الصائم
Kapitulli: Koha kur ushqimi bëhet i ndaluar për agjëruesin
1. Chapter: The time when food is forbidden for the fasting person
#2949
2949 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Rauh bin Ubade, ka thënë: Na ka treguar Hammad, nga Asim bin Behdale, nga Zirr bin Hubejsh, i cili ka thënë: Hëngra syfyrin, pastaj u nisa për në xhami. Kalova pranë shtëpisë së Hudhejfes dhe hyra tek ai. Ai urdhëroi një deve qumështore dhe u moli, dhe një tenxhere dhe u ngroh. Pastaj tha: "Haj." I thashë: "Unë kam për qëllim agjërimin." Ai tha: "Edhe unë kam për qëllim agjërimin." Tha: Hëngrëm, pastaj pimë, pastaj shkuam në xhami dhe u thirr ikameti për namaz. Tha: "Kështu veproi me mua i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)," ose "kështu veprova me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)." I thashë: "Pas agimit?" Tha: "Pas agimit, përveçse dielli nuk kishte lindur (1).


Ebu Xhaferi ka thënë: Në këtë hadith nga Hudhejfe thuhet se ai ka ngrënë pas lindjes së agimit duke pasur për qëllim agjërimin, dhe ka treguar diçka të tillë edhe nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Por nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ardhur diçka ndryshe nga kjo, e ajo është çfarë kemi transmetuar prej tij më parë në këtë libër tonin, ku ai ka thënë: "Bilalli thërret (ezanin) natën, andaj hani dhe pini derisa të thërrasë Ibn Umm Mektumi" dhe se ai ka thënë: "Asnjërin prej jush të mos e
pengojë ezani i Bilallit nga syfyri i tij, sepse ai thërret ezanin që të zgjohet (2) ai që fle prej jush dhe të kthehet ai që falet (namaz nate)." Pastaj e përshkroi agimin ashtu siç e ka përshkruar. Kjo tregon se ai (agimi) është ndaluesi i ushqimit, pijes dhe gjithçka tjetër që i ndalohet agjëruesit.


Këto transmetime që përmendëm janë në kundërshtim me hadithin e Hudhejfes. Hadithi i Hudhejfes sipas nesh mund të jetë - e Allahu e di më së miri - se ka qenë para zbritjes së fjalës së Allahut të Lartësuar: "Dhe hani e pini derisa të dallohet peri i bardhë nga peri i zi i agimit, pastaj plotësojeni agjërimin deri në mbrëmje" [El-Bekare: 187].
٢٩٤٩ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا حماد، عن عاصم بن بهدلة، عن زر بن حبيش، قال: تسحّرتُ ثم انطلقت إلى المسجد، فمررت بمنزل حذيفة، فدخلت عليه، فأمر بلقحة فحُلِبت، وبقدر فسخنت، ثم قال: كُلْ، فقلت: إني أريد الصوم، قال: وأنا أريد الصوم. قال: فأكلنا، ثم شربنا، ثم أتينا المسجد، فأقيمت الصلاة، قال: هكذا فعل بي رسول الله ﷺ، أو صنعت مع رسول الله ﷺ. قلت: بعد الصبح؟ قال: بعد الصبح غير أن الشمس لم تطلع (1).
قال أبو جعفر ففي هذا الحديث عن حذيفة أنه أكل بعد طلوع الفجر وهو يريد الصوم وحكى مثل ذلك عن رسول الله ﷺ. وقد جاء عن رسول الله ﷺ خلاف ذلك، فهو ما روينا عنه مما تقدم ذكرنا له في كتابنا هذا أنه قال: "إن بلالا ينادي بليل، فكلوا واشربوا حتى ينادي ابن أم مكتوم" وأنَّه قال: "لا
يمنعن أحدكم أذان بلال من سُحوره، فإنه إنما يؤذن لينتبه (2) نائمكم، وليرجع قائمكم" ثم وصف الفجر بما قد وصفه به. فدل ذلك على أنه هو المانع من الطعام والشراب وما سوى ذلك مما يمنع منه الصائم.
فهذه الآثار التي ذكرنا مخالفة لحديث حذيفة. وقد يحتمل حديث حذيفة عندنا -والله أعلم- أن يكون كان قبل نزول قوله تعالى: ﴿وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ﴾ [البقرة: ١٨٧].
#2950
2950 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Salimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Husajni dhe Muxhalidi (3),
nga esh-Sha'biu, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Adij bin Hatimi, i cili ka thënë: Kur zbriti ky ajet: ﴿Dhe hani
e pini derisa t'ju dallohet peri i bardhë nga
peri i zi﴾ [el-Bekare: 187] mora dy lidhëse devesh: njëra e zezë dhe tjetra
e bardhë, dhe fillova t'i shikoja ato, por nuk po më dallohej e bardha nga e zeza. Kur u gdhi,
shkova te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe e njoftova për atë që kisha bërë, e ai tha: "Vërtet, jastëku yt qenka i gjerë; ajo është vetëm
bardhësia e ditës dhe nxirja e natës" (4).
٢٩٥٠ - فإنه قد حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا إسماعيل بن سالم، قال: ثنا هشيم، قال: أنا حصين ومجالد (3)، عن الشعبي، قال: أخبرنا عدي بن حاتم، قال: لما نزلت هذه الآية ﴿وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ﴾ [البقرة: ١٨٧] عمدت إلى عقالين: أحدهما أسود والآخر أبيض، فجعلت أنظر إليهما، فلا يتبين لي الأبيض من الأسود. فلما أصبحتُ غدوت على رسول الله ﷺ، فأخبرته بالذي صنعت، فقال: "إن وسادك لعريض إنما ذلك بياض النهار وسواد الليل" (4).
#2951
2951 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushejm, i cili ka thënë: Na ka treguar Husajn bin Abdurrahman, nga esh-Sha'bi, nga Adijji, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (5).
٢٩٥١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا هُشيم، قال: ثنا حصين بن عبد الرحمن، عن الشعبي، عن عدي، عن رسول الله ﷺ … مثله (5).
#2952
2952 - Na tregoi Muhamedi, i cili ka thënë: Na tregoi Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na tregoi Abdullah bin Idris el-Eudi, nga Husajni … dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (6).
٢٩٥٢ - حدثنا محمد، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا عبد الله بن إدريس الأودي، عن حصين … فذكر بإسناده مثله (6).
#2953
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٢٩٥٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا الفضيل بن سليمان، عن أبي حازم، عن سهل بن سعد الساعدي ﵁، قال: لما نزلت ﴿وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ﴾ [البقرة: ١٨٧] جعل الرجل يأخذ خيطًا أبيض وخيطًا أسود، فيضعهما تحت وسادة، فينظر متى يستبينهما فيترك الطعام. قال: فبين الله ﷿ ذلك، ونزلت ﴿مِنَ الْفَجْرِ﴾ [البقرة: ١٨٧] (7).
فلما كان حكم هذه الآية قد كان أشكل على أصحاب رسول الله ﷺ حتى بين الله ﷿ لهم من ذلك ما بين، وحتى أنزل ﴿مِنَ الْفَجْرِ﴾ [البقرة: ١٨٧] بعدما قد كان أنزل ﴿وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ﴾ [البقرة: ١٨٧] فكان الحكم أن يأكلوا ويشربوا حتى يتبين ذلك لهم، حتى نسخ الله ﷿ بقوله ﴿مِنَ الْفَجْرِ﴾ [البقرة: ١٨٧] على ما ذكرنا ما قد بينه سهل في حديثه. واحتمل أن يكون ما روى حذيفة من ذلك عن رسول الله ﷺ كان قبل نزول تلك الآية، فلما أنزل الله ﷿ تلك الآية أحكم ذلك، ورد الحكم إلى ما بين فيها.
وقد روي عن رسول الله ﷺ أيضا في ذلك ما
#2954
2954 - Na ka treguar Abu Umayya, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Nu'aym dhe al-Khadir bin Muhammad bin Shuja', të cilët kanë thënë: Na ka treguar Mulazim bin 'Amr, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Badr al-Suhaymi, i cili ka thënë: Më ka treguar gjyshi im Qays bin Talq, i cili ka thënë: Më ka treguar babai im se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Hani dhe pini, dhe mos u pengoni nga (8) drita që ngjitet lart, hani dhe pini derisa t'ju shfaqet e kuqja - dhe ai bëri shenjë me dorën e tij duke e shtrirë horizontalisht" (9).
Prandaj, nuk duhet të braktiset një ajet i qartë nga Libri i Allahut të Madhëruar dhe hadithet mutavatir nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), të cilat i kanë pranuar imamët dhe ka vepruar sipas tyre umeti që nga koha e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) e deri më sot, për shkak të një hadithi që mund të jetë i shfuqizuar nga ajo që kemi përmendur në këtë kapitull. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٢٩٥٤ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا أبو نعيم، والخضر بن محمد بن شجاع، قالا: ثنا ملازم بن عمرو، قال: ثنا عبد الله بن بدر السحيمي، قال: حدثني جدي قيس بن طلق، قال: حدثني أبي أن نبي الله ﷺ قال: "كلوا واشربوا ولا يهيدنكم (8) الساطع المصعد، كلوا واشربوا حتى يعترض لكم الأحمر وأشار بيده وأعرضها" (9).
فلا يجب ترك آية من كتاب الله تعالى نصا، وأحاديث عن رسول الله ﷺ متواترة قد قبلتها الأئمة، وعملت بها الأمة من لدن رسول الله ﷺ إلى اليوم إلى حديث قد يجوز أن يكون منسوخا بما ذكرنا في هذا الباب وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
٢ - باب: الرجل ينوي الصيام بعدما يطلع الفجر
Kapitulli: Personi që bën nijet për agjërim pasi ka lindur agimi
2. Chapter: Intending to fast after dawn has risen
#2955
2955
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Lehia dhe Jahja bin Ejubi, nga
Abdullah bin Ebi Bekri, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, nga Hafsa, nga i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.), i cili ka thënë: "Kush nuk e ka bërë nijetin (10) për agjërim para agimit, ai nuk ka agjërim" (11).
٢٩٥٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني ابن لهيعة، ويحيى بن أيوب، عن عبد الله بن أبي بكر، عن ابن شهاب، عن سالم عن أبيه، عن حفصة، عن رسول الله ﷺ قال: "من لم يبيت (10) الصيام من قبل الفجر، فلا صيام له" (11).
#2956
2956 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehia ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (12).
٢٩٥٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف: قال ثنا ابن لهيعة … فذكر بإسناده مثله (12).
#2957
2957 - Na ka treguar Muhamed bin Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejth bin Sa'di, nga Jahja bin Ejubi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashmin me të (13).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (14) menduan se nëse njeriu nuk ka bërë nijet për të hyrë në agjërim para lindjes së agimit, nuk i lejohet të agjërojë atë ditë me një nijet që e bën pas kësaj, dhe ata argumentuan me këtë hadith.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë (15), duke thënë: Ky hadith nuk ngrihet (si i saktë deri te Profeti) nga hafizët që e transmetojnë atë nga Ibn Shihabi, dhe ata kanë mospajtime rreth tij që shkaktojnë dobësi (idhtirab) në hadith edhe për gjëra më pak se kjo. Megjithatë, ne e vërtetojmë atë dhe e zbatojmë për një lloj të veçantë agjërimi, që është agjërimi i detyrueshëm (farz) i cili nuk është në ditë të caktuara, si agjërimi për kaffaret (shpagimet), kompensimi i Ramazanit dhe të ngjashme me këto.
Sa i përket asaj që përmendëm nga transmetimi i hafizëve të këtij hadithi nga Zuhriu dhe mospajtimet e tyre rreth tij, atëherë...
٢٩٥٧ - حدثنا محمد بن حميد، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث بن سعد، عن يحيى بن أيوب … فذكر بإسناده مثله (13).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (14) إلى أن الرجل إذا لم ينو الدخول في الصيام قبل طلوع الفجر لم يجزه أن يصوم يومه ذلك بنية تحدث له بعد ذلك، واحتجوا بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون (15)، فقالوا: هذا الحديث لا يرفعه الحفاظ الذين يروونه، عن ابن شهاب، ويختلفون عنه فيه اختلافا يوجب اضطراب الحديث بما هو دونه. ولكن مع ذلك نثبته، ونجعله على خاص من الصوم، وهو الصوم الفرض الذي ليس في أيام بعينها مثل الصوم في الكفارات، وقضاء رمضان، وما أشبه ذلك.
وأما ما ذكرنا من رواية الحفاظ لهذا الحديث عن الزهري ومن اختلافهم عنه فيه فإن
#2958
2958 - Ibrahim bin Merzuk na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Ibn Shihabi, nga Aisha dhe Hafsa (r.a.) me atë që kemi përmendur në fillim të këtij kapitulli (16).
٢٩٥٨ - إبراهيم بن مرزوق حدثنا قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا مالك، عن ابن شهاب، عن عائشة وحفصة ﵄ بذلك الذي ذكرناه في أول هذا الباب (16).
#2959
2959 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ujejne, nga Ibn Shihab, nga Hamza bin Abdullah, nga babai i tij, nga Hafsa, Nëna e Besimtarëve (r.a.), me këtë [hadith], por nuk e ka ngritur atë (deri te Profeti) (17).
٢٩٥٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا، روح، قال: ثنا ابن عيينة، عن ابن شهاب، عن حمزة بن عبد الله، عن أبيه، عن حفصة أم المؤمنين ﵂، بذلك، ولم يرفعه (17).
#2960
2960 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Husejn bin Mehdiu, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abdurrezaku, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ma'meri, nga ez-Zuhriu, nga Salimi, nga Ibn Omeri, nga Hafsa (r.a.) me këtë, por nuk e ka ngritur atë (18).
Këta janë Maliku, Ma'meri dhe Ibn Ujejne, të cilët janë autoritete (huxhxhet) sa i përket ez-Zuhriut, dhe ata kanë pasur mospajtime në isnadin e këtij hadithi ashtu siç e përmendëm. Gjithashtu, këtë e kanë transmetuar nga ez-Zuhriu edhe të tjerë përveç këtyre, ndryshe nga ajo që ka transmetuar Abdullah bin Ebi Bekri gjithashtu.
٢٩٦٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا حسين بن مهدي، قال أنا عبد الرزاق، قال: أنا معمر، عن الزهري عن سالم عن ابن عمر، عن حفصة ﵃ بذلك، ولم يرفعه (18).
فهذا مالك، ومعمر، وابن عيينة، وهم الحجة عن الزهري قد اختلفوا في إسناد هذا الحديث كما ذكرنا. وقد رواه أيضا عن الزهري غير هؤلاء على خلاف ما رواه عبد الله بن أبي بكر أيضا
#2961
2961 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Salih bin Ebi el-Ahdar, nga Ibn Shihabi, i cili i ka treguar atij nga Salimi, nga babai i tij për këtë, por nuk e ka përmendur Hafsën dhe nuk e ka ngritur atë (tek Profeti) (19).
٢٩٦١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا صالح بن أبي الأخضر، عن ابن شهاب، حدثه عن سالم، عن أبيه بذلك، ولم يذكر حفصة، ولم يرفعه (19).
#2962
2962
- Na ka treguar Abu Bakra, ka thënë: Na ka treguar Ruh, ka thënë: Na ka treguar Salih bin Ebi el-Akhdar, ka thënë: Na ka treguar Ibn Shihabi, nga es-Saib bin Jezid, nga el-Mutalib bin Ebi Weda'a, nga Hafsa me këtë, dhe nuk e ka ngritur atë (20).
Pastaj, këtë e ka transmetuar edhe Nafiu, nga Ibn Omeri (r.anhuma) me këtë.
٢٩٦٢ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا صالح بن أبي الأخضر، قال: ثنا ابن شهاب، عن السائب بن يزيد، عن المطلب بن أبي وداعة، عن حفصة بذلك، ولم يرفعه (20).
ثم قد رواه نافع أيضا، عن ابن عمر ﵄ بذلك.
#2963
2963 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Nafiu, nga Ibn Umeri me këtë (hadith), dhe nuk e ka përmendur Hafsën (r.a.) e as nuk e ka ngritur atë (21).
٢٩٦٣ - حدثنا أبو بكرة قال: ثنا روح، قال: ثنا مالك، عن نافع عن ابن عمر بذلك، ولم يذكر حفصة ﵂ ولم يرفعه (21).
#2964
2964
- Na ka treguar Abu Bakra, ka thënë: na ka treguar Ruh, ka thënë: na ka treguar Malik, [h] na ka treguar Junusi, ka thënë:
më ka njoftuar Enes bin Ijadi, nga Musa bin Ukbe, nga Nafiu, nga Ibn Omeri .. ngjashëm me të (22). Kjo është origjina e këtij hadithi.
Gjithashtu është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me lejueshmërinë e hyrjes në agjërim pas lindjes së agimit.
٢٩٦٤ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا مالك، [ح و] حدثنا يونس، قال: أخبرني أنس بن عياض عن موسى بن عقبة، عن نافع عن ابن عمر .. مثله (22). فهذا هو أصل هذا الحديث.
وقد روي عن رسول الله ﷺ أيضا في إباحة الدخول في الصيام بعد طلوع الفجر.
#2965
2965 - Na kanë treguar Ebu Bekre, Ibrahim bin Merzuki dhe Ali bin Shejbe, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Talha bin Jahja, nga Aisha bint Talha, nga Aisha, nëna e besimtarëve (r.a.), e cila ka thënë: Profeti i Allahut (s.a.v.s.) e donte një ushqim, dhe erdhi një ditë e tha: "A keni prej atij ushqimi?" Unë i thashë: "Jo." Atëherë ai tha: "Atëherë unë jam agjërueshëm" (23).
٢٩٦٥ - حدثنا أبو بكرة، وإبراهيم بن مرزوق، وعلي بن شيبة، قالوا: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا شعبة، عن طلحة بن يحيى، عن عائشة بنت طلحة، عن عائشة أم المؤمنين ﵂ قالت: كان نبي الله ﷺ يحب طعاما، فجاء يوما فقال: هل عندكم من ذلك الطعام؟ فقلت: لا، فقال: "فإني صائم" (23).
#2966
2966 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Eth-Thevriu nga Talha ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm (24).
Kjo sipas nesh vlen gjithashtu për një lloj të veçantë të agjërimit, e ai është agjërimi vullnetar (nafile), të cilin njeriu e bën nijet pasi të gdhihet në pjesën e parë të ditës. Me këtë kanë vepruar një grup prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) pas tij.
٢٩٦٦ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا الثوري عن طلحة … فذكر بإسناده مثله (24).
فذلك عندنا على خاص من الصوم أيضا، وهو التطوع ينويه الرجل بعدما يصبح في صدر النهار الأول. وقد عمل بذلك جماعة من أصحاب رسول الله ﷺ من بعده.
#2967
2967 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na kanë treguar Vehbi dhe Ruh-u, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Is'haku, nga Ebu el-Ahvesi, nga Abdullahu, i cili ka thënë: "Nëse ndonjëri prej jush gdhihet, e pastaj dëshiron të agjërojë pasi është gdhirë, ai është në njërën prej dy mundësive (25)."
٢٩٦٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب وروح، قالا: ثنا شعبة، عن أبي إسحاق، عن أبي الأحوص، عن عبد الله، قال: إذا أصبح أحدكم ثم أراد الصوم بعدما أصبح، فإنه بأحد النظرين (25).
#2968
2968 - Na ka treguar Abu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Abu Davudi, ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, ka thënë: Na ka treguar Abu Is'haku, nga Abu el-Ahvasi, nga Abdullahu, i cili ka thënë:
'Kurdoherë që gdhihesh në një ditë, ti je në njërën nga dy mundësitë, përderisa nuk ke ngrënë apo pirë: nëse dëshiron agjëro, e nëse dëshiron mos agjëro' (26).
٢٩٦٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو إسحاق، عن أبي الأحوص، عن عبد الله قال متى أصبحت يوما فأنت على أحد النَّظَرين، ما لم تطعم أو تشرب، إن شئت فصم، وإن شئت فأفطر (26).
#2969
2969 - Na ka treguar Ebu Bekreja, ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, ka thënë: Na ka treguar Zuhejri, ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga el-Harith el-A'ueri, nga Aliu (r.a.) ... ngjashëm me të (27).
٢٩٦٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا زهير، قال: ثنا أبو إسحاق، عن الحارث الأعور، عن علي ﵁ … مثله (27).
#2970
2970 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga el-A'meshi, nga Talha bin Musarrifi, nga Sa'd bin Ubejde, nga Ebu Abdurrahmani, se Hudhejfes i lindi dëshira për të agjëruar pasi dielli kishte kaluar zenitin, kështu që ai agjëroi (28).
٢٩٧٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن الأعمش، عن طلحة بن مصرف، عن سعد بن عبيدة، عن أبي عبد الرحمن، أن حذيفة بدا له الصوم بعد ما زالت الشمس، فصام (28).
#2971
2971 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Seleme bin Kuhejl, nga el-Mustevridi, një burrë nga fisi Beni Esed, nga një burrë prej tyre, se ai e kishte ndaluar një borxhli të tij, pastaj shkoi te Ibn Mes'udi (r.a.)
dhe i tha: "E ndalova një borxhli timin nga fisi Murad deri afër drekës, dhe as nuk kam agjëruar e as nuk kam ngrënë (hapur iftar)."
Ai tha: "Nëse dëshiron, agjëro, e nëse dëshiron, ha (mos agjëro) (29)."
٢٩٧١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن سلمة بن كهيل، عن المستورد رجل من بني أسد، عن رجل منهم، أنه لزم غريما له، فأتى ابن مسعود ﵁ فقال: إني لزمت غريما لي من مراد إلى قريب من الظهر ولم أصم ولم أفطر. قال: إن شئت فصم، وإن شئت فأفطر (29).
#2972
2972
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Bishri, i cili ka thënë:
Një burrë i tha Enes bin Malikut: "Unë hëngra syfyr, pastaj m'u duk se duhet të ha (të mos agjëroj)." Ai tha: "Nëse dëshiron, ha (mos agjëro). Ebu Talha vinte dhe thoshte: 'A keni ndonjë ushqim?' Nëse thoshin: 'Jo', ai thoshte: 'Atëherë unë po agjëroj' (30).
٢٩٧٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن أبي بشر، قال: قال رجل لأنس بن مالك: إني تسحرت ثم بدا لي أن أفطر. قال: إن شئت فأفطر، كان أبو طلحة يجيء فيقول: هل عندكم من طعام؟ فإن قالوا: لا قال: فإني صائم (30).
#2973
2973
- Na ka treguar Rabi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin
Ajashi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Jezid er-Rahbi, nga Sehm bin Hubejshi - e nuk kishte mbetur askush tjetër përveç tij nga ata që dëshmuan
vrasjen e Uthmanit (r.a.) - se Uthmani (r.a.) u gdhi në ditën kur u vra dhe tha: "Vërtet, Ebu
Bekri dhe Omeri (r.a.) më erdhën këtë natë e më thanë: 'O Uthman! Ti do të bësh iftar te ne sonte.' Dhe unë ju bëj dëshmitarë se unë e kam bërë agjërimin obligim (31)."
٢٩٧٣ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال: ثنا إسماعيل بن عياش، قال: ثنا محمد بن يزيد الرحبي، عن سهم بن حبيش، ولم يكن بقي ممن شهد قتل عثمان ﵁ غيره أن عثمان ﵁ أصبح في اليوم الذي قُتلَ فيه، فقال: إن أبا بكر وعمر ﵄ أتياني في هذه الليلة، فقالا: لي يا عثمان! إنك مفطر عندنا الليلة، وإني أشهدكم إني قد أوجبت الصيام (31).
#2974
2974
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vuadhiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Bilali, i cili ka thënë:
Më ka treguar Amër bin Ebi Amër, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi (r.a.) se ai gdhihej derisa bëhej paradite,
pastaj thoshte: "Pasha Allahun, u gdhiva pa pasur për qëllim agjërimin, dhe nuk kam ngrënë asnjë ushqim e as nuk kam pirë pije që nga
fillimi i ditës, prandaj do të agjëroj këtë ditë timen" (32).
٢٩٧٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوحاظي، قال: ثنا سليمان بن بلال، قال: حدثني عمرو بن أبي عمرو، عن عكرمة، عن ابن عباس ﵄ أنه كان يصبح حتى يظهر، ثم يقول: والله لقد أصبحت وما أريد الصوم، وما أكلتُ من طعام ولا شراب منذ اليوم، ولأصومن يومي هذا (32).
#2975
2975
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid, nga Katade, nga Enes bin
Maliku, se Ebu Talha shkonte te familja e tij në kohën e duhasë dhe thoshte: 'A keni ndonjë drekë?', nëse
thoshin: 'Jo', ai agjëronte atë ditë (33).
٢٩٧٥ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، عن أنس بن مالك، أن أبا طلحة كان يأتي أهله من الضحى فيقول: هل عندكم غداء؟، فإن قالوا: لا صام ذلك اليوم (33).
#2976
2976 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi (34),
ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Ebu el-Fejdin, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Abdullah bin Sejjar
ed-Dimashkiun, i cili ka thënë: Ebu ed-Derda bëri pazar me një burrë për një kalë, dhe burri u betua se nuk do ta shiste. Kur ai
u largua, (Ebu ed-Derda) i tha: "Eja, sepse unë urrej të të bëj të biesh në mëkat. Sa i përket ditës së sotme, unë nuk kam vizituar asnjë të sëmurë, nuk kam ushqyer
asnjë të varfër, nuk kam falur namazin e Duhasë, por pjesën e mbetur të ditës sime jam agjërueshëm (35)."
٢٩٧٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب (34)، قال: ثنا شعبة، قال: سمعت أبا الفيض، قال: سمعت عبد الله بن سيّار الدمشقي، قال: ساوم أبو الدرداء رجلا بفرس، فحلف الرجل أن لا يبيعه. فلما مضى، قال: تعال إني أكره أن أؤثمك، أما إني لم أعد اليوم مريضا، ولم أطعم مسكينا، ولم أصل، الضحى، ولكني بقية يومي صائم (35).
#2977
2977 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ejubi, nga Ebu Kilabe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ummu Derda, se Ebu Derda vinte dhe thoshte: 'A keni ndonjë ushqim?' Nëse thoshin: 'Jo', ai thoshte: 'Unë jam agjërueshëm' (36).
٢٩٧٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، قال: أنا أيوب، عن أبي قلابة، قال: حدثتنا أم الدرداء، أن أبا الدرداء، كان يجيء فيقول: هل عندكم من طعام؟ فإن قالوا: لا، قال: إني صائم (36).
#2978
2978 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhu, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Thabiti, nga Abdullah bin Ebi Utbe, se Ebu Ejubi e vepronte këtë gjithashtu (37).
٢٩٧٨ - حدثنا علي، قال: ثنا روح، قال: ثنا حماد، عن ثابت، عن عبد الله بن أبي عتبة، أن أبا أيوب كان يفعل ذلك أيضا (37).
#2979
2979 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhi, nga Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Ata'i pretendonte se ai e bënte këtë (38).
Ky agjërim, në të cilin mjafton nijeti pas lindjes së agimit, për të cilin ka ardhur hadithi që kemi përmendur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe me të cilin kanë vepruar ata që kemi përmendur nga shokët e tij pas tij, është agjërimi vullnetar.
Gjithashtu është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu "se ai i urdhëroi njerëzit në ditën e Ashures, pasi u gdhinë, që të agjëronin", ndërkohë që agjërimi i saj atëherë ishte obligim për ta, ashtu siç u bë agjërimi i Ramazanit
pas kësaj obligim për njerëzit, dhe për këtë janë transmetuar nga ai transmetime të cilat do t'i përmendim në kapitullin e agjërimit të ditës së Ashures pas këtij kapitulli në këtë libër, në dashtë Allahu i Madhëruar.
Kur erdhën këto transmetime nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) sipas asaj që kemi përmendur, nuk lejohet që disa prej tyre të bëhen në kundërshtim me të tjerat, kështu që të mohojnë dhe të hedhin poshtë njëra-tjetrën, përderisa kemi gjetur rrugën për t'i saktësuar dhe për të nxjerrë kuptimin e tyre. Hadithi i Aishes (r.a.), të cilin e kemi përmendur prej saj në këtë kapitull, ishte për agjërimin vullnetar, dhe ky është kuptimi i tij sipas nesh.
Ndërsa ajo që është transmetuar për Ashuren ishte për agjërimin e obliguar në një ditë të caktuar. Po ashtu, gjykimi për agjërimin e obliguar në atë ditë të caktuar është se lejohet të bëhet nijeti për të pas lindjes së agimit.
Prej kësaj është edhe muaji i Ramazanit, i cili është obligim në ditë të caktuara, si dita e Ashures kur ishte obligim në një ditë të caktuar. Ashtu siç mjaftonte për ditën e Ashures nijeti i atij që e bënte pasi gdhihej, po ashtu edhe për muajin e Ramazanit mjafton agjërimi i atij që bën nijet për një ditë të tij.
Pas kësaj mbetet ajo që kemi transmetuar në hadithin e Hafsas nga Profeti (s.a.v.s.), i cili sipas nesh ka të bëjë me agjërimin që është ndryshe nga këto dy lloje agjërimesh, siç është agjërimi i kafarateve dhe kompensimi i muajit të Ramazanit, në mënyrë që kjo të mos kundërshtojë asgjë nga ato që kemi përmendur në këtë kapitull dhe në të tjerë. Gjykimi i nijetit me të cilin hyhet në agjërim është në tri forma: Ajo që është obligim në një ditë të caktuar, ai nijet mjafton para hyrjes së asaj dite gjatë natës, si dhe gjatë asaj dite gjithashtu. Ajo që është obligim por jo në një ditë të caktuar, nijeti me të cilin hyhet në të duhet të jetë në natën para saj, dhe nuk lejohet pas hyrjes së ditës. Ndërsa ajo që është vullnetare, nijeti me të cilin hyhet në të mund të jetë në natën para saj, si dhe gjatë ditës pas kësaj.
Kjo është mënyra se si interpretohen transmetimet që kemi përmendur, pa pasur kundërshti mes tyre, dhe kjo është më e udhës që ato të kuptohen kështu.
Këtë mendim kishin Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.). Megjithatë, ata thoshin: Ajo pjesë e agjërimit ku mjafton nijeti pas lindjes së agimit nga sa përmendëm, ai mjafton në pjesën e parë të ditës, por nuk mjafton pas kësaj.
٢٩٧٩ - حدثنا علي قال: ثنا روح، عن ابن جريج، قال: زعم عطاء أنه كان يفعل ذلك (38).
فهذا الصيام الذي تجزئ فيه النية بعد طلوع الفجر الذي جاء فيه الحديث الذي ذكرنا عن رسول الله ﷺ وعمل به من ذكرنا من أصحابه من بعده، هو صوم التطوع.
وقد روي عن رسول الله ﷺ أيضا "أنه أمر الناس يوم عاشوراء بعدما أصبحوا أن يصوموا"، وهو حينئذ عليهم صومه فرض، كما صار صوم رمضان
من بعد ذلك على الناس فرضا، ورُويت عنه في ذلك آثار سنذكرها في باب صوم يوم عاشوراء فيما بعد هذا الباب من هذا الكتاب إن شاء الله تعالى.
فلما جاءت هذه الآثار عن رسول الله ﷺ على ما قد ذكرنا لم يجز أن يجعل بعضها مخالفا لبعض، فتتنافى ويدفع بعضها بعضا وما وجدنا السبيل إلى تصحيحها وتخريج وجهها. فكان حديث عائشة ﵂ الذي ذكرناه عنها في هذا الباب في صوم التطوع، فذلك وجهه عندنا.
وكان ما روي في عاشوراء في الصوم المفروض في اليوم الذي بعينه. فكذلك حكم الصوم المفروض في ذلك اليوم بعينه جائز أن يعقد له النية بعد طلوع الفجر.
ومن ذلك شهر رمضان فهو فرض في أيام بعينها كيوم عاشوراء إذا كان فرضا في يوم بعينه. فكما كان يوم عاشوراء يجزئ من نوى صومه بعدما أصبح، فكذلك شهر رمضان يجزئ من نوى صوم يوم منه صومه ذلك.
وبقي بعد هذا ما روينا في حديث حفصة عن النبي ﷺ فهو عندنا في الصوم الذي هو خلاف هذين الصومين من صوم الكفارات، وقضاء شهر رمضان حتى لا يضاد ذلك شيئا مما قد ذكرناه في هذا الباب وغيره. ويكون حكم النية التي يدخل بها في الصوم على ثلاثة أوجه. فما كان منه فرضا في يوم بعينه كانت تلك النية مجزئة قبل دخول ذلك اليوم في الليل، وفي ذلك اليوم أيضا وما كان منه فرضا لا في يوم بعينه كانت النية التي يدخل بها فيه في الليلة التي قبله، ولم يجز بعد دخول اليوم. وما كان منه تطوعا كانت النية التي يدخل بها فيه في الليل الذي قبله، وفي النهار الذي بعد ذلك.
فهذا هو الوجه الذي تخرج عليه الآثار التي ذكرنا، ولا تتضاد، فهو أولى ما حملت عليه.
وإلى ذلك كان يذهب أبو حنيفة، وأبو يوسف، ومحمد ﵏. إلا أنهم كانوا يقولون: ما كان منه يجزئ النية فيه بعد طلوع الفجر مما ذكرنا، فإنها تجزئ في صدر النهار الأول، ولا تجزئ فيما بعد ذلك.
CHAPTER
٣ - باب: معني قول رسول الله ﷺ شهرا عيد لا ينقصان رمضان وذو الحجة
Kapitulli: Kuptimi i fjalës së Profetit ﷺ: Dy muajt e Bajramit nuk pakësohen
3. Chapter: Meaning of the Prophet's ﷺ saying: Two months of Eid do not decrease
#2980
2980
- Na kanë treguar Ibrahim bin Merzuk dhe Ali bin Ma'bed, të cilët kanë thënë: Ruh bin Ubade ka thënë: Na ka lajmëruar
na ka treguar Hammadi, nga Salim Ebu Ubejdullah bin Salim, nga Abdurrahman bin Ebi Bekre, nga
babai i tij, se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Dy muajt e festave nuk pakësohen: Ramazani dhe Dhul-Hixhe" (39).
٢٩٨٠ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، وعلي بن معبد، قالا: روح بن عبادة، قال: أنا ثنا حماد، عن سالم أبي عبيد الله بن سالم، عن عبد الرحمن بن أبي بكرة، عن أبيه، أن النبي ﷺ قال: "شهرا عيد لا ينقصان رمضان، وذو الحجة" (39).
#2981
2981
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin Omer bin Faris, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Halid el-Hadhdha, nga Abdurrahman bin Ebi Bekre, nga babai i tij, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ngjashëm me të (40).
Ebu Xhaferi ka thënë: Në këtë hadith thuhet se këta dy muaj nuk pakësohen, andaj njerëzit kanë folur rreth kuptimit të kësaj.
Një grup ka thënë (41): Nuk pakësohen, d.m.th.: nuk ndodh pakësimi i tyre bashkërisht në një vit të vetëm. Mund të ndodhë që njëri prej tyre të pakësohet.
Ky është një mendim që e hedh poshtë realiteti, sepse ne i kemi parë ata të dy të pakësuar në disa vite, dhe kjo mund të ndodhë në secilin prej tyre. Disa njerëz e kanë hedhur poshtë këtë me këtë argument dhe me hadithin e Profetit (s.a.v.s.) të cilin e kemi përmendur në një vend tjetër, ku ai ka thënë për muajin e Ramazanit: "Agjëroni kur ta shihni atë (hënën e re) dhe ndërprejeni agjërimin kur ta shihni atë, e nëse ju zihet (qielli), atëherë plotësoni numrin në tridhjetë". Dhe me thënien e tij: "Muaji mund të jetë njëzet e nëntë dhe mund të jetë tridhjetë". Kështu ai njoftoi se kjo është e lejueshme në çdo muaj prej muajve. Ne do ta përmendim këtë me zinxhirin e tij të transmetimit në vendin e duhur në këtë libër tonin, në dashtë Allahu.
Të tjerë kanë shkuar (42) drejt saktësimit të të gjitha këtyre transmetimeve dhe kanë thënë: Sa i përket thënies së tij: "Agjëroni kur ta shihni atë dhe ndërprejeni agjërimin kur ta shihni atë", muaji mund të jetë njëzet e nëntë dhe mund të jetë tridhjetë, kjo është e gjitha ashtu siç ka thënë ai, dhe kjo gjendet në të gjithë muajt.
Ndërsa thënia e tij: "Dy muajt e Bajramit nuk pakësohen: Ramazani dhe Dhul-Hixhe", kjo sipas nesh nuk ka të bëjë me pakësimin e numrit (të ditëve), por në ta ka diçka që nuk është në muajt e tjerë: në njërin prej tyre është agjërimi dhe në tjetrin është haxhi. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i njoftoi ata se këta të dy nuk pakësohen edhe nëse janë nga njëzet e nëntë
njëzet e nëntë (43), dhe ata janë dy muaj të plotë, qofshin tridhjetë-tridhjetë apo njëzet e nëntë-njëzet e nëntë, që të dihet me këtë se dispozitat në ta, edhe nëse janë njëzet e nëntë-njëzet e nëntë, janë të plota në ta dhe nuk pakësohen nga dispozita e tyre kur janë tridhjetë-tridhjetë.
Kjo është mënyra e saktësimit të këtyre transmetimeve që kemi përmendur në këtë kapitull, e Allahu e di më së miri
٢٩٨١ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا عثمان بن عمر بن فارس، قال: ثنا شعبة، عن خالد الحذاء، عن عبد الرحمن بن أبي بكرة، عن أبيه، عن رسول الله ﷺ مثله (40).
قال أبو جعفر: ففي هذا الحديث أن هذين الشهرين لا ينقصان، فتكلم الناس في معنى ذلك.
فقال قوم (41): لا ينقصان أي: لا يجتمع نقصانهما في عام واحد. وقد يجوز أن ينقص أحدهما. وهذا قول قد دفعه العيان، لأنا قد وجدناهما ينقصان في أعوام، وقد يجمع ذلك في كل واحد منهما. فدفع ذلك قوم بهذا، وبحديث النبي ﷺ الذي قد ذكرناه في غير هذا الموضع أنه قال في شهر رمضان: "صوموا لرؤيته، وأفطروا لرؤيته، فإن غم عليكم فعدوا ثلاثين". وبقوله: "إن الشهر قد يكون تسعا وعشرين، وقد يكون ثلاثين". فأخبر أن ذلك جائز في كل شهر من الشهور. وسنذكر ذلك بإسناده في موضعه من كتابنا هذا إن شاء الله.
وذهب آخرون (42) إلى تصحيح هذه الآثار كلها، وقالوا: أما قوله: "صوموا لرؤيته وأفطروا لرؤيته" فإن الشهر قد يكون تسعا وعشرين، وقد يكون ثلاثين، فذلك كله كما قال، وهو موجود في الشهور كلها.
وأما قوله: "شهرا عيد لا ينقصان رمضان وذو الحجة" فليس ذلك عندنا على نقصان العدد، ولكنهما فيهما ما ليس في غيرهما من الشهور في أحدهما الصيام وفي الآخر الحج. فأخبرهم رسول الله ﷺ أنهما لا ينقصان وإن كانا تسعا وعشرين
تسعا وعشرين (43)، وهما شهران كاملان كانا ثلاثين ثلاثين أو تسعا وعشرين تسعا وعشرين، ليعلم بذلك أن الأحكام فيهما وإن كانا تسعا وعشرين تسعا وعشرين متكاملة فيهما غير ناقصة عن حكمها إذا كانا ثلاثين ثلاثين.
فهذا وجه تصحيح هذه الآثار التي ذكرناها في هذا الباب، والله أعلم
CHAPTER
٤ - باب: الحكم فيمن جامع أهله في رمضان متعمدا
Kapitulli: Gjykimi për atë që kryen marrëdhënie me bashkëshorten në Ramazan me qëllim
4. Chapter: Ruling on one who intentionally has intercourse in Ramadan
#2982
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٢٩٨٢ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا يحيى بن سعيد، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن محمد بن جعفر بن الزبير، عن عباد بن عبد الله بن الزبير، عن عائشة، أن رجلا أتى النبي ﷺ فذكر له أنه احترق (44)، فسأله عن أمره، فقال: وقعت على امرأتي في رمضان. فأتي النبي ﷺ بمكتل (45) يُدْعى العَرق فيه تمر، فقال: أين المحترق؟ فقام الرجل. فقال: تصدّق بهذا (46).
قال أبو جعفر فذهب قوم (47) إلى أن من وقع بأهله في رمضان فعليه أن يتصدق، ولا يجب عليه من الكفارة غير الصدقة. واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون (48)، فقالوا: بل يجب عليه أن يُعتق رقبة، أو يصوم شهرين متتابعين، أو يطعم ستين مسكينا، أي ذلك ما شاء فعل. واحتجوا في ذلك بما
#2983
2983
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Maliku, nga Ibn Shihabi, nga Humejd bin Abdurrahmani, nga Ebu Hurejra, se një burrë e prishi agjërimin në Ramazan në kohën e Profetit (s.a.v.s.), kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi atë të bënte kefaret duke liruar një rob, ose duke agjëruar dy muaj rresht, ose duke ushqyer gjashtëdhjetë të varfër. Ai tha: "Nuk kam mundësi." Atëherë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i sollën një 'arak (49) me hurma, dhe ai tha: "Merre këtë dhe jep sadaka me të." Ai tha: "O i Dërguari i Allahut, unë nuk gjej askënd që ka më shumë nevojë për të sesa unë." Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qeshi saqë iu dukën dhëmballët e tij, e pastaj tha: "Haje atë." (50).
٢٩٨٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: حدثني مالك، عن ابن شهاب، عن حميد بن عبد الرحمن، عن أبي هريرة أن رجلا أفطر في رمضان في زمن النبي ﷺ، فأمره رسول الله ﷺ أن يكفر بعتق رقبة، أو صيام شهرين متتابعين، أو إطعام ستين مسكينا، فقال: لا أجد فأتي رسول الله ﷺ بعَرَق (49) فيه تمر، فقال: "خذ هذا فتصدق به". فقال: يا رسول الله، إني لا أجد أحدا أحوج إليه مني، فضحك رسول الله ﷺ حتى بدت أنيابه، ثم قال: "كله" (50).
#2984
2984
- Na ka treguar Abu Bakra, ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubada, ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, ka thënë: Më ka treguar Ibn Shihabi, nga Humejd bin Abdurrahmani, se Abu Hurejra i ka treguar atij, se Profeti (s.a.v.s.) e urdhëroi një burrë që e prishi agjërimin në muajin e Ramazanit që të lirojë një skllav, ose të agjërojë dy muaj rresht, ose të ushqejë gjashtëdhjetë të varfër (51).
Ata thanë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i dha atij atë që i dha nga ajo që e urdhëroi të jepte lëmoshë, pasi e njoftoi atë për detyrimin që kishte, ashtu siç e ka sqaruar Abu Hurejra (r.a.) në këtë hadith të tij.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë (52) gjithashtu, duke thënë: Përkundrazi, ai liron një skllav nëse e gjen atë, ose agjëron dy muaj rresht nëse nuk gjen skllav, e nëse nuk mundet ta bëjë këtë, ushqen gjashtëdhjetë të varfër.
Argumenti i tyre për këtë ishte se hadithi i Abu Hurejrës (r.a.) të cilin e përmendëm në kapitullin para këtij kapitulli, përfshinte edhe hadithin e Aishes (r.a.) ashtu siç e përmendën.
Origjina e hadithit të Abu Hurejrës (r.a.) në këtë çështje fillon me lirimin e skllavit nëse ai që ka kryer marrëdhënie e gjen atë, pasuar nga agjërimi nëse ai që ka kryer marrëdhënie nuk gjen skllav, dhe e treta me ushqyerjen pas tyre nëse ai që ka kryer marrëdhënie nuk i gjen dot të dyja. Kështu është origjina e hadithit që ka transmetuar ez-Zuhriu për këtë.
Po ashtu e kanë transmetuar nga ai edhe njerëzit e tjerë përveç Malikut dhe Ibn Xhurejxhit, dhe e kanë sqaruar tregimin me hollësi se si ka qenë, dhe si e ka urdhëruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) shlyerjen (kefaretin) në këtë rast.
٢٩٨٤ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا ابن جريج، قال: حدثني ابن شهاب، عن حميد بن عبد الرحمن، أن أبا هريرة حدثه، أن النبي ﷺ أمر رجلا أفطر في شهر رمضان أن يعتق رقبة أو صيام شهرين متتابعين أو إطعام ستين مسكينا (51).
قالوا: فإنما أعطاه رسول الله ﷺ ما أعطاه مما أمره أن يتصدق به، بعد أن أخبره بما عليه في ذلك مما بينه أبو هريرة ﵁ في حديثه هذا.
وخالفهم في ذلك آخرون (52) أيضا، فقالوا: بل تعتق رقبة إن كان لها واجدا، أو يصوم شهرين متتابعين إن كان للرقبة غير، واجد، فإن لم يستطع ذلك أطعم ستين مسكينا.
وكان من الحجة لهم في ذلك أن حديث أبي هريرة ﵁ الذي ذكرناه في الفصل الذي قبل هذا الفصل قد دخل فيه حديث عائشة ﵂ كما ذكروا.
وأصل حديث أبي هريرة ﵁ ذلك فيه من التبدئة بالرقبة إن كان المجامع لها، واجدا، والتثنية بالصيام بعدها إن كان المجامع للرقبة غير واجد، والتثليث بالإطعام بعدهما إن كان المجامع لهما غير واجد، هكذا أصل الحديث الذي رواه الزهري في ذلك.
وكذلك رواه عنه سائر الناس غير مالك وابن جريج، وبينوا فيه القصة بطولها كيف كانت، وكيف أمر رسول الله ﷺ بالكفارة في ذلك.
#2985
2985 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdurrahman bin Halid bin Musafiri, nga Ibn Shihabi, nga Humejd bin Abdurrahmani, se Ebu Hurejra (r.a.) ka thënë: Teksa ishim te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), erdhi një burrë dhe tha: O
i Dërguari i Allahut, u shkatërrova! I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha: "Mjerë ti, çfarë ke?" Ai tha: Kam kryer marrëdhënie me gruan time ndërsa isha agjërueshëm në Ramazan. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha: "A mund të gjesh një rob për ta liruar?" Ai tha: Jo. Tha: "A mund të agjërosh dy muaj rresht?" Ai tha: Jo, pasha Allahun, o i Dërguari i Allahut. Tha: "A mund të ushqesh gjashtëdhjetë të varfër?" Ai tha: Jo, o i Dërguari i Allahut. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) heshti. Ndërsa ishim në këtë gjendje, të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i sollën një 'arak' (shportë) me hurma. 'Arak' është mikteli (shporta e madhe). I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Ku është ai që pyeti pak më parë? Merre këtë dhe jep sadaka me të." Burri tha: A t'ia jap dikujt më të varfër se familja ime, o i Dërguari i Allahut? Pasha Allahun, nuk ka mes dy kodrave të saj (Medines) - e ka fjalën për dy fushat me gurë të zinj - familje më të varfër se familja ime. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qeshi saqë iu dukën dhëmballët e tij, pastaj tha: "Ushqeje familjen tënde me të" (53).
Tha: Kështu kefareti (shpërblerja) mbeti: lirimi i një robi, ose agjërimi i dy muajve rresht, ose ushqyerja e gjashtëdhjetë të varfërve.
٢٩٨٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث قال: حدثني عبد الرحمن بن خالد بن مسافر، عن ابن شهاب، عن حميد بن عبد الرحمن، أن أبا هريرة ﵁ قال: بَيْنا نحن عند رسول الله ﷺ إذ جاءه رجل فقال: يا
رسول الله هلكت، فقال له رسول الله ﷺ: "ويْلك، ما لَكَ"، قال: وقعتُ على امرأتي وأنا صائم في رمضان. فقال له رسول الله ﷺ: "هل تجد رقبة تعتقها؟ " فقال: لا. قال: "فهل تستطيع أن تصوم شهرين متتابعين؟ " قال: لا والله يا رسول الله. قال: "فهل تجد إطعام ستين مسكينا؟ " قال: لا يا رسول الله، فسكت رسول الله ﷺ فبينا نحن على ذلك، أتي رسول الله ﷺ بعَرَق فيه تمر، والعرق: المِكْتل. فقال رسول الله ﷺ: "أين السائل آنفًا؟ خذ هذا فتصدق به". فقال الرجل: أَعَلى أهل أفقر منّي يا رسول الله؟ فوالله ما بين لابتيها -يريد الحرتين- أفقر من أهل بيتي. فضحك رسول الله ﷺ حتى بدت أنيابه ثم قال: "أطعمه أهلك" (53).
قال: فصارت الكفارة إلى عتق رقبة أو صيام شهرين متتابعين، أو إطعام ستين مسكينا.
#2986
2986 - Na ka treguar Fehd-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Jeman-i, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shuejb-i, nga ez-Zuhriu... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (54).
Ky është hadithi në formën e tij të saktë. Ndërsa hadithi i Malikut dhe Ibn Xhurejxhit lidhur me këtë, nga ez-Zuhriu, ka ardhur sipas formulimit të fjalëve të ez-Zuhriut në këtë hadith: "Kështu, kefareti (shlyerja) mbeti në lirimin e një skllavi, ose agjërimin e dy muajve rresht, ose ushqyerjen e gjashtëdhjetë të varfërve." Pra, zgjedhja (mes opsioneve) është fjalë e ez-Zuhriut, sipas asaj që ka supozuar gabimisht ai që nuk e ka treguar atë (55) në hadithin e tij nga Humejdi, nga Ebu Hurejra, nga Profeti (s.a.v.s.).
٢٩٨٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو اليمان، قال: أنا شعيب، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله (54).
فهذا هو الحديث على وجهه، وإنما جاء حديث مالك وابن جريج في ذلك، عن الزهري، على لفظ قول الزهري في هذا الحديث: فصارت الكفارة إلى عتق رقبة، أو صيام شهرين متتابعين، أو إطعام ستين مسكينا. فالتخيير هو كلام الزهري على ما توهّم، من لم يحكه (55) في حديثه عن حميد، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ.
#2987
2987 - Na ka treguar Ismail bin Jahja el-Muzeni, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idris, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, nga ez-Zuhriu... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të ngjashëm me të, përveçse ai nuk e përmendi thënien e tij: "Kështu u bë sunet..." deri në fund të hadithit (56).
٢٩٨٧ - حدثنا إسماعيل بن يحيى المزني، قال: ثنا محمد بن إدريس، قال: ثنا سفيان بن عيينة، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله، غير أنه لم يذكر قوله: فصارت سنة … إلى آخر الحديث (56).
#2988
2988 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (57).
٢٩٨٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن منهال، قال: ثنا سفيان … فذكر بإسناده مثله (57).
#2989
2989 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, i cili ka thënë: Më ka treguar babai im, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Nu'man bin Rashid-in duke treguar nga Ez-Zuhriu ... dhe e përmendi të njëjtën gjë me isnadin e tij (58).
٢٩٨٩ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا أبي، قال: سمعت النعمان بن راشد، يحدث عن الزهري … فذكر بإسناده مثله (58).
#2990
2990 - Na ka treguar Abu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhammed bin Ebi Hafsa, nga Ibn Shihabi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (59).
٢٩٩٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا محمد بن أبي حفصة، عن ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله (59).
#2991
2991 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Muemmel bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Mensuri, nga Ez-Zuhriu ... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, dhe tha pesëmbëdhjetë sa'a me hurma dhe nuk dyshoi (60).
٢٩٩١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل بن إسماعيل، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله، وقال خمسة عشر صاعا تمرا ولم يشك (60).
#2992
2992 - Na ka treguar Rebi el-Muedhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Bekr, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Evzaiu, i cili ka thënë:
E pyeta ez-Zuhriun për një burrë që ka kryer marrëdhënie me gruan e tij në muajin e Ramazanit. Ai tha: Më ka treguar Humejd bin Abdurrahman bin Auf, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Hurejre... dhe përmendi të ngjashmen me të, përveçse nuk i përmendi masat (sa'at) (61).
Ajo që kemi transmetuar në këtë hadith përfshin atë që ishte në dy hadithet e para; sepse në të thuhet se Profeti (s.a.v.s.) i tha atij: "A mund të gjesh një rob (për ta liruar)?" Ai tha: Jo. Ai tha: "Atëherë agjëro dy muaj rresht". Ai tha: Nuk mundem. Ai tha: "Atëherë ushqe gjashtëdhjetë të varfër?". Profeti (s.a.v.s.) e urdhëroi atë
për secilin prej këtyre tre llojeve vetëm kur ai nuk e posedonte llojin që i kishte përmendur para tij. Kur burri e njoftoi atë se nuk ishte i aftë për asgjë nga kjo, Profetit (s.a.v.s.) iu soll një 'arak (shportë) me hurma. Përmendja e 'arakut dhe ajo që ndodhi kur Profeti (s.a.v.s.) ia dha atë burrit dhe e urdhëroi atë për sadaka, është ajo që transmetoi Aishja (r.a.) në hadithin e saj me të cilin filluam transmetimin.
Ky hadith i Ebu Hurejres (r.a.) është më parësor se ai; sepse para asaj që është në hadithin e Aishes (r.a.) kishte diçka që Ebu Hurejre (r.a.) e kishte mbajtur mend, ndërsa Aishja nuk e kishte mbajtur mend, kështu që ai është më parësor për shkak të asaj që ka shtuar.
Sa i përket hadithit të Malikut dhe Ibn Xhurejxhit, ata janë nga ez-Zuhriu, sipas asaj që kemi përmendur, dhe ne e kemi sqaruar shkakun (el-ileh) për këtë në atë që ka kaluar në këtë kapitull.
U vërtetua me atë që përmendëm rreth kefaretit (shlyerjes) për prishjen e agjërimit me marrëdhënie seksuale gjatë agjërimit në muajin e Ramazanit, ajo që është në hadithin e Mansurit, Ibn Ujejnes dhe atyre që u pajtuan me ta nga ez-Zuhriu, nga Humejdi, nga Ebu Hurejre (r.a.), nga Profeti (s.a.v.s.), dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.
٢٩٩٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا بشر بن بكر، قال: حدثني الأوزاعي، قال: سألت الزهري، عن رجل جامع امرأته في شهر رمضان. فقال: حدثني حميد بن عبد الرحمن بن عوف، قال: حدثني أبو هريرة … فذكر نحوه غير أنه لم يذكر الآصع (61).
فكان ما روينا في هذا الحديث قد دخل فيه ما في الحديثين الأولين؛ لأن فيه أن النبي ﷺ قال له: أتجد رقبة؟ قال: لا، قال: "فصم شهرين متتابعين". قال: ما أستطيع، قال فأطْعِم ستين مسكينا؟. فكان النبي ﷺ إنما أمره
بكل صنف من هذه الأصناف الثلاثة لما لم يكن واجدا للصنف الذي ذكره له قبله. فلما أخبره الرجل أنه غير قادر على شيء من ذلك أتي النبي ﷺ بعرق فيه تمر، فكان ذكر العرق وما كان من دفع النبي ﷺ إياه إلى الرجل، وأمره إياه بالصدقة، هو الذي روته عائشة ﵂ في حديثها الذي بدأنا بروايته.
فحديث أبي هريرة ﵁ هذا أولى منه؛ لأنَّه قد كان قبل الذي في حديث عائشة ﵂ شيء قد حفظه أبو هريرة ﵁، ولم تحفظه عائشة فهو أولى لما قد زاده.
وأما حديث مالك وابن جريج، فهما عن الزهري، على ما قد ذكرنا، وقد بينا العلة في ذلك فيما تقدم من هذا الباب.
فثبت بما ذكرنا من الكفارة في الإفطار بالجماع في الصيام في شهر رمضان ما في حديث منصور، وابن عيينة، ومن وافقهما عن الزهري، عن حميد، عن أبي هريرة ﵁، عن النبي ﷺ، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
٥ - باب: الصيام في السفر
Agjërimi gjatë udhëtimit
5. Fasting while traveling
#2993
2993 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Muhamed bin Abdurrahman, nga Muhamed bin Amër bin el-Hasen, nga Xhabir bin Abdullah el-Ensariu, i cili ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte në një udhëtim dhe pa një turmë njerëzish dhe një burrë të cilit i ishte bërë hije (62), andaj pyeti: "Çfarë është kjo?" Ata thanë: "Është agjërueshëm." Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Nuk është prej mirësisë të agjëroni gjatë udhëtimit" (63).
٢٩٩٣ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا شعبة، عن محمد بن عبد الرحمن، عن محمد بن عمرو بن الحسن، عن جابر بن عبد الله الأنصاري قال: كان رسول الله ﷺ في سفر فرأى زحاما ورجلا قد ظُلّل (62) عليه، فسأل ما هذا؟ فقالوا: صائم، فقال رسول الله ﷺ: "ليس من البر أن تصوموا في السفر" (63).
#2994
2994 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (64).
٢٩٩٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا شعبة … فذكر بإسناده مثله (64).
#2995
2995
- Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni el-Bagdadi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin Muslimi,
i cili ka thënë: Na ka treguar El-Evzaiu, nga Jahja, i cili ka thënë: Më ka treguar Muhamed bin Abdurrahman bin Theubani, i cili ka thënë:
më ka treguar Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Profeti (s.a.v.s.) kaloi pranë një njeriu gjatë një udhëtimi, i cili ishte nën hijen e një peme dhe po i spërkatnin
ujë mbi të
Ai tha: "Çfarë ka ky?". Ata thanë: "Është agjërueshëm, o i Dërguari i Allahut", ai tha: "Nuk është prej mirësisë agjërimi gjatë udhëtimit, prandaj përmbajuni lehtësimit të Allahut që Ai jua ka mundësuar dhe pranojeni atë" (65).
٢٩٩٥ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون البغدادي، قال: ثنا الوليد بن مسلم، قال: ثنا الأوزاعي، عن يحيى، قال: حدثني محمد بن عبد الرحمن بن ثوبان، قال حدثني جابر بن عبد الله، قال: مر النبي ﷺ برجل في سفر في ظل شجرة يرشُّ عليه الماء
فقال: "ما بال هذا؟ ". قالوا: صائم يا رسول الله، قال: "ليس من البر الصيام في السفر، فعليكم برخصة الله التي رخص لكم فاقبلوها" (65).
#2996
2996 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Musaffa, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Harb el-Ebersh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Omer, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Ka thënë Pejgamberi (s.a.v.s.):
"Nuk është prej devotshmërisë agjërimi gjatë udhëtimit" (66).
٢٩٩٦ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا محمد بن مصفى قال: ثنا محمد بن حرب الأبرش، قال: ثنا عبيد الله بن عمر، عن نافع، عن ابن عمر قال: قال النبي ﷺ: "ليس من البر الصيام في السفر" (66).
#2997
2997
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, ka thënë:
Më ka njoftuar Ibn Shihabi, nga Safuan bin Abdullahu bin Safuani, i cili e ka njoftuar atë, nga Umm Derda, nga
Ka'b bin Asim el-Esh'ari, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nuk është prej mirësisë të agjëroni në
udhëtim" (67).
٢٩٩٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني ابن شهاب، عن صفوان بن عبد الله بن صفوان أخبره، عن أم الدرداء، عن كعب بن عاصم الأشعري، أن رسول الله ﷺ قال: "ليس من البر أن تصوموا في السفر" (67).
#2998
2998 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Ebi Hafsa, nga Ibn Shihabi, nga Safuan bin Abdullahu, nga Umm Derda, nga Ka'b bin Asimi, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.):
"Nuk është prej mirësisë agjërimi gjatë udhëtimit" (68).
٢٩٩٨ - حدثنا علي، قال: ثنا روح، قال: ثنا محمد بن أبي حفصة، عن ابن شهاب، عن صفوان بن عبد الله، عن أم الدرداء، عن كعب بن عاصم، قال: قال رسول الله ﷺ: "ليس من البر الصيام في السفر" (68).
#2999
2999
- Na ka treguar Muhammed bin el-Nu'man el-Sakti, ka thënë: Na ka treguar el-Humejdi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, ka thënë: Kam dëgjuar el-Zuhriun duke thënë: Më ka informuar Safuan bin Abdullah … dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë. Sufjani tha: Më është përmendur se el-Zuhriu thoshte, por unë nuk e kam dëgjuar prej tij "Lejse min em-birr em-sijam fi em-sefer" (69).
Ebu Xha'feri ka thënë: Një grup njerëzish (70) kanë shkuar drejt prishjes së agjërimit në muajin e Ramazanit gjatë udhëtimit, dhe pretenduan se kjo është më e vlefshme sesa agjërimi, dhe argumentuan për këtë me këto transmetime, derisa disa prej tyre thanë: Nëse agjëron gjatë udhëtimit, agjërimi nuk i quhet, dhe ai duhet ta kompensojë atë te familja e tij, dhe këtë e kanë transmetuar nga Omeri (r.a.).
٢٩٩٩ - حدثنا محمد بن النعمان السقطي، قال: ثنا الحميدي، قال: ثنا سفيان، قال: سمعت الزهري، يقول: أخبرني صفوان بن عبد الله … فذكر بإسناده مثله. قال سفيان: فذُكِر لي أن الزهري كان يقول، ولم أسمع أنا منه "ليس من أمبر أمصيام في أمسفر" (69).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (70) إلى الإفطار في شهر رمضان في السفر، وزعموا أنه أفضل من الصيام، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار حتى قال بعضهم: إن صام في السفر لم يجزه الصوم، وعليه قضاؤه في أهله، ورووه عن عمر ﵁.
#3000
3000 - Na ka treguar Ibn Ebi Akil, ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, nga Asim bin Ubejdullah bin Asim, nga Abdullah bin Amir, se Omeri (r.a.) e urdhëroi një njeri që agjëroi gjatë udhëtimit që ta përsëriste (71).
Dhe e kanë transmetuar këtë edhe nga Ebu Hurejra (r.a.).
٣٠٠٠ - حدثنا ابن أبي عقيل، قال: ثنا سفيان بن عيينة، عن عاصم بن عبيد الله بن عاصم، عن عبد الله بن عامر، أن عمر ﵁ أمر رجلا صام في السفر أن يعيد (71).
ورووه عن أبي هريرة ﵁ أيضا.
#3001
3001 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan Malik bin Ismail el-Nehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdylkerim el-Xheziri, nga Ata, nga el-Muharrir bin Ebi Hurejre, i cili ka thënë: Agjërova Ramazanin gjatë udhëtimit, andaj Ebu Hurejre më urdhëroi që ta përsëris agjërimin me familjen time (72).
Të tjerët i kundërshtuan ata në këtë (73) dhe thanë: Nëse dëshiron agjëron, e nëse dëshiron nuk agjëron, dhe nuk i dhanë përparësi në këtë mosagjërimit ndaj agjërimit, e as agjërimit ndaj mosagjërimit. Dhe argumenti i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë, lidhur me atë që ata argumentuan kundër tyre me thënien e Profetit (s.a.v.s.): "Nuk është prej mirësisë agjërimi gjatë udhëtimit", ishte se kjo mund të ketë kuptim tjetër nga ai që ata i dhanë. Mund të ketë kuptimin se nuk është prej mirësisë që është kulmi i mirësisë dhe shkalla më e lartë e saj agjërimi gjatë udhëtimit, edhe nëse agjërimi gjatë udhëtimit është mirësi, mirëpo diçka tjetër prej mirësisë është më e mirë se ai, ashtu siç ka thënë (s.a.v.s.): Nuk është i varfër (miskin) ai që sillet rreth njerëzve, të cilin e kthen mbrapsht një apo dy hurma, ose një apo dy kafshata.
Thanë: Kush është i varfëri (miskini), o i Dërguari i Allahut? Ai tha: Ai i cili turpërohet të kërkojë, nuk gjen asgjë që e mjafton dhe nuk vërehet që t'i jepet lëmoshë.
٣٠٠١ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان مالك بن إسماعيل النهدي، قال: ثنا زهير، قال: ثنا عبد الكريم الجزري، عن عطاء، عن المحرر بن أبي هريرة قال: صمت رمضان في السفر، فأمرني أبو هريرة أن أعيد الصيام في أهلي (72).
وخالفهم في ذلك آخرون (73) فقالوا: إن شاء صام، وإن شاء أفطر، ولم يفضلوا في ذلك فطرا على صوم، ولا صوما على فطر. وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى، فيما احتجوا به عليهم في قول النبي ﷺ: "ليس من البر الصيام في السفر" أنه قد يحتمل غير ما حملوه عليه. يحتمل ليس من البر الذي هو أبو البر، وأعلى مراتب البر الصوم في السفر، وإن كان الصوم في السفر برا إلا أن غيره من البر أبرّ منه كما قال ﷺ: ليس المسكين بالطواف الذي ترده التمرة والتمرتان، واللقمة واللقمتان.
قالوا: فمن المسكين يا رسول الله؟ قال الذي يستحيي أن يسأل ولا يجد ما يغنيه، ولا يفطن له فيعطى.
#3002
3002 - Na ka treguar për këtë Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer el-Havdiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdullahu, nga el-Hexhriu, nga Ebu el-Ahvesi, nga Abdullahu, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) (74).
٣٠٠٢ - حدثنا بذلك ابن أبي داود، قال: ثنا أبو عمر الحوضي، قال: ثنا خالد بن عبد الله، عن الهجري، عن أبي الأحوص، عن عبد الله، عن النبي ﷺ (74).
#3003
3003 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Kabisa, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibrahim el-Hexhriu ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (75).
٣٠٠٣ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا قبيصة، قال: ثنا سفيان، عن إبراهيم الهجري … فذكر بإسناده مثله (75).
#3004
3004 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhibi, nga Ebu el-Velidi, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (76).
٣٠٠٤ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني ابن أبي ذئب، عن أبي الوليد، عن أبي هريرة عن رسول الله ﷺ … نحوه (76).
#3005
3005 - Na ka treguar Abu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ajashi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Theubani, nga Abdullah bin el-Fadli, nga el-A'rexhi, nga Ebu Hurejreja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtin (77).
٣٠٠٥ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا علي بن عياش، قال: ثنا ابن ثوبان، عن عبد الله بن الفضل، عن الأعرج، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله (77).
#3006
3006 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ebu ez-Zinadi, nga el-A'rexh, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtin (78)(79).
Kuptimi i fjalës së tij: "I varfër (miskin) nuk është ai që sillet (lyp)" nuk do të thotë përjashtimi i tij nga të gjitha shkaqet e varfërisë, por ai ka pasur për qëllim me këtë: ai nuk është i varfëri me varfëri të plotë, por i varfëri me varfëri të plotë është ai që nuk u kërkon njerëzve dhe nuk njihet (si i tillë) që t'i jepet sadaka. Po ashtu, fjala e tij "Nuk është nga mirësia agjërimi gjatë udhëtimit" nuk do të thotë përjashtimi i agjërimit gjatë udhëtimit nga të qenit mirësi, por është në kuptimin që nuk është nga mirësia që është mirësia më e madhe agjërimi gjatë udhëtimit; sepse mosagjërimi atje mund të jetë më i mirë se ai nëse bëhet për t'u forcuar për takimin me armikun e të ngjashme me këtë.
Ky është një kuptim i saktë dhe është më e udhës që mbi të të bazohet kuptimi i këtyre transmetimeve, në mënyrë që ato të mos bien në kundërshtim me njëra-tjetrën dhe me të tjerat që janë transmetuar gjithashtu në këtë kapitull.
٣٠٠٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن أبي الزناد، عن الأعرج، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله (78)(79).
فلم يكن معنى قوله: "ليس المسكين بالطواف" على معنى إخراجه إياه من أسباب المسكنة كلها ولكنه أراد بذلك: ليس هو المسكين المتكامل المسكنة، ولكن المسكين المتكامل المسكنة، الذي لا يسأل الناس، ولا يعرف فيتصدق عليه. فكذلك قوله "ليس من البر الصيام في السفر" ليس ذلك على إخراج الصوم في السفر من أن يكون برا، ولكنه على معنى ليس من البر الذي هو أبر البر الصوم في السفر؛ لأنَّه قد يكون الإفطار هناك أبرَّ منه إذا كان على التقوي للقاء العدو وما أشبه ذلك.
فهذا معنى صحيح، وهو أولى ما حمل عليه معنى هذه الآثار حتى لا تتضاد هي وغيرها، مما قد روي في هذا الباب أيضا.
#3007
3007 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Ibn Shihabi, nga Ubejdullah bin Abdullahu, nga Ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) doli për në Mekë në vitin e Çlirimit gjatë Ramazanit. Ai agjëroi derisa arriti në el-Kedid, pastaj e prishi agjërimin, dhe njerëzit e prishën agjërimin bashkë me të (80).
Dhe ata pasonin veprimin më të fundit e më të fundit nga çështja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).
٣٠٠٧ - فإنه حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني مالك، عن ابن شهاب، عن عبيد الله بن عبد الله، عن ابن عباس، أن رسول الله ﷺ خرج إلى مكة عام الفتح في رمضان، فصام حتى بلغ الكديد، ثم أفطر، فأفطر الناس معه (80).
وكانوا يأخذون بالأحدث فالأحدث من أمر رسول الله ﷺ.
#3008
3008 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na kanë treguar Maliku dhe Ibn Xhurejxhi, të cilët kanë thënë: Na ka njoftuar Ibn Shihabi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (81).
٣٠٠٨ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا مالك وابن جريج، قالا: أنا ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله (81).
#3009
3009 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhu, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Mensuri, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të. Përveç se ai tha: derisa arriti në Usfan (82).
٣٠٠٩ - حدثنا علي، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن منصور، عن مجاهد، عن ابن عباس، عن رسول الله ﷺ … مثله. غير أنه قال: حتى أتى عسفان (82).
#3010
3010 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (83).
٣٠١٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا شعبة … فذكر بإسناده مثله (83).
#3011
3011 - Na ka treguar Fehd-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Isra'il-i, nga Mensur-i, nga Muxhahid-i, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të njëjtin (84).
٣٠١١ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا إسرائيل، عن منصور، عن مجاهد، عن ابن عباس عن رسول الله ﷺ … مثله (84).
#3012
3012
- Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Zur'ah, i cili ka thënë: Na ka treguar Hajve bin Shurejh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esved, nga Ikrime, skllavi i liruar i Ibn Abbasit, i cili i ka treguar atij, nga Ibn Abbasi: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) doli në vitin e Çlirimit në Ramazan dhe agjëroi derisa arriti në El-Kedid. Atij i mbërriti lajmi se njerëzit e kishin të vështirë agjërimin. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kërkoi një gotë me qumësht dhe e mbajti në dorën e tij derisa njerëzit e panë atë - ndërsa ai ishte mbi devenë e tij rreth tyre - pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) piu dhe e prishi agjërimin. Pastaj ia dha atë një burri pranë tij dhe ai piu. Kështu, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëroi gjatë udhëtimit dhe e prishi atë (85).
٣٠١٢ - حدثنا ربيع الجيزي، قال ثنا أبو زرعة، قال: ثنا حيوة بن شريح، قال: ثنا أبو الأسود، عن عكرمة مولى ابن عباس حدثه، عن ابن عباس: أن رسول الله ﷺ خَرَجَ عام الفتح في رمضان، فصام حتى بلغ، الكَديد، فبلغه أن الناس شق عليهم الصيام. فدعا رسول الله ﷺ بقدح من لبن، فأمسكه في يده، حتى رآه الناس -وهو على راحلته حوله-، ثم شرب رسول الله ﷺ فأفطر، فناوله رجلا إلى جنبه فشرب. فصام رسول الله ﷺ في السفر وأفطر (85).
#3013
3013 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri (r.a.):
Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) udhëtoi në Ramazan dhe agjërimi u bë i rëndë për një burrë prej shokëve të tij, saqë kafsha e tij e udhëtimit filloi të bridhte me të nën pemë. Atëherë Pejgamberi (s.a.v.s.) u njoftua për gjendjen e tij, kërkoi një enë dhe kur njerëzit e panë atë në dorën e tij, e prishën agjërimin (86).
٣٠١٣ - حدثنا علي، قال: ثنا روح قال: ثنا حماد، عن أبي الزبير، عن جابر ﵁: أن رسول الله ﷺ سافر في رمضان، فاشتد الصوم على رجل من أصحابه، فجعلت راحلته تهيم به تحت الشجر، فأخبر النبي ﷺ بأمره، فدعا بإناء، فلما رآه الناس على يده، أفطروا (86).
#3014
3014 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme dhe Fehd, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibnul-Had, nga Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabiri (r.a.), i cili ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) doli për në Mekë në vitin e Çlirimit gjatë muajit të Ramazanit. Ai agjëroi derisa arriti në Kura'ul-Gamim, dhe njerëzit agjëruan bashkë me të. Atij i erdhi lajmi se njerëzit e kishin pasur të vështirë agjërimin dhe po prisnin të shihnin se çfarë do të bënte ai. Atëherë ai kërkoi një enë me ujë pas kohës së ikindisë dhe piu ndërsa njerëzit po e shikonin. Më pas i erdhi lajmi se disa njerëz kishin vazhduar të agjëronin pas kësaj, e ai tha: "Ata janë mëkatarët" (87).
٣٠١٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، وفهد، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: ثنا ابن الهاد، عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر ﵁ قال: خرج رسول الله ﷺ إلى مكة عام الفتح في رمضان، فصام حتى بلغ كراع الغميم، فصام الناس معه. فبلغه أن الناس قد شق عليهم الصيام ينظرون فيما فعل، فدعا ماء بقدح من بعد العصر، فشرب والناس ينظرون. فبلغه: أن ناسا صاموا بعد ذلك، فقال: "أولئك العصاة" (87).
#3015
3015 - Na ka treguar Bahr bin Nasr, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muavije bin Salihu, nga Rabia bin Jezidi, nga Kazaa, i cili ka thënë: E pyeta Ebu Seidin (r.a.) rreth agjërimit të Ramazanit gjatë udhëtimit.
Ai tha: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Ramazan në vitin e Çlirimit, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëronte [dhe ne agjëronim] (88), derisa arriti në një vendndalim prej vendndalimeve dhe tha: "Ju i jeni afruar armikut tuaj, andaj mosagjërimi është më i fortë për ju". U gdhimë, disa prej nesh agjërues e disa joagjërues, pastaj udhëtuam dhe ndaluam në një vendndalim, e ai tha: "Ju do të gdhiheni para armikut tuaj, andaj mosagjërimi është më i fortë për ju", kështu që ata nuk agjëruan dhe ky ishte një urdhër i prerë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Pastaj, e kam parë veten duke agjëruar me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) para kësaj dhe pas kësaj (89).
٣٠١٥ - حدثنا بحر بن نصر، قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني معاوية بن صالح، عن ربيعة بن يزيد، عن قزَعة قال: سألت أبا سعيد ﵁ عن صيام رمضان في السفر. فقال: خرجنا مع رسول الله ﷺ في رمضان عام الفتح، وكان رسول الله ﷺ يصوم [ونصوم] (88)، حتى بلغ منزلا من المنازل فقال: "إنكم قد دنوتم من عدوكم، والفطر أقوى لكم". فأصبحنا منّا الصائم ومنّا المفطر، ثم سرنا فنزلنا منزلا، فقال: "إنكم تصبحون عدوكم، والفطر أقوى لكم"، فأفطروا فكانت عزيمة من رسول الله ﷺ. ثم لقد رأيتني أصوم مع رسول الله ﷺ قبل ذلك وبعد ذلك (89).
#3016
3016
- Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Jahja bin Ejubi, i cili ka thënë: Më ka treguar Humejd et-Tavili, se Bekër bin Abdullahu i ka treguar atij, duke thënë: E kam dëgjuar Enesin (r.a.) duke thënë: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte në një udhëtim dhe me të ishin shokët e tij. Agjërimi u rëndoi atyre, kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kërkoi një enë dhe piu ndërsa ishte mbi devenë e tij, ndërsa njerëzit po e shikonin atë (90).
٣٠١٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا يحيى بن أيوب، قال: حدثني حميد الطويل، أن بكر بن عبد الله حدثه، قال: سمعت أنسا ﵁، يقول: إن رسول الله
ﷺ كان في سفر ومعه أصحابه، فشق عليهم الصوم، فدعا رسول الله ﷺ بإناء، فشرب وهو على راحلته، والناس ينظرون إليه (90).
#3017
3017
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Sumejji, nga Ebu Bekr b. Abdurrahmani, nga një burrë prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), i cili ka thënë: E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)
në El-Arxh (91) në vapë, duke derdhur ujë mbi kokën e tij, ndërkohë që ishte agjërueshëm, për shkak të etjes ose vapës. Pastaj, kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) arriti në El-Kedid, e prishi agjërimin (92).
٣٠١٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا مالك، عن سمي، عن أبي بكر بن عبد الرحمن، عن رجل من أصحاب رسول الله ﷺ، قال: رأيت رسول الله ﷺ بالعَرج (91) في الحر، وهو يصب على رأسه الماء، وهو صائم من العطش، أو من الحر. ثم إن رسول الله ﷺ لما بلغ الكديد أفطر (92).
#3018
3018 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Asim, i cili ka thënë: Na ka treguar Sa'id bin Abdul Aziz, i cili ka thënë: Na ka treguar Atiyyah bin Qays, nga Qaza'ah bin Yahya, nga Abu Sa'id al-Khudri (r.a.) i cili ka thënë: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) kur kishin kaluar dy net nga Ramazani. Dolëm duke agjëruar derisa arritëm në al-Kadid. Ai na urdhëroi të prisnim agjërimin, kështu që u gdhimë, disa prej nesh agjërues e disa jo. Kur arritëm në Marr al-Zahran, na njoftoi për takimin me armikun dhe na urdhëroi të prisnim agjërimin (93).

Ka thënë Abu Xha'far: Në këto transmetime ka vërtetim të lejueshmërisë së agjërimit gjatë udhëtimit, dhe se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e la atë vetëm për t'ua lehtësuar shokëve të tij. A i lejohet dikujt të thotë për atë agjërim: se ai nuk ishte mirësi (birr)? Kjo nuk lejohet, por ai është mirësi. Megjithatë, prishja e agjërimit mund të jetë më e mirë se ai nëse me të synohet fuqia për takimin me armikun, për të cilin i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i urdhëroi ata të prisnin agjërimin. Për këtë arsye, Profeti (s.a.v.s.) u ka thënë atyre - e Allahu e di më së miri -, "Nuk është nga mirësia agjërimi gjatë udhëtimit" sipas këtij kuptimi që përmendëm.

Nëse dikush thotë: Prishja e agjërimit nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe urdhri i tij për shokët e tij për këtë, pasi ai dhe ata kishin agjëruar (gjë të cilën nuk ua kishte ndaluar), e shfuqizon (naskh) vendimin e agjërimit gjatë udhëtimit në parim.

Atij i thuhet: Cila është prova jote për atë që përmende? Ndërsa në hadithin e Abu Sa'id al-Khudrit - të cilin e kemi përmendur në kapitullin para këtij - thuhet se ai agjëronte me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) gjatë udhëtimit pas kësaj? Pra, ky hadith tregon se agjërimi gjatë udhëtimit pas prishjes së agjërimit nga Profeti (s.a.v.s.) që u përmend në këto transmetime, është i lejuar.

Ka thënë Ibn Abbas (r.a.), i cili është një nga ata prej të cilëve është transmetuar rreth prishjes së agjërimit nga Profeti (s.a.v.s.) ajo që përmendëm...
٣٠١٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا سعيد بن عبد العزيز، قال: ثنا عطية بن قيس، عن قزعة بن يحيى، عن أبي سعيد الخدري ﵁ قال: خرجنا مع رسول الله ﷺ لليلتين مضتا من رمضان، فخرجنا صواما حتى بلغ الكديد، فأمرنا بالإفطار فأصبحنا ومنا الصائم، ومنا المفطر. فلما بلغنا مر الظهران أعلمنا بلقاء العدو، وأمرنا بالإفطار (93).
قال أبو جعفر: ففي هذه الآثار إثبات جواز الصوم في السفر، وأن رسول الله ﷺ إنما كان تركه إياه إبقاء على أصحابه. أفيجوز لأحد أن يقول في ذلك الصوم: إنه لم يكن برّا؟ لا يجوز هذا ولكنه بر. وقد يكون الإفطار أبر منه إذا كان يراد به القوة للقاء العدو الذي أمرهم رسول الله ﷺ بالفطر من أجله. ولهذا المعنى قال لهم النبي ﷺ -والله أعلم-، "ليس من البر الصوم في السفر" على هذا المعنى الذي ذكرنا.
فإن قال قائل: إن فطر رسول الله ﷺ وأمره أصحابه بذلك بعد صومه وصومهم الذي لم يكن ينهاهم عنه. ناسخ الحكم الصوم في السفر أصلا.
قيل له: وما دليلك على ما ذكرت؟ وفي حديث أبي سعيد الخدري -الذي قد ذكرناه في الفصل الذي قبل هذا- أنه كان يصوم مع رسول الله ﷺ في السفر بعد ذلك؟ فدل هذا الحديث على أن الصوم في السفر بعد إفطار النبي ﷺ المذكور في هذه الآثار مباح.
وقد قال ابن عباس ﵄ وهو أحد من روي عنه في إفطار النبي ﷺ ما ذكرنا ما
#3019
3019 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali b. Mabedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah b. Amri, nga Abdylkerim b. Maliku, nga Tavusi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: "Allahu i Madhëruar me mosagjërimin gjatë udhëtimit ka dashur vetëm t'ju lehtësojë juve. Prandaj, ai që e ka të lehtë agjërimin, le të agjërojë, ndërsa ai që e ka të lehtë mosagjërimin, le të mos agjërojë (94)."
٣٠١٩ - حدثنا يونس قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبيد الله بن عمرو، عن عبد الكريم بن مالك، عن طاوس، عن ابن عباس قال: إنما أراد الله ﷿ بالفطر في السفر التيسير عليكم، فمن يسر عليه الصيام فليصم، ومن يسر عليه الفطر فليفطر (94).
#3020
3020 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Mansuri, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: Nëse dëshiron agjëron, e nëse dëshiron e prish agjërimin (95).
Ky është Ibn Abbasi (r.a.) i cili nuk e konsideroi prishjen e agjërimit të Profetit (s.a.v.s.) gjatë udhëtimit, pasi kishte agjëruar në të, si shfuqizues (nasikh) të agjërimit gjatë udhëtimit, por e konsideroi atë si një lehtësim.
Nëse dikush thotë: Cili është kuptimi i fjalës së Ibn Abbasit në hadithin e Ubejdullah bin Abdullahut që keni përmendur prej tij në këtë lidhje: "Dhe ata merrnin atë që ishte më e reja dhe më e fundit nga çështja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)"?
I thuhet atij: Kuptimi i kësaj sipas nesh - e Allahu e di më së miri - është se ata nuk e dinin para kësaj se udhëtari mund ta prishë agjërimin gjatë udhëtimit, ashtu siç nuk mund ta prishë atë kur është vendas. Gjykimi për vendasin dhe gjykimi për udhëtarin në këtë çështje ishte i njëjtë për ta, derisa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) solli atë veprim që ua lejoi atyre prishjen e agjërimit në udhëtimet e tyre, kështu që ata e morën këtë si lejim për të prishur agjërimin, por edhe për të mos e prishur atë. Ky është kuptimi i këtij hadithi të Ibn Abbasit (r.a.), dhe këtë e dëshmon ajo që kemi përmendur prej tij nga thënia që përshkruam.
Ne kemi përmendur nga Enes bin Maliku, nga Profeti (s.a.v.s.) në këtë lidhje diçka të ngjashme me atë që përmendëm nga Ibn Abbasi nga Profeti (s.a.v.s.).
Pastaj është transmetuar nga Enesi ajo që tregon se kuptimi i kësaj tek ai është i njëjtë me kuptimin që përmendëm nga Ibn Abbasi (r.a.).
٣٠٢٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن منصور، عن مجاهد، عن ابن عباس، قال: إن شاء صام، وإن شاء أفطر (95).
فهذا ابن عباس ﵄ لم يجعل إفطار النبي ﷺ في السفر بعد صيامه فيه ناسخا للصوم في السفر، ولكنه جعله على جهة التيسير.
فإن قال قائل: فما معنى قول ابن عباس في حديث عبيد الله بن عبد الله الذي ذكرته عنه في ذلك وكانوا يأخذون بالأحدث فالأحدث من أمر رسول الله ﷺ.
قيل له: معنى ذلك عندنا -والله أعلم- أنهم لم يكونوا علموا قبل ذلك أن للمسافر أن يفطر في السفر كما ليس له أن يفطر في الحضر. وكان حكم الحضر وحكم السفر في ذلك عندهم سواء حتى أحدث لهم رسول الله ﷺ ذلك الفعل
الذي أباحه لهم من الإفطار في أسفارهم، فأخذوا بذلك على أن لهم الإفطار على الإباحة، ولهم ترك الإفطار. فهذا معنى حديث ابن عباس ﵄ هذا، ويدل على ذلك ما قد ذكرناه عنه من قوله الذي وصفنا.
وقد ذكرنا عن أنس بن مالك، عن النبي ﷺ في ذلك قريبا، مما ذكرناه عن ابن عباس عن النبي ﷺ.
ثم قد روي عن أنس، ما يدل على أن معنى ذلك عنده مثل معناه الذي ذكرناه عن ابن عباس ﵄.
#3021
3021
- Na ka treguar Ibrahim bin Muhamed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Asimi, i cili është el-Ahvel, i cili ka thënë: E pyeta Enes bin Malikun rreth agjërimit të muajit të Ramazanit gjatë udhëtimit, e ai tha:
"Agjërimi është më i mirë" (96).
٣٠٢١ - حدثنا إبراهيم بن محمد بن يونس، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن عاصم وهو الأحول، قال: سألت أنس بن مالك عن صوم شهر رمضان في السفر فقال: الصوم أفضل" (96).
#3022
3022 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasan bin Salih, nga Asimi, nga Enesi, i cili ka thënë: Nëse e prish agjërimin, kjo është lehtësim (rukhsah), e nëse agjëron, agjërimi është më i mirë (97).
٣٠٢٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا الحسن بن صالح، عن عاصم، عن أنس، قال: إن أفطرت فرخصة، وإن صمت فالصوم أفضل (97).
#3023
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٣٠٢٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، قال: سمعت عاصما يحدث، عن أنس قال: إن شئت فصُمْ، وإن شئت فأفطر والصوم أفضل (98).
وكان مما احتج به أيضا أهل المقالة الأولى في رفعهم الصوم في السفر ما قد ذكرناه في غير هذا الموضع من قول رسول الله ﷺ "إن الله وضع عن المسافر الصيام". قالوا: فلما كان الصيام موضوعا عنه، كان إذا صامه فقد صامه، وهو غير مفروض عليه، فلا يجزئه.
وكان من الحجة للآخرين عليهم في ذلك أنه قد يجوز أن يكون ذلك الصيام الذي وضعه عنه، هو الصيام الذي لا يكون له منه بد في تلك الأيام، كما لا بد للمقيم من ذلك، وفي هذا الحديث ما قد دل على هذا المعنى. ألا تراه يقول "وعن الحامل والمرضع".
أفلا ترى أن الحامل والمرضع إذا صامتا رمضان أن ذلك يجزئهما وأنهما لا تكونان كمن صام قبل وجوب الصوم عليه بل جعلتا يجب الصوم عليهما بدخول الشهر، فجعل لهما تأخيره للضرورة والمسافر في ذلك مثلهما.
وهذا أولى ما حُمل عليه معنى هذا الأثر حتى لا تضاد غيره من الآثار التي قد ذكرناها في هذا الباب. وكان من الحجة على أهل المقالة الأولى التي قد ذكرناها لأهل المقالة الثانية التي قد وصفناها، إنا قد رأيناهم كانوا مع رسول الله ﷺ بعد أن أباح لهم الإفطار في السفر يصومون فيه.
فمما روي في ذلك.
#3024
3024 - Na kanë treguar Jezid bin Sinani, Rebi' el-Xhizi dhe Salih bin Abdurrahmani, të cilët kanë thënë: Na ka treguar El-Ka'nebiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Sa'di, nga Uthman bin Hajjan ed-Dimashkiu, nga Umm ed-Derda (r.a.), e cila ka thënë: Ka thënë Ebu ed-Derda: Na kam parë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në disa nga udhëtimet e tij në një ditë me vapë të madhe, aq sa njeriu vendoste dorën mbi kokën e tij nga vapa e madhe, dhe askush prej nesh nuk ishte agjërueshëm përveç të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe Abdullah bin Rauahas (99).
٣٠٢٤ - ما حدثنا يزيد بن سنان وربيع الجيزي وصالح بن عبد الرحمن، قالوا: ثنا القعنبي، قال: ثنا هشام بن سعد، عن عثمان بن حيان الدمشقي، عن أم الدرداء ﵂ قالت: قال أبو الدرداء: لقد رأيتنا مع رسول الله ﷺ في بعض أسفاره في يوم شديد الحر، حتى أن الرجل ليضع يده على رأسه من شدة الحر، وما منا صائم إلا رسول الله ﷺ، وعبد الله بن رواحة (99).
#3025
3025 - Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Muavije, nga Asimi, nga Ebu Nadre, nga Xhabiri, i cili ka thënë: "Ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në një udhëtim; disa prej nesh ishin agjërueshëm e disa jo, dhe asnjëri nuk e qortonte tjetrin." (100)
٣٠٢٥ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس، قال: ثنا أبو معاوية، عن عاصم، عن أبي نضرة، عن جابر قال: كنا مع رسول الله ﷺ في سفر، فمنا الصائم ومنا المفطر، فلم يكن يعيب بعضنا على بعض" (100).
#3026
3026 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Kataden duke treguar nga Ebu Nadre, nga Ebu Seid el-Hudriu, i cili ka thënë: Ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) ditën e çlirimit të Mekës, në të nëntëmbëdhjetën ose të shtatëmbëdhjetën e Ramazanit. Disa agjëruan e disa nuk agjëruan, dhe as këta nuk i qortuan ata, e as ata nuk i qortuan këta (101).
٣٠٢٦ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا شعبة، قال: سمعت قتادة، يحدث، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد الخدري قال: كنا مع رسول الله صلى الله عليه
وسلم يوم فتح مكة لتسع عشرة أو لسبع عشرة من رمضان، فصام صائمون، وأفطر مفطرون، فلم يعب هؤلاء على هؤلاء، ولا هؤلاء على هؤلاء (101).
#3027
3027 - Na ka treguar Ali b. Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid b. Ebi Arube, nga Katade ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith), përveç se ai tha: 'për dymbëdhjetë' (102).
٣٠٢٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال ثنا سعيد بن أبي عروبة، عن قتادة … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: لاثنتي عشرة (102).
#3028
3028 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Ebi Abdullahu, nga Katadeja... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith), përveç se ai tha: për tetëmbëdhjetë (103).
٣٠٢٨ - حدثنا علي، قال: ثنا روح، قال: ثنا هشام بن أبي عبد الله عن قتادة … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال لثمان عشرة (103).
#3029
3029 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (104).
٣٠٢٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا وهب قال: ثنا هشام … فذكر بإسناده مثله (104).
#3030
3030 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith), përveç se ai nuk e përmendi çlirimin e Mekës (105).
٣٠٣٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال: ثنا هشام … فذكر بإسناده مثله غير أنه لم يذكر فتح مكة (105).
#3031
3031
- Na ka treguar Muhamed bin Amru, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Muavije, nga Asimi, nga Muvvark el-Axheli, nga
Enesi, i cili ka thënë: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në një udhëtim, dhe ndaluam në një ditë me vapë të madhe, e disa prej nesh ishin
agjërueshëm e disa jo. Ndaluam në një vend në një ditë të nxehtë, dhe ai që kishte më shumë hije ishte pronari i rrobës,
ndërsa disa prej nesh mbroheshin nga dielli me duart e tyre. Ata që agjëronin ranë, ndërsa ata që nuk agjëronin u ngritën, ngritën çadrat,
dhe u dhanë ujë kafshëve. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Sot, ata që nuk agjëruan e morën shpërblimin" (106).
٣٠٣١ - حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو معاوية، عن عاصم، عن مورّق العجلي، عن أنس قال: خرجنا مع رسول الله ﷺ في سفر، فنزلنا في يوم شديد الحر، فمنا الصائم ومنا المفطر، فنزلنا منزلا في يوم حار، وأكثرنا ظلًا صاحب الكساء، ومنا من يستر الشمس بيده، فسقط الصُّوّام، وقام المفطرون، فضربوا الأبنية، وسقوا الركاب. فقال رسول الله ﷺ: "ذهب المفطرون بالأجر اليوم" (106).
#3032
3032 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Humejd et-Tavili, nga Enes bin Maliku (r.a.), i cili ka thënë: Udhëtuam me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Ramazan, dhe as agjëruesi nuk e qortoi atë që nuk agjëronte, e as ai që nuk agjëronte nuk e qortoi agjëruesin (107).
Kjo që përmendëm në këto transmetime tregon se prishja e agjërimit nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe urdhri i tij drejtuar shokëve të tij për këtë, nuk do të thotë ndalim i agjërimit gjatë udhëtimit, por tregon lejueshmërinë e prishjes së agjërimit gjatë udhëtimit.
Dhe është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka agjëruar në udhëtim dhe gjithashtu nuk ka agjëruar.
٣٠٣٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن حميد الطويل، عن أنس بن مالك ﵁ قال سافرنا مع رسول الله ﷺ في رمضان، فلم يعب الصائم على المفطر، ولا المفطر على الصائم (107).
فدل عل ما ذكرنا في هذه الآثار أن ما كان من إفطار رسول الله ﷺ وأمره أصحابه بذلك ليس على المنع من الصوم في السفر، وأنه على الإباحة للإفطار في السفر.
وقد روي عن رسول الله ﷺ أنه صام في السفر وأفطر.
#3033
3033 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Ebi Arube, nga Abdus-Selami, nga Hammadi, nga Ibrahimi, nga Alkame, nga Ibn Mes'udi, se Pejgamberi (s.a.v.s.) agjëronte gjatë udhëtimit dhe nuk agjëronte (108).
٣٠٣٣ - حدثنا على بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا سعيد بن أبي عروبة، عن عبد السلام، عن حماد، عن إبراهيم، عن علقمة، عن ابن مسعود، أن النبي ﷺ كان يصوم في السفر ويفطر (108).
#3034
3034 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen b. Bishr, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mu'afa b. Imran, nga Mugire b. Zijad, nga Ata, nga Aisha, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëroi gjatë udhëtimit dhe e prishi atë (109).
Kjo tregon se udhëtari ka të drejtë të agjërojë dhe ka të drejtë të mos agjërojë. Hamza el-Eslemi e kishte pyetur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për agjërimin gjatë udhëtimit, dhe ai i tha: "Nëse dëshiron, agjëro, e nëse dëshiron, mos agjëro."
٣٠٣٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحسن بن بشر، قال: ثنا المُعافى بن عمران، عن مغيرة بن زياد، عن عطاء، عن عائشة قالت: صام رسول الله ﷺ في السفر وأفطر (109).
فدل ذلك على أن للمسافر أن يصوم وله أن يفطر، وقد سأل حمزة الأسلمي رسول الله ﷺ عن الصوم في السفر، فقال له: "إن شئت فَصُم، وإن شئت فأفطر".
#3035
3035 - Na ka treguar për këtë Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Seidi dhe Hishami bin Ebi Abdilah, nga Katade, nga Sulejman bin Jesari, nga Hamza bin Amër el-Eslemiu, për këtë (110).
٣٠٣٥ - حدثنا بذلك، علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا سعيد، وهشام بن أبي عبد الله، عن قتادة، عن سليمان بن يسار، عن حمزة بن عمرو الأسلمي بذلك (110).
#3036
3036 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekër el-Hanefiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulhamid bin Xhaferi, i cili ka thënë: Më ka treguar Imran bin Ebi Enesi, nga Sulejman bin Jesari, nga Hamza bin Amër el-Eslemiu … ngjashëm me të (111).
٣٠٣٦ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو بكر الحنفي، قال: ثنا عبد الحميد بن جعفر، قال: حدثني عمران بن أبي أنس، عن سليمان بن يسار، عن حمزة بن عمرو الأسلمي … مثله (111).
#3037
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٣٠٣٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة زوج النبي ﷺ أن حمزة بن عمرو الأسلمي قال لرسول الله ﷺ أصوم في السفر؟، وكان كثير الصيام، فقال له النبي ﷺ: "إن شئت فصم، وإن شئت فأفطر" (112).
فهذا رسول الله ﷺ قد أباح الصوم في السفر لمن شاء ذلك، والفطر لمن شاء ذلك. فثبت بهذا وبما ذكرناه قبله أن صوم رمضان في السفر جائز.
وذهب قوم (113) إلى أنه لا فضل لمن صام رمضان في السفر على من أفطر وقضاه بعد ذلك. وقالوا: ليس أحدهما أفضل من الآخر، واحتجوا في ذلك بتخيير النبي صلى
الله عليه وسلم، حمزة بن عمرو بين الإفطار في السفر والصوم، ولم يأمره بأحدهما دون الآخر.
وخالفهم في ذلك آخرون (114)، فقالوا: الصوم في السفر في شهر رمضان أفضل من الإفطار. وقالوا لأهل المقالة التي ذكرنا: ليس فيما ذكرتموه من تخيير النبي ﷺ لحمزة بين الصوم في السفر والفطر دليل على أنه ليس أحدهما أفضل من الآخر، ولكن إنما خيره بما له أن يفعله من الإفطار والصوم، وقد رأينا شهر رمضان يجب بدخوله الصوم على المسافرين والمقيمين جميعا إذا كانوا مكلفين. فلما كان دخول رمضان، هو الموجب للصيام عليهم جميعا، كان من عجل منهم أداء ما وجب عليه أفضل ممن أخره.
فثبت بما ذكرنا أن الصوم في السفر أفضل من الفطر، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد ﵏. وقد روي ذلك أيضا عن أنس بن مالك ﵁، وعن نفر من التابعين.
#3038
3038 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Hammadi, nga Seid bin Xhubejri, i cili ka thënë: Agjërimi është më i mirë, ndërsa mosagjërimi është lehtësim (rukhsah) (115). Domethënë: gjatë udhëtimit.
٣٠٣٨ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا سفيان، عن حماد، عن سعيد بن جبير، قال: الصوم أفضل والإفطار رخصة (115). يعني: في السفر.
#3039
3039 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Hammadi, nga Ibrahimi, Seid bin Xhubejri dhe Muxhahidi, se ata kanë thënë lidhur me agjërimin gjatë udhëtimit: "Nëse dëshiron, agjëro; e nëse dëshiron, mos agjëro. Mirëpo, agjërimi është më i mirë" (116).
٣٠٣٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن حماد، عن إبراهيم، وسعيد بن جبير، ومجاهد أنهم قالوا في الصوم في السفر: إن شئت صمت، وإن شئت أفطرت، والصوم أفضل (116).
#3040
3040
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh, i cili ka thënë: Na ka treguar Habib, nga Amr bin Herem, i cili ka thënë: Është pyetur
Xhabir bin Zejdi rreth agjërimit të Ramazanit gjatë udhëtimit. Ai tha: Agjëron kush dëshiron nëse ka mundësi
për këtë, përderisa nuk ngarkohet me diçka që i rëndon atij, dhe Allahu i Madhëruar me mosagjërimin ka dashur vetëm lehtësimin
për robërit e Tij (117).
٣٠٤٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا حبيب، عن عمرو بن هرم، قال: سئل جابر بن زيد عن صيام رمضان في السفر. فقال: يصوم من شاء إذا كان يستطيع ذلك ما لم يتكلف أمرا يشق عليه، وإنما أراد الله تعالى بالإفطار التيسير على عباده (117).
#3041
3041
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Bishr bin Bekri, nga el-Evzaiu, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Ebi
Kethiri, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Kasim bin Muhamedi, nga Aisheja: se ajo agjëronte gjatë udhëtimit në
vapë. Unë thashë: "Çfarë e shtyu atë në këtë?" Ai tha: "Ajo nxitonte (118).
Kjo është Aisheja (r.a.) e cila e shihte nxitimin në agjërimin e Ramazanit gjatë udhëtimit si më të vlefshëm sesa shtyrjen e tij për kur të ishte vendase. Dhe kjo ishte gjithashtu prej asaj me të cilën argumentonin ata që e urrenin agjërimin gjatë udhëtimit."
٣٠٤١ - حدثنا يونس، قال: أنا بشر بن بكر، عن الأوزاعي، قال: حدثني يحيى بن أبي كثير، قال: حدثني القاسم بن محمد، عن عائشة: أنها كانت تصوم في السفر في الحر. فقلت: ما حملها على ذلك؟ فقال: إنها كانت تبادر (118).
فهذه عائشة ﵂ كانت ترى المبادرة بصوم رمضان في السفر أفضل من تأخير ذلك إلى الحضر. وكان أيضا مما احتج به من كره الصوم في السفر.
#3042
3042 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi (h)
dhe na ka treguar Rebi' el-Mu'adhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'ajb bin el-Lejthi, të dy kanë thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Jezid bin Ebi Habibi, nga Ebu el-Hajri, nga Mensur el-Kelbi, se Dihje bin Halifeja doli nga fshati i tij në Damask, për në një distancë sa fshati Ukbe (119) në Ramazan, kështu që ai e prishi agjërimin dhe bashkë me të e prishën edhe disa njerëz. Të tjerët nuk pëlqyen ta prishnin. Kur u kthye në fshatin e tij, tha: "Pasha Allahun, sot pashë diçka që nuk e kisha menduar se do ta shihja: një popull që u largua nga udhëzimi i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe shokëve të tij." Këtë ua tha atyre që agjëruan, pastaj tha: "O Allah, më merr tek Ti" (120).

Argumenti për ata që e pëlqyen agjërimin gjatë udhëtimit në këtë hadith ishte se Dihjeja qortoi vetëm atë që u largua nga udhëzimi i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe shokëve të tij. Pra, kushdo që agjëron në udhëtimin e tij në atë mënyrë, ai është i qortuar, ndërsa kushdo që agjëron në udhëtimin e tij pa u larguar nga udhëzimi i tij, por duke iu përmbajtur udhëzimit të tij, ai është i lavdëruar.
٣٠٤٢ - ما حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف (ح)
وحدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قالا: ثنا الليث، عن يزيد بن أبي حبيب، عن أبي الخير، عن منصور الكلبي، أن دحية بن خليفة، خرج من قريته بدمشق، إلى قدر قرية عقبة (119) في رمضان، فأفطر وأفطر معه أناس. وكره آخرون أن يفطروا. فلما رجع إلى قريته، قال والله لقد رأيت اليوم أمرا ما كنت أظن أن أراه: إن قوما رغبوا عن هدي رسول الله ﷺ وأصحابه يقول ذلك للذين صاموا، ثم قال: "اللهم اقبضني إليك" (120).
فكان من الحجة للذين استحبوا الصوم في السفر في هذا الحديث أن دحية إنما ذم من رغب عن هدي رسول الله ﷺ وأصحابه، فمن صام في سفره كذلك فهو مذموم، ومن صام في سفره غير راغب عن هديه بل على التمسك بهديه فهو محمود.
#3043
3043 - Na ka treguar Rabi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Zur'ah, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hajveh, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ebu el-Esved, se ai e ka dëgjuar Urveh bin ez-Zubejrin duke treguar nga Ebu Meravih el-Eslemi, nga Hamzeh bin Amr el-Eslemi (r.a.), shok i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), se ai ka thënë: O i Dërguari i Allahut! Unë agjëroj vazhdimisht,
a të agjëroj edhe gjatë udhëtimit? I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kjo është vetëm një lehtësim nga Allahu i Madhëruar për robërit; kush e pranon atë, kjo është mirë dhe bukur, e kush e lë atë, nuk ka gjynah për të" (121).
Tha: Hamzeh agjëronte gjithë kohën, si në udhëtim ashtu edhe në vendqëndrim, po ashtu edhe Ebu Meravih, dhe po ashtu edhe Urveh.
Kjo që përmendëm nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dëshmon se agjërimi gjatë udhëtimit është më i vlefshëm sesa mosagjërimi, dhe se mosagjërimi është vetëm një lehtësim.
٣٠٤٣ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو زرعة، قال: أنا حيوة، قال: أنا أبو الأسود، أنه سمع عروة بن الزبير يحدث، عن أبي مراوح الأسلمي، عن حمزة بن عمرو الأسلمي ﵁، صاحب رسول الله ﷺ أنه قال: يا رسول الله! إني أسرد
الصيام، أفأصوم في السفر؟ فقال رسول الله ﷺ: "إنما هي رخصة من الله ﷿ للعباد، من قبلها فحسن جميل، ومن تركها فلا جناح عليه" (121).
قال: وكان حمزة يصوم الدهر في السفر والحضر، وكان أبو مراوح كذلك، وكان عروة كذلك.
فدلّ ما ذكرنا عن رسول الله ﷺ أن الصوم في السفر أفضل من الإفطار، وأن الإفطار إنما هو رخصة.
#3044
3044
- Dhe na ka treguar Rebi' el-Xhizi, ka thënë: na ka treguar Ebu Zur'ah, ka thënë: na ka njoftuar Hajveh, ka thënë: na ka njoftuar Ebu
el-Esuad, nga Urve bin ez-Zubejr, se Aishja (r.a.) agjëronte vazhdimisht (gjithë kohën) si në udhëtim ashtu edhe kur ishte vendase (122).
٣٠٤٤ - وقد حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو زرعة، قال: أنا حيوة، قال: أنا أبو الأسود، عن عروة بن الزبير أن عائشة ﵂ كانت تصوم الدهر في السفر والحضر (122).
CHAPTER
٦ - باب صوم يوم عرفة
Agjërimi në ditën e Arafatit
6. Fasting on the Day of Arafah
#3045
3045 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Bekri (h)
dhe na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi (h)
dhe na ka treguar Bekr bin Idrisi dhe Salih bin Abdurrahmani, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu Abdurrahman el-Mukriu, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Musa bin Ulejji, nga babai i tij, nga Ukbeja -dhe Bekri e Salihu kanë thënë në hadithin e tyre: Ka thënë: E kam dëgjuar babanë tim duke treguar nga Ukbeja-, nga Profeti (s.a.v.s.), i cili ka thënë: "Vërtet, ditët e Kurban Bajramit, ditët e Teshrikut dhe dita e Arafatit janë festë e pjesëtarëve të Islamit, janë ditë të ngrënies dhe të pirjes" (123).
Ka thënë Ebu Xhaferi: Disa njerëz (124) janë mbështetur në këtë hadith, dhe e kanë konsideruar të papëlqyeshëm agjërimin e ditës së Arafatit, duke e bërë agjërimin e saj si agjërimin e ditës së Kurbanit.
Të tjerë (125) i kanë kundërshtuar ata në këtë, dhe kanë thënë: Nuk ka asgjë të keqe në agjërimin e ditës së Arafatit. Argumenti i tyre për këtë ishte se mund të jetë që Profeti (s.a.v.s.) me ndalimin e tij për agjërimin e ditës së
Arafatit në vendqëndrim (el-Maukif), sepse atje është festë, ndërsa në vende të tjera nuk është ashtu, dhe këtë e ka sqaruar Ebu Hurejra (r.a.).
٣٠٤٥ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا بشر بن بكر (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم (ح)
وحدثنا بكر بن إدريس، وصالح بن عبد الرحمن، قالا: ثنا أبو عبد الرحمن المقرئ، قالوا: ثنا موسى بن عُلي، عن أبيه، عن عقبة -وقال بكر وصالح في حديثهما: قال: سمعت أبي يحدث عن عقبة-، عن النبي ﷺ قال: "إن أيام الأضحى وأيام التشريق ويوم عرفة عيد أهل الإسلام، أيام أكل وشرب" (123).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (124) إلى هذا الحديث، فكرهوا به صوم يوم عرفة، وجعلوا صومه كصوم يوم النحر.
وخالفهم في ذلك آخرون (125)، فقالوا: لا بأس بصوم يوم عرفة. وكان من الحجة لهم في ذلك أنه قد يجوز أن يكون النبي ﷺ إنما أراد بنهيه عن صوم يوم
عرفة بالموقف، لأنه هناك عيد وليس في غيره كذلك، وقد بين ذلك أبو هريرة ﵁.
#3046
3046 - Na ka treguar Muhamed bin Idris el-Mekki dhe Ibn Ebi Davudi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harb, (h)

na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hausheb bin Akil, nga Mehdi el-Hexhri, nga Ikrime, i cili ka thënë: Ishim me Ebu Hurejren në shtëpinë e tij, dhe ai na tregoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar agjërimin e ditës së Arafatit në Arafat (126).

Ebu Hurejre (r.a.) njoftoi se ndalimi nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për agjërimin e ditës së Arafatit është veçanërisht për në Arafat. Ithtarët e mendimit të parë argumentuan për thënien e tyre gjithashtu me atë që
٣٠٤٦ - حدثنا محمد بن إدريس المكي، وابن أبي داود، قالا: ثنا سليمان بن حرب، (ح)
وحدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قالا: ثنا حوشب بن عقيل، عن مهدي الهجري، عن عكرمة، قال: كنا مع أبي هريرة في بيته، فحدثنا أن رسول الله ﷺ نهى عن صيام يوم عرفة بعرفة (126).
فأخبر أبو هريرة ﵁ أن النهي من رسول الله ﷺ عن صوم يوم عرفة، إنما هو بعرفة خاصة. واحتج أهل المقالة الأولى لقولهم أيضا بما
#3047
3047 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ismail bin Umeje, nga Nafiu, nga Ibn Umari, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), as Ebu Bekri, as Umari, as Uthmani dhe as Aliu (r.a.) nuk kanë agjëruar në ditën e Arafatit (127).
U është thënë atyre: Kjo gjithashtu te ne ka të bëjë me agjërimin në ditën e Arafatit gjatë qëndrimit (në Arafat), dhe këtë e ka sqaruar Ibn Umari (r.a.) në hadithe të tjera.
٣٠٤٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن إسماعيل بن أمية، عن نافع، عن ابن عمر قال: لم يصم رسول الله ﷺ ولا أبو بكر ولا عمر ولا عثمان ولا علي ﵃ يوم عرفة (127).
قيل لهم: هذا أيضا عندنا على الصيام يوم عرفة بالموقف، وقد بين ذلك ابن عمر ﵄ في غير هذا الحديث.
#3048
3048 - Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade dhe Ebu Daudi, kanë thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Abdullah bin Ebi Nexhih, nga babai i tij, nga një burrë, se një burrë e pyeti Ibn Omerin për agjërimin e ditës së Arafatit në vendqëndrim (Maukif), e ai tha: "Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe ai nuk e agjëroi atë, me Ebu Bekrin (r.a.) dhe ai nuk e agjëroi atë, me Omerin (r.a.) dhe ai nuk e agjëroi atë, me Osmanin (r.a.) dhe ai nuk e agjëroi atë. Unë nuk e agjëroj atë, as nuk të urdhëroj e as nuk të ndaloj; nëse dëshiron agjëroje, e nëse dëshiron mos e agjëro" (128).

Ky hadith sqaron se ajo që është transmetuar nga Nafiu, nga Ibn Omeri (r.a.), ka të bëjë me agjërimin në vendqëndrim (Maukif). Ndërsa nga Ibn Omeri (r.a.) është transmetuar lidhur me urdhrin për agjërimin e ditës së Arafatit ajo që
٣٠٤٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح بن عبادة، وأبو داود، قالا: ثنا شعبة، عن عبد الله بن أبي نجيح، عن أبيه، عن رجل، أن رجلا سأل ابن عمر عن صوم يوم عرفة بالموقف، فقال: خرجنا مع رسول الله ﷺ فلم يصمه، ومع أبي بكر ﵁ فلم يصمه، ومع عمر رضي عنه، فلم يصمه، ومع عثمان ﵁ فلم يصمه، وأنا لا أصومه، ولا آمرك ولا أنهاك، فإن شئت فصمه وإن شئت فلا تصمه (128).
فبين هذا الحديث أن ما روى عن نافع عن ابن عمر ﵄ هو على الصوم في الموقف. وقد روي عن ابن عمر ﵄ في الأمر بصوم يوم عرفة ما
#3049
3049
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sehl bin Bekari, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, i cili ka thënë:
Na ka treguar Rekabe, nga Xhebele bin Suhejmi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Omerin (r.anhuma) duke u pyetur për agjërimin e ditës së xhuma,
dhe ditës së Arafatit, dhe ai urdhëroi për agjërimin e tyre (129).
Dhe është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) rreth shpërblimit të agjërimit të ditës së Arafatit nga hadithi i Ibn Omerit dhe Ebu Katade el-Ensariut (r.anhuma), ajo që
٣٠٤٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سهل بن بكار، قال: ثنا أبو عوانة، قال: ثنا رقبة، عن جبلة بن سحيم، قال: سمعت ابن عمر ﵄ يسئل عن صوم يوم الجمعة، ويوم عرفة، فأمر بصيامهما (129).
وقد روي عن رسول الله ﷺ في ثواب صوم يوم عرفة من حديث ابن عمر، وأبي قتادة الأنصاري ﵃، ما قد
#3050
3050
- Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Ruh, ka thënë: Na ka treguar Shu'be, ka thënë: Kam dëgjuar Gajlan bin Xherir
duke treguar nga Abdullah bin Ma'bed, nga Ebu Katade el-Ensari: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet për
agjërimin e ditës së Arafatit, e ai tha: "Ai shlyen (mëkatet e) vitit të kaluar dhe atij që mbetet" (130).
٣٠٥٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، قال: سمعت غيلان بن جرير يحدث عن عبد الله بن معبد، عن أبي قتادة الأنصاري: أن رسول الله ﷺ سئل عن صوم يوم عرفة، فقال: "يكفر السنة الماضية والباقية" (130).
#3051
3051 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Gajlan bin Xheririn duke treguar nga Abdullah bin Ma'bed ez-Zemani, e ky nga Ebu Katade, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.):
"Unë shpresoj te Allahu që agjërimi i ditës së Arafatit t'i shlyejë (mëkatet e) vitit të kaluar dhe vitit të ardhshëm" (131).
٣٠٥١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا أبي، قال: سمعت غيلان بن جرير، يحدث عن عبد الله بن معبد الزماني، عن أبي قتادة، قال: قال رسول الله ﷺ: "إني أحتسب على الله في صيام يوم عرفة أن يكفر السنة التي قبله، والسنة التي بعده" (131).
#3052
3052 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Mein, ka thënë: Na ka treguar el-Mu'temir, ka thënë: I kam lexuar el-Fudajlit, ka thënë: Më ka treguar Ebu Hariz, se ai e ka dëgjuar Seid bin Xhubejrin duke thënë: Një burrë e pyeti Ibn Omerin (r.anhuma) rreth agjërimit të ditës së Arafatit, e ai tha: "Kur ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), ne e konsideronim atë të barabartë me agjërimin e një viti (132)."
Me këtë transmetim nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) vërtetohet nxitja për agjërimin e ditës së Arafatit. Kjo tregon se ajo që u konsiderua e papëlqyeshme nga agjërimi i saj në transmetimet e para, ishte për shkak të rrethanës që përmendëm, që është qëndrimi në Arafat për shkak të lodhjes së tyre të madhe, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٣٠٥٢ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا يحيى بن معين، قال: ثنا المعتمر، قال: قرأت على الفضيل، قال: حدثني أبو حريز، أنه سمع سعيد بن جبير يقول: سأل رجل ابن عمر ﵄ عن صوم يوم عرفة، قال: كنا ونحن مع رسول الله ﷺ نعدله بصوم سنة (132).
فثبت بهذا الأثر عن رسول الله ﷺ الترغيبُ في صوم يوم عرفة. فدل ذلك أن ما كره من صومه في الآثار الأول هو للعارض الذي ذكرنا من الوقوف بعرفة لشدة تعبهم، وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
٧ - باب: صوم يوم عاشوراء
Agjërimi në ditën e Ashures
7. Fasting on the Day of Ashura
#3053
3053 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga Abdullah bin Ebi Bekri, nga Habib bin Hind bin Esma, nga babai i tij, i cili ka thënë: Më dërgoi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) te populli im nga fisi Eslem dhe më tha: "Thuaju atyre: 'Le të agjërojnë ditën e Ashures, e kushdo prej tyre që ka ngrënë në fillim të ditës, le të agjërojë pjesën e mbetur të saj'" (133).
٣٠٥٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا ابن إسحاق، عن عبد الله بن أبي بكر، عن حبيب بن هند بن أسماء، عن أبيه قال: بعثني رسول الله ﷺ إلى قومي من أسلم، فقال: قل لهم: "فليصوموا يوم عاشوراء فمن وجدت منهم قد أكل من صدر يومه، فليصم آخره" (133).
#3054
3054
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Ruh, ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Katade, nga Abdur
rahman bin Seleme el-Huzai - ai është Ibn el-Minhal -, nga xhaxhai i tij, ka thënë: Shkuam te i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) në mëngjesin e ditës së Ashures, pasi kishim ngrënë, e ai tha: "A keni agjëruar sot?", ne i thamë:
Kemi ngrënë, ai tha: "Atëherë plotësojeni pjesën e mbetur të ditës suaj" (134).
٣٠٥٤ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، عن عبد الرحمن بن سلمة الخزاعي -هو ابن المنهال-، عن عمه، قال: غَدَونا على رسول الله ﷺ صبيحة يوم عاشوراء، وقد تغدّينا، فقال: "أصمتم هذا اليوم؟ "، فقلنا: قد تغدينا، قال: "فأتموا بقية يومكم" (134).
#3055
3055 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajb, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijad, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Katade, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Ebu el-Minhalin duke treguar nga xhaxhai i tij - i cili ishte nga fisit Eslem - se disa njerëz erdhën te Profeti (s.a.v.s.), ose disa prej tyre në ditën e Ashurasë, dhe ai tha: "A keni agjëruar sot?". Ata thanë: Jo, dhe tashmë kemi ngrënë. Ai tha: "Atëherë agjëroni pjesën e mbetur të ditës suaj" (135).

Ebu Xhaferi ka thënë: Në këto transmetime ka argument për obligueshmërinë e agjërimit të ditës së Ashurasë, dhe në urdhrin e Profetit (s.a.v.s.) drejtuar atyre për ta agjëruar atë pasi ishte gdhirë dita, ka dëshmi se kushdo që e ka obligim agjërimin e një dite të caktuar, por nuk ka bërë nijet për agjërimin e saj gjatë natës, i mjafton të bëjë nijet për agjërimin e saj pasi të gdhihet, nëse kjo ndodh para zevalit (mesditës), sipas asaj që kanë thënë dijetarët për këtë çështje.

Lidhur me agjërimin e Ashurasë është transmetuar edhe më shumë sesa ajo që kemi përmendur.
٣٠٥٥ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: حدثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، قال: سمعت أبا المنهال، يحدث عن عمه -وكان من أسلم-، أن أناسا أتوا النبي ﷺ، أو بعضهم يوم عاشوراء، فقال: "أصمتم اليوم؟ ". فقالوا: لا، وقد أكلنا فقال: "فصوموا بقية يومكم" (135).
قال أبو جعفر: ففي هذه الآثار وجوب صوم يوم عاشوراء، وفي أمر النبي ﷺ إياهم بصومه بعدما أصبحوا دليل على أنّ منْ كان في يوم عليه صومه بعينه؛ ولم يكن نوى صومه من الليل؛ أنه يجزئه أن ينوي صومه بعدما أصبح إذا كان ذلك قبل الزوال على ما قال أهل العلم في ذلك.
وقد روي في صوم عاشوراء ما زاد على ما ذكرنا.
#3056
3056 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Dhekvani, nga Er-Rubejji bint Muavvidh, i cili ka thënë: E pyeta atë për agjërimin e ditës së Ashures, dhe ajo tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dërgoi lajmëtar te ensarët (136): "Kush është gdhirë duke agjëruar, le ta vazhdojë agjërimin e tij, dhe kush është gdhirë pa agjëruar, le ta plotësojë pjesën e mbetur të ditës" (137).
Ne vazhduam ta agjëronim atë pas kësaj, dhe i bënim fëmijët tanë ta agjëronin kur ishin të vegjël. Ne u punonim atyre lodra prej leshi; kur ata na kërkonin ushqim, ne u jepnim lodrën.
Në këtë hadith thuhet se ata ua ndalonin fëmijëve të tyre ushqimin dhe i bënin të agjëronin në ditën e Ashures.
Kjo sipas nesh nuk është e lejuar, sepse fëmijët nuk janë të obliguar me agjërim, as me namaz, e as me diçka tjetër. E si mund të jenë ata të obliguar me diçka prej tyre, kur Allahu i Madhëruar e ka ngritur lapsin (përgjegjësinë) prej tyre?
٣٠٥٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا يوسف بن يزيد، قال: ثنا خالد بن ذكوان، عن الربيع بنت معوّذ، قال: سألتها عن صوم يوم عاشوراء، فقالت: بعث رسول الله ﷺ في الأنصار (136)، "من كان أصبح صائما فليقم على صومه، ومن كان أصبح مفطرا فليتم آخر يومه" (137).
فلم نزل نصومه بعد، ونصومه صبياننا وهم صغار، ونتخذ لهم اللعبة من العهن؛ فإذا سألونا الطعام أعطيناهم اللعبة.
ففي هذا الحديث أنهم كانوا يمنعون صبيانهم الطعام، ويصومونهم يوم عاشوراء.
وهذا عندنا غير جائز، لأن الصبيان غير متعبدين بصيام ولا بصلاة، ولا بغير ذلك. وكيف يكونون متعبدين بشيء من ذلك، وقد رفع الله ﷿ عنهم القلم؟.
#3057
3057
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Xherir bin Hazimi, nga Sulejman
el-A'meshi, nga Ebu Dhubjani, nga Abdullah bin Abbasi, nga Ali bin Ebi Talibi (r.a.), nga i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Lapsi është ngritur nga tre: nga fëmija derisa të rritet, nga i fjeturi derisa
të zgjohet, dhe nga i çmenduri derisa t'i kthehet mendja" (138).
٣٠٥٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني جرير بن حازم، عن سليمان الأعمش، عن أبي ظبيان، عن عبد الله بن عباس، عن علي بن أبي طالب ﵃، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "رفع القلم عن ثلاثة عن الصبي حتى يكبر، وعن النائم حتى يستيقظ، وعن المجنون حتى يفيق" (138).
#3058
3058 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Affani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Hammadi, nga Ibrahimi, nga Esvedi, nga Aisheja (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (139).

Dhe janë transmetuar rreth shfuqizimit të agjërimit të ditës së Ashures nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) transmetime të sakta.
٣٠٥٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عفان، قال: ثنا حماد، عن حماد، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة ﵂، عن رسول الله ﷺ … مثله (139).
وقد روي في نسخ صوم يوم عاشوراء عن رسول الله ﷺ آثار صحيحة.
#3059
3059
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mubarek bin Fedale, nga
Ibrahim bin Ismaili, nga Shekik bin Seleme, i cili ka thënë: Hyra te Ibn Mes'udi në ditën e
Ashurasë, ndërsa ai kishte hurma të freskëta. Ai tha: "Afrohu!" Unë i thashë: "Kjo është dita e Ashurasë dhe unë jam agjërueshëm." Ai tha:
"Për agjërimin e kësaj dite kemi qenë të urdhëruar para Ramazanit (140)."
٣٠٥٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا المبارك بن فضالة، عن إبراهيم بن إسماعيل، عن شقيق بن سلمة، قال: دخلتُ على ابن مسعود يوم عاشوراء وعنده رطب، فقال: ادنه فقلت: إن هذا يوم عاشوراء وأنا صائم، فقال: إن هذا اليوم أمرنا بصيامه قبل رمضان (140).
#3060
3060
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga
babai i tij, nga Umare bin Umejri, nga Kajs bin es-Sekeni, nga Ibn Mesudi (r.a.), i cili ka thënë: Atij i erdhi
një burrë ndërsa ai po hante, dhe ai i tha: "Urdhëro!", e ai u përgjigj: "Unë jam me agjërim." Atëherë
Abdullahu i tha: "Ne e agjëronim atë, pastaj u la", d.m.th. ditën e Ashures (141).
٣٠٦٠ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن أبيه، عن عمارة بن عمير، عن قيس بن السَّكن، عن ابن مسعود ﵁، قال: أتاه رجل وهو يأكل، فقال له: هلمَّ، فقال: إني صائم، فقال له عبد الله: كنا نصومه، ثم ترك يعني: يوم عاشوراء (141).
#3061
3061 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Urve bin Ez-Zubejri, se Aishja (r.a.) e ka njoftuar atë, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) urdhëroi për agjërimin (142) e ditës së Ashures para se të bëhej obligim Ramazani. Kur u bë obligim Ramazani, ai tha: "Kush dëshiron le ta agjërojë Ashuren, e kush dëshiron le ta prishë (mos ta agjërojë)" (143).
٣٠٦١ - حدثنا نصر بن مرزوق، وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: أخبرني عقيل، عن ابن شهاب، قال: أخبرني عروة بن الزبير، أن عائشة ﵂ أخبرته، أن رسول الله ﷺ أمر بصوم (142) يوم عاشوراء قبل أن يفرض رمضان، فلما فرض رمضان فقال: "من شاء صام عاشوراء، ومن شاء أفطر" (143).
#3062
3062 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi dhe Shuejbi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Jezid bin Ebi Habib, se Iraku e ka njoftuar atë, se Urve e ka njoftuar atë, nga Aisheja (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (144).
٣٠٦٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، وشعيب، قالا: ثنا الليث، قال حدثني يزيد بن أبي حبيب، أن عراكا أخبره، أن عروة أخبره، عن عائشة ﵂، عن رسول الله ﷺ … مثله (144).
#3063
3063
- Na ka treguar Ibn Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejbani, nga El-Ash'athi, nga
Xhafer bin Ebi Thaur, nga Xhabir bin Semure (r.a.) ka thënë: i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëronte për agjërimin e
Ashures, na nxitonte për të dhe na e përkujtonte rregullisht atë. Kur u bë obligim Ramazani, ai nuk na urdhëroi, as nuk na
ndaloi dhe as nuk na e përkujtonte rregullisht atë (145).
٣٠٦٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا شيبان، عن الأشعث، عن جعفر بن أبي ثور، عن جابر بن سمرة ﵁ قال: كان رسول الله ﷺ يأمرنا بصوم عاشوراء، ويحثُّنا عليه ويتعاهدنا عليه، فلما فُرض رمضان لم يأمرنا، ولم ينهنا، ولم يتعاهدنا عليه (145).
#3064
3064 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Shuben, nga Seleme bin Kuhejli, nga el-Kasim bin Muhejmire, nga Ebu Ammari, nga Kajs bin Sad bin Ubade, i cili ka thënë:
Urdhëroheshim me agjërimin e Ashures para se të bëhej obligim Ramazani. Kur zbriti (obligimi i) Ramazanit, nuk u urdhëruam e as nuk u ndaluam prej tij, dhe ne e bëjmë atë (146).
٣٠٦٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: سمعت شعبة، عن سلمة بن كهيل، عن القاسم بن مخيمرة، عن أبي عمار، عن قيس بن سعد بن عبادة، قال: أمرنا بصوم عاشوراء قبل أن يفرض رمضان، فلما نزل رمضان لم نُؤمر ولم ننه عنه، ونحن نفعله (146).
#3065
3065 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Hakemin, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Kasim bin Muhajmeren, nga Amër bin Shurahbil, nga Kajs bin Sad ... të njëjtin (hadith) (147).
٣٠٦٥ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، قال: سمعت الحكم، قال: سمعت القاسم بن مُخيْمَرة، عن عمرو بن شرحبيل، عن قيس بن سعد … مثله (147).
#3066
3066 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Amir, nga Shube, nga el-Hakemi, nga el-Kasim bin Muhajmireh... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (148).
Në këto transmetime gjendet shfuqizimi i detyrueshmërisë së agjërimit të ditës së Ashures dhe dëshmia se agjërimi i saj është kthyer në vullnetar pasi kishte qenë i obligueshëm.
Janë transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) transmetime të tjera në të cilat ka dëshmi se agjërimi i saj ishte me zgjedhje dhe jo i obligueshëm. Prej tyre është ajo që
٣٠٦٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا سعيد بن عامر، عن شعبة، عن الحكم، عن القاسم بن مخيمرة … فذكر بإسناده مثله (148).
ففي هذه الآثار نسخ وجوب صوم يوم عاشوراء، ودليل أن صومه قد رُدَّ إلى التطوع بعد أن كان فرضا.
وقد رويت عن رسول الله ﷺ آثار أخر فيها دليل على أن صومه كان اختيارا لا فرضا. فمنها ما
#3067
3067 - Na ka treguar Ebu Bekre dhe Ali bin Shejbe, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ebu Bishri, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi (r.anhuma) se ai ka thënë: Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
erdhi në Medine, i gjeti hebrenjtë duke agjëruar ditën e Ashures dhe i pyeti ata. Ata thanë: "Kjo është dita në të cilën Allahu i Madhëruar e bëri Musain (a.s.) të triumfojë mbi Faraonin." Ai tha: "Ju keni më shumë të drejtë ndaj Musait sesa ata, andaj agjërojeni atë." (149).

Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e agjëroi atë vetëm si falënderim ndaj Allahut të Madhëruar për triumfin e Musait (a.s.) mbi Faraonin, kështu që kjo është sipas zgjedhjes, jo si detyrim.
٣٠٦٧ - حدثنا أبو بكرة، وعلي بن شيبة، قالا: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، عن أبي بشر، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس ﵄ أنه قال: لما قدم رسول الله صلى الله
عليه وسلم المدينة، وجد اليهود يصومون يوم عاشوراء فسألهم؛ فقالوا: هذا اليوم الذي أظهر الله ﷿ فيه موسى ﵇ على فرعون. فقال: "أنتم أولى بموسى منهم، فصوموه" (149).
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ إنما صامه شكرا الله ﷿ في إظهاره موسى ﵇ على فرعون، فذلك على الاختيار، لا على الفرض.
#3068
3068 - Na kanë treguar Ebu Bekre dhe Ibn Merzuki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Rauhu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Ebi Jezidi, se ai e ka dëgjuar Ibn Abbasin (r.a.) duke thënë: Nuk di që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) të ketë kërkuar agjërimin e ndonjë dite mbi të tjerat, përveç kësaj dite, ditës së Ashures, dhe muajit të Ramazanit (150).
٣٠٦٨ - وقد حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا رَوْح، قال: ثنا ابن جريج، قال: ثنا عبيد الله بن أبي يزيد، أنه سمع ابن عباس ﵄ يقول: ما علمتُ رسول الله ﷺ يتحرى صيام يوم على غيره إلا هذا اليوم، يوم عاشوراء، وشهر رمضان (150).
#3069
3069
- Na ka treguar Rabi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Muhamed el-Ezraki, i cili ka thënë: Na ka treguar Abd el-Xhabar
bin el-Uerd, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Ebi Mulejken duke thënë: Më ka treguar Ubejdullah bin Ebi Jezid,
nga Ibn Abbasi
(r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nuk ka asnjë ditë që ka vlerë më shumë se një ditë tjetër në agjërim, përveç muajit të Ramazanit dhe ditës së Ashures" (151).
٣٠٦٩ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أحمد بن محمد الأزرقي، قال ثنا عبد الجبار بن الورد، قال: سمعت ابن أبي مُليكة، يقول: حدثني عبيد الله بن أبي يزيد، عن ابن عباس
﵄، عن رسول الله ﷺ قال: "ليس ليوم فضل على يوم في الصيام إلا شهر رمضان، ويوم عاشوراء" (151).
#3070
3070
- Na ka treguar Ebu Bekre dhe Ibn Merzuki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ruhun, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhib bin Omer, i cili ka thënë: E kam dëgjuar El-Hakem bin El-A'rexh duke thënë: I thashë Ibn Abbasit (r.anhuma): Më trego për ditën e Ashurasë. Ai tha:
Për cilën gjendje (152) po pyet? I thashë: Po pyes për agjërimin e saj, cilën ditë të agjëroj? Ai tha: Kur të gdhihesh në të nëntën, gdhihu agjërueshëm. I thashë: Kështu agjëronte Muhamedi (s.a.v.s.)? Ai tha: Po (153).
Ky është Ibn Abbasi, prej të cilit është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai e agjëronte ditën e Ashurasë.
Dhe kjo ka treguar (154) se agjërimi i tij ishte zgjedhje (vullnetar) dhe jo obligim, sipas asaj që ka transmetuar Said bin Xhubejri nga Ibn Abbasi në njoftimin e tij për shkakun për të cilin i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëroi atë ditë.
٣٠٧٠ - حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا روح، قال: ثنا حاجب بن عمر، قال: سمعت الحكم بن الأعرج، يقول: قلت لابن عباس ﵄ أخبرني عن يوم عاشوراء قال: عن أي حاله (152) تسأل؟ قلت: أسأل عن صيامه، أي يوم أصوم؟ قال: إذا أصبحت من تاسعة فأصبح صائما. قلت: كذلك كان يصوم محمد ﷺ؟ قال نعم (153).
فهذا ابن عباس قد روي عنه، عن رسول الله ﷺ أنه كان يصوم يوم عاشوراء.
وقد دل ذلك (154) على صومه ذلك أنه كان اختيارا لا فرضا ما قد رواه سعيد بن جبير، عن ابن عباس في إخباره بالعِلَّة التي من أجلها صام رسول الله ﷺ يومئذ.
#3071
3071 - Na ka treguar El-Hasan bin Abdullah bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hejthem bin Xhemil, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik, nga Xhabiri, nga Sa'd bin Ubejde, nga Ebu Abdurrahmani, nga Aliu (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëronte ditën e Ashures (155).
Kjo mund të jetë gjithashtu për shkak të kuptimit që ka përmendur Ibn Abbasi (r.a.).
٣٠٧١ - وقد حدثنا الحسن بن عبد الله بن منصور، قال: ثنا الهيثم بن جميل، قال: ثنا شريك، عن جابر، عن سعد بن عبيدة، عن أبي عبد الرحمن، عن علي ﵁، أن رسول الله ﷺ كان يصوم يوم عاشوراء (155).
فقد يجوز أن يكون ذلك أيضا من أجل المعنى الذي ذكره ابن عباس ﵄.
#3072
3072 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Thuvejri, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Abdullah bin ez-Zubejrin (r.a.) duke thënë: Kjo është dita e Ashures, andaj agjërojeni atë, sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëronte ta agjëronim atë (156).\nKështu që, mund të jetë që kjo të jetë për shkak të arsyes që kemi përmendur gjithashtu.
٣٠٧٢ - وقد حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا إسرائيل، عن ثوير قال: سمعت عبد الله بن الزبير ﵄ يقول: هذا يوم عاشوراء، فصوموه، فإن رسول الله ﷺ كان يأمرنا بصومه (156).
فقد يجوز أن يكون ذلك للعلة التي ذكرناها أيضا.
#3073
3073 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Mejsere el-Vasiti, i cili ka thënë: Na ka treguar Mezide bin Xhabir nga nëna e tij (157), se Othmani e emëroi Ebu Musën mbi Kufën, e ai tha: "Dita e Ashures, agjërojeni këtë ditë, sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e agjëronte atë" (158).
Ky hadith mbart të njëjtin kuptim si hadithi i Ibn Abbasit gjithashtu.
٣٠٧٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال ثنا عبد الله بن ميسرة الواسطي، قال: ثنا مزيدة بن جابر عن أمه (157)، أن عثمان استعمل أبا موسى على الكوفة، فقال: يوم عاشوراء صوموا هذا اليوم، فإن رسول الله ﷺ كان يصومه (158).
فهذا الحديث يحتمل ما في حديث ابن عباس أيضا.
#3074
3074
- Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga el-Hurr b. es-Sajjah, nga Hunejde b. Halid, nga gruaja e tij, nga disa prej grave të Pejgamberit (s.a.v.s.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëronte nëntë (159) [ditët e para] të Dhul-Hixhes, ditën e Ashures dhe tri ditë nga çdo muaj (160). Edhe kjo është gjithashtu si ajo që ishte para saj.
٣٠٧٤ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أسد، قال: ثنا أبو عوانة، عن الحر بن الصيّاح، عن هُنَيدة بن خالد، عن امرأته عن بعض أزواج النبي ﷺ، أن رسول الله ﷺ كان يصوم تسع (159) ذي الحجة، ويوم عاشوراء، وثلاثة أيام من كل شهر (160). فهذا أيضا مثل الذي قبله.
#3075
3075 - Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar El-Hummani, ka thënë: Na ka treguar Ebu Usame, ka thënë: Na ka treguar Ebu Umejsi, nga Kajs bin Muslimi, nga Tarik bin Shihabi, nga Ebu Musa (r.a.) se ka thënë: Ka thënë Pejgamberi (s.a.v.s.): "Dita e Ashures ka qenë një ditë që e agjëronin hebrenjtë dhe e merrnin si festë, andaj agjërojeni edhe ju." (161).
Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) urdhëroi agjërimin e saj sepse hebrenjtë e agjëronin atë.
Ibn Abbasi ka njoftuar në hadithin e tij për shkakun se përse hebrenjtë e agjëronin atë, që ishte si falënderim ndaj Allahut të Madhëruar për fitoren e Musait (a.s.) mbi Faraonin, dhe se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu e agjëroi atë në të njëjtën mënyrë, ndërsa agjërimi për falënderim është zgjedhje, jo detyrim.
٣٠٧٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا أبو أسامة، قال: ثنا أبو عميس، عن قيس بن مسلم، عن طارق بن شهاب، عن أبي موسى ﵁ قال: قال النبي ﷺ: "قد كان يوم عاشوراء يوما تصومه اليهود، ويتخذونه عيدا، فصوموه أنتم" (161).
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ أمر بصومه لأن اليهود كانت تصومه.
وقد أخبر ابن عباس في حديثه بالعلة التي من أجلها كانت اليهود تصومه، أنها على الشكر منهم الله تعالى في إظهاره موسى ﵇ على فرعون، وإن رسول الله ﷺ أيضا صامه كذلك، والصوم للشكر اختيار، لا فرض.
#3076
3076
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin Umeri dhe Lejth bin Sa'di, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush prej jush dëshiron të agjërojë ditën e Ashures, le ta agjërojë atë, e kush nuk dëshiron, le ta lërë" (162).
٣٠٧٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: حدثني عبد الله بن عمر، والليث بن سعد، عن نافع، عن ابن عمر، أن رسول الله ﷺ قال: "من أحب منكم أن يصوم يوم عاشوراء فليصمه، ومن لم يحب فليدعه" (162).
#3077
3077 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga Nafiu, nga Ibn Omeri (r.a.), i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë në ditën e Ashurasë: "Vërtet, kjo është një ditë të cilën kurejshët e agjëronin në xhahilijet, andaj kush dëshiron ta agjërojë, le ta agjërojë, e kush dëshiron ta lërë, le ta lërë" (163).
٣٠٧٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا ابن إسحاق، عن نافع، عن ابن عمر ﵄، قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول في يوم عاشوراء: "إن هذا يوم كانت قريش تصومه في الجاهلية، فمن شاء أن يصومه فليصمه، ومن شاء أن يتركه فليتركه" (163).
#3078
3078 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Gajlan bin Xheririn duke treguar nga Abdullah bin Mabedi, nga Ebu Katade el-Ensari (164), nga Profeti (s.a.v.s.) se ai ka thënë për agjërimin e ditës së Ashurasë: "Unë shpresoj te Allahu që ai (agjërimi) t'i shlyejë mëkatet e vitit që ka kaluar" (165).
٣٠٧٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، قال: سمعت غيلان بن جرير يحدث، عن عبد الله بن مَعبد، عن أبي قتادة: الأنصاري؟ (164)، عن النبي ﷺ أنه قال في صوم يوم عاشوراء: "إني أحتسب على الله أن يكفر السنة التي قبله" (165).
#3079
3079 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Gijlanin... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (166).
٣٠٧٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا أبي، قال: سمعت غيلان … فذكر بإسناده مثله (166).
#3080
3080 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Mahdi bin Mejmuni dhe Hammad bin Zejdi, nga Ghajlani... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të (167).
Në këtë hadith thuhet se ai i urdhëroi ata ta agjëronin atë duke shpresuar shpërblimin për atë që u përmend në të lidhur me shlyerjen e mëkateve (kefaretin), dhe kjo sipas nesh nuk bie në kundërshtim me hadithin e Ibn Abbasit (r.a.), sepse mund të jetë që ai e agjëronte atë si falënderim ndaj Allahut për atë që Allahu e bëri Musain (a.s.) të triumfonte mbi Faraonin, kështu që ai e falënderon Allahun me të ashtu siç e falënderoi Ai për këtë, dhe me të shlyhen mëkatet e vitit të kaluar.
٣٠٨٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا مهدي بن ميمون، وحماد بن زيد، عن غيلان … فذكر بإسناده مثله (167).
ففي هذا الحديث أنه أمرهم بصومه احتسابا لما ذكر فيه من الكفارة، وليس هو بمخالف عندنا لحديث ابن عباس ﵁، لأنه قد يجوز أن يكون كان يصومه شكر الله لما أظهر الله موسى ﵇ على فرعون، فيشكر الله به ما شكره به من ذلك، فيكفر به عن السنة الماضية.
#3081
3081
- Na kanë treguar Ebu Bekre dhe Ibn Merzuki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Malik bin Enesi, nga
Ibn Shihabi, nga Humejd bin Abdurrahmani, se ai e ka dëgjuar Muaviun në vitin e haxhit, ndërsa ishte në minber
duke thënë: O banorë të Medines, ku janë dijetarët tuaj? E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë në këtë ditë:
"Kjo është dita e Ashures. Allahu nuk ua ka bërë obligim agjërimin e saj, ndërsa unë jam duke agjëruar. Kush dëshiron, le të agjërojë,
e kush dëshiron, le të mos agjërojë" (168).
Mund
të jetë që ai ka pasur për qëllim me fjalën e tij: "Allahu nuk ua ka bërë obligim agjërimin e saj", d.m.th.: agjërimin e asaj dite
në atë vit. Dhe në këtë nuk ka mohim që ai mund të ketë qenë i obliguar për ta në vitet që i paraprinë atij
viti, pastaj është shfuqizuar pas kësaj, bazuar në hadithet e para.
Është
vërtetuar shfuqizimi i agjërimit të ditës së Ashures që ishte farz, dhe është urdhëruar për të sipas zgjedhjes, dhe është njoftuar për
shpërblimin që ka në të, andaj agjërimi i saj është i mirë, dhe ajo është dita e dhjetë. Këtë e ka thënë Ibn Abbasi (r.a.) në
hadithin e Hakem bin el-Arexhit, dhe kjo është përmendur gjithashtu nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).
Kjo është transmetuar gjithashtu nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në lidhje me këtë.
٣٠٨١ - حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا روح، قال: ثنا مالك بن أنس، عن ابن شهاب، عن حميد بن عبد الرحمن، أنه سمع معاوية عام حجّ وهو على المنبر يقول: يا أهل المدينة أين علماؤكم، سمعت رسول الله ﷺ يقول في هذا اليوم: "هذا يوم عاشوراء، ولم يكتب الله عليكم صيامه وأنا صائم، فمن شاء فليصم، ومن شاء فليفطر" (168).
فقد يجوز أن يكون أراد بقوله: "ولم يكتب الله عليكم صيامه أي: صيام ذلك اليوم في ذلك العام. وليس في هذا نفي أن يكون قد كان كتب ذلك عليهم فيما تقدم ذلك العام من الأعوام، ثم نسخ بعد ذلك على ما تقدم من الأحاديث الأول.
فقد ثبت نسخ صوم يوم عاشوراء الذي كان فرضا، وأمر بذلك على الاختيار، وأخبر بما في ذلك من الثواب، فصومه حسن، وهو اليوم العاشر، قد قال ذلك ابن عباس ﵄ في حديث الحكم بن الأعرج، وذكر ذلك أيضا عن رسول الله ﷺ.
وقد روي عن رسول الله ﷺ في ذلك أيضا.
#3082
3082 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga El-Kasim bin Abbasi, nga Abdullah bin Umejri, nga Ibn Abbasi (r.anhuma), nga Profeti (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Nëse jetoj deri në vitin e ardhshëm, do të agjëroj ditën e nëntë" (169). Domethënë Ashuranë.
٣٠٨٢ - ما حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن القاسم بن عباس، عن عبد الله بن عمير، عن ابن عباس ﵄، عن النبي ﷺ قال: "لئن عشت إلى العام القابل لأصومن يوم التاسع" (169). يعني عاشوراء.
#3083
3083 - Na ka treguar Abu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Amir dhe Abu Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhi'b ...

Dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të, përveçse ai tha: "Sigurisht që do të agjëroj Ashuranë në ditën e nëntë" (170).
٣٠٨٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عامر، وأبو داود، قالا: ثنا ابن أبي ذئب … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: "لأصومن عاشوراء يوم التاسع" (170).
#3084
3084 - Na ka treguar Ibn Merzuku dhe Ali bin Shejbe, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhib ... dhe përmendi të njëjtën gjë si hadithi i Sulejman bin Shuajbit (171).

Fjala e tij: "Do të agjëroj Ashuren, ditën e nëntë" është një njoftim prej tij se ajo ditë do të jetë dita e Ashures, dhe fjala e tij: "Do të agjëroj ditën e nëntë" ka mundësinë të nënkuptojë: Do të agjëroj ditën e nëntë bashkë me të dhjetën, domethënë: që të mos synoj me agjërimin tim vetëm ditën e Ashures konkretisht, ashtu siç bëjnë hebrenjtë, por ta përziej atë me një ditë tjetër, kështu që ta kem agjëruar atë ndryshe nga si e agjërojnë hebrenjtë.

Është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.a.) diçka që tregon për këtë kuptim.
٣٠٨٤ - حدثنا ابن مرزوق وعلي بن شيبة، قالا: ثنا روح، قال: ثنا ابن أبي ذئب … فذكر مثل حديث سليمان بن شعيب (171).
فقوله: "لأصومن عاشوراء، يوم التاسع" إخبار منه على أنه يكون ذلك اليوم يوم عاشوراء، وقوله: "لأصومن يوم التاسع" يحتمل لأصومن يوم التاسع مع العاشر أي: لئلا أقصد بصومي إلى يوم عاشوراء بعينه، كما تفعل اليهود، ولكن أخلطه بغيره، فأكون قد صمته بخلاف ما تصومه يهود.
وقد روي عن ابن عباس ﵁ ما يدل على هذا المعنى.
#3085
3085 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ata'u, se e ka dëgjuar Ibn Abbasin duke thënë: Kundërshtoni hebrenjtë dhe agjëroni ditën e nëntë dhe të dhjetë (172).

Kjo tregon se Ibn Abbasi e ka interpretuar thënien e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Nëse jetoj deri vitin e ardhshëm, do të agjëroj ditën e nëntë", në atë që ne e kemi interpretuar, dhe gjithashtu është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në lidhje me këtë edhe ajo që
٣٠٨٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني عطاء، أنه سمع ابن عباس يقول: خالفوا اليهود، وصوموا يوم التاسع والعاشر (172).
فدل ذلك على أن ابن عباس قد صرف قول رسول الله ﷺ: "لئن عشتُ إلى قابل لأصومن يوم التاسع" إلى ما قد صرفناه إليه، وقد جاء عن رسول الله ﷺ في ذلك أيضا ما
#3086
3086 - Na tregoi Fehd-i, i cili ka thënë: Na tregoi Muhamed bin Imran bin Ebi Lejla, i cili ka thënë: Më ka treguar babai im, i cili ka thënë:
Më ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga Davud bin Aliu, nga babai i tij, nga gjyshi i tij, Ibn Abbasi (r.anhuma), nga
Profeti (s.a.v.s.) lidhur me agjërimin e ditës së Ashures: "Agjërojeni atë, dhe agjëroni një ditë para saj ose një ditë pas saj, dhe mos u ngjasoni me hebrenjtë" (173).
٣٠٨٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن عمران بن أبي ليلى، قال: حدثني أبي، قال: حدثني ابن أبي ليلى، عن داود بن علي، عن أبيه، عن جده ابن عباس ﵄، عن
النبي ﷺ في صوم يوم عاشوراء: "صوموه، وصوموا قبله يوما أو بعده يوما، ولا تشبهوا باليهود" (173).
#3087
3087 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Shihabi, nga Ibn Ebi Lejla ... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë (174).
Me këtë hadith vërtetohet ajo që përmendëm, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka synuar me agjërimin e ditës së nëntë vetëm që ta përfshijë
agjërimin e ditës së Ashures me agjërim tjetër, në mënyrë që ajo të mos jetë e synuar për agjërim vetëm si e tillë.
Ashtu siç është transmetuar prej tij lidhur me agjërimin e ditës së xhuma. Sepse ai...
٣٠٨٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا أبو شهاب، عن ابن أبي ليلى … فذكر بإسناده مثله (174).
فثبت بهذا الحديث ما ذكرنا أن رسول الله ﷺ إنما أراد بصوم يوم التاسع أن يدخل صومه يوم عاشوراء في غيره من الصيام حتى لا يكون مقصودا إلى صومه بعينه. كما جاء عنه في صوم يوم الجمعة. فإنه قد
#3088
3088
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid el-Asbehani, ka thënë: Na ka njoftuar Abdeh bin Sulejmani,
nga Seidi, e ai është: Ibn Ebi Arube, nga Katadeja, nga Seid bin el-Musejjibi, nga Abdullah bin
Amri (r.a.), ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri te Xhuvejrije (r.a.) ditën e xhuma ndërsa ajo ishte me agjërim, e i tha asaj:
"A agjërove dje?" Ajo tha: "Jo." Ai tha: "A do të agjërosh nesër?" Ajo tha: "Jo." Ai tha: "Prish agjërimin
atëherë" (175).
٣٠٨٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد الأصبهاني، قال أنا عبدة بن سليمان، عن سعيد وهو: ابن أبي عروبة، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب، عن عبد الله بن عمرو ﵄، قال: دخل النبي ﷺ على جُوَيرية ﵂ يوم الجمعة وهي صائمة، فقال لها: "أصمت أمس؟ " قالت: لا. قال: "أفلا تصومين غدا؟ " قالت: لا. قال: "فأفطري إذن" (175).
#3089
3089 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, i cili ka thënë: na ka treguar Shu'be, nga Katade, i cili ka thënë: e kam dëgjuar Ebu Ejjub el-Atekin duke treguar nga Xhuvejrije se Profeti (s.a.v.s.) hyri tek ajo... pastaj përmendi të njëjtën gjë (176).
٣٠٨٩ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، قال: سمعت أبا أيوب العتكي يحدث عن جويرية أن النبي ﷺ دخل عليها … ثم ذكر مثله (176).
#3090
3090 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, Hammad bin Seleme dhe Hemmami, nga Katade ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (177).
٣٠٩٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عبد الصمد، قال: ثنا شعبة، وحماد بن سلمة، وهمام، عن قتادة … فذكر بإسناده مثله (177).
#3091
3091
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Hassani, nga Muhamed bin
Amri, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejre, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Mos agjëroni ditën e
xhuma, përveç nëse agjëroni një ditë para saj ose një ditë pas saj" (178).
٣٠٩١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح، قال: ثنا هشام بن حسان، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة: أن رسول الله ﷺ قال: "لا تصوموا يوم الجمعة إلا أن تصوموا قبله يوما، أو بعده يوما" (178).
#3092
3092
- Na ka treguar Bekër bin Idrisi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ademi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubeja, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdylmelik bin
Umejri, i cili ka thënë: Kam dëgjuar një burrë nga fisi Beni el-Harith bin Ke'b duke treguar, nga Ebu Hurejreja, nga i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.) ... me kuptim të ngjashëm (179).
٣٠٩٢ - حدثنا بكر بن إدريس قال: ثنا آدم، قال: ثنا شعبة، قال: ثنا عبد الملك بن عمير، قال: سمعت رجلا من بني الحارث بن كعب يحدث، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … بمثل معناه (179).
#3093
3093 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed b. Seidi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, nga Abdylmelik b. Umejri, nga Zijad el-Harithi, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (180).
٣٠٩٣ - حدثنا فهد، قال ثنا محمد بن سعيد قال: أنا شريك، عن عبد الملك بن عمير، عن زياد الحارثي، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله (180).
#3094
3094 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Kasim bin Selam bin Miskin, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: E pyeta El-Hasanin për agjërimin e ditës së xhuma, e ai tha: "Është e ndaluar, përveç nëse agjërohet në ditë të njëpasnjëshme."

Pastaj tha: Më ka treguar Ebu Rafi', nga Ebu Hurejra (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar agjërimin e ditës së xhuma, përveç nëse agjërohet një ditë para saj ose një ditë pas saj (181).
٣٠٩٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا القاسم بن سلام بن مسكين، قال: ثنا أبي، قال: سألت الحسن عن صيام يوم الجمعة، فقال: نهي عنه إلا في أيام متتابعة.
ثم قال: حدثني أبو رافع، عن أبي هريرة ﵁ أن رسول الله ﷺ نهى عن صيام يوم الجمعة إلا في أيام قبله، أو بعده (181).
#3095
3095
- Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Ebi Habib, se Ebu el-Hajri i ka treguar atij, se Hudhejfe el-Bariki i ka treguar atij, se Xhunade bin Ebi Umeje el-Ezdi (r.a.) i ka treguar atij: Se ata hynë te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në një ditë të xhuma, dhe ai u ofroi atyre ushqim e u tha: "Hani". Ata thanë: Ne jemi agjërueshëm. Ai tha: "A keni agjëruar dje?" Ata thanë: Jo. Ai tha: "A do të agjëroni nesër?" Ata thanë: Jo. Ai tha: "Atëherë prishni agjërimin" (182).
٣٠٩٥ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن لهيعة، قال: ثنا يزيد بن أبي حبيب، أن أبا الخير حدثه، أن حذيفة البارقي حدثه، أن جنادة بن أبي أمية الأزدي ﵁ حدثه: أنهم دخلوا على رسول الله ﷺ في يوم جمعة، فقرب إليهم طعاما فقال: "كلوا". فقالوا: نحن صيام. فقال: "أصمتم أمس؟ " قالوا: لا. قال: "أفصائمون أنتم غدا؟ " قالوا: لا. قال: "فأفطروا" (182).
#3096
3096 - Na ka treguar Bahr bin Nasr, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Muavije bin Salihu, nga Ebu Bishri, nga Amir bin Ludejn el-Esh'ari, se ai e ka pyetur Ebu Hurejren (r.a.) rreth agjërimit të ditës së xhuma, e ai i tha: Ke rënë tek i mirinformuari, e kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Vërtet, dita e xhuma është festa juaj, andaj mos e bëni ditën e festës suaj ditë të agjërimit tuaj, përveç nëse agjëroni një ditë para saj ose pas saj" (183).
Ashtu siç është urryer që të synohet dita e xhuma veçanërisht me agjërim, përveç nëse bashkohet me një ditë para saj ose me një ditë pas saj, kështu që të ketë hyrë [në një agjërim që është bërë pjesë e tij, po ashtu edhe dita e Ashures është urryer të synohet veçanërisht me agjërim, përveç nëse bashkohet me një ditë para saj ose me një ditë pas saj, kështu që të ketë hyrë në agjërim derisa të bëhet pjesë e tij] (184).
Gjithashtu, sipas nesh, edhe ditët e tjera nuk duhet të synohen për agjërim veçanërisht ndonjëra prej tyre, ashtu siç nuk duhet të synohet agjërimi i ditës së Ashures apo i ditës së xhuma për vetë ato. Por synohet agjërimi në cilëndo ditë që të jetë.
Me atë që përmendëm rreth urrejtjes (mekruhit) që përshkruam, kemi pasur për qëllim dallimin midis muajit të Ramazanit dhe agjërimeve të tjera që njerëzit agjërojnë; sepse muaji i Ramazanit është i synuar me agjërimin e tij si muaj i caktuar, sepse obligimi i Allahut (xh.sh.) mbi robërit e Tij është agjërimi i tij konkretisht, përveç atij që ka arsyetim nga sëmundja ose udhëtimi, ndërsa muajt e tjerë nuk janë kështu.
Kjo është ana e asaj që është transmetuar rreth agjërimit të Ashures nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), të cilën e sqaruam dhe e shpjeguam në këtë kapitull, dhe prej Allahut kërkojmë sukses.
٣٠٩٦ - حدثنا بحر بن نصر، قال: ثنا ابن وهب، قال: حدثني معاوية بن صالح، عن أبي بشر، عن عامر بن لدين الأشعري، أنه سأل أبا هريرة ﵁ عن صيام يوم الجمعة، فقال: على الخبير وقعت، سمعت رسول الله ﷺ يقول: "إن يوم الجمعة عيدكم، فلا تجعلوا يوم عيدكم يوم صيامكم، إلا أن تصوموا قبله، أو بعده" (183).
فكما كره أن يقصد إلى يوم الجمعة بعينه بصيام إلا أن يخلط بيوم قبله، أو بيوم بعده، فيكون قد دخل [في صوم صار منه، فكذلك يوم عاشوراء كره أن يقصد إليه بعينه بصوم إلا أن يخلطه بيوم قبله أو بيوم بعده، فيكون قد دخل في صيام حتى صار منه] (184).
وكذلك عندنا سائر الأيام لا ينبغي أن يقصد إلى صوم يوم منها بعينه، كما لا ينبغي أن يقصد إلى صوم يوم عاشوراء أو يوم الجمعة لأعيانهما. ولكن يقصد إلى الصيام في أي الأيام كان.
وإنما أريد بما ذكرنا من الكراهة التي وصفنا التفرقة بين شهر رمضان، وبين سائر ما يصوم الناس غيره؛ لأن شهر رمضان مقصود بصومه إلى شهر بعينه، لأن فريضة الله ﷿ على عباده صومهم إياه بعينه، إلا من عذر منهم بمرض أو سفر، وغيره من الشهور ليس كذلك.
فهذا وجه ما روي في صوم عاشوراء عن رسول الله ﷺ، قد بيناه في هذا الباب وشرحناه، والله نسأله التوفيق.
CHAPTER
٨ - باب: صوم يوم السبت
Agjërimi në ditën e shtunë
8. Fasting on Saturday
#3097
3097 - Na tregoi Ibn Marzuk - ai është Ibrahimi -, ka thënë: Na tregoi Abu Asim, nga Thawr bin Jezid, nga Khalid bin Ma'dan, nga Abdullah bin Busr, nga motra e tij al-Samma', e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më ka thënë: "Mos agjëroni ditën e shtunë, përveç asaj që Allahu ua ka bërë obligim, edhe nëse ndonjëra prej jush nuk gjen asgjë tjetër përveç lëvores së një peme ose një dege rrushi, le ta përtypë atë" (185).

Abu Xha'fari ka thënë: Një grup njerëzish (186) kanë shkuar drejt këtij hadithi dhe e kanë urryer agjërimin vullnetar ditën e shtunë. Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë (187), dhe nuk kanë parë ndonjë të keqe në agjërimin e saj. Argumenti kundër tyre në këtë çështje ishte se ka ardhur hadithi nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai e ka ndaluar agjërimin e ditës së premte, përveç nëse agjërohet një ditë para saj ose një ditë pas saj.

Dhe ne e kemi përmendur këtë me zinxhirin e tij të transmetimit në atë që ka kaluar nga ky libër i yni, kështu që dita që vjen pas saj është dita e shtunë.

Në këto transmetime të përcjella ka lejim për agjërimin vullnetar të ditës së shtunë, dhe ato janë më të njohura dhe më të qarta ndër dijetarët sesa ky hadith shadh (anomal) që i ka kundërshtuar ato.

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka lejuar agjërimin e ditës së Ashurasë dhe ka nxitur për të, dhe nuk ka thënë: Nëse është dita e shtunë, mos e agjëroni atë.

Në këtë ka argument për përfshirjen e të gjitha ditëve në të. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Agjërimi më i dashur tek Allahu i Madhëruar është agjërimi i Daudit (a.s.), ai agjëronte një ditë dhe hante një ditë", dhe ne do ta përmendim këtë me zinxhirin e tij të transmetimit në vendin e tij në këtë libër tonin, në dashtë Allahu i Madhëruar.

Në këtë gjithashtu ka barazim mes ditës së shtunë dhe ditëve të tjera. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu ka urdhëruar agjërimin e ditëve të bardha. Dhe është transmetuar prej tij në lidhje me këtë ajo që...
٣٠٩٧ - حدثنا ابن مرزوق -هو إبراهيم-، قال: ثنا أبو عاصم، عن ثور بن يزيد، عن خالد بن معدان، عن عبد الله بن بسر، عن أخته الصماء قالت: قال لي رسول الله ﷺ: "لا تصومن يوم السبت في غير ما افترض الله عليكن، ولو لم تجد إحداكن إلا لحاء شجرة، أو عود عنب، فلتمضغه" (185).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (186) إلى هذا الحديث، فكرهوا صوم يوم السبت تطوعا. وخالفهم في ذلك آخرون (187)، فلم يروا بصومه بأسا. وكان من الحجة عليهم في ذلك أنه قد جاء الحديث عن رسول الله ﷺ أنه نهى عن صوم يوم الجمعة إلا أن يصام قبله يوم، أو بعده يوم.
وقد ذكرنا ذلك بإسناده فيما تقدم من كتابنا هذا، فاليوم الذي بعده هو يوم السبت.
ففي هذه الآثار المروية إباحة صوم يوم السبت تطوعا، وهي أشهر وأظهر في أيدي العلماء من هذا الحديث الشاذ الذي قد خالفها.
وقد أذن رسول الله ﷺ في صوم يوم عاشوراء وحض عليه، ولم يقل: إن كان يوم السبت فلا تصوموه.
ففي ذلك دليل على دخول كل الأيام فيه. وقد قال رسول الله ﷺ: "أحب الصيام إلى الله ﷿ صيام داود ﵇، كان يصوم يوما، ويفطر يوما" وسنذكر ذلك بإسناده في موضعه من كتابنا هذا إن شاء الله تعالى.
ففي ذلك أيضا التسوية بين يوم السبت وبين سائر الأيام. وقد أمر رسول الله ﷺ أيضا بصيام أيام البيض. وروي عنه في ذلك ما
#3098
3098 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Muhamed bin Abdurrahman dhe Hakimi, nga Musa bin Talha, nga Ibn el-Hutekije, nga Ebu Dherri, se Pejgamberi (s.a.v.s.) i tha një burri të cilin e urdhëroi të agjëronte të trembëdhjetën, të katërmbëdhjetën dhe të pesëmbëdhjetën (188).
٣٠٩٨ - حدثنا يونس قال: ثنا سفيان، عن محمد بن عبد الرحمن، وحكيم، عن موسى بن طلحة، عن ابن الحوتكية، عن أبي ذر، أن النبي ﷺ قال لرجل أمره بصيام ثلاث عشرة، وأربع عشرة، وخمس عشرة (188).
#3099
3099 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibbani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmami, i cili ka thënë: Na ka treguar Enes bin Sirini, nga Abdulmelik bin Katade bin Milhan el-Kajsi, nga babai i tij, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëronte të agjëronim netët e bardha: të trembëdhjetën, të katërmbëdhjetën dhe të pesëmbëdhjetën, dhe thoshte: "Ato janë si agjërimi i tërë vitit" (189).
E shtuna mund të bjerë në këto ditë ashtu siç mund të bjerë çdo ditë tjetër. Këtu gjithashtu ka lejim për agjërimin e ditës së shtunë si nafile (vullnetar).
Ez-Zuhriu (r.h.) e ka mohuar hadithin e es-Samma' (r.a.) rreth urrejtjes së agjërimit të ditës së shtunë dhe nuk e ka konsideruar atë prej haditheve të njerëzve të dijes pasi u njoh me të.
٣٠٩٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا حبان، قال: ثنا همام، قال: ثنا أنس بن سيرين، عن عبد الملك بن قتادة بن ملحان القيسي، عن أبيه، قال: كان رسول الله ﷺ
يأمرنا أن نصوم ليالي البيض: ثلاث عشرة، وأربع عشرة، وخمس عشرة، وقال: هي كهيئة الدهر (189).
وقد يدخل السبت في هذه كما يدخل فيها غيره من سائر الأيام. ففيها أيضا إباحة صوم يوم السبت تطوعا.
ولقد أنكر الزهري ﵀ حديث الصماء ﵂ في كراهة صوم يوم السبت، ولم يعده من حديث أهل العلم بعد معرفته به.
#3100
3100
- Na ka treguar Muhammed bin Humejd bin Hisham er-Ru'ajni, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Lejthi, i cili ka thënë: Ez-Zuhriu u pyet për agjërimin e ditës së shtunë, dhe ai tha: Nuk ka asgjë të keqe në të. Atij iu tha: Është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me urrejtjen e tij, e ai tha: Ky është një hadith himsi (190).
Ez-Zuhriu nuk e konsideroi atë si një hadith që mund të merret për bazë dhe e konsideroi të dobët. Sipas nesh - e Allahu e di më së miri - mund të jetë e lejueshme, nëse është i vërtetë, që ndalimi i agjërimit të tij të jetë bërë që të mos madhërohet ajo ditë, duke u përmbajtur nga ushqimi, pija dhe marrëdhëniet seksuale në të, ashtu siç bëjnë hebrenjtë.
Sa i përket atij që e agjëron atë jo me qëllim të madhërimit të saj, dhe as për atë që synojnë hebrenjtë duke lënë punën në të, kjo nuk është e urryer.
Nëse dikush thotë: Janë dhënë lehtësime për agjërimin e ditëve të caktuara me qëllim agjërimi, që janë ditët e bardha, kjo është dëshmi se nuk ka asgjë të keqe në synimin e agjërimit të një dite të caktuar.
Atij i thuhet: Është thënë se ditët e bardha janë urdhëruar të agjërohen sepse eklipsi ndodh në to dhe nuk ndodh në të tjera, dhe ne jemi urdhëruar të afrohemi tek Allahu i Madhëruar me namaz, lirim robërish dhe vepra të tjera të mira gjatë eklipsit. Kështu, u urdhërua agjërimi i këtyre ditëve që kjo të jetë një mirësi e kryer pas eklipsit, prandaj ky është një agjërim që nuk synon një ditë të caktuar në vetvete. Por është një agjërim [jo] i synuar në një kohë si falënderim ndaj Allahut të Madhëruar për një ngjarje që ka ndodhur në të, andaj nuk ka asgjë të keqe në këtë.
Gjithashtu, edhe dita e xhuma, nëse një njeri e agjëron atë si falënderim ndaj Allahut për një ngjarje si eklipsi i diellit apo i hënës, ose si falënderim ndaj Allahut të Madhëruar, nuk ka asgjë të keqe në këtë, edhe nëse nuk agjëron një ditë para saj ose pas saj.
٣١٠٠ - حدثنا محمد بن حميد بن هشام الرعيني، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: سئل الزهري عن صوم يوم السبت، فقال: لا بأس به، فقيل له: فقد روي عن رسول الله ﷺ في كراهته، فقال: ذاك حديث حمصي (190).
فلم يعده الزهري حديثا يقال به، وضعفه. وقد يجوز عندنا -والله أعلم-، إن كان ثابتا أن يكون إنما نهي عن صومه لئلا يعظم بذلك، فيمسك عن الطعام والشراب والجماع فيه، كما يفعل اليهود.
فأما من صامه لا لإرادته تعظيمه، ولا لما تريد اليهود بتركها السعي فيه، فإن ذلك غير مكروه.
فإن قال قائل: فقد رخص في صيام أيام بعينها مقصودة بالصوم، وهي أيام البيض، فهذا دليل على أن لا بأس بالقصد بالصوم إلى يوم بعينه.
قيل له: إنه قد قيل: إن أيام البيض إنما أمر بصومها، لأن الكسوف يكون فيها، ولا يكون في غيرها، وقد أمرنا بالتقرب إلى الله ﷿ بالصلاة والعتاق وغير ذلك من أعمال البر عند الكسوف، فأمر بصيام هذه الأيام، ليكون ذلك برًّا مفعولا بعقب الكسوف، فذلك صيام غير مقصود به إلى يوم بعينه في نفسه. ولكنه صيام [غير] مقصود به في وقت شكرا لله ﷿ لعارض كان فيه، فلا بأس بذلك.
وكذلك أيضا يوم الجمعة إذا صامه رجل شكرًا لله لعارض من كسوف شمس أو قمر، أو شكرا لله ﷿ فلا بأس بذلك، وإن لم يصم قبله ولا بعده يوما.
CHAPTER
٩ - باب الصوم بعد النصف من شعبان إلى رمضان
Agjërimi pas gjysmës së Shabanit deri në Ramazan
9. Fasting from the middle of Sha'ban until Ramadan
#3101
3101 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibbani dhe Jakub bin Is'haku, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Ibrahim el-Kass, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ala bin Abdurrahman, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra (r.a.) se Profeti (s.a.v.s.) ka thënë: "Nuk ka agjërim pas gjysmës së Shabanit deri në Ramadan" (191). Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (192) kanë shkuar drejt mendimit për papëlqyeshmërinë e agjërimit pas gjysmës së Shabanit deri në Ramadan, dhe janë argumentuar për këtë me këtë hadith.

Të tjerë (193) i kanë kundërshtuar ata, duke thënë: Nuk ka asgjë të keqe në agjërimin e tërë Shabanit, dhe ai është i mirë e jo i ndaluar. Ata janë argumentuar për këtë me...
٣١٠١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا حبّان ويعقوب بن إسحاق، قالا: ثنا عبد الرحمن بن إبراهيم القاص، قال: ثنا العلاء بن عبد الرحمن، عن أبيه، عن أبي هريرة ﵁ أن النبي ﷺ قال: "لا صوم بعد النصف من شعبان حتى رمضان" (191). قال أبو جعفر: فذهب قوم (192) إلى كراهة الصوم بعد النصف من شعبان إلى رمضان، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون (193)، فقالوا: لا بأس بصوم شعبان كله وهو حسن غير منهي عنه. واحتجوا في ذلك بما
#3102
3102 - Na ka treguar Ahmed bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar xhaxhai im Abdullah bin Vehb, i cili ka thënë: Më ka treguar Fudajl bin Ijad, nga Lejthi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e bashkonte Shabanin me Ramazanin (194).
٣١٠٢ - حدثنا أحمد بن عبد الرحمن، قال: ثنا عمي عبد الله بن وهب، قال: حدثني فضيل بن عياض، عن ليث، عن نافع، عن ابن عمر قال: كان رسول الله ﷺ يقرن شعبان برمضان (194).
#3103
3103 - Na ka treguar Ibrahim bin Muhamed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Mensuri, nga Salimi, nga Ebu Seleme, nga Ummu Seleme, e cila ka thënë: "Nuk e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) të agjërojë dy muaj rresht, përveç Shabanit dhe Ramazanit (195)."
٣١٠٣ - حدثنا إبراهيم بن محمد بن يونس، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن سالم، عن أبي سلمة، عن أم سلمة قالت: ما رأيت رسول الله ﷺ صام شهرين متتابعين إلا شعبان ورمضان (195).
#3104
3104 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Gusn Thabit bin Kajs, nga Ebu Seid el-Makburi, nga Usame bin Zejdi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) agjëronte dy ditë çdo javë dhe nuk i linte ato. I thashë: O i Dërguari i Allahut, të kam parë që nuk e lë agjërimin e dy ditëve çdo javë. Ai tha: "Cilat dy ditë?" Thashë: Ditën e hënë dhe ditën e enjte. Ai tha: "Ajo është e enjtja", ai tha: "Ato janë dy ditë në të cilat veprat i paraqiten Zotit të botëve, andaj dëshiroj që vepra ime të paraqitet ndërsa unë jam agjërueshëm." (196).
٣١٠٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا أبو الغصن ثابت بن قيس، عن أبي سعيد المقبري، عن أسامة بن زيد قال: كان رسول الله ﷺ يصوم يومين من كل جمعة لا يدعهما فقلت: يا رسول الله رأيتك لا تدع صوم يومين من كل جمعة قال: "أي يومين؟ " قلت: يوم الاثنين ويوم الخميس، قال: "ذلك الخميس، قال: "ذلك يومان تعرض فيهما الأعمال على رب العالمين، فأحب أن يعرض عملي وأنا صائم" (196).
#3105
3105
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Mehdiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Thabiti ... dhe e përmendi
me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë. Dhe shtoi: Nuk e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) të agjërojë në ndonjë muaj më shumë sesa
agjëronte në Shaban. I thashë: O i Dërguari i Allahut! Të kam parë të agjërosh në Shaban aq sa nuk agjëron në muajt e tjerë?
Ai tha: "Ky është një muaj për të cilin njerëzit janë neglizhentë, mes Rexhebit dhe Ramazanit, dhe është muaji në të cilin
veprat ngrihen te Zoti i botëve, andaj dëshiroj që vepra ime të ngrihet ndërsa jam me agjërim" (197).
٣١٠٥ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا عبد الرحمن بن مهدي، قال: ثنا ثابت … فذكر بإسناده مثله. وزاد قال: وما رأيت رسول الله ﷺ يصوم من شهر ما يصوم من شعبان، فقلت: يا رسول الله! رأيتك تصوم من شعبان ما لا تصوم من غيره من الشهور؟ قال: "هو شهر يغفل الناس عنه، بين رجب ورمضان، وهو شهر ترفع فيه الأعمال إلى رب العالمين، فأحب أن يرفع عملي وأنا صائم" (197).
#3106
3106
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, ka thënë: Më ka njoftuar Nafiu nga Jezidi, domethënë Jezid bin Abdullahu bin Usame bin el-Hadi i ka treguar atij, se Muhamed bin Ibrahimi i ka treguar atij, nga Ebu Seleme bin Abdurrahmani, nga Aisha se ajo ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk agjëronte në asnjë muaj aq sa agjëronte në Shaban; ai e agjëronte atë pothuajse të tërin, madje e agjëronte atë të tërin (198).
٣١٠٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا نافع عن يزيد، يعني يزيد بن عبد الله بن أسامة بن الهاد حدثه، أن محمد بن إبراهيم حدثه، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، عن عائشة أنها قالت: ما كان رسول الله ﷺ يصوم في شهر ما كان يصوم في شعبان، كان يصوم كله إلا قليلا، بل كان يصومه كله (198).
#3107
3107
- Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawud al-Tayalisi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami, nga Yahya,
nga Abu Salama, i cili ka thënë: Më ka treguar Aishja: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk agjëronte gjatë vitit më shumë
sesa agjëronte në Shaban, sepse ai e agjëronte atë të tërin (199).
٣١٠٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود الطيالسي، قال: ثنا هشام، عن يحيى، عن أبي سلمة، قال: حدثتني عائشة: أن رسول الله ﷺ كان لا يصوم من السنة أكثر من صيامه في شعبان، فإنه كان يصومه كله (199).
#3108
3108 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Bishri, nga El-Evzaiu, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Seleme, e cila ka thënë: Më ka treguar Aisha ... dhe përmendi të njëjtën gjë (200).
٣١٠٨ - حدثنا يونس، قال: أنا بشر، عن الأوزاعي، قال: حدثني يحيى، قال: حدثني أبو سلمة، قال: حدثتني عائشة … فذكر مثله (200).
#3109
3109
- Na ka treguar Ahmed b. Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar xhaxhai im, i cili ka thënë: Na ka treguar Usame b. Zejd
el-Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Muhamed b. Ibrahim, nga Ebu Seleme, i cili ka thënë: E pyeta Aishen për agjërimin
e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe ajo tha: Ai agjëronte aq shumë saqë thonim: Nuk do të ndalet së agjëruari, dhe nuk agjëronte aq shumë saqë thonim: Nuk do të agjërojë,
dhe ai agjëronte në Shaban, ose në pjesën më të madhe të Shabanit (201).
٣١٠٩ - حدثنا أحمد بن عبد الرحمن، قال: حدثنا عمي، قال: ثنا أسامة بن زيد الليثي، قال: حدثني محمد بن إبراهيم، عن أبي سلمة، قال: سألت عائشة عن صيام رسول الله ﷺ فقالت: كان يصوم حتى نقول لا يفطر، ويفطر حتى نقول لا يصوم، وكان يصوم شعبان، أو عامة شعبان (201).
#3110
3110
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid er-Rishk,
nga Muadhah el-Adevije, e cila ka thënë: E pyetën Aishen: A agjëronte i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tri
ditë nga çdo muaj? Ajo tha: Po. Atëherë i thanë asaj: Nga cilat? Ajo tha: Ai nuk e kishte problem se në cilën pjesë të muajit i agjëronte ato (202).
Ata thanë:
Në këto transmetime ka argument se nuk ka problem agjërimi i tërë muajit Shaban, dhe argumenti i të parëve
kundër tyre ishte se ajo që është transmetuar në këto lajme është vetëm njoftim për veprimin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), ndërsa
ajo që u përmend më parë e që përmban ndalimin është njoftim për fjalën e tij: kështu që duhet të konsiderohen të sakta të dy hadithet së bashku.
Kështu,
ajo që ka bërë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte e lejuar për të, ndërsa
ajo që ai e ka ndaluar ishte e ndaluar për të tjerët, kështu që gjykimi për të tjerët në këtë çështje është ndryshe nga gjykimi i tij, në mënyrë që të dy hadithet të jenë të sakta dhe të mos bien në kundërshtim.
Argumenti kundër tyre në këtë është se në hadithin e Usames nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) thuhet se ai ka thënë për Shabanin: "Ai është një muaj që njerëzit e neglizhojnë agjërimin e tij".
Kjo tregon se agjërimi i tij është më i mirë sesa mosagjërimi, dhe është transmetuar gjithashtu nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ajo që dëshmon për atë që përmendëm.
٣١١٠ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة، قال: ثنا يزيد الرشك، عن معاذة العدوية، قالت: سئلت عائشة أكان رسول الله ﷺ يصوم ثلاثة
أيام من كل شهر؟ قالت نعم، فقيل لها: من أيه؟ قالت: ما كان يبالي من أي الشهر صامها (202).
قالوا: في هذه الآثار دليل على أن لا بأس بصوم شعبان كله، وكان من حجة الأولين عليهم أن الذي روي في هذه الأخبار إنما هو إخبار عن فعل رسول الله ﷺ، وما قبل ذلك مما فيه النهي إخبار عن قوله: فكان ينبغي أن يصحح الحديثان جميعا.
فيجعل ما فعله رسول الله ﷺ كان مباحا له، وما نهى عنه كان محظورا على غيره، فيكون حكم غيره في ذلك خلاف حكمه حتى يصح الحديثان جميعا ولا يتضادان.
فكان من الحجة عليهم في ذلك أن في حديث أسامة عن رسول الله ﷺ أنه قال في شعبان: "هو شهر يغفل الناس عن صومه".
فدل ذلك أن صومه إياه أفضل من الإفطار وقد روي عن رسول الله ﷺ أيضا ما يدل على ما ذكرنا.
#3111
3111
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Sadaka bin Musa,
nga Thabiti, nga Enesi, se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Agjërimi më i mirë pas Ramazanit është ai i Shabanit" (203).
٣١١١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا موسى بن إسماعيل، قال: ثنا صدقة بن موسى، عن ثابت عن أنس، أن النبي ﷺ قال: "أفضل الصيام بعد رمضان شعبان" (203).
#3112
3112
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Salih el-Ezdi, ka thënë: Na ka treguar Jezid
bin Haruni, nga Sadaka bin Musa, nga Thabiti, nga Enesi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet: Cili
agjërim është më i miri, domethënë pas Ramazanit? Ai tha: "Agjërimi i Shabanit, në shenjë nderimi për Ramazanin." (204).
٣١١٢ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا عبد الرحمن بن صالح الأزدي، قال: ثنا يزيد بن هارون، عن صدقة بن موسى، عن ثابت، عن أنس قال: سئل رسول الله ﷺ أي الصوم أفضل يعني بعد رمضان؟ قال: "صوم شعبان تعظيما لرمضان" (204).
#3113
3113
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Muhamed et-Tejmi, ka thënë: Na ka njoftuar Hammadi, nga Thabiti, nga Mutarrif bin Abdullah bin esh-Shikhiri, nga Imran bin Husajni, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka thënë një burri: "A ke agjëruar diçka nga fundi (205) i Shabanit?" Ai tha: "Jo." Ai (s.a.v.s.) tha: "Kur të përfundosh agjërimin e Ramazanit, agjëro dy ditë" (206).
٣١١٣ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا عبيد الله بن محمد التيمي، قال: أنا حماد، عن ثابت، عن مطرف بن عبد الله بن الشخير، عن عمران بن حصين، أن رسول الله ﷺ قال لرجل: "هل صمت من سرر (205) شعبان؟ " قال: لا. قال: "فإذا أفطرت رمضان فصم يومين" (206).
#3114
3114
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ubejdullahu, ka thënë: Na ka njoftuar Hammadi, nga El-Xhurejri, nga
Ebu el-Ala, nga Mutarrif bin Abdullahu - ai është Ibn esh-Shikhiri - nga Imrani, nga Profeti (s.a.v.s.)
të njëjtën gjë, përveç se ai tha: "Agjëro një ditë" (207).
Ebu Xhaferi ka thënë: Kjo është në fund të Shabanit. Në këto transmetime nga urdhri i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) drejtuar umetit të tij është ajo që përputhet me veprimin e tij. Gjithashtu është transmetuar prej tij në lidhje me këtë ajo që
٣١١٤ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا عبيد الله، قال: أنا حماد، عن الجريري، عن أبي العلاء، عن مطرف بن عبد الله -هو ابن الشخير- عن عمران، عن النبي ﷺ مثله غير أنه قال: "صم يوما" (207).
قال أبو جعفر: وهذا في آخر شعبان. ففي هذه الآثار من أمر رسول الله ﷺ أمته ما قد وافق فعله. وقد روي عنه في ذلك أيضا ما قد
#3115
3115
- Na ka treguar Abu Bakra, ka thënë: Na ka treguar Abu Dawudi, ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Abi Abdullah, nga
Yahya bin Abi Kathir, nga Abu Salama, nga Abu Hurayra, ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Mos
ia paraprini Ramazanit me agjërimin e një dite apo dy ditëve, përveç nëse është një njeri që agjëronte një agjërim (të rregullt), le ta agjërojë atë." (208).
٣١١٥ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا هشام بن أبي عبد الله، عن يحيى بن أبي كثير، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تقدموا رمضان بصوم يوم ولا يومين إلا أن يكون رجلا كان يصوم صياما فليصمه" (208).
#3116
3116 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (209).
٣١١٦ - حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا مسلم بن إبراهيم قال: ثنا هشام … فذكر بإسناده مثله (209).
#3117
3117 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami, nga Muhammed bin Amri, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejre ... dhe e përmendi të njëjtën gjë (210).
٣١١٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح، قال: ثنا هشام، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة … فذكر مثله (210).
#3118
3118
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Ebi Seleme, i cili ka thënë: E kam dëgjuar El-Evzaiun, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Seleme, nga Ebu Hurejre, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtën gjë (211).
٣١١٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عمرو بن أبي سلمة، قال: سمعت الأوزاعي، قال: حدثني يحيى بن أبي كثير، قال: حدثني أبو سلمة، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله (211).
#3119
3119 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhu, i cili ka thënë: Na ka treguar Husejn el-Muallimi dhe Hisham bin Ebi Abdullahu, nga Jahja ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (212).
٣١١٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا روح، قال: ثنا حسين المعلم، وهشام بن أبي عبد الله، عن يحيى … فذكر بإسناده مثله (212).
#3120
3120 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vuadhiu - domethënë Jahja bin Salihu -, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Bilali, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Amru, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (213).
٣١٢٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوحاظي -يعني يحيى بن صالح-، قال: ثنا سليمان بن بلال، قال: ثنا محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله (213).
#3121
3121 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Amru... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë (214).

Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Përveç nëse kjo përkon me agjërimin që dikush prej jush e agjëronte, atëherë le ta agjërojë atë", kjo tregon për hedhjen poshtë të asaj që thanë ithtarët e mendimit të parë, dhe se agjërimi pas gjysmës së Shabanit deri në Ramazan ka të njëjtin gjykim si agjërimi i pjesës tjetër të kohës kur agjërimi është i lejuar.

Kur u vërtetua ky kuptim që përmendëm, kjo tregon se ndalimi që erdhi nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në hadithin e Ebu Hurejres (r.a.) të cilin e përmendëm në fillim të këtij kapitulli, nuk ishte për tjetër gjë veçse nga dhembshuria e tij për agjëruesit e Ramazanit, e jo për ndonjë kuptim tjetër.

Po ashtu, ne e urdhërojmë atë që agjërimi afër Ramazanit i shkakton dobësi që e pengon nga agjërimi i Ramazanit, që të mos agjërojë derisa të agjërojë Ramazanin, sepse agjërimi i Ramazanit është më parësor për të sesa agjërimi i asaj që nuk e ka obligim.

Ky është kuptimi mbi të cilin duhet të mbështetet kuptimi i atij hadithi, në mënyrë që të mos bie në kundërshtim me hadithet e tjera.

Gjithashtu, është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në atë që e urdhëroi Abdullah bin Amrin, diçka që tregon gjithashtu për këtë.
٣١٢١ - حدثنا علي بن معبد قال: ثنا عبد الوهاب قال: ثنا محمد بن عمرو … فذكر بإسناده مثله (214).
فلما قال رسول الله ﷺ: "إلا أن يوافق ذلك صوما كان يصومه أحدكم فليصمه"، دلّ ذلك على دفع ما قال أهل المقالة الأولى، وعلى أنّ ما بعد النصف من شعبان إلى رمضان حكم صومه حكم صوم سائر الدهر المباح صومه.
فلما ثبت هذا المعنى الذي ذكرنا دل ذلك أن النهي الذي كان من رسول الله ﷺ في حديث أبي هريرة ﵁ الذي ذكرناه في أوّل هذا الباب، لم يكن إلا على الإشفاق منه على صوّام رمضان، لا لمعنى غير ذلك.
وكذلك نأمر من كان الصوم بقرب رمضان يدخله به ضعف يمنعه من صوم رمضان أن لا يصوم حتى يصوم رمضان، لأن صوم رمضان أولى به من صوم ما ليس عليه صومه.
فهذا هو المعنى الذي ينبغي أن يحمل عليه معنى ذلك الحديث حتى لا يضاد غيره من هذه الأحاديث.
وقد روي عن رسول الله ﷺ فيما أمر به عبد الله بن عمرو ما يدل على ذلك أيضا.
#3122
3122
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amër bin Dinari, nga Amër bin Evsi, një burrë nga
fisi Thekif, nga Abdullah bin Amri, i cili ka thënë: Ka thënë Pejgamberi (s.a.v.s.): "Agjërimi më i dashur tek Allahu i Madhëruar është agjërimi i Davudit (a.s.). Ai agjëronte një ditë dhe nuk agjëronte një ditë tjetër" (215).
٣١٢٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن عمرو بن أوس رجل من ثقيف، عن عبد الله بن عمرو قال: قال النبي ﷺ: "أحب الصيام إلى الله ﷿ صيام داود ﵇ كان يصوم يوما، ويفطر يوما" (215).
#3123
3123 - Na ka treguar Bekr bin Idrisi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ademi (h)
dhe na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhu; që të dy kanë thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Zijad bin el-Fejjadi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Ijad-in duke thënë: E kam dëgjuar Abdullah bin Amrin duke treguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të njëjtin si ai (216).
٣١٢٣ - حدثنا بكر بن إدريس قال: ثنا آدم (ح)
وحدثنا ابن مرزوق قال: ثنا روح قالا: ثنا شعبة عن زياد بن الفياض قال: سمعت أبا عياضا قال: سمعت عبد الله بن عمرو يحدث، عن رسول الله ﷺ … مثله (216).
#3124
3124 - Na ka treguar Abu Bakra dhe Ali bin Shejbe, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amr bin Dinari, se Amr bin Evsi e ka njoftuar atë, nga Abdullah bin Amri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Agjërimi më i dashur tek Allahu i Madhëruar është agjërimi i Davudit; ai agjëronte gjysmën e kohës (çdo të dytën ditë)." (217).
٣١٢٤ - حدثنا أبو بكرة، وعلي بن شيبة، قالا ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني عمرو بن دينار، أن عمرو بن أوس أخبره، عن عبد الله بن عمرو، أن رسول الله ﷺ قال: "أحب الصيام إلى الله ﷿ صيام داود كان يصوم نصف الدهر" (217).
#3125
3125 - Na ka treguar Ibn Merzuki - domethënë Ibrahimi -, ka thënë: Na ka treguar Affani, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, ka thënë: Na ka treguar Thabiti, nga Shuajb bin Abdullah bin Amër, nga Abdullah bin Amër bin el-Asi, se ai erdhi te Profeti (s.a.v.s.), domethënë e pyeti atë për agjërimin, e ai i tha: "Agjëro një ditë dhe do të kesh (shpërblimin e) dhjetë ditëve." Ai tha: "Më shto o i Dërguari i Allahut, sepse unë kam fuqi." Ai tha: "Agjëro dy ditë dhe do të kesh nëntë ditë." Ai tha: "Më shto o i Dërguari i Allahut, sepse unë kam fuqi." Ai tha: "Agjëro tri ditë dhe do të kesh tetë ditë." (218).
٣١٢٥ - حدثنا ابن مرزوق -يعني إبراهيم-، قال ثنا عفان، قال: ثنا حماد بن سلمة، قال: ثنا ثابت، عن شعيب بن عبد الله بن عمرو، عن عبد الله بن عمرو بن العاص، أنه أتى النبي ﷺ يعني فسأله عن الصيام، فقال له: "صم يوما ولك عشرة أيام" قال: زدني يا رسول الله فإن بي قوة قال: "صم يومين ولك تسعة أيام" قال: زدني يا رسول الله فإن بي قوة، قال: "صم ثلاثة أيام، ولك ثمانية أيام" (218).
#3126
3126 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh, i cili ka thënë: Na ka treguar Husejn el-Muallim, nga Jahja bin Ebi Kethir, nga Ebu Seleme, nga Abdullah bin Amri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më tha: "Mjafton
për ty të agjërosh tri ditë nga çdo muaj, sepse çdo e mirë shpërblehet dhjetëfish, e kjo llogaritet si agjërim i tërë kohës." Unë u tregova i rreptë me veten, kështu që m'u bë e rreptë (m'u rëndua). Thashë: "Unë kam fuqi për më shumë se kjo." Ai tha: "Agjëro agjërimin e profetit të Allahut, Davudit (a.s.)." Thashë: "E çfarë është agjërimi i Davudit, profetit të Allahut?" Ai tha: "Gjysma e kohës." (219).
٣١٢٦ - حدثنا علي بن شيبة قال: ثنا روح قال: ثنا حسين المعلم، عن يحيى بن أبي كثير، عن أبي سلمة، عن عبد الله بن عمرو قال: قال لي رسول الله ﷺ: "إن من
حسبك أن تصوم من كل شهر ثلاثة أيام، بكل حسنة عشرة أمثالها فذلك صوم الدهر كله"، فشددتُ على نفسي فشدّد علي. فقلت: إني أطيق أكثر من ذلك. فقال: "صم صوم نبي الله داود ﵇" قلت: وما صوم داود نبي الله؟ قال: "نصف الدهر" (219).
#3127
3127 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishri, nga El-Evzaiu, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahjai... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (220).
٣١٢٧ - حدثنا يونس قال: ثنا بشر عن الأوزاعي قال: حدثني يحيى … فذكر بإسناده مثله (220).
#3128
3128 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Ebi Hafsa, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Shihabi, nga Seid bin el-Musejjibi dhe Ebu Seleme bin Abdurrahmani, nga Abdullah bin Amri, i cili ka thënë: I arriti lajmi të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) se unë po thosha: "Do të agjëroj gjithë kohën (përgjithmonë)", e ai tha: "Agjëro tri ditë nga çdo muaj". Thashë: "Unë mundem më shumë se aq". Ai tha: "Agjëro një ditë dhe mos agjëro dy ditë".

Thashë: "Unë mundem më shumë se aq". Ai tha: "Atëherë agjëro një ditë dhe mos agjëro një ditë, ky është agjërimi i Davudit (a.s.) dhe ai është agjërimi më i drejtë" (221).
٣١٢٨ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا محمد بن أبي حفصة، قال: ثنا ابن شهاب، عن سعيد بن المسيب وأبي سلمة بن عبد الرحمن، عن عبد الله بن عمرو قال: بلغ رسول الله ﷺ أني أقول: لأصومن الدهر، فقال: "صم ثلاثة أيام من كل شهر"، قلت: فإني أطيق أكثر من ذلك، قال: "صم يوما، وأفطر يومين"،
قلت: فإني أطيق أكثر من ذلك، قال: "فصم يوما وأفطر يوما، فذلك صوم داود ﵇ وهو أعدل الصيام" (221).
#3129
3129
- Na ka treguar Nasr bin Merzuk dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë:
Më ka treguar El-Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, se Saidi dhe Ebu Seleme e kanë njoftuar atë se Abd
Abdullah bin Amri ka thënë: I është treguar të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) … dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm (222).
٣١٢٩ - حدثنا نصر بن مرزوق وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح قال: حدثني الليث قال: حدثني عقيل، عن ابن شهاب أن سعيدا أخبره وأبا سلمة أن عبد عبد الله بن عمرو قال: أخبر رسول الله ﷺ … فذكر بإسناده مثله (222).
#3130
3130
- Na kanë treguar Muhammed b. Huzajme dhe Fehd, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah b. Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibnul-Had, nga Muhammed b. Ibrahim, nga Ebu Seleme, nga Abdullah b. Amër, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (223).
٣١٣٠ - حدثنا محمد بن خزيمة وفهد، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني ابن الهاد، عن محمد بن إبراهيم، عن أبي سلمة، عن عبد الله بن عمرو، عن رسول الله ﷺ … مثله (223).
#3131
3131
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na kanë treguar Vehbi dhe Ruhu, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shubeja, nga Sad bin Ibrahimi, nga Talha bin Hilali, ose Hilal bin Talha, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Abdullah bin Amrin duke thënë: Më ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "O Abdullah, agjëro tri ditë nga çdo muaj, {Kush vjen me një vepër të mirë, do të ketë dhjetëfishin e saj}", thashë: Unë kam fuqi për më shumë se aq, ai tha: "Agjëro agjërimin e Davudit, ai agjëronte një ditë dhe hante një ditë" (224).
٣١٣١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، وروح، قالا: ثنا شعبة، عن سعد بن إبراهيم، عن طلحة بن هلال، أو هلال بن طلحة قال: سمعت عبد الله بن عمرو، يقول: قال لي رسول الله ﷺ: "يا عبد الله صم ثلاثة أيام من كل شهر، ﴿مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا﴾ "، قلت: إني أطيق أكثر من ذلك، قال "صم صوم داود، كان يصوم يوما ويفطر يوما" (224).
#3132
3132
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdylaziz bin el-Muhtar, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid el-Hadha', i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Kilabe, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu el-Melih, i cili ka thënë: Hyra bashkë me babanë tënd, Zejd bin Amrin, te Abdullah bin Amr bin el-Asi, i cili na tregoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia kishte përmendur agjërimin e tij. Ai tha: Ai (Profeti) hyri tek unë dhe unë i hodha një jastëk prej lëkure të mbushur me fije palme, por ai u ul në tokë dhe më tha: "Të mjaftojnë tri ditë nga çdo muaj." Thashë: O i Dërguari i Allahut! Ai tha: "Atëherë pesë ditë." Thashë: O i Dërguari i Allahut! Ai tha: "Atëherë shtatë ditë." Thashë: O i Dërguari i Allahut! Ai tha: "Atëherë nëntë ditë." Thashë: O i Dërguari i Allahut! Ai tha: "Atëherë njëmbëdhjetë ditë." Thashë: O i Dërguari i Allahut! Ai tha - mendoj se tha: "Trembëdhjetë ditë." Thashë: O i Dërguari i Allahut! Ai tha: "Nuk ka agjërim mbi agjërimin e Davudit (a.s.), gjysmën e kohës: agjërim një ditë dhe ngrënie një ditë." (225).
٣١٣٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا معلى بن أسد، قال: ثنا عبد العزيز بن المختار، قال: ثنا خالد الحذاء، قال حدثني أبو قلابة، قال: حدثني أبو المليح، قال: دخلت مع أبيك زيد بن عمرو على عبد الله بن عمرو بن العاص، فحدثنا أن رسول الله ﷺ ذكر له صومه، قال: فدخل علي فألقيت له وسادة من أدم حشوها ليف، فجلس على الأرض وقال لي: "إنما يكفيك من كل شهر ثلاثة أيام" قلت: يا رسول الله، قال: "فخمسة أيام" قلت: يا رسول الله! قال: "فسبعة أيام" قلت: يا رسول الله! قال: "فتسعة أيام" قلت: يا رسول الله! قال: "فأحد عشر يوما" قلت: يا رسول الله قال: أظنه قال: "ثلاثة عشر يوما" قلت: يا رسول الله! قال: "لا صيام فوق صيام داود ﵇ شطر الدهر صيام يوم، وإفطار يوم" (225).
#3133
3133
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: na ka treguar Abdullah bin Rexha, i cili ka thënë: na ka treguar Zaide bin Kudame, nga Ata bin es-Saib, nga babai i tij, nga Abdullah bin Amri, i cili ka thënë: Më ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Si agjëron?" Thashë: "Agjëroj dhe nuk ha (nuk e ndërpres)." Ai tha: "Agjëro tri ditë nga çdo muaj." Thashë: "Unë kam fuqi për më shumë se aq." Tha: Dhe ai vazhdoi të më pakësonte (numrin e ditëve) e unë t'i kërkoja më shumë, derisa tha: "Atëherë agjëro agjërimin më të dashur tek Allahu i Madhëruar, agjërimin e Davudit (a.s.): agjëro një ditë dhe mos agjëro një ditë" (226).
٣١٣٣ - حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا عبد الله بن رجاء قال: ثنا زائدة بن قدامة، عن عطاء بن السائب، عن أبيه، عن عبد الله بن عمرو قال: قال لي رسول الله ﷺ: "كيف تصوم؟ " قلت: أصوم فلا أفطر قال: "صم من كل شهر ثلاثة أيام" قلت: إني أقوى من ذلك؟ قال: فلم يزل يناقصني وأناقصه حتى قال: "فصم أحب الصيام إلى الله ﷿ صوم داود ﵇ صوم يوم وإفطار يوم" (226).
#3134
3134
- Na ka treguar Abu Umejje, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Kadim, i cili ka thënë: Na ka treguar Mis'ar, nga Habib bin Ebi Thabit, nga Ebu el-Abas, nga Abdullah bin Amr, i cili ka thënë: Më ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "A nuk jam njoftuar se ti agjëron gjatë gjithë kohës dhe falesh gjatë gjithë natës?" Tha: Thashë: "Unë kam fuqi (për këtë)." Ai tha: "Nëse e bën këtë, shpirti do të lodhet (227) dhe syri do të dobësohet (futet brenda)." Tha: Thashë: "Unë kam fuqi." Ai tha: "Atëherë agjëro tri ditë nga çdo muaj." Tha: Thashë: "Unë kam fuqi." Ai tha: "Atëherë agjëro si agjërimi i vëllait tim Davudit (a.s.); ai agjëronte një ditë dhe hante një ditë, dhe nuk ikte (228) kur ndeshej (me armikun)" (229).
٣١٣٤ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا علي بن قادم، قال: ثنا مسعر، عن حبيب بن أبي ثابت، عن أبي العباس، عن عبد الله بن عمرو قال: قال لي رسول الله ﷺ: "ألم أنبأ أنك تصوم الدهر وتقوم الليل؟ " قال: قلت إني أقوى، قال: "إنك إذا فعلت نفهت (227) له النفس وهجمت له العين" قال: قلت: إني أقوى، قال: "فصم ثلاثة أيام من كل شهر" قال: قلت: إني أقوى، قال: "فصم صوم أخي داود ﵇ كان يصوم يوما ويفطر يوما ولا يفر (228) إذا لاقى" (229).
#3135
3135 - Na tregoi Junusi, i cili ka thënë: Na tregoi Esedi, i cili ka thënë: Na tregoi Shu'be, nga Habib bin Ebi Thabit, i cili ka thënë:
E kam dëgjuar Ebu el-Abasin, një burrë nga banorët e Mekës, i cili ishte poet dhe nuk dyshohej në hadith, të thotë:
E kam dëgjuar Abdullah bin Amrin... dhe përmendi të njëjtën gjë (230).
٣١٣٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا أسد، قال: ثنا شعبة، عن حبيب بن أبي ثابت، قال: سمعت أبا العباس رجلا من أهل مكة، وكان شاعرا وكان لا يتهم في الحديث قال: سمعت عبد الله بن عمرو … فذكر مثله (230).
#3136
3136
- Na ka treguar Abu Umayya, i cili ka thënë: Na ka treguar Surayj, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushaym, i cili ka thënë: Na kanë njoftuar Husayn dhe Mugira, nga Muxhahidi, nga Abdullah bin Amru, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka thënë atij: "Agjëro tri ditë nga çdo muaj" ... pastaj përmendi të ngjashmen me të (231).
٣١٣٦ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا سريج، قال: ثنا هشيم، قال: أنا حصين ومغيرة، عن مجاهد، عن عبد الله بن عمرو، أن رسول الله ﷺ قال له: "صم من كل شهر ثلاثة أيام" … ثم ذكر مثله (231).
#3137
3137
- Na ka treguar Ibn Marzuqu, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Gajlan bin Xheririn duke treguar nga Abdullah bin Ma'bed ez-Zemaniu, nga Ebu Katadeja, i cili ka thënë: I dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet për atë që agjëron një ditë dhe e prish një ditë. Ai tha: "Ky është agjërimi i Davudit (a.s.)" Ai tha: O i Dërguari i Allahut! Po ai që agjëron një ditë dhe e prish dy ditë? Ai tha: "Do të dëshiroja të kisha fuqi për këtë" (232).
Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e lejoi në këto transmetime të shumta agjërimin e një dite dhe prishjen e një dite gjatë gjithë kohës, kjo tregon se agjërimi pas gjysmës së Shabanit është prej asaj që ka hyrë në lejimin e Profetit (s.a.v.s.) për Abdullah bin Amrin.
Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٣١٣٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا أبي، قال: سمعت غيلان بن جرير يحدث، عن عبد الله بن معبد الزماني، عن أبي قتادة قال: سئل رسول الله صلى
الله عليه وسلم عمن يصوم يوما ويفطر يوما. قال: "ذاك صوم داود ﵇" قال: يا رسول الله! فكيف من يصوم يوما ويفطر يومين؟ قال: "وددت أني طُوّقتُ ذلك" (232).
فلما أباح رسول الله ﷺ في هذه الآثار المتواترة صوم يوم وإفطار يوم من سائر الدهر دل ذلك أن صوم ما بعد النصف من شعبان مما قد دخل في إباحة النبي ﷺ لعبد الله بن عمرو.
وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
١٠ - باب القبلة للصائم
Puthja për agjëruesin
10. Kissing for the fasting person
#3138
3138 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Ahmed ez-Zubejri, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Zejd bin Xhubejri, nga Ebu Jezid ed-Donni, nga Mejmune bint Sa'd, e cila ka thënë: Profeti (s.a.v.s.) u pyet për puthjen e agjëruesit dhe tha: "Të dy e kanë prishur agjërimin" (233).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (234) kanë ndjekur këtë mendim dhe kanë thënë: Nuk i lejohet burrit të puthë gjatë agjërimit të tij, e nëse puth, ai e ka prishur agjërimin. Ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që
٣١٣٨ - حدثنا علي بن مَعْبد، قال: ثنا أبو أحمد الزبيري، قال: ثنا إسرائيل، عن زيد بن جبير، عن أبي يزيد الضني، عن ميمونة بنت سعد قالت: سئل النبي ﷺ عن القُبلة للصائم فقال: "أفطرا جميعا" (233).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (234) إلى هذا، فقالوا: ليس للرجل أن يقبل في صومه وإن قبل فقد أفطر. واحتجوا في ذلك أيضا بما
#3139
3139 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin Ibrahim el-Hanthali, i cili ka thënë: I thashë Ebu Usames: A ju ka treguar Omer bin Hamza? Ai tha: Më ka njoftuar Salimi, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Omeri ka thënë:
E pashë Pejgamberin (s.a.v.s.) në ëndërr dhe pashë se ai nuk po më shikonte. I thashë: "O i Dërguari i Allahut, çfarë kam?" Ai tha: "A nuk je ti ai që puth ndërsa je agjërueshëm?" I thashë: "Pasha Atë që të dërgoi me të vërtetën, unë nuk do të puth më pas kësaj ndërsa jam agjërueshëm." Ai e pranoi këtë dhe pastaj tha: "Po" (235).
Dhe ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që është transmetuar nga Abdullah bin Mes'udi (r.a.).
٣١٣٩ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا إسحاق بن إبراهيم الحنظلي، قال: قلت لأبي أسامة: أحدثكم عمر بن حمزة؟ قال: أخبرني سالم، عن ابن عمر قال: قال عمر: رأيت النبي ﷺ في المنام، فرأيته لا ينظرني فقلت: يا رسول الله ما شأني؟ قال: "ألست الذي تقبّل وأنت صائم؟ " فقلت: والذي بعثك بالحق إني لا أقبل بعد هذا وأنا صائم، فأقر به ثم قال: "نعم" (235).
واحتجوا في ذلك أيضا بما روي عن عبد الله بن مسعود ﵁.
#3140
3140 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samed bin Abdul-Varithi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Mensuri, nga Hilal bin Jesafi, nga Haniu, i cili quhej el-Hezhaz, i cili ka thënë: Abdullahu u pyet për puthjen e agjëruesit, e ai tha: "Ai duhet të kompensojë një ditë tjetër" (236).
٣١٤٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عبد الصمد بن عبد الوارث، قال: ثنا شعبة، عن منصور، عن هلال بن يساف، عن هانئ وكان يسمى الهزهاز، قال: سئل عبد الله عن القبلة للصائم، فقال: يقضي يوما آخر (236).
#3141
3141 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'emmel, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Mensuri, nga Hilali, nga el-Hezhazhi, nga Abdullahu ... të njëjtin (hadith) (237).
Dhe ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që është transmetuar nga Omeri (r.a.) prej fjalës së tij.
٣١٤١ - حدثنا أبو بكرة قال: ثنا مؤمل قال: ثنا سفيان عن منصور عن هلال عن الهزهاز، عن عبد الله … مثله (237).
واحتجوا في ذلك أيضا بما روي عن عمر ﵁ من قوله.
#3142
3142 - Na ka treguar Ibn Marzuk-u, ka thënë: Na ka treguar Uthman bin Omer-i, nga Ibn Ebi Dhi'b-i, nga ez-Zuhriu, nga Seid bin el-Musejjibi, se Omer-i (r.a.) e ndalonte puthjen për agjëruesin (238).
٣١٤٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عثمان بن عمر، عن ابن أبي ذئب، عن الزهري، عن سعيد بن المسيب، أن عمر ﵁ كان ينهى عن القبلة للصائم (238).
#3143
3143 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Imran bin Muslimi, nga Zadhani, i cili ka thënë: Ka thënë Omeri (r.a.): "Të kafshoj një thëngjill të ndezur është më e dashur për mua sesa të puth ndërsa jam agjërueshëm" (239).
Dhe ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që është transmetuar nga Said bin el-Musejjibi.
٣١٤٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا شعبة، عن عمران بن مسلم، عن زاذان، قال: قال عمر ﵁: لأن أعض على جمرة أحب إلي من أن أقبل وأنا صائم (239).
واحتجوا في ذلك أيضا بما روي عن سعيد بن المسيب.
#3144
3144
- Na ka treguar Muhamed bin Humejdi, ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, ka thënë: Na ka treguar Musa bin A'jeni, nga
Abdylkerimi, nga Seid bin el-Musejjibi, lidhur me burrin që puth gruan e tij ndërsa është agjërueshëm, e ai ka thënë:
E prish agjërimin e tij (240).
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë (241), duke mos parë ndonjë problem në puthjen për agjëruesin nëse ai nuk ka frikë se kjo do ta nxisë atë drejt diçkaje tjetër që i ndalohet agjëruesit.
Dhe ishte
argumenti i tyre lidhur me atë që pretenduan kundër tyre ithtarët e mendimit të parë se është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me lejueshmërinë e puthjes për agjëruesin diçka që është më e qartë se hadithi i Mejmune bint Sa'dit dhe më parësor për t'u marrë si bazë. Dhe kjo është ajo që
٣١٤٤ - حدثنا محمد بن حميد، قال: ثنا علي بن مَعْبد، قال: ثنا موسى بن أعين، عن عبد الكريم، عن سعيد بن المسيب، في الرجل يقبل امرأته وهو صائم، فقال: ينقض صومه (240).
وخالفهم في ذلك آخرون (241)، فلم يروا بالقبلة للصائم بأسا إذا لم يخف منها أن تدعوه إلى غيرها مما يمنع منه الصائم.
وكان من حجتهم فيما احتج به عليهم أهل المقالة الأولى أنه قد روي عن رسول الله ﷺ في إباحته القبلة للصائم ما هو أظهر من حديث ميمونة بنت سعد وأولى أن يؤخذ به. وهو ما قد
#3145
3145
- Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejth, ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Bukejr bin
Abdullah bin el-Eshexh, nga Abdulmelik bin Seid el-Ensari, nga Xhabir bin Abdullahu
nga Omer bin el-Hatabi (r.a.) se ai ka thënë: Ndjeva dëshirë (242)
një ditë dhe putha, ndërsa isha agjërueshëm, kështu që erdha te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe i thashë: Kam bërë sot një punë të madhe,
putha ndërsa isha agjërueshëm, kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Çfarë mendon sikur të shpëlaje gojën me ujë ndërsa je agjërueshëm?"
I thashë: Nuk ka asgjë të keqe në këtë, kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Atëherë, përse?" (243).
٣١٤٥ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، عن بكير بن عبد الله بن الأشج، عن عبد الملك بن سعيد الأنصاري، عن جابر بن عبد الله عن عمر بن الخطاب ﵁ أنه قال: هششت (242) يوما فقبلت، وأنا صائم، فأتيت رسول الله ﷺ فقلت: فعلت اليوم أمرا عظيما، قبلت وأنا صائم، فقال رسول الله ﷺ: "أرأيت لو تمضمضتَ بماء وأنت صائم؟ " فقلت: لا بأس بذلك، فقال رسول الله ﷺ: "ففيم؟ " (243).
#3146
3146 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubabe bin Suvar, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejth bin Sa'd … dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të (244).
Ky hadith ka isnad të saktë (sahih), transmetuesit e tij janë të njohur dhe nuk është si hadithi i Mejmune bint Sa'd, të cilin e ka transmetuar prej saj Ebu Jezid ed-Danni, i cili është një njeri i panjohur.
Prandaj, nuk duhet të kundërshtohet hadithi i atij që përmendëm me një hadith si ai, megjithëse mund të jetë që ai hadith i tij të ketë një kuptim ndryshe nga kuptimi i këtij hadithi të Omerit.
Dhe përgjigjja e Pejgamberit (s.a.v.s.) në të të jetë përgjigje ndaj një pyetjeje që i është bërë rreth dy agjëruesve konkretë për shkak të mungesës së vetëkontrollit të tyre, andaj ai tha: "Kjo vlen për ata të dy", domethënë se nëse puthja ka ndodhur prej tyre, bashkë me të ka pasur edhe diçka tjetër që ua ka prishur agjërimin, dhe kjo është më parësore sesa kuptimi që i është dhënë, në mënyrë që të mos bie në kundërshtim me të tjerët.
Sa i përket hadithit të Omer bin Hamzës, as isnadi i tij nuk është si hadithi i Bukejrit që përmendëm, sepse Omer bin Hamza nuk është si Bukejr bin Abdullah në madhështinë e tij, pozitën e tij në dije dhe saktësinë e tij, megjithëse edhe sikur të ishin të barabartë, hadithi i Bukejrit do të ishte më parësor, sepse ai është thënie nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në zgjim, dhe kjo është thënie me të cilën është vërtetuar argumenti kundër Omerit.
Ndërsa hadithi i Omer bin Hamzës është vetëm një thënie që ai e ka treguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në gjumë (ëndërr), e kjo është diçka me të cilën nuk vërtetohet argumenti, andaj ajo me të cilën vërtetohet argumenti është më parësore se ajo me të cilën nuk vërtetohet argumenti.
Pastaj, ky Ibn Omeri ka transmetuar nga babai i tij atë që ka treguar Omer bin Hamza në hadithin e tij, e pastaj pas babait të tij ka thënë të kundërtën e kësaj.
٣١٤٦ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا شبابة بن سوار، قال: أنا ليث بن سعد … فذكر بإسناده مثله (244).
فهذا الحديث صحيح الإسناد، معروف الرواة وليس كحديث ميمونة بنت سعد الذي رواه عنها أبو يزيد الضنّي وهو رجل لا يعرف.
فلا ينبغي أن يعارض حديث مَنْ ذكرنا بحديث مثله مع أنه قد يجوز أن يكون حديثه ذلك على معنى خلاف معنى حديث عمر هذا.
ويكون جواب النبي ﷺ الذي فيه جوابا لسؤال سئل في صائمين بأعيانهما على قلة ضبطهما لأنفسهما، فقال: ذلك فيهما أي أنه إذا كانت القبلة منهما فقد كان معها غيرها ممّا قد فطرهما لأنفسهما، وهذا أولى مما حمل عليه معناه حتى لا يضادّ غيره.
وأما حديث عمر بن حمزة فليس أيضا في إسناده كحديث بكير الذي قد ذكرنا، لأن عمر بن حمزة ليس مثل بكير بن عبد الله في جلالته وموضعه من العلم وإتقانه، مع أنهما لو تكافئا لكان حديث بكير أولاهما، لأنه قول من رسول الله ﷺ في اليقظة، وذلك قول قد قامت به الحجة على عمر.
وحديث عمر بن حمزة إنما هو على قول حكاه عن رسول الله ﷺ في النوم، وذلك مما لا تقوم به الحجة، فما تقوم به الحجة أولى ممّا لا تقوم به الحجة.
ثم هذا ابن عمر قد حدث عن أبيه بما حكاه عمر بن حمزة في حديثه، ثم قال: بعد أبيه بخلاف ذلك.
#3147
3147
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ebu Hamza, nga Muarriku, nga Ibn Omari, se ai u pyet për puthjen e agjëruesit, kështu që ai e lejoi atë për të moshuarin dhe e urrejti atë për të riun (245).

Kjo tregon se kjo ishte më parësore tek ai sesa ajo që i kishte treguar Omari, nga ajo që përmendi Omer bin Hamza në hadithin e tij.
Sa i përket asaj me të cilën argumentuan nga thënia e Ibn Mes'udit (r.a.), prej tij është transmetuar gjithashtu e kundërta e kësaj.
٣١٤٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أبي حمزة، عن مورّق، عن ابن عمر، أنه سئل عن القُبلة للصائم، فأرخص فيها للشيخ وكرهها للشاب (245).
فدل ذلك أن هذا كان عنده أولى ممّا حدثه به عمر، مما ذكره عمر بن حمزة في حديثه.
وأما ما احتجوا به من قول ابن مسعود ﵁ فإنه قد روي عنه أيضا خلاف ذلك.
#3148
3148 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajm, i cili ka thënë: Na ka treguar Israil, nga Tariku, nga Hakim bin Xhabir, i cili ka thënë: Ibn Mes'udi e prekte gruan e tij ndërsa ishte agjërueshëm (246).

Ky hadith është i barasvlershëm me atë që ka transmetuar el-Hezhaz nga Abdullah.

Sa i përket asaj që kanë përmendur nga thënia e Saidit - domethënë Ibn el-Musejjibit - se kjo e prish agjërimin e tij, ajo që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me krahasimin e kësaj me shpëlarjen e gojës është më parësore sesa thënia e Saidit.

Pastaj, këtë e ka thënë një grup prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), gjë të cilën do ta përmendim nga ata në fund të këtij kapitulli, në dashtë Allahu.

Kanë ardhur transmetime të shumta (mutevatir) nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai puthte ndërsa ishte agjërueshëm. Prej tyre është ajo që
٣١٤٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا إسرائيل، عن طارق، عن حكيم بن جابر قال: كان ابن مسعود يباشر امرأته وهو صائم (246).
فقد تكافأ هذا الحديث وما روى الهزهاز عن عبد الله.
وأما ما ذكروه من قول سعيد -يعني ابن المسيب- أنه ينقض صومه، فإن ما روي عن رسول الله ﷺ من تشبيهه ذلك بالمضمضة أولى من قول سعيد.
ثم قال بذلك جماعة من أصحاب رسول الله ﷺ مما سنذكر ذلك عنهم في آخر هذا الباب إن شاء الله.
وقد جاءت الآثار عن رسول الله ﷺ متواترة بأنه كان يقبل وهو صائم. فمن ذلك ما
#3149
3149 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdylvehab bin Ata, nga Seid bin Ebi Arube, nga Ejubi, nga Abdullah bin Shekiku, nga Ibn Abbasi: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) i puthte kokat (e grave të tij) ndërsa ishte agjërueshëm (247).
٣١٤٩ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب بن عطاء، عن سعيد بن أبي عروبة، عن أيوب، عن عبد الله بن شقيق، عن ابن عباس: أن النبي ﷺ كان يصيب من الرؤوس وهو صائم (247).
#3150
3150
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ajjash er-Rakkami, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdula'la, nga
Seid bin Ebi Arube, nga Ejubi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Shekiku, nga Ibn Abbasi, nga
Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të (248).
Nuk e dija se çfarë ishte derisa u tha: Puthja.
٣١٥٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عياش الرقام، قال: ثنا عبد الأعلى، عن سعيد بن أبي عروبة، عن أيوب قال: ثنا عبد الله بن شقيق، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ … مثله (248).
فما دريت ما هو حتى قيل: القبلة.
#3151
3151
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, ai është Ahmed bin Halidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejbani,
nga Jahja bin Ebi Kethiri, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu Seleme bin Abdurrahmani, nga Zejneb bint Ebi
Seleme, nga Umm Seleme (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e puthte atë ndërsa ishte me agjërim (249).
٣١٥١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي هو أحمد بن خالد، قال: ثنا شيبان، عن يحيى بن أبي كثير، قال: أخبرني أبو سلمة بن عبد الرحمن، عن زينب بنت أبي سلمة، عن أم سلمة ﵂، أن رسول الله ﷺ كان يقبلها وهو صائم (249).
#3152
3152 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Ebi Abdilah, nga Jahja, nga Ebu Seleme ... e ka përmendur me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (250).
٣١٥٢ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا هشام بن أبي عبد الله، عن يحيى، عن أبي سلمة … ذكر بإسناده مثله (250).
#3153
3153
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Bukejr bin
Abdullahu, nga Ebu Bekr bin el-Munkadiri, nga Ebu Seleme bin Abdurrahmani, nga Zejneb bint
Ebi Seleme, nga Umm Seleme, se ajo ka thënë: Më ka puthur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërsa ishte agjërueshëm (251).
٣١٥٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، عن بكير بن عبد الله، عن أبي بكر بن المنكدر، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، عن زينب بنت أبي سلمة، عن أم سلمة أنها قالت: قبلني رسول الله ﷺ وهو صائم (251).
#3154
3154
- Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Musa, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Talha bin Jahja,
nga Abdullah bin Ferruhu, i cili ka thënë: Një grua erdhi te Umm Selemeja dhe i tha: "Burri im më puth ndërsa unë jam me agjërim." Ajo tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më puthte mua ndërsa ai ishte me agjërim dhe unë isha me agjërim" (252).
٣١٥٤ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبيد الله بن موسى، قال: أنا طلحة بن يحيى، عن عبد الله بن فروخ، قال أتت أم سلمة امرأة فقالت: إن زوجي يقبلني وأنا صائمة فقالت: كان رسول الله ﷺ يقبلني وهو صائم وأنا صائمة (252).
#3155
3155 - Na ka treguar Abu Bishr al-Raqqi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Mu'awiyah al-Darir, nga al-A'mash, nga Muslim bin Sabih, nga Shutayr bin Shakl, nga Hafsa bint Umar, nga Profeti (s.a.v.s.) se ai ka puthur ndërsa ishte agjërueshëm (253).
٣١٥٥ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا أبو معاوية الضرير، عن الأعمش، عن مسلم بن صبيح، عن شتير بن شكل، عن حفصة بنت عمر، عن النبي ﷺ أنه قبل وهو صائم (253).
#3156
3156 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Mensuri, nga Muslimi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (254).
٣١٥٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا أبو عوانة، عن منصور، عن مسلم … فذكر بإسناده مثله (254).
#3157
3157 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Zinadi, i cili ka thënë: Më ka treguar babai im, se Ali bin el-Husejni e ka njoftuar atë, nga Aishja: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) e puthte atë ndërsa ishte me agjërim (255).
٣١٥٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أخبرني ابن أبي الزناد، قال: حدثني أبي، أن علي بن الحسين أخبره، عن عائشة: أن النبي ﷺ كان يقبلها وهو صائم (255).
#3158
3158 - Na ka treguar Rabi' el-Mu'edhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi ez-Zinadi, nga babai i tij, nga Ali bin el-Husejni, nga Aisha. Aisha ... si ai (256).
٣١٥٨ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن أبي الزناد، عن أبيه، عن علي بن الحسين، عن عائشة. عائشة … مثله (256).
#3159
3159 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Harun bin Ismail el-Hezzazi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Mubaraku, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, nga Ebu Seleme, nga Urve bin ez-Zubejri, nga Aisha … të njëjtin (257).
٣١٥٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا هارون بن إسماعيل الخزاز، قال: ثنا علي بن المبارك، قال: ثنا يحيى بن أبي كثير، عن أبي سلمة، عن عروة بن الزبير، عن عائشة … مثله (257).
#3160
3160 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehabi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Saidi, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Aisheja ... ngjashëm me të (258).
٣١٦٠ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب، قال. أنا سعيد، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة … مثله (258).
#3161
3161 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Hishami... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) (259).
٣١٦١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن هشام … فذكر بإسناده مثله (259).
#3162
3162
- Na ka treguar Ali b. Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha' b. el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah b.
Umeri, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Kasimi, nga Aisha... ngjashëm me të. Dhe shtoi: Ajo thoshte: E cili prej jush e kontrollon më mirë
epshin e tij sesa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)? (260).
٣١٦٢ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا شجاع بن الوليد، قال: ثنا عبيد الله بن عمر، قال: حدثني القاسم، عن عائشة … مثله. وزاد: وكانت تقول: وأيكم أملك لأربه من رسول الله ﷺ؟ (260).
#3163
3163
- Na ka treguar Ismail bin Jahja el-Muzeni, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idris esh-Shafiu, i cili ka thënë:
Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë: I thashë Abdurrahman bin el-Kasimit: "A të ka treguar babai yt nga Aisha se i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) e puthte atë ndërsa ishte agjërueshëm?" Ai uli kokën, u turpërua pak dhe heshti, pastaj tha:
Po (261).
٣١٦٣ - حدثنا إسماعيل بن يحيى المزني، قال: ثنا محمد بن إدريس الشافعي، قال: ثنا سفيان، قال: قلت لعبد الرحمن بن القاسم: أحدثك أبوك عن عائشة أن رسول الله ﷺ كان يقبلها وهو صائم؟ قال: فطأطأ رأسه واستحى قليلا وسكت، ثم قال: نعم (261).
#3164
3164
- Na ka treguar Muhamed bin Abdullah -ai është: Ibn Mejmuni el-Bagdadi-, ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin
Muslimi, ka thënë: Na ka treguar El-Evzaiu, nga Jahja, ka thënë: Më ka treguar Ebu Seleme, nga Aishja: Se i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) e puthte atë ndërsa ishte me agjërim (262).
٣١٦٤ - حدثنا محمد بن عبد الله -هو: ابن ميمون البغدادي-، قال: ثنا الوليد بن مسلم، قال: ثنا الأوزاعي، عن يحيى، قال: حدثني أبو سلمة، عن عائشة: أن رسول الله ﷺ كان يقبّلها وهو صائم (262).
#3165
3165 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishri - ai është Ibn Bekri -, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Evzaiu ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (263).
٣١٦٥ - حدثنا يونس، قال ثنا بشر -هو ابن بكر-، قال: ثنا الأوزاعي … فذكر بإسناده مثله (263).
#3166
3166 - Na ka treguar Nasr bin Merzuki dhe Ibn Ebi Davudi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu Seleme, se Aishja ka thënë: .... dhe përmendi të njëjtën gjë (264).
٣١٦٦ - حدثنا نصر بن مرزوق، وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثنا الليث، قال: حدثني عقيل، عن ابن شهاب، قال: أخبرني أبو سلمة، أن عائشة قالت: .... فذكر مثله (264).
#3167
3167
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ajjash er-Rakkami, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdula'la, i cili ka thënë:
Na ka treguar Muhamed bin Is'haku, nga Nafiu, nga Abdullah bin Umeri, i cili ka thënë: Babai im m'i mblodhi familjen time në Ramazan dhe i futi tek unë, kështu që hyra te Aishja dhe e pyeta atë për puthjen, domethënë për agjëruesin, e ajo tha: "Nuk ka asgjë të keqe në këtë, ai që ishte njeriu më i mirë (s.a.v.s.) puthte (265)."
٣١٦٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عياش الرقام، قال: ثنا عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن إسحاق، عن نافع، عن عبد الله بن عمر، قال: جمع لي أبي أهلي في رمضان، فأدخلهم عليّ فدخلت على عائشة فسألتها عن القبلة، يعني للصائم، فقالت: ليس بذلك بأس، قد كان من هو خير الناس يقبل (265).
#3168
3168 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Hassani, nga Lejth bin Sa'di, nga Jahja bin Seidi, nga Amreja, nga Aisha: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) puthte ndërsa ishte agjërueshëm (266).
٣١٦٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن أسد، قال: ثنا يحيى بن حسان، عن الليث بن سعد، عن يحيى بن سعيد، عن عمرة، عن عائشة: أن النبي ﷺ كان يقبل وهو صائم (266).
#3169
3169 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Sad bin Ibrahimi, nga Talha bin Ubejdullah bin Me'mer, nga Aisha, e cila ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) deshi të më puthte, e unë i thashë: "Unë jam me agjërim", ndërsa ai tha: "Edhe unë jam me agjërim", dhe më puthi (267).
٣١٦٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن سعد بن إبراهيم، عن طلحة بن عبيد الله بن معمر، عن عائشة أنها قالت: أراد النبي ﷺ أن يقبِّلني، فقلت: إني صائمة، فقال: "وأنا صائم"، فقبلني (267).
#3170
3170
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Omer bin Ebi Zaide, nga Ebu
Is'hak el-Hemdaniu, nga el-Esvedi, nga Aisha, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk përmbahej nga
fytyrat tona ndërsa ishte agjërueshëm (268).
٣١٧٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا عمر بن أبي زائدة، عن أبي إسحاق الهمداني، عن الأسود، عن عائشة قالت: ما كان رسول الله ﷺ يمتنع من وجوهنا وهو صائم (268).
#3171
3171 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Abu Asim, nga Ibn Awn, nga Ibrahim, nga el-Aswad, i cili ka thënë: Shkuam unë dhe Abdullah bin Mes'udi te Aishja për ta pyetur rreth kontaktit fizik (mubasharah), pastaj dolëm pa e pyetur. U kthyem dhe i thamë: O nëna e besimtarëve! A kishte kontakt fizik i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërsa ishte me agjërim? Ajo tha: Po, por ai ishte më i zoti se ju për ta kontrolluar epshin e tij (269).
Pyetja e Abdullahut drejtuar Aishes (r.a.) për këtë është dëshmi se ai nuk kishte njohuri për këtë çështje nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), derisa e njoftoi Aishja (r.a.).
Kjo tregon se ajo që është transmetuar prej tij e që përputhet me këtë, ka qenë më e vonshme se ajo që është transmetuar prej tij e që binte ndesh me të.
٣١٧١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن عون، عن إبراهيم، عن الأسود قال: انطلقت أنا وعبد الله بن مسعود إلى عائشة نسألها عن المباشرة ثم خرجنا ولم نسألها، فرجعنا فقلنا: يا أم المؤمنين! أكان رسول الله ﷺ يباشر وهو صائم؟ قالت: نعم، وكان أملككم لإربه (269).
فسؤال عبد الله عائشة ﵂ عن هذا دليل على أنه لم يكن عنده في ذلك شيء عن رسول الله ﷺ، حتى أخبرته به عائشة ﵂.
فدل ذلك على أن ما رُوي عنه ممّا قد وافق ذلك كان متأخرا عمّا روي عنه مما خالف ذلك.
#3172
3172
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Auni, nga Ibrahimi, nga Esvedi
dhe Mesruku, të cilët kanë thënë: E pyetëm Aishen: "A e prekte (përkëdhelte) i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërsa ishte me agjërim?" Ajo tha: "Po,
por ai e kontrollonte epshin e tij më shumë se ju (ose: çështjen e tij) (270)." Dyshimi është nga Ebu Asimi.
٣١٧٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن عون، عن إبراهيم، عن الأسود ومسروق، قالا: سألنا عائشة أكان رسول الله ﷺ يباشر وهو صائم؟ فقالت: نعم، ولكنه كان أملك لإربه منكما أو لأمره (270). الشك من أبي عاصم.
#3173
3173 - Na ka treguar Ebu Bishr er-Raki, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha', nga Hurejth bin Amër, nga esh-Sha'bi, nga Mesruku, nga Aishja, e cila ka thënë: Ndonjëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më puthte dhe më prekte (lëkurë me lëkurë) ndërsa ishte agjërueshëm, kurse për ju, kjo nuk përbën problem për plakun e moshuar dhe të dobët (271).
٣١٧٣ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا شجاع، عن حريث بن عمرو، عن الشعبي، عن مسروق، عن عائشة قالت: ربما قبلني رسول الله ﷺ وباشرني وهو صائم، وأما أنتم فلا بأس به للشيخ الكبير الضعيف (271).
#3174
3174
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejbani, Ebu Muavije, nga Zijad
bin Alaka, nga Amër bin Mejmuni -ai është el-Evdiu-, i cili ka thënë: E pyetëm Aishen për burrin që puth
ndërsa është me agjërim, e ajo tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) puthte ndërsa ishte me agjërim" (272).
٣١٧٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا شيبان أبو معاوية، عن زياد بن علاقة، عن عمرو بن ميمون -هو الأودي-، قال: سألنا عائشة عن الرجل يقبّل وهو صائم فقالت: كان رسول الله ﷺ يقبل وهو صائم (272).
#3175
3175 - Na ka treguar Muhamed b. Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah b. Rexha, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Zijadi, nga Amër b. Mejmuni, nga Aishja, e cila ka thënë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më puthte ndërsa unë isha me agjërim." (273).
٣١٧٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: ثنا إسرائيل، عن زياد، عن عمرو بن ميمون، عن عائشة قالت: كان رسول الله ﷺ يقبلني وأنا صائمة (273).
#3176
⚠️ Nuk ka përkthim në shqip ende
٣١٧٦ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا عبد الله بن يزيد المقرئ، قال: ثنا موسي بن عُلي، قال: سمعت أبي يقول: حدثني أبو قيس مولى عمرو بن العاص قال: بعثني عبد الله بن عمرو إلى أم سلمة ﵂ زوج النبي ﷺ، فقال: سَلْها أكان رسول الله ﷺ يقبل، وهو صائم؟ فإن قالت: لا فقل: إن عائشة ﵂ تخبر الناس أن رسول الله ﷺ كان يقبل وهو صائم. فأتيت أم سلمة ﵂ فأبلغتها السلام عن عبد الله بن عمرو وقلت: أكان رسول الله ﷺ يقبل وهو صائم؟ فقالت: لا فقلت: إن عائشة تخبر الناس أنه كان يقبل وهو صائم، فقالت: لعله أنه لم يكن يتمالك عنها حبا وأما إياي فلا (274).
وقد تواترت هذه الآثار عن رسول الله ﷺ أنه كان يقبل وهو صائم. فدل ذلك أن القبلة غير مفطرة للصائم.
فإن قال قائل: كان ذلك مما قد خصّ به رسول الله ﷺ، ألا ترى إلى قول عائشة ﵂: وأيكم كان أملك لإربه من رسول الله ﷺ؟.
قيل له: إن قول عائشة ﵂ هذا إنما هو على أنها لا تأمن عليهم، ولا يأمنون على أنفسهم ما كان رسول الله ﷺ يأمنه على نفسه، لأنه كان محفوظا.
والدليل على أن القبلة عندها لا تفطر الصائم، ما قد روينا عنها أنها قالت: فأما أنتم فلا بأس به للشيخ الكبير الضعيف، أرادت بذلك أنه لا يخاف من إربه.
فدل ذلك على أن من لم يخف من القُبلة وهو صائم شيئا آخر، وأمن على نفسه أنها له مباحة.
وقد ذكرنا عنها في بعض هذه الآثار أنها سئلت عن القبلة للصائم فقالت جوابا لذلك السؤال: كان رسول الله ﷺ يقبل وهو صائم، فلو كان حكم رسول الله ﷺ في ذلك عندها خلاف حكم غيره من الناس إذا لما كان ما علمته من فعل النبي ﷺ جوابا لما سئلت عنه من فعل غيره، وقد سألها عبد الله بن عمر لما جمع له أبوه أهله في شهر رمضان عن مثل ذلك، فقالت: كان رسول الله ﷺ يفعل ذلك.
وهذا عندنا لأنها كانت تأمن عليه فدل ما ذكرنا على استواء حكم رسول الله ﷺ وسائر الناس عندها، في حكم القبلة إذا لم يكن معها الخوف على ما
بعدها مما تدعو إليه، وهو أيضا في النظر كذلك لأنا قد رأينا الجماع والطعام والشراب قد كان ذلك كله حراما على رسول الله ﷺ في صيامه كما هو حرام على سائر أمته في صيامهم.
ثم هذه القبلة قد كانت لرسول الله ﷺ حلالا في صيامه فالنظر على ما ذكرنا أن يكون أيضا حلالا لسائر أمته في صيامهم أيضا وحكمهم فيها كما يستوي في سائر ما ذكرنا.
وقد روي عن النبي ﷺ ما يدل على استواء حكمه وحكم أمته في ذلك.
#3177
3177 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Zejd bin Eslemi, nga Ata bin Jesari: Se një burrë e puthi gruan e tij ndërsa ishte agjërueshëm dhe ndjeu një shqetësim të madh për këtë. Ai dërgoi gruan e tij që të pyeste për këtë. Ajo hyri te Umm Seleme, bashkëshortja e Profetit (s.a.v.s.), dhe ia përmendi këtë asaj. Umm Seleme e njoftoi atë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) puthte ndërsa ishte agjërueshëm. Ajo u kthye dhe e njoftoi burrin e saj për këtë, por kjo vetëm sa ia shtoi shqetësimin, dhe ai tha: "Ne nuk jemi si i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), Allahu i Madhëruar i lejon të Dërguarit të Tij çfarë të dojë." Pastaj gruaja u kthye te Umm Seleme dhe e gjeti të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) tek ajo. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Çfarë ka kjo grua?" Umm Seleme e njoftoi atë, dhe ai tha: "A nuk e njoftove se edhe unë e bëj këtë?" Umm Seleme tha: "E njoftova,
por ajo shkoi te burri i saj dhe e njoftoi, e kjo vetëm sa ia shtoi shqetësimin, dhe ai tha: Allahu i lejon të Dërguarit të Tij çfarë të dojë." Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u zemërua dhe tha: "Unë jam më i devotshmi ndaj Allahut të Madhëruar prej jush dhe më i dituri për kufijtë e Tij" (275).
Kjo tregon atë që përmendëm, dhe kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve (ethar), dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë. Dhe është transmetuar nga të parët për këtë ajo që...
٣١٧٧ - ما حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن زيد بن أسلم، عن عطاء بن يسار: أن رجلا قبل امرأته وهو صائم فوجد من ذلك وجدًا شديدًا فأرسل امرأته تسأل له عن ذلك، فدخلت على أم سلمة زوج النبي ﷺ، فذكرت ذلك لها، فأخبرتها أم سلمة أن رسول الله ﷺ كان يقبل وهو صائم، فرجعت فأخبرت بذلك زوجها فزاده شرا، وقال: لسنا مثل رسول الله ﷺ يحل الله ﷿ لرسوله ما شاء، ثم رجعت المرأة إلى أم سلمة فوجدت رسول الله ﷺ عندها، فقال رسول الله ﷺ ما بال هذه المرأة؟ فأخبرته أم سلمة فقال: "ألا أخبرتيها أني أفعل ذلك؟ فقالت أم سلمة: قد أخبرتها،
فذهبت إلى زوجها فأخبرته فزاده شرا، وقال: يحل الله لرسوله ما شاء، فغضب رسول الله ﷺ، وقال: "إني لأتقاكم الله ﷿ وأعلمكم بحدوده (275).
فدل ذلك على ما ذكرنا فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار، وهو قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى. وقد روي عن المتقدمين في ذلك ما قد
#3178
3178
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Bekri, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Evzaiu, i cili ka thënë:
Më ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, nga Salim ed-Deusi, nga Sa'd bin Ebi Vekkasi, të cilin e pyeti një burrë:
"A bën puthje/përkëdhelje ndërsa je me agjërim?" Ai u përgjigj: "Po." (276).
٣١٧٨ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا بشر بن بكر، قال: حدثني الأوزاعي، قال: حدثني يحيى بن أبي كثير، عن سالم الدوسي، عن سعد بن أبي وقاص وسأله رجل: أتباشر وأنت صائم؟ فقال: نعم (276).
#3179
3179 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Zejd bin Eslemi, nga Ata bin Jesari, se Abdullah bin Abbasi u pyet për puthjen e agjëruesit, dhe ai e lejoi atë për të moshuarin, ndërsa e urrye atë për të riun (277).
٣١٧٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن زيد بن أسلم، عن عطاء بن يسار، أن عبد الله بن عباس سئل عن القبلة للصائم، فرخص فيها للشيخ وكرهها للشاب" (277).
#3180
3180 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ebu en-Nadër, se Aisha bint Talha e ka njoftuar atë: Se ajo ishte te Aisha, bashkëshortja e Pejgamberit (s.a.v.s.), kur hyri te ajo bashkëshorti i saj, Abdullah bin Abdurrahman bin Ebi Bekër, i cili ishte agjërueshëm. Aisha (r.a.) i tha: Çfarë

të pengon t'i afrohesh bashkëshortes sate e ta puthësh atë? Ai tha: Ta puth atë ndërsa jam agjërueshëm? Aisha (r.a.) i tha: Po (278).
٣١٨٠ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن أبي النضر، أن عائشة بنت طلحة أخبرته: أنها كانت عند عائشة زوج النبي ﷺ فدخل عليها زوجها عبد الله بن عبد الرحمن بن أبي بكر وهو صائم، فقالت عائشة ﵂: ما
يمنعك أن تدنو من أهلك فتقبلها؟ قال: أقبلها وأنا صائم؟ فقالت له عائشة ﵂: نعم (278).
#3181
3181 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuaibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi, nga Bukejr bin Abdullah bin el-Eshexh, nga Ebu Murre, skllavi i liruar i Akilit, nga Hakim bin Akal, se ai ka thënë: E pyeta Aishen (r.a.): "Çfarë më ndalohet nga gruaja ime ndërsa jam me agjërim?" Ajo tha: "Organi i saj gjenital (279)."

Kjo është Aisha (r.a.) e cila thotë për atë që i ndalohet agjëruesit nga gruaja e tij dhe çfarë i lejohet atij prej saj atë që kemi përmendur. Kjo tregon se puthja ishte e lejuar sipas saj për agjëruesin që është i sigurt për veten e tij dhe e papëlqyeshme për të tjerët, jo sepse është e haram për të, por sepse ai nuk është i sigurt nëse e bën atë se mos e mposht epshi i tij derisa të bjerë në atë që i është e ndaluar.
٣١٨١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب، قال: ثنا الليث، عن بكير بن عبد الله بن الأشج، عن أبي مرة مولى عقيل عن حكيم بن عقال، أنه قال: سألت عائشة ﵂ ما يحرم عليّ من امرأتي وأنا صائم؟ قالت فرجها (279).
فهذه عائشة ﵂ تقول فيما يحرم على الصائم من امرأته وما يحل له منها ما قد ذكرنا، فدل ذلك على أن القبلة كانت مباحة عندها للصائم الذي يأمن على نفسه ومكروهة لغيره، ليس لأنها حرام عليه ولكنه لا يأمن إذا فعلها من أن تغلبه شهوته حتى يقع فيما يحرم عليه.
#3182
3182 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin Ejubi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, nga Tha'lebe bin Su'ajr el-Udhriu - kështu ka thënë Ibn Ebi Merjemi, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia kishte fshirë fytyrën atij -, se ai e ka njoftuar atë se i ka dëgjuar shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) duke e ndaluar agjëruesin nga puthja, dhe thoshin: 'Ajo të çon drejt asaj që është më e madhe se ajo' (280).
Në këtë hadith është sqaruar kuptimi për shkak të të cilit e kanë urrejtur atë (puthjen) ata që e kanë urrejtur për agjëruesin, dhe se kjo ishte vetëm për shkak të frikës së tyre për të se mos e çon atë drejt asaj që është më e madhe se ajo. Kjo është dëshmi se kur largohet ai kuptim (shkak) për të cilin e kanë ndaluar atë, ajo është e lejuar për të.
٣١٨٢ - وقد حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا يحيى بن أيوب، قال: حدثني عقيل، عن ابن شهاب، عن ثعلبة بن صعير العذري -هكذا قال ابن أبي مريم، وكان رسول الله ﷺ قد مسح وجهه-، أنه أخبره أنه سمع أصحاب رسول الله ﷺ ينهون الصائم عن القبلة، ويقولون: إنها تجر إلى ما هو أكبر منها (280).
فقد بين في هذا الحديث المعنى الذي من أجله كرهها من كرهها للصائم، وأنه إنما هو خوفهم عليه منها أن يجرهم إلى ما هو أكبر منها، فذلك دليل على أنه إذا ارتفع ذلك المعنى الذي من أجله منعوه منها أنها له مباحة.
#3183
3183 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Ismail ed-Dimashki el-Attar, i cili ka thënë: Na ka treguar Mervan bin Muavije, nga Ebu Hajjan et-Tejmi, nga babai i tij, i cili ka thënë: Omer bin el-Hatabi e pyeti Ali bin Ebi Talibin (r.a.) rreth puthjes së agjëruesit, dhe Aliu tha: "Le t'i frikësohet Allahut dhe të mos kthehet". Atëherë Omeri (r.a.) tha: "Vërtet kjo është afër kësaj" (281).
Fjala e Aliut: "Le t'i frikësohet Allahut dhe të mos kthehet: mbart kuptimin: të mos kthehet tek ajo për herë të dytë". Domethënë: sepse ajo është e papëlqyeshme (mekruh) për të për shkak të agjërimit të tij, dhe mbart kuptimin: të mos kthehet, domethënë të mos puthë herë pas here, duke e shtuar këtë veprim, kështu që i zgjohet epshi, e atëherë ka frikë për të se mos bie në atë që Allahu ia ka ndaluar. Dhe fjala e Omerit (r.a.) "kjo është afër kësaj", domethënë: kjo që e urreva për të është afër asaj që ia lejova, dhe kjo që ia lejova është afër asaj që e urreva për të. Kështu që nuk ka argument në këtë hadith, por argumentet janë në ato që u përmendën më parë nga ajo që kemi cituar para tij.
٣١٨٣ - وقد حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا هشام بن إسماعيل الدمشقي العطار، قال: ثنا مروان بن معاوية، عن أبي حيان التيمي، عن أبيه، قال: سأل عمر بن الخطاب علي بن أبي طالب ﵄ عن قبلة الصائم، فقال علي: يتقي الله ولا يعود. فقال عمر ﵁: إن كانت هذه لقريبة من هذه (281).
فقول علي: "يتقي الله ولا يعود: يحتمل ولا يعود لها ثانية". أي: لأنها مكروهة له من أجل صومه، ويحتمل ولا يعود أي لا يقبل مرة بعد مرة، فيكثر ذلك منه، فيتحرك به شهوته، فيخاف عليه من ذلك مُوَاقعة ما حرم الله عليه، وقول عمر ﵁ هذه قريبة من هذه، أي: إن هذه التي كرهتها له قريبة من التي أبحتها له، وإن هذه التي أبحتها له قريبة من التي كرهتها له، فلا دلالة في هذا الحديث، ولكن الدلالات فيما تقدمه مما قد ذكرناه قبله.
CHAPTER
١١ - باب: الصائم يقيء
Të vjellët e agjëruesit
11. Vomiting while fasting
#3184
3184
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samed bin Abdul-Warith, ka thënë: Na ka treguar
babai im, nga Husejn el-Muallim, nga Jahja bin Ebi Kethir, nga Abdur-Rahman bin Amr
el-Evzai, nga Jaish bin el-Velid, nga babai i tij, nga Ma'dan bin Ebi Talha, nga Ebu
Derda: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) volli dhe e prishi agjërimin. Tha: E takova Theubanin në xhaminë e Damaskut (282) dhe ai tha: Të vërtetën ka thënë, unë i kam derdhur ujë për abdest (283).
٣١٨٤ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا عبد الصمد بن عبد الوارث، قال: ثنا أبي، عن حسين المعلم، عن يحيى بن أبي كثير، عن عبد الرحمن بن عمرو الأوزاعي، عن يعيش بن الوليد، عن أبيه، عن معدان بن أبي طلحة، عن أبي الدرداء: أن النبي ﷺ قاء فأفطر، قال فلقيت ثوبان في مسجد دمشق (282) فقال: صدق أنا صَبَبْت له وضوءه (283).
#3185
3185
- Na tregoi Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na tregoi Ebu Me'meri, i cili ka thënë: Na tregoi Abdul-Varithi, nga Husejn
el-Mu'allimi, nga Jahja bin Ebi Kethiri, nga Abdurrahman bin Amër el-Evzaiu, nga Ja'ish bin
el-Velid bin Hishami, nga Ma'dan bin Ebi Talha, nga Ebu Derda... pastaj përmendi të njëjtën gjë. Tha
Ibn Ebi Davudi: Tha Ebu Me'meri: Kështu ka thënë Abdul-Varithi: Abdullah bin Amër (284).
٣١٨٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث، عن حسين المعلم، عن يحيى بن أبي كثير، عن عبد الرحمن بن عمرو الأوزاعي، عن يعيش بن الوليد بن هشام، عن معدان بن أبي طلحة، عن أبي الدرداء … ثم ذكر مثله. قال ابن أبي داود: قال أبو معمر: هكذا قال عبد الوارث عبد الله بن عمرو (284).
#3186
3186 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubada, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'ba, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu al-Xhudi, nga Balxh - një burrë nga Mahra -, nga Abu Shajba al-Mahri, i cili ka thënë: I thashë Thawbanit: Na trego nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Ai tha: "E pashë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) të vjellë, kështu që ai e prishi agjërimin" (285).
Abu Xha'fari ka thënë: Disa njerëz (286) kanë shkuar drejt mendimit se agjëruesi, nëse vjell, e ka prishur agjërimin, dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith.
Të tjerë (287) i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Nëse e nxit vjelljen, e prish agjërimin, por nëse vjellja e mposht (vjell pa dashje), nuk e prish agjërimin.
Ata thanë: Mund të jetë që thënia e tij: "vjolli dhe e prishi agjërimin" do të thotë se ai vjolli, u dobësua dhe pastaj e prishi agjërimin, dhe kjo është e lejueshme në gjuhë.
Të parët argumentuan për mendimin e tyre gjithashtu me atë që
٣١٨٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا شعبة، قال: ثنا أبو الجودي، عن بلج -رجل من مهرة-، عن أبي شيبة المهري، قال: قلت لثوبان: حدثنا عن رسول الله ﷺ قال: رأيت رسول الله ﷺ قاء فأفطر (285).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (286) إلى أن الصائم إذا قاء فقد أفطر، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث
وخالفهم في ذلك آخرون (287) فقالوا: إن استقاء أفطر، وإن ذرعه القيء لم يفطر.
وقالوا: قد يجوز أن يكون قوله: قاء فأفطر أي قاء فضعف فأفطر، ويجوز هذا في اللغة.
واحتج الأولون لقولهم أيضا بما
#3187
3187
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehia, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Ebi Habib, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu Merzuki, nga Hanashi, nga Fedale bin Ubejdi, i cili ka thënë: Iu soll të Dërguarit të Allahut
(s.a.v.s.) diçka për të pirë, e dikush prej nesh i tha: "O i Dërguari i Allahut, a nuk u gdhive agjërueshëm?" Ai tha: "Po, por volla." (288).
٣١٨٧ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال ثنا ابن لهيعة، قال: ثنا يزيد بن أبي حبيب، قال: أخبرني أبو مرزوق، عن حنش، عن فضالة بن عبيد قال: دعى رسول الله
ﷺ بشراب، فقال له بعضنا: ألم تصبح صائما يا رسول الله؟ قال: "بلي ولكني قئت" (288).
#3188
3188 - Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Rauh (h)
Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh (h)
Na ka treguar Husejn bin Nasr, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Hasan, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, nga Muhamed bin Is'haku, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Ebu Merzuk, nga Hanash, nga Fadaleh, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (289).
U është thënë atyre: Edhe kjo është sikur e para, mund të jetë: "por unë volla, andaj u dobësova nga agjërimi dhe e prisha atë", dhe nuk ka në këto dy hadithe dëshmi se vjellja ishte prishëse e agjërimit për të, por në të thuhet se ai volli e pastaj e prishi agjërimin pas kësaj.
Dhe është transmetuar lidhur me gjykimin e agjëruesit nëse vjell ose nxit vjelljen nga Profeti (s.a.v.s.) në mënyrë të shpjeguar.
٣١٨٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج (ح)
وحدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا يحيى بن حسان، قالوا ثنا حماد بن سلمة، عن محمد بن إسحاق، عن يزيد بن أبي حبيب، عن أبي مرزوق، عن حنش، عن فضالة، عن رسول الله ﷺ … مثله (289).
قيل لهم: وهذا أيضا مثل الأول يجوز "ولكني قئتُ، فضعفت عن الصوم فأفطرت" وليس في هذين الحديثين دليل على أن القيء كان مفطرا له، إنما فيه أنه قاء فأفطر بعد ذلك.
وقد روي في حكم الصائم إذا قاء أو استقاء عن النبي ﷺ مفسرا.
#3189
3189
- Na ka treguar Ahmed bin Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Musadded, i cili ka thënë: Na ka treguar Isa bin Junus, nga Hisham bin Hassan, nga Muhamed bin Sirin, nga Ebu Hurejre, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kushdo që e zë vjellja pa dashje duke qenë agjërueshëm, nuk e ka obligim kompensimin (kadanë), ndërsa kushdo që vjell qëllimisht, le ta kompensojë atë" (290).
Ky hadith sqaron se cili është gjykimi për agjëruesin nëse e zë vjellja pa dashje ose nëse vjell qëllimisht.

Gjëja më e duhur për ne është t'i interpretojmë transmetimet në atë mënyrë që ato të jenë në pajtim dhe të vërtetuara, e jo në atë mënyrë që të jenë në kundërshtim dhe kontradiktë me njëra-tjetrën. Kështu, kuptimi i dy haditheve të para do të jetë sipas asaj që përshkruam, në mënyrë që kuptimi i tyre të mos bie në kundërshtim me kuptimin e këtij hadithi.

Ky është gjykimi i këtij kapitulli nga ana e vërtetimit të kuptimeve të transmetimeve.

Sa i përket gjykimit nga ana e arsyes (analogjisë), ne kemi parë se vjellja konsiderohet 'hadeth' (papastërti që prish abdesin) sipas mendimit të disave, dhe jo 'hadeth' sipas të tjerëve. Të njëjtën gjë kemi parë edhe për daljen e gjakut. Të gjithë janë pajtuar se agjëruesi, nëse lëshon gjak nga vena, nuk e prish agjërimin me këtë. Po ashtu, nëse ai ka ndonjë sëmundje dhe i shpërthen gjaku nga ndonjë pjesë e trupit, dalja e gjakut nga trupi i tij dhe nxjerrja e tij me qëllim janë të barabarta në atë që përmendëm, ashtu siç janë të barabarta edhe sa i përket pastërtisë.

Meqenëse dalja e vjelljes pa e nxjerrë vetë personi nuk e prish agjërimin, atëherë sipas arsyes që përmendëm, edhe nxjerrja e saj me qëllim nga vetë personi nuk duhet ta prishë agjërimin. Kur vjellja (me qëllim) nuk e prish agjërimin sipas arsyes, atëherë ajo që e zë pa dashje është edhe më parësore të jetë kështu.

Ky është gjykimi i këtij kapitulli edhe nga ana e arsyes, por ndjekja e asaj që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) është më e parësore.

Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit, Muhamedit dhe shumicës së dijetarëve (Allahu i mëshiroftë), dhe kjo është transmetuar edhe nga një grup i të parëve.
٣١٨٩ - ما حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا عيسى بن يونس، عن هشام بن حسان، عن محمد بن سيرين، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "من ذرعه القيء وهو صائم فليس عليه قضاء، ومن استقاء فليقض" (290).
فبين هذا الحديث كيف حكم الصائم إذا ذرعه القيء أو استقاء.
وأولى الأشياء بنا أن نحمل الآثار على ما فيه اتفاقها وتصحيحها، لا على ما فيه تنافيها وتضادها، فيكون معنى الحديثين الأولين على ما وصفنا حتى لا يتضاد معناهما معنى هذا الحديث.
فهذا حكم هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما حكمه من طريق النظر فإنا رأينا القيء حَدَثًا في قول بعض الناس، وغير حَدَث في قول الآخرين، ورأينا خروج الدم كذلك، وكل قد أجمع أن الصائم إذا فصد
عرقا أنه لا يكون بذلك مفطرا، وكذلك لو كانت به علة، فانفجرت عليه دما من موضع من بدنه، فكان خروج الدم من حيث ذكرنا من بدنه واستخراجه إياه سواء فيما ذكرناه وكذلك هما في الطهارة.
وكان خروج القيء من غير استخراج من صاحبه إياه لا ينقض الصوم، فالنظر على ما ذكرنا أن يكون خروجه باستخراج صاحبه إياه كذلك لا ينقض الصوم، فلما كان القيء لا يفطره في النظر كان ما ذرعه من القيء أحرى أن يكون كذلك.
فهذا حكم هذا الباب أيضا من طريق النظر، ولكن اتباع ما روي عن رسول الله ﷺ أولى.
وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد وعامة العلماء ﵏ وقد روي ذلك عن جماعة من المتقدمين.
#3190
3190
- Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh, i cili ka thënë: Na kanë treguar Maliku dhe Sakhr bin Xhuvejrije, nga Nafiu,
nga Ibn Umari, i cili ka thënë: Kush e nxit vjelljen duke qenë agjërueshëm, ai duhet ta kompensojë (agjërimin), ndërsa atë që e mund vjellja (vjell pa dashje), ai nuk e ka
për detyrë kompensimin (291).
٣١٩٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا مالك وصخر بن جويرية، عن نافع، عن ابن عمر أنه قال: من استقاء وهو صائم فعليه القضاء، ومن ذرعه القيء فليس عليه القضاء (291).
#3191
3191 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Nafiu, nga Ibn Umeri ... të njëjtin (292).
٣١٩١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا مالك، عن نافع عن ابن عمر … مثله (292).
#3192
3192 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi - domethënë Ibn Seleme - nga Hamadi, nga Ibrahimi ... ngjashëm me të (293).
٣١٩٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد -يعني ابن سلمة-، عن حماد، عن إبراهيم … مثله (293).
#3193
3193 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Humajdi, nga El-Hasani ... ngjashëm me të (294).
٣١٩٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن حميد، عن الحسن … مثله (294).
#3194
3194 - Na ka treguar Muhamedi, ka thënë: Na ka treguar Huxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Hibban es-Sulemi, nga el-Kasim b. Muhamed ... ngjashëm me të (295).
٣١٩٤ - حدثنا محمد، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن حبان السلمي، عن القاسم بن محمد … مثله (295).
CHAPTER
١٢ - باب: الصائم يحتجم
Hixhama për agjëruesin
12. Cupping for the fasting person
#3195
3195
- Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Saidi, nga Matar
el-Verraku, nga Bekr bin Abdullah el-Muzeniu, nga Ebu Rafi', i cili ka thënë: Hyra te Ebu Musa
ndërsa ai po bënte hixhame natën, e i thashë: "Sikur kjo të ishte ditën?" Ai tha: "A po më urdhëron ta derdh gjakun tim
ndërsa jam agjërueshëm? Ndërkohë që e kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: 'Ai që bën hixhamen dhe ai të cilit i bëhet hixhamja, e kanë prishur agjërimin.'" (296).
٣١٩٥ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا سعيد، عن مطر الورّاق، عن بكر بن عبد الله المزني، عن أبي رافع، قال: دخلت على أبي موسى وهو يحتجم ليلا، فقلت: لولا كان هذا نهارا، فقال: أتأمرني أن أهريق دمي وأنا صائم؟ وقد سمعت رسول الله ﷺ يقول: "أفطر الحاجم والمحجوم" (296).
#3196
3196
- Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, nga
Amër bin Shuajbi, nga Urve, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), se ai ka thënë: "Ai që bën hixhamen
dhe ai të cilit i bëhet hixhamja, e kanë prishur agjërimin." (297).
٣١٩٦ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال: ثنا ابن لهيعة، عن عمرو بن شعيب، عن عروة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "أفطر الحاجم والمحجوم" (297).
#3197
3197 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Humajdi dhe Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ibn Fudajli, nga Ata bin es-Saibi, i cili ka thënë: Dëshmuan para meje një grup njerëzish nga banorët e Basrës, në mesin e tyre el-Hasen bin Ebi el-Haseni, nga Ma'kil el-Eshxhei (r.a.), se ai ka thënë:
Kaloi pranë meje i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërsa unë po bëja hixhamen në natën e tetëmbëdhjetë të Ramazanit, dhe tha: "Iu ka prishur agjërimi hixhamëbërësit dhe atij që i bëhet hixhamja." (298).
٣١٩٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن حميد، وأبو بكر بن أبي شيبة، قالا: ثنا ابن فضيل، عن عطاء بن السائب، قال: شهد عندي نفر من أهل البصرة منهم الحسن بن أبي الحسن عن معقل الأشجعي ﵁ أنه قال: مرّ عليّ رسول الله ﷺ وأنا أحتجم لثمان عشرة ليلة خلت من رمضان، فقال: "أفطر الحاجم والمحجوم" (298).
#3198
3198
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah el-Ensari, nga Seidi, nga
Katadeja, nga Shehr bin Haushebi, nga Abdurrahman bin Ganm el-Esh'ariu, nga Theubani, i çliruari i të Dërguarit të
Allahut (s.a.v.s.): Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "E ka prishur agjërimin ai që bën hixhamen dhe ai të cilit i bëhet hixhamja" (299).
٣١٩٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن عبد الله الأنصاري، عن سعيد، عن قتادة، عن شهر بن حوشب، عن عبد الرحمن بن غنم الأشعري، عن ثوبان مولى رسول الله ﷺ: أن رسول الله ﷺ قال: "أفطر الحاجم والمحجوم" (299).
#3199
3199 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Said ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (300).
٣١٩٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا سعيد بن عامر، قال: ثنا سعيد … فذكر بإسناده مثله (300).
#3200
3200 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah el-Babelti, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Evzaiu,
i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Kilabe, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Esma
er-Rahbi, nga Theubani: se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) doli në Ramazan në ditën e tetëmbëdhjetë dhe kaloi pranë një njeriu
që po bënte hixhame, e tha: "Iu ka prishur agjërimi hixhamebërësit dhe atij që i bëhet hixhamja." (301).
٣٢٠٠ - حدثنا فهد، قال: ثنا يحيى بن عبد الله البابلتي، قال: ثنا الأوزاعي، قال: حدثني يحيى بن أبي كثير، قال: حدثني أبو قلابة، قال: حدثني أبو أسماء الرحبي، عن ثوبان: أن رسول الله ﷺ خرج في رمضان في ثماني عشرة فمر برجل يحتجم فقال: "أفطر الحاجم والمحجوم" (301).
#3201
3201 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Velidi, nga el-Evzaiu, nga Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Kilabe, se Ebu Esmaja i ka treguar atij, se Theubani, skllavi i liruar i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), i ka treguar atij... pastaj përmendi të njëjtën gjë (302).
٣٢٠١ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد، عن الأوزاعي، عن يحيى قال: حدثنا أبو قلابة، أنّ أبا أسماء حدثه، أن ثوبان مولى رسول الله ﷺ حدثه … ثم ذكر مثله (302).
#3202
3202
- Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen bin er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahvesi, nga Lejthi, nga Ata'i, nga Aisha, e cila ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Iu është prishur agjërimi ai që bën hixhamen dhe ai të cilit i bëhet hixhamja." (303).
٣٢٠٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحسن بن الربيع، قال: ثنا أبو الأحوص، عن ليث، عن عطاء، عن عائشة قالت: قال رسول الله ﷺ: "أفطر الحاجم والمحجوم" (303).
#3203
3203
- Na ka treguar Ibn Ebu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Avni, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga Halidi,
dhe Mensuri, nga Ebu Kilabe, nga Ebu el-Esh'ath es-San'ani, nga Shedad bin Evsi, se Profeti (s.a.v.s.)
kaloi gjatë Ramazanit pranë një njeriu që po bënte hixhame dhe tha: "Atij që bën hixhamen dhe atij që i bëhet hixhamja, u është prishur agjërimi" (304).
٣٢٠٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عمرو بن عون، قال: ثنا هشيم، عن خالد، ومنصور، عن أبي قلابة، عن أبي الأشعث الصنعاني، عن شداد بن أوس، أن النبي ﷺ مرّ في رمضان على رجل يحتجم فقال: "أفطر الحاجم والمحجوم" (304).
#3204
3204 - Na ka treguar Ibrahim bin Muhamed bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Asimi, nga Ebu Kilabe... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin [hadith] (305).
٣٢٠٤ - حدثنا إبراهيم بن محمد بن يونس، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن عاصم، عن أبي قلابة … فذكر بإسناده مثله (305).
#3205
3205
- Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: El-Hasen bin er-Rebi'i ka thënë: na ka treguar Davud bin Abdurrahman el-Attari,
nga Ibn Xhurejxhi, nga Ata'i, i cili ka thënë: Ka thënë Ebu Hurejra: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Iu ka prishur agjërimi atij që bën hixhamen
dhe atij që i bëhet hixhamja" (306).
٣٢٠٥ - حدثنا فهد، قال: الحسن بن الربيع قال: ثنا داود بن عبد الرحمن العطار، عن ابن جريج، عن عطاء، قال: قال أبو هريرة: قال رسول الله ﷺ: "أفطر الحاجم والمستحجم" (306).
#3206
3206
- Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Shuajb, nga Sa'id bin el-Musajib, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Ka prishur agjërimin ai që bën hixhamen dhe ai të cilit i bëhet hixhamja" (307).
Ebu Xhafer ka thënë: Një grup njerëzish (308) kanë menduar se hixhamja e prish agjërimin e agjëruesit, qoftë ai që e bën hixhamen apo ai të cilit i bëhet, dhe kanë argumentuar për këtë me këto transmetime.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata (309) dhe kanë thënë: Hixhamja nuk e prish agjërimin as për atë që e bën dhe as për atë të cilit i bëhet. Ata thanë: Në atë që keni transmetuar nga Profeti (s.a.v.s.) prej thënies së tij: "Ka prishur agjërimin ai që bën hixhamen dhe ai të cilit i bëhet hixhamja", nuk ka asgjë që tregon se ky prishje agjërimi ishte për shkak të hixhames. Mund të jetë që Profeti (s.a.v.s.) ka njoftuar se ata të dy e kanë prishur agjërimin për një arsye tjetër dhe i ka përshkruar ata me atë që po bënin kur njoftoi për ta, ashtu siç thua: "Mëkatoi ai që qëndron në këmbë", që nuk do të thotë se ai mëkatoi me qëndrimin e tij, por ai mëkatoi me një kuptim tjetër përveç qëndrimit.
Dhe është transmetuar nga Ebu el-Esh'ath el-San'ani, i cili është një nga ata që e kanë transmetuar këtë hadith me këtë kuptim.
٣٢٠٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن لهيعة، قال: ثنا عمرو بن شعيب، عن سعيد بن المسيب، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "أفطر الحاجم والمحجوم" (307).
قال أبو جعفر فذهب قوم (308) إلى أن الحجامة تفطر الصائم حاجما كان أو محجوما واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون (309) فقالوا: لا يفطر الحجامة حاجما ولا محجوما، وقالوا: ليس فيما رويتموه عن النبي ﷺ من قوله: "أفطر الحاجم والمحجوم" ما يدل أن ذلك الفطر كان من أجل الحجامة، قد يجوز أن يكون النبي ﷺ أخبر أنهما أفطرا بمعنى آخر ووصفهما بما كانا يفعلانه حين أخبر عنهما بذلك كما تقول فسق القائم ليس إنه فسق بقيامه ولكنه فسق بمعنى غير القيام.
وقد روي عن أبي الأشعث الصنعاني، وهو أحد من روى ذلك الحديث في هذا المعنى.
#3207
3207 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar El-Vuadhi, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Rebi'a ed-Dimashki, nga Ebu el-Esh'ath es-San'ani, i cili ka thënë: Profeti (s.a.v.s.) ka thënë: "Atij që bën hixhamen dhe atij që i bëhet hixhamja, u prishet agjërimi", sepse ata të dy po bënin gibet (përgojonin) (310).
Dhe ky kuptim është kuptim i saktë, dhe prishja e agjërimit të tyre nuk është si prishja me ngrënie, pirje apo marrëdhënie seksuale, por u asgjësua shpërblimi i tyre për shkak të përgojimit, kështu që me këtë u bënë sikur e kanë prishur agjërimin, e jo se është prishje që i obligon ata me kompensim (kaza).
Dhe kjo është ashtu siç është thënë: Gënjeshtra e prish agjërimin e agjëruesit, ku nuk synohet me të prishja që obligon kompensimin, por bëhet fjalë për asgjësimin e shpërblimit me të, ashtu siç asgjësohet me ngrënie dhe pirje.
Dhe kjo është e ngjashme me atë interpretim mbi të cilin ne e mbështetëm atë që përmendëm, dhe është transmetuar nga një grup prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) lidhur me këtë një kuptim tjetër.
٣٢٠٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوحاظي، قال: ثنا يزيد بن ربيعة الدمشقي، عن أبي الأشعث الصنعاني قال: إنما قال النبي ﷺ أفطر الحاجم والمحجوم "لأنهما كانا يغتابان" (310).
وهذا المعنى معنى صحيح، وليس إفطارهما ذلك كالإفطار بالأكل والشرب والجماع، ولكنه حبط أجرهما باغتيابهما فصارا بذلك مفطرين، لا أنه إفطار يوجب عليهما القضاء.
وهذا كما قيل: الكذب يفطر الصائم ليس يراد به الفطر الذي يوجب القضاء، إنما هو على حبوط الأجر بذلك، كما يحبط بالأكل والشرب.
وهذا نظير ما حملناه نحن عليه من التأويل الذي ذكرناه، وقد روى عن جماعة من أصحاب رسول الله ﷺ في ذلك معنى آخر.
#3208
3208 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajb el-Kejsani, ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijad, ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Katade, nga Ebu el-Mutevekkil en-Naxhi, nga Ebu Seid el-Hudri, i cili ka thënë: "Ne e kemi urryer, ose është urryer hixhama për agjëruesin vetëm për shkak të dobësisë (311)."
٣٢٠٨ - حدثنا سليمان بن شعيب الكيساني، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، عن أبي المتوكل الناجي، عن أبي سعيد الخدري قال: إنما كرهنا، أو كرهت الحجامة للصائم من أجل الضعف (311).
#3209
3209 - Na ka treguar Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Humajdi, i cili ka thënë: Thabit el-Bunani e pyeti Enes bin Malikun: "A e keni urryer hixhamen për agjëruesin?" Ai u përgjigj: "Jo, përveçse për shkak të dobësisë (312)."
٣٢٠٩ - حدثنا سليمان، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا شعبة، عن حميد، قال: سأل ثابت البناني أنس بن مالك: هل كنتم تكرهون الحجامة للصائم؟ قال: لا، إلا من أجل الضعف (312).
#3210
3210
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Humejd et-Tauil, i cili ka thënë:
Enes bin Maliku u pyet për hixhamen për agjëruesin, e ai tha: Nuk e shihja hixhamen të papëlqyeshme për agjëruesin
përveçse për shkak të dobësisë (313).
٣٢١٠ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا حميد الطويل، قال: سئل أنس بن مالك عن الحجامة للصائم، فقال: ما كنت أرى الحجامة تكره للصائم إلا من الجهد (313).
#3211
3211 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hudbe bin Halidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin el-Mugira, nga Thabiti, nga Enesi, i cili ka thënë: Nuk e linim hixhamen për agjëruesin, përveçse nga frika e rraskapitjes (dobësisë) (314).
٣٢١١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا هدبة بن خالد، قال: ثنا سليمان بن المغيرة، عن ثابت، عن أنس قال: ما كنا ندع الحجامة للصائم إلا كراهة الجهد (314).
#3212
3212
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, nga Xhabiri, nga Ebu
Xhaferi, dhe Salimi, nga Saidi, dhe Mugira, nga Ibrahimi, dhe Lejthi, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi (r.a.)
ka thënë: Vetëm se është urryer hixhama për agjëruesin nga frika e dobësisë (315).
Këto transmetime dëshmojnë se ajo që është e urryer për shkak të saj hixhama gjatë agjërimit është dobësia që e godet agjëruesin, e cila e bën atë të prishë agjërimin me ngrënie dhe pirje.
Dhe është transmetuar diçka e ngjashme me këtë kuptim nga Ebu Alije.
٣٢١٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: أنا شريك، عن جابر، عن أبي جعفر، وسالم، عن سعيد، ومغيرة، عن إبراهيم، وليث، عن مجاهد، عن ابن عباس ﵄ قال: إنما كرهت الحجامة للصائم مخافة الضعف (315).
فدلت هذه الآثار على أن المكروه من أجله الحجامة في الصيام هو الضعف الذي يصيب الصائم فيفطر من أجله بالأكل والشرب.
وقد روي نحو من هذا المعنى عن أبي العالية.
#3213
3213
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Asim
el-Ahueli, se Ebu el-Alije ka thënë: "Vetëm se e kam urryer (këtë veprim) nga frika se mos i bie të fikët." Tha: E njoftova
për këtë Ebu Kilaben, e ai më tha: "Nëse i bie të fikët, i jepet ujë për të pirë (316).
Ky kuptim është transmetuar gjithashtu saktësisht edhe nga Salim bin Abdullah.
٣٢١٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا عاصم الأحول، أن أبا العالية قال: إنما كرهت مخافة أن يغشى عليه، قال: فأخبرت بذلك أبا قلابة، فقال لي: إن غشي عليه يسقى الماء (316).
وقد روي هذا المعنى أيضا بعينه عن سالم بن عبد الله.
#3214
3214
- Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin Ejubi, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Saidi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Kasim bin Muhamedin duke përmendur fjalën e njerëzve: "Iu ka prishur agjërimi hixhamëbërësit
dhe atij që i bëhet hixhamja",
e Kasimi tha: "Sikur një njeri të bënte hixhame në dorën e tij ose në ndonjë pjesë të trupit të tij, kjo nuk do t'ia prishte agjërimin". Salimi tha: "Hixhamja është urryer për agjëruesin vetëm nga frika se mos i bie të fikët e pastaj e prish agjërimin (317).
Kuptimi që është transmetuar si interpretim i kësaj nga Ebu el-Esh'athi duket se i ngjan më shumë kësaj, sepse nëse dobësia do të ishte qëllimi i ndalimit, atëherë hixhamëbërësi nuk do të përfshihej në këtë. Meqenëse hixhamëbërësi dhe ai që i bëhet hixhamja janë bashkuar në këtë, kjo i ngjan më shumë të jetë për një kuptim të vetëm në të cilin ata janë të barabartë, siç është përgojimi (gibeti) në të cilin ata janë të barabartë, ashtu siç ka thënë Ebu el-Esh'athi.
Gjithashtu është transmetuar nga esh-Sha'biu dhe Ibrahimi se ata të dy kanë thënë: "Është urryer vetëm për shkak të dobësisë gjithashtu."
٣٢١٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا يحيى بن أيوب، قال: حدثني يحيى بن سعيد، قال: سمعت القاسم بن محمد، وهو يذكر قول الناس: أفطر الحاجم
والمحجوم، فقال القاسم: لو أن رجلا حجم يده أو بعض جسده ما يفطره ذلك، فقال سالم: إنما كرهت الحجامة للصائم مخافة أن يغشى عليه فيفطر (317).
والمعنى الذي روي تأويل ذلك عن أبي الأشعث كأنه أشبه بذلك، لأن الضعف لو كان هو المقصود بالنهي إليه لما كان الحاجم داخلا في ذلك فإذا كان الحاجم والمحجوم قد جُمعا في ذلك أشبه أن يكون ذلك لمعنى واحد هما فيه سواء مثل الغيبة التي هما فيها سواء، كما قال أبو الأشعث.
وقد روي أيضا عن الشعبي وإبراهيم أنهما قالا: إنما كرهت من أجل الضعف أيضا.
#3215
3215
- Na ka treguar Jezidi - ai është Ibn Sinani - i cili ka thënë: na ka treguar Jahja el-Kattan, i cili ka thënë: na ka treguar el-A'meshi, i cili ka thënë:
E pyeta Ibrahimin për hixhamen për agjëruesin, e ai tha: "Ajo është urryer vetëm për shkak të dobësisë (318)."
٣٢١٥ - حدثنا يزيد -هو ابن سنان- قال: ثنا يحيى القطان قال: ثنا الأعمش، قال: سألت إبراهيم عن الحجامة للصائم، فقال: إنما كرهت من أجل الضعف (318).
#3216
3216 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar Hamadi, ka thënë: Na ka njoftuar Davudi, nga esh-Sha'bi: se el-Hasen (319) bin Aliu ka bërë hixhame ndërsa ishte agjërueshëm. Dhe esh-Sha'bi ka thënë: "Hixhamja është urryer vetëm sepse e dobëson atë (320)."
Dhe është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me lejueshmërinë e hixhames për agjëruesin.
٣٢١٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا داود، عن الشعبي: أن الحسن (319) بن علي احتجم وهو صائم. وقال الشعبي: إنما كرهت الحجامة لأنها تضعفه (320).
وقد روي عن رسول الله ﷺ في إباحة الحجامة للصائم.
#3217
3217 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Me'meri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvarithi, nga Ejubi, nga Ikrimja, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri hixhame ndërsa ishte me agjërim (321).
٣٢١٧ - ما حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث، عن أيوب، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: احتجم رسول الله ﷺ وهو صائم (321).
#3218
3218 - Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esuedi - ai është en-Nadr bin Abdil-Xhebbar el-Muradi - i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Lehi'ah, nga Xha'fer bin Rebi'ah, nga Ikrimah, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të njëjtin (322).
٣٢١٨ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو الأسود -وهو النضر بن عبد الجبار المرادي- قال: أنا ابن لهيعة، عن جعفر بن ربيعة، عن عكرمة، عن ابن عباس، عن رسول الله ﷺ … مثله (322).
#3219
3219 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga El-Hasen bin Zejdi, nga Ikrimja, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (323).
٣٢١٩ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: حدثني ابن أبي ذئب، عن الحسن بن زيد عن عكرمة، عن ابن عباس، عن رسول الله ﷺ … مثله (323).
#3220
3220 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah el-Ensariu, nga Habib bin esh-Shehidi, nga Mejmuni bin Mehran, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri hixhame ndërkohë që ishte në ihram dhe agjërueshëm (324).
٣٢٢٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن عبد الله الأنصاري، عن حبيب بن الشهيد، عن ميمون بن مهران، عن ابن عباس قال: احتجم رسول الله ﷺ وهو محرم صائم (324).
#3221
3221
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Abu Gassan, ka thënë: Na ka treguar Mes'ud bin Sa'd el-Xhu'fi,
nga Jezid bin Ebi Zijad, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri hixhame midis
Mekës dhe Medinës ndërsa ishte agjërueshëm dhe në ihram (325).
٣٢٢١ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا مسعود بن سعد الجعفي، عن يزيد بن أبي زياد، عن مقسم، عن ابن عباس ﵄ قال: احتجم رسول الله ﷺ بين مكة والمدينة وهو صائم محرم (325).
#3222
3222 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ferjabi (h)
Dhe na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi dhe Ebu Hudhejfe, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Jezidi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (326).
٣٢٢٢ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا الفريابي (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم وأبو حذيفة، قالوا: حدثنا سفيان، عن يزيد … فذكر بإسناده مثله (326).
#3223
3223 - Na ka treguar Ibn Marzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubeja, nga Jezid bin Ebi Zijadi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë hixhame ndërsa ishte agjërueshëm (327).
٣٢٢٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن يزيد بن أبي زياد، عن مقسم، عن ابن عباس، أن رسول الله ﷺ احتجم وهو صائم (327).
#3224
3224
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muslimi, ka thënë:
Na ka treguar Jezid bin Ebi Zijadi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë. Dhe shtoi: "Dhe ai ishte agjërueshëm e në gjendje ihrami" (328).
٣٢٢٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا عبد العزيز بن مسلم، قال: ثنا يزيد بن أبي زياد … فذكر بإسناده مثله. وزاد: وهو صائم محرم (328).
#3225
3225 - Na tregoi Fehd-i, i cili ka thënë: na tregoi Muhamed b. Imran-i, i cili ka thënë: më ka treguar babai im, i cili ka thënë: më ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga el-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), se ai bëri hixhame ndërsa ishte agjërueshëm dhe në ihram, midis Mekës dhe Medinës (329).
٣٢٢٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن عمران، قال حدثني أبي، قال: حدثني ابن أبي ليلى، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس، عن رسول الله ﷺ أنه احتجم وهو صائم محرم بين مكة والمدينة (329).
#3226
3226 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Kasim bin Malik, nga Asimi, nga Enesi, se Ebu Tajbe i ka bërë hixhame të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ndërsa ai ishte agjërueshëm, dhe ai i dha shpërblimin e tij (330). Sikur të ishte e ndaluar (haram), ai nuk do t'ia jepte atë.
Ky veprim i tij (s.a.v.s.) tregon se hixhamja nuk e prish agjërimin e agjëruesit, dhe sikur të ishte prej gjërave që e prishin agjërimin, ai nuk do të bënte hixhame ndërsa ishte agjërueshëm.
Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e vërtetimit të transmetimeve (ethar).
Ndërsa ana e tij nga rruga e arsyes (el-nedhar), ne kemi parë se dalja e gjakut, në gjendjen e saj më të rëndë, është një hadeth (papastërti) që e prish pastërtinë (teharetin). Ne kemi parë se dalja e jashtëqitjes dhe urinës janë hadeth që e prishin pastërtinë, por nuk e prishin agjërimin, kështu që sipas arsyes, edhe gjaku duhet të jetë po ashtu.
Gjithashtu kemi parë se agjëruesit nuk i prishet agjërimi nga lëshimi i gjakut (fasd), kështu që edhe hixhamja sipas arsyes është po ashtu. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
٣٢٢٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا القاسم بن مالك، عن عاصم، عن أنس، أن أبا طيبة حجم رسول الله ﷺ وهو صائم فأعطاه أجره (330). ولو كان حراما ما أعطاه.
فدلّ فعله هذا ﷺ على أن الحجامة لا تفطر الصائم ولو كانت مما يفطر الصائم إذا لما احتجم وهو صائم.
فهذا وجه هذا الباب من طريق تصحيح الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر فإنا رأينا خروج الدم أغلظ أحواله أن يكون حدثا ينتقض به الطهارة، وقد رأينا الغائط والبول خروجهما حدث ينتقض به الطهارة، ولا ينقض به الصيام فالنظر على ذلك أن يكون الدم كذلك.
وقد رأينا الصائم لا يفطره فصد العرق فالحجامة في النظر أيضا كذلك وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى
#3227
3227 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Jahja bin
Seidi: Se Salim bin Abdullahu dhe el-Kasim bin Muhamedi nuk shihnin ndonjë problem në hixhamen për agjëruesin
dhe thanë: "Çfarë mendon, sikur ai të bënte hixhame në shpinën e dorës së tij, a do t'ia prishte kjo agjërimin?" (331).
٣٢٢٧ - وقد حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن يحيى بن سعيد: أن سالم بن عبد الله والقاسم بن محمد كانا لا يريان بالحجامة للصائم بأسا وقالا: أرأيت لو احتجم على ظهر كفه أكان ذلك يفطره؟ (331).
CHAPTER
١٣ - باب: الرجل يصبح في يوم من شهر رمضان جنبا هل يصوم أم لا؟
Personi që gdhihet xhunub në një ditë të Ramazanit
13. One who is in a state of ritual impurity at dawn in Ramadan
#3228
3228 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Sumejji, i liri i Ebu Bekrit, se ai e ka dëgjuar Ebu Bekër bin Abdurrahmanin duke thënë: Isha unë dhe babai im te Mervan bin el-Hakemi - i cili ishte emir i Medines - dhe u përmend se Ebu Hurejra thoshte: "Kush gdhihet xhunub, e ka të prishur agjërimin e asaj dite." Atëherë Mervani tha: "Të betohem se do të shkosh te nënat e besimtarëve: Aishja dhe Umm Seleme (r.anhuma), dhe do t'i pyesësh ato për këtë." Ai tha: Abdurrahmani shkoi, dhe unë shkova me të derisa hymë te Aishja (r.a.). Abdurrahmani e përshëndeti atë me selam e pastaj tha: "O nëna e besimtarëve! Ne ishim te Mervani dhe atij iu përmend se Ebu Hurejra thoshte: 'Kush gdhihet xhunub, e ka të prishur agjërimin e asaj dite'." Aishja (r.a.) tha: "Sa keq ka thënë Ebu Hurejra! O Abdurrahman, a po largohesh nga ajo që bënte i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)?" Ai tha: "Jo, pashë Allahun." Ajo tha: "Dëshmoj për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) se ai gdhihej xhunub nga marrëdhëniet, jo nga ejakulimi në gjumë (ihtilami), e pastaj e agjëronte atë ditë." Ai tha: Pastaj dolëm derisa, pastaj dolëm derisa hymë te Umm Seleme (r.a.) dhe ai e pyeti për këtë, e ajo tha ashtu siç tha Aishja (r.a.). Dolëm derisa erdhëm te Mervani dhe Abdurrahmani i tregoi atij se çfarë thanë ato të dyja. Mervani tha: "Të betohem, o Ebu Muhamed, se do të hipësh mbi kafshën time, e cila është te dera, dhe do të shkosh te Ebu Hurejra (r.a.), i cili është në tokën e tij në Akik, dhe do ta njoftosh për këtë." Abdurrahmani hipi dhe unë hipa me të derisa erdhëm te Ebu Hurejra (r.a.). Abdurrahmani bisedoi me të për një kohë... pastaj ia përmendi këtë. Ebu Hurejra (r.a.) tha: "Unë nuk kam pasur njohuri për këtë, por kështu më ka njoftuar një njoftues (332)."
٣٢٢٨ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن سمي مولى أبي بكر، أنه سمع أبا بكر بن عبد الرحمن يقول: كنت أنا وأبي عند مروان بن الحكم -وهو أمير المدينة - فذكر أن أبا هريرة كان يقول: من أصبح جنبا أفطر ذلك اليوم، فقال مروان: أقسمت عليك لتذهبن إلى أمي المؤمنين: عائشة وأم سلمة ﵄، فتسألهما عن ذلك، قال: فذهب عبد الرحمن، وذهبت معه حتى دخلنا على عائشة ﵂ فسلم عليها عبد الرحمن، ثم قال: يا أم المؤمنين! إنا كنا عند مروان فذكر له أن أبا هريرة كان يقول: من أصبح جنبا أفطر ذلك اليوم، فقالت عائشة ﵂: بئس ما قال أبو هريرة، يا عبد الرحمن، أترغب عما كان رسول الله ﷺ يفعل؟، فقال: لا والله. قالت: فأشهد على رسول الله ﷺ أنه كان يصبح جنبا من جماع غير احتلام ثم يصوم ذلك اليوم، قال: ثم خرجنا حتى ثم خرجنا حتى دخلنا على أم سلمة ﵂ فسألها عن ذلك، فقالت كما قالت عائشة ﵂، فخرجنا حتى جئنا إلى مروان، فذكر له عبد الرحمن ما قالتا فقال مروان: أقسمت عليك يا أبا محمد لتركبنَّ دابتي، فإنها بالباب فلتذهبن إلى أبي هريرة ﵁ فإنه بأرضه بالعقيق فلتخبرنه بذلك فركب عبد الرحمن وركبت معه حتى أتينا أبا هريرة ﵁ فتحدث معه عبد الرحمن ساعة … ثم ذكر ذلك له، فقال أبو هريرة ﵁: لا علم لي بذلك إنما أخبرنيه مخبر (332).
#3229
3229
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah
bin Avni, nga Rexha bin Hajve, nga Jala bin Ukbe, i cili ka thënë: U zgjova xhunub ndërsa dëshiroja
të agjëroja, kështu që shkova te Ebu Hurejra (r.a.) dhe e pyeta atë. Ai më tha: "Prishe agjërimin", kështu që shkova te Meruani dhe e pyeta atë,
duke e njoftuar për thënien e Ebu Hurejrës (r.a.). Atëherë ai dërgoi Abdurrahman bin el-Harithin te Aisha (r.a.), e pyeti atë,
dhe ajo tha: "Pejgamberi (s.a.v.s.) dilte për namazin e sabahut ndërsa koka e tij pikonte (ujë) nga marrëdhënia (xhunubllëku), pastaj agjëronte atë
ditë." Ai u kthye te Meruani dhe e njoftoi atë. Meruani tha: "Shko te Ebu Hurejra (r.a.) dhe njoftoje atë." Ai shkoi dhe e njoftoi,
e ai (Ebu Hurejra) tha: "Sa i përket kësaj, unë nuk e kam dëgjuar drejtpërdrejt nga Pejgamberi (s.a.v.s.), por ma ka treguar Fadli nga Pejgamberi (s.a.v.s.) (333)."
٣٢٢٩ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: ثنا عبد الله بن عون، عن رجاء بن حيوة، عن يعلى بن عقبة، قال: أصبحت جنبا وأنا أريد الصوم، فأتيت أبا هريرة ﵁ فسألته، فقال لي: أفطر، فأتيت مروان فسألته، وأخبرته بقول أبي هريرة ﵁، فبعث عبد الرحمن بن الحارث إلى عائشة ﵂، فسألها، فقالت: كان النبي ﷺ يخرج لصلاة الفجر ورأسه يقطر من جماع، ثم يصوم ذلك اليوم. فرجع إلى مروان فأخبره، فقال: ائت أبا هريرة ﵁ فأخبره، فأتاه فأخبره فقال: أما إني لم أسمعه من النبي ﷺ، إنما حدثنيه الفضل عن النبي ﷺ (333).
#3230
3230
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Avni... dhe e përmendi
me isnadin e tij të ngjashëm. Ibn Avni ka thënë: I thashë Rexhait: Kush të ka treguar ty nga Jala? Ai tha: Mua më ka treguar
Jala (334).
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa kanë shkuar (335) drejt asaj që ka transmetuar Ebu Hurejre (r.a.) nga Fadli, nga Profeti (s.a.v.s.), andaj u mbështetën në të dhe e ndoqën atë.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë (336) dhe thanë: Ai lahet dhe e agjëron atë ditë të tij, dhe u mbështetën në këtë drejt asaj që kemi transmetuar në kapitullin e parë nga Aisha dhe Umm Seleme (r.anhuma) nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Dhe drejt asaj që
٣٢٣٠ - حدثنا علي بن شيبة قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا ابن عون … فذكر بإسناده نحوه. قال ابن عون: فقلت لرجاء من حدثك عن يعلى؟ قال: إياي حدث يعلى (334).
قال أبو جعفر: فذهب ذاهبون (335) إلى ما روى أبو هريرة ﵁ من ذلك عن الفضل عن النبي ﷺ فقالوا به وقلدوه.
وخالفهم في ذلك آخرون (336) فقالوا: يغتسل ويصوم يومه ذلك، وذهبوا في ذلك إلى ما رويناه في الفصل الأول عن عائشة وأم سلمة ﵄ عن رسول الله ﷺ. وإلى ما
#3231
3231
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawud dhe Rawh, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shu'bah, nga Al-Hakam, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Abu Bakr bin Abdurrahman bin al-Harith bin Hisham duke treguar nga babai i tij, i cili ka thënë:
Hyra te Aishja (r.a.), bashkëshortja e Pejgamberit (s.a.v.s.), dhe ajo më njoftoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gdhihej xhunub, pastaj merrte gusël, pastaj shkonte në xhami ndërkohë që koka i pikonte, e pastaj agjëronte atë ditë. Ia tregova këtë Meruanit, e ai tha: "Shko te Abu Hurairah (r.a.) dhe njoftoje për këtë." Unë i thashë: "Ai është mik i imi, andaj më liro." Ai tha: "Të urdhëroj që patjetër të shkosh te ai." Atëherë unë dhe babai im shkuam te Abu Hurairah (r.a.) dhe e njoftuam për këtë, e Abu Hurairah (r.a.) tha: "Aishja (r.a.) është më e ditur se unë." Shu'bah ka thënë: "Në fletushkë (shkruan): 'Ajo është më e ditur për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) sesa unë' (337)."
٣٢٣١ - حدثنا أبو بكرة، قال: حدثنا أبو داود وروح، قالا: ثنا شعبة، عن الحكم، قال: سمعت أبا بكر بن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام يحدث عن أبيه، قال: دخلت على عائشة ﵂ زوج النبي ﷺ فأخبرتني أن رسول الله ﷺ كان يصبح جنبا ثم يغتسل ثم يغدو إلى المسجد ورأسه يقطر، ثم يصوم ذلك اليوم. فأخبرته مروان، فقال: ائت أبا هريرة ﵁ فأخبره بذلك، فقلت: إنه لي صديق فأعفني فقال: عزمت عليك لتأتينه، فانطلقت أنا وأبي إلى أبي هريرة ﵁ فأخبرته بذلك، فقال أبو هريرة ﵁: عائشة ﵂ أعلم مني، قال شعبة: وفي الصحيفة: أعلم برسول الله ﷺ مني (337).
#3232
3232
- Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdul Vehabi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Davud bin Ebi Hind, nga Esh-Sha'bi, nga Omer bin Abdurrahmani, nga vëllai i tij Ebu Bekër bin Abdurrahmani, se ai agjëronte dhe nuk e prishte agjërimin. Një ditë ai hyri te babai i tij ndërsa ai (Ebu Bekri) nuk po agjëronte. Ai (babai) i tha: "Çfarë ke sot që nuk po agjëron?" Ai tha: "Më ka zënë xhunubllëku dhe nuk u lava derisa u gdhi mëngjesi, andaj Ebu Hurejra (r.a.) më dha fetva që ta prish agjërimin." Atëherë ata dërguan te Aishja (r.a.) për ta pyetur atë, e ajo tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e zinte xhunubllëku, pastaj lahej pasi gdhihej mëngjesi, pastaj dilte ndërsa nga koka i pikonin pika uji dhe u printe shokëve të tij në namaz, e pastaj e agjëronte atë ditë (338)."
٣٢٣٢ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب، قال: أنا داود بن أبي هند، عن الشعبي، عن عمر بن عبد الرحمن، عن أخيه أبي بكر بن عبد الرحمن أنه كان يصوم ولا يفطر، فدخل على أبيه يوما وهو مفطر فقال له: ما شأنك اليوم مفطرا؟ قال: إني أصابتني جنابة، فلم أغتسل حتى أصبحت، فأفتاني أبو هريرة ﵁ أن أفطر، فأرسلوا إلى عائشة ﵂ يسألونها، فقالت: كان رسول الله ﷺ تصيبه الجنابة فيغتسل بعدما يصبح، ثم يخرج ورأسه يقطر ماء فيصلي لأصحابه، ثم يصوم ذلك اليوم (338).
#3233
3233 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdylvehabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Saidi (339),
nga Katadeja, nga Abdurrabbihi, nga Ebu Ijadi, nga Abdurrahman bin el-Harith bin Hishami, se
Meruan bin el-Hakemi e dërgoi atë te Umm Selemeja dhe Aishja (r.a.). Ai tha: E takova shërbëtorin e saj, Nafin, domethënë të Umm
Selemes. Ai tha: E dërgova atë te ajo, dhe ai u kthye tek unë e më njoftoi se ajo kishte thënë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kishte
gdhirë xhunub pa pasur ejakulim në gjumë, pastaj gdhihej agjërueshëm. Pastaj shkoi te Aishja dhe dërgoi te ajo shërbëtorin e saj
Dhekvan Ebu Amrin, e ajo e njoftoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gdhihej xhunub pa pasur ejakulim në gjumë, pastaj
gdhihej agjërueshëm,
pastaj shkova te Meruan bin el-Hakemi dhe e njoftova për thëniet e tyre, e ai tha: "Të betohem se duhet të shkosh te Ebu Hurejra dhe ta njoftosh për thënien e tyre." Shkova tek ai dhe e njoftova, e ai tha: "Ato dinë më mirë" (340).
٣٢٣٣ - حدثنا علي، قال: ثنا عبد الوهاب، قال: ثنا سعيد (339)، عن قتادة، عن عبد ربه، عن أبي عياض، عن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام، أن مروان بن الحكم بعثه إلى أم سلمة وعائشة ﵄ قال: فلقيت غلامها نافعا يعني أم سلمة قال: فأرسلته إليها، فرجع إلي، فأخبرني أنها قالت: إن نبي الله ﷺ كان يصبح جنبا من غير احتلام، ثم يصبح صائما، ثم أتى عائشة فأرسل إليها غلامها ذكوان أبا عمرو فأخبرته أن نبي الله ﷺ كان يصبح جنبا من غير احتلام ثم يصبح صائما،
فأتيت مروان بن الحكم فأخبرته بقولهما، فقال: أقسمت عليك لتأتين أبا هريرة، فلتخبرنه بقولها، فأتيته فأخبرته فقال: هن أعلم (340).
#3234
3234 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Summiu, nga Ebu Bekri, nga Aisha (r.a.), e cila ka thënë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gdhihej xhunub e pastaj agjëronte atë ditë (341)."
٣٢٣٤ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن سمي، عن أبي بكر، عن عائشة ﵂ قالت: كان رسول الله ﷺ يصبح جنبا ثم يصوم ذلك اليوم (341).
#3235
3235
- Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar El-Hasen b. er-Rebi', ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahvesi, nga El-A'meshi,
nga Umare, nga Ebu Bekr b. Abdurrahmani, ka thënë: Ka thënë Aishja (r.a.): I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
dilte për namazin e sabahut ndërsa koka e tij pikonte nga gusli i xhunubllëkut, pastaj agjëronte atë ditë (342).
٣٢٣٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحسن بن الربيع، قال: ثنا أبو الأحوص، عن الأعمش، عن عمارة، عن أبي بكر بن عبد الرحمن، قال: قالت عائشة ﵂: كان رسول الله ﷺ يخرج إلى صلاة الفجر ورأسه يقطر من غسل الجنابة ثم يصوم يومه (342).
#3236
3236 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Asim, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Shihabi, nga Abu Bakr bin Abdurrahmani, nga Aishja dhe Umm Salamah, bashkëshortet e Pejgamberit (s.a.v.s.), se Pejgamberin (s.a.v.s.) e zinte agimi duke qenë xhunub, e pastaj agjëronte (343).
٣٢٣٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا ابن جريج، قال أخبرني ابن شهاب، عن أبي بكر بن عبد الرحمن، عن عائشة، وأم سلمة زوجي النبي ﷺ، أن النبي ﷺ كان يدركه الفجر وهو جنب ثم يصوم (343).
#3237
3237 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejth bin Sa'di, nga ez-Zuhriu, nga Abdurrahman bin el-Harith bin Hishami, nga Ebu Bekr bin Abdurrahmani, nga babai i tij, nga Aishja dhe Umm Seleme (r.a.), bashkëshortet e Pejgamberit (s.a.v.s.), se ato të dyja i kanë treguar atij nga Pejgamberi (s.a.v.s.) të njëjtën gjë (344).
٣٢٣٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا ليث بن سعد، عن الزهري، عن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام، عن أبي بكر بن عبد الرحمن، عن أبيه، عن عائشة وأم سلمة ﵄ زوجي النبي ﷺ أنها حدثتاه عن النبي ﷺ مثله (344).
#3238
3238 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku e ka njoftuar atë, nga Abd Rrabih bin Seidi, nga Ebu Bekër bin Abdurrahmani, nga Aisha dhe Ummu Seleme (r.a.), nga Profeti (s.a.v.s.) me të njëjtin (hadith) dhe shtoi: në Ramazan (345).
٣٢٣٨ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب أن مالكا أخبره عن عبد ربه بن سعيد عن أبي بكر بن عبد الرحمن، عن عائشة وأم سلمة ﵄، عن النبي ﷺ بمثله وزاد في رمضان (345).
#3239
3239 - Na tregoi Junusi, i cili ka thënë: Na njoftoi Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Sumejji, nga Ebu Bekri … dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (346).
٣٢٣٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن سمي، عن أبي بكر … فذكر بإسناده مثله (346).
#3240
3240 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga Esvedi, nga Aisheja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të (347).
٣٢٤٠ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا زهير، قال ثنا أبو إسحاق، عن الأسود، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … نحوه (347).
#3241
3241 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Zaideja, nga Abdulmelik bin Ebi Sulejmani, nga Ata'i, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me këtë (348).
٣٢٤١ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا زائدة، عن عبد الملك بن أبي سليمان، عن عطاء، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ بذلك (348).
#3242
3242 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Asim bin Behdela, nga Ebu Salihu, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) me këtë (349).
٣٢٤٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا عاصم بن بهدلة، عن أبي صالح، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ بذلك (349).
#3243
3243 - Na ka treguar Abu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Abdullah bin Uthman el-Kureshi, nga Ibn Ebi Mulejke, nga Aisha, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) me atë (350).
٣٢٤٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا جعفر بن عبد الله بن عثمان القرشي، عن ابن أبي مليكة، عن عائشة، عن النبي ﷺ بذلك (350).
#3244
3244 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdylvehab bin Ata, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Saidi, nga Katadeja, nga Said bin el-Mesejibi, nga Amir bin Ebi Umeje, nga Umm Seleme, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu me këtë (351).
٣٢٤٤ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب بن عطاء، قال: أنا سعيد، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب، عن عامر بن أبي أمية، عن أم سلمة، عن رسول الله ﷺ بذلك أيضا (351).
#3245
3245 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmami, nga Katadeja... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (352).
٣٢٤٥ - حدثنا ابن مرزوق قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا همام، عن قتادة … فذكر بإسناده مثله (352).
#3246
3246 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Ebi Arube, nga Katade ... dhe e përmendi të njëjtën gjë me zinxhirin e tij të transmetimit (353).
٣٢٤٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا سعيد بن أبي عروبة، عن قتادة … فذكر بإسناده مثله (353).
#3247
3247 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'bah (h)
Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja el-Kattan, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'bah, nga Katade ... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë dhe shtoi: E Ebu Hurejra (r.a.) e tërhoqi fetvanë e tij pas këtij lajmi (354).
Ata thanë: Kur u bënë të shumta (teuatur) transmetimet me atë që përmendëm nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), nuk na lejohet ta kundërshtojmë atë për diçka tjetër.
Argumenti i ithtarëve të mendimit të parë kundër tyre ishte se ata thanë: Kjo që kanë transmetuar Umm Seleme dhe Aisha (r.anhuma) është vetëm njoftim për veprimin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), ndërsa el-Fadli në hadithin e Ebu Hurejrës nga Profeti (s.a.v.s.) ka njoftuar diçka që e kundërshton këtë.
Kështu që, mund të jetë që gjykimi i Profetit (s.a.v.s.) për këtë të ketë qenë ashtu siç kanë përmendur Aisha dhe Umm Seleme (r.anhuma) në hadithin e tyre, ndërsa gjykimi për njerëzit e tjerë të jetë ashtu siç ka përmendur el-Fadli nga Profeti (s.a.v.s.), kështu që dy njoftimet nuk do të ishin kontradiktore sipas asaj që nxirret nga kuptimet e transmetimeve.
Argumenti i të tjerëve kundër tyre ishte se Ebu Hurejra (r.a.) është ai që e ka transmetuar hadithin e el-Fadlit, e megjithatë ai u tërhoq nga fetvaja e tij duke kaluar në mendimin e Aishes dhe Umm Selemes (r.anhuma), dhe kjo u konsiderua më parësore sesa ajo që kishte treguar el-Fadli nga Profeti (s.a.v.s.).
Ky është një argument në këtë kapitull, dhe një argument tjetër është: Ne kemi gjetur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) atë që tregon se gjykimi i tij për njerëzit në këtë çështje është gjithashtu si gjykimi i tij (për veten).
٣٢٤٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح، قال: ثنا شعبة (ح)
وحدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يحيى القطان، قال: ثنا شعبة عن قتادة … فذكر بإسناده مثله وزاد: فرد أبو هريرة ﵁ فتياه على هذا الخبر (354).
قالوا: فلما تواترت الآثار بما ذكرنا عن رسول الله ﷺ لم يجز لنا خلاف ذلك إلى غيره.
وكان من حجة أهل المقالة الأولى عليهم في ذلك، أن قالوا: هذا الذي روته أم سلمة وعائشة ﵄ إنما أخبرتا به عن فعل رسول الله ﷺ، وأخبر الفضل في حديث أبي هريرة عن النبي ﷺ ما قد خالف ذلك.
فقد يجوز أن يكون كان حكم النبي ﷺ في ذلك على ما ذكرت عائشة وأم سلمة ﵄ في حديثهما ويكون حكم سائر الناس على ما ذكره الفضل عن النبي ﷺ فيكون الخبران غير متضادين على ما يخرج عليه معاني الآثار.
وكان من الحجة للآخرين عليهم أن أبا هريرة ﵁ هو الذي روى حديث الفضل وقد رجع عن فتياه إلى قول عائشة وأم سلمة ﵄ وعُدّ ذلك أولى مما حدثه الفضل عن النبي ﷺ.
فهذا حجة في هذا الباب وحجة أخرى: أنا قد وجدنا عن رسول الله ﷺ ما يدل على أنه حكم الناس في ذلك أيضا كحكمه.
#3248
3248 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Abdullah bin Ma'mer el-Ensariu, nga Ebu Junusi, skllavi i Aishes, nga Aisha (r.a.), bashkëshortja e Pejgamberit (s.a.v.s.), se një burrë i tha të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ndërsa ai ishte në këmbë te dera dhe unë po dëgjoja: "O i Dërguari i Allahut! Unë gdhihem xhunub ndërsa dëshiroj të agjëroj." I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Edhe unë gdhihem xhunub ndërsa dëshiroj të agjëroj, pastaj marr gusël dhe agjëroj." Ai tha: "O i Dërguari i Allahut! Ti nuk je si ne, Allahu t'i ka falur mëkatet e tua të kaluara dhe të ardhshme." Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u zemërua dhe tha: "Pasha Allahun, unë shpresoj të jem më i devotshmi ndaj Allahut prej jush dhe më i dijshmi prej jush për atë që duhet të ruhem" (355).
Pasi përgjigjja e Pejgamberit (s.a.v.s.) për atë pyetës ishte njoftimi për veprimin e tij në atë rast, u vërtetua me këtë se gjykimi i tij në këtë dhe gjykimi i të tjerëve është i njëjtë.
Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve.
Sa i përket anës së saj nga rruga e arsyes në këtë, ne kemi parë se ata kanë rënë dakord njëzëri se agjëruesi, nëse fle gjatë ditës dhe bëhet xhunub, kjo nuk e nxjerr atë nga agjërimi i tij. Prandaj deshtëm të shohim: a do të ishte ai duke hyrë në agjërim po ashtu? Apo gjykimi i xhunubllëkut kur ndodh gjatë agjërimit është ndryshe nga gjykimi i agjërimit kur ndodh mbi të? Pamë se gjërat që pengojnë hyrjen në agjërim, si menstruacionet dhe lehonia, nëse ndodhin gjatë agjërimit ose nëse agjërimi fillon mbi to, janë njësoj.
A nuk e sheh se menstruantja nuk mund të hyjë në agjërim duke qenë me menstruacione, dhe se nëse ajo hyn në agjërim e pastër e pastaj i vijnë menstruacionet gjatë asaj dite, ajo me këtë del nga agjërimi? Pra, gjërat që pengojnë hyrjen në agjërim janë ato gjëra që, nëse ndodhin gjatë agjërimit, e prishin atë. Ndërsa xhunubllëku, nëse ndodh gjatë agjërimit, sipas pajtimit të të gjithë atyre, nuk e prish atë.
Rrjedhimisht, arsyeja sipas asaj që përmendëm dikton që të jetë po ashtu edhe kur agjërimi fillon mbi të, pra nuk pengon hyrjen në të.
Me këtë u vërtetua ajo që përputhet me atë që kanë transmetuar Ummu Seleme dhe Aisha (r.a.), dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.
٣٢٤٨ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن عبد الله بن معمر الأنصاري، عن أبي يونس مولى عائشة، عن عائشة ﵂ زوج النبي ﷺ، أن رجلا قال لرسول الله ﷺ وهو واقف على الباب وأنا أسمع: يا رسول الله! إني أصبح جنبا وأنا أريد الصوم، فقال رسول الله ﷺ: "وأنا أصبح جنبا وأنا أريد الصوم فأغتسل وأصوم"، فقال: يا رسول الله! إنك لست مثلنا قد غفر الله لك ما تقدم من ذنبك وما تأخر، فغضب رسول الله ﷺ وقال: "والله إني لأرجو أن أكون أخشاكم لله وأعلمكم بما أتّقي" (355).
فلما كان جواب النبي ﷺ لذلك السائل هو إخباره عن فعل نفسه في ذلك ثبت بذلك أن حكمه في ذلك وحكم غيره سواء.
فهذا وجه هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر في ذلك، فإنا قد رأيناهم أجمعوا أن صائما لو نام نهارا فأجنب أن ذلك لا يخرجه من صومه فأردنا أن ننظر هل يكون داخلا في الصوم وهو كذلك؟ أو يكون حكم الجنابة إذا طرأت على الصوم خلاف حكم الصوم إذا طرأ عليها؟ فرأينا الأشياء التي تمنع من الدخول في الصوم من الحيض والنفاس إذا طرأ ذلك على الصوم أو طرأ عليه الصوم فهو سواء.
ألا ترى أنه ليس لحائض أن تدخل في الصوم وهي حائض وأنها لو دخلت في الصوم طاهرا ثم طرأ عليها الحيض في ذلك اليوم، أنها بذلك خارجة من الصوم، فكانت الأشياء التي تمنع من الدخول في الصوم هي الأشياء التي إذا طرأت على الصوم أبطلته. وكانت الجنابة إذا طرأت على الصوم باتفاقهم جميعا لم تبطله.
فالنظر على ما ذكرنا أن يكون كذلك إذا طرأ عليها الصوم لم تمنع من الدخول فيه.
فثبت بذلك ما قد وافق ما روته أم سلمة وعائشة ﵂ وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.
CHAPTER
١٤ - باب: الرجل يدخل في الصيام تطوعا ثم يفطر
Personi që fillon një agjërim vullnetar e pastaj e prish atë
14. Breaking a voluntary fast after starting it
#3249
3249 - Na ka treguar Ibn Marzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velid et-Tajalisi (h)
dhe na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade (h)
dhe na ka treguar Junus bin Abd el-A'la, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Hassan, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Simak bin Harbi, nga Harun bin Umm Hani ose nipi i Umm Hanit, nga Umm Hani, e cila ka thënë: Hyra te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërsa isha agjërueshëm, e ai më dha tepricën e pijes së tij, dhe unë e piva. Pastaj i thashë: O i Dërguari i Allahut! Unë isha agjërueshëm, por nuk dëshirova ta ktheja mbrapsht tepricën tënde. Ai tha: "Nëse ishte për kompensimin e një dite të Ramazanit, atëherë agjëroje një ditë në vend të saj, e nëse ishte vullnetar, atëherë nëse dëshiron kompensoje, e nëse dëshiron mos e kompenso" (356).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup (357) kanë shkuar drejt këtij mendimi dhe kanë pretenduar se kushdo që fillon një agjërim vullnetar, pastaj e prish atë pas kësaj me arsye ose pa arsye, nuk ka detyrim kompensimi (kaza), dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith.
Të tjerë (358) i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Ai e ka detyrim kompensimin e një dite në vend të saj. Argumenti i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë ishte se hadithin e Umm Hanit e ka transmetuar - siç e përmendën - Hammad bin Seleme, ndërsa të tjerë, të cilët nuk janë më pak të saktë se ai në mbajtjen mend (dabt), e kanë transmetuar ndryshe nga kjo.
٣٢٤٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد الطيالسي (ح)
وحدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة (ح)
وحدثنا يونس بن عبد الأعلى، قال: ثنا يحيى بن حسان، قالوا: ثنا حماد بن سلمة، عن سماك بن حرب، عن هارون بن أم هانئ أو ابن بنت أم هانئ، عن أم هانئ قالت: دخلت على رسول الله ﷺ وأنا صائمة، فناولني فضل شرابه، فشربت، ثم قلت يا رسول الله! إني كنت صائمة وإني كرهت أن أرد سؤرك، فقال: "إن كان من قضاء يوم من رمضان فصومي يوما مكانه، وإن كان تطوعا فإن شئت فاقضيه، وإن شئت فلا تقضيه" (356).
قال أبو جعفر: فذهب قوم (357) إلى هذا فزعموا أن من دخل في صوم تطوعا، ثم أفطر بعد ذلك من عذر أو من غير عذر أنه لا قضاء عليه، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون (358) فقالوا: عليه قضاء يوم مكانه، وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى أن حديث أم هانئ إنما رواه -كما ذكروا- حماد بن سلمة، وقد رواه غيره ممن ليس في الضبط بدونه على خلاف ذلك.
#3250
3250 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Museddedi, Museddedi (h)
dhe na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddemi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Simak bin Harbi, nga djali i Ummu Hanit, nga gjyshja e tij Ummu Hani (r.a.), e cila e ka dëgjuar prej saj duke thënë: Të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i sollën një pije në ditën e çlirimit të Mekës, e ai ma dha mua dhe unë piva, ndërkohë që isha agjërueshëm. Nuk dëshirova ta ktheja mbetjen e pijes së tij, andaj thashë: "O i Dërguari i Allahut! Unë isha agjërueshëm." Ai i tha asaj: "A po kompensoni diçka?" Ajo tha: "Jo." Ai tha: "Atëherë nuk të dëmton." (359).
٣٢٥٠ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا مسدد مسدد (ح)
وحدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قالا: ثنا أبو عوانة، عن سماك بن حرب، عن ابن أم هانئ عن جدته أم هانئ ﵂ سمعه منها قالت: إن رسول الله ﷺ أتي بشراب يوم فتح مكة فناولني فشربت، وكنت صائمة، فكرهت أن أرد فضل سؤره، فقلت: يا رسول الله! إني كنت صائمة، فقال لها: "تقضين عنك شيئا؟ " قالت: لا، قال: "فلا يضرك" (359).
#3251
3251 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (360).
٣٢٥١ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا أسد بن موسى، قال: ثنا أبو عوانة … فذكر بإسناده مثله (360).
#3252
3252
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Kajs bin er-Rebi', nga Simak
bin Harbi, nga një burrë prej familjes së Xha'de bin Hubajres, nga gjyshja e tij, Umm Hani, e cila ka thënë: Unë dhe
Fatimja
(r.a.) hymë te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ditën e çlirimit të Mekës. U ula në të djathtë të tij, ai kërkoi diçka për të pirë
dhe piu, pastaj ma dha mua. Unë piva ndërkohë që isha me agjërim, andaj thashë: "O i Dërguari i Allahut! Nuk shoh tjetër veçse kam
bërë mëkat ose kam thyer betimin; ma ofrove ndërsa isha me agjërim, dhe nuk dëshirova të ta ktheja mbrapsht." Ai tha: "A po
kompensoje ndonjë ditë të Ramazanit?" Ajo tha: "Jo." Ai tha: "Atëherë nuk ka problem" (361).
٣٢٥٢ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا أسد، قال: ثنا قيس بن الربيع، عن سماك بن حرب، عن رجل من آل جعدة بن هبيرة، عن جدته أم هانئ قالت: دخلت أنا وفاطمة
﵂ على رسول الله ﷺ يوم فتح مكة، فجلست عن يمينه، فدعا بشراب فشرب، ثم ناولني، فشربت وأنا صائمة، فقلت: يا رسول الله! ما أراني إلا قد أثمت أو أتيت حنثا، عرضت علي وأنا صائمة، فكرهت أن أرد عليك، فقال: "هل كنت تقضين يوما من رمضان؟ ". فقالت: لا، قال: "فلا بأس" (361).
#3253
3253 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen bin er-Rebi' (h)
na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, të dy kanë thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahvesi, nga Simaku, nga djali i Umm Hanit, nga Umm Hani, nga Profeti (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të, përveçse ai ka thënë: Nuk të dëmton (362).
Ajo që kanë transmetuar Kajsi, Ebu Avane dhe Ebu el-Ahvesi bie në kundërshtim me atë që ka transmetuar Hammad bin Seleme, sepse Hammadi ka thënë në hadithin e tij: "Nëse ka qenë kaza e muajit Ramazan, atëherë agjëro një ditë në vend të saj, e nëse ka qenë nafile, atëherë nëse dëshiron kompensoje e nëse dëshiron mos e kompenso."
Kjo tregon se nuk është obligim për të kompensimi nëse ka qenë nafile.
Të tjerët kanë thënë në hadithin e tyre: "A po kompensoje diçka nga Ramazani?", ajo tha: Jo. Ai tha: "Atëherë nuk të dëmton." Domethënë: Ti nuk je mëkatare për prishjen e këtij agjërimi nafile, dhe në këtë nuk ka asgjë që mohon se ajo duhet të agjërojë një ditë kaza në vend të saj. Ky hadith i Simakut është i lëkundur, pastaj kemi parë nëse ka transmetuar dikush tjetër diçka që përmban argument për këtë?
٣٢٥٣ - حدثنا فهد قال: ثنا الحسن بن الربيع (ح)
وحدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يوسف بن عدي، قالا: ثنا أبو الأحوص، عن سماك، عن ابن أم هانئ عن أم هانئ، عن النبي ﷺ … نحوه، غير أنه قال: فلا يضرك (362).
فقد خالف ما روى قيس وأبو عوانة وأبو الأحوص ما روى حماد بن سلمة، لأن حمادا قال في حديثه: "إن كان قضاء من شهر رمضان فصومي يوما مكانه، وإن كان تطوعا فإن شئت فاقضيه وإن شئت لا تقضيه".
فكان ذلك على أنه لا يجب القضاء عليها إذا كان تطوعا.
وقال الآخرون في حديثهم: "أتقضين شيئا من رمضان؟ "، قالت: لا. قال: "فلا يضرك". أي: أنك لست بآثمة في إفطارك من هذا التطوع، وليس في ذلك ما ينفي أن يكون عليها قضاء يوم مكانه، فقد اضطرب حديث سماك هذا، ثم نظرنا هل روى غيره مما فيه دلالة على شيء من ذلك؟.
#3254
3254 - Atëherë na tregoi Rabi' el-Xhizi, i cili tha: Na tregoi Abdullah bin Mesleme el-Ka'nebi, i cili tha: Na tregoi Abdullah bin Omer el-Umari, nga Ibn Shihabi, nga Urve, nga Aishja, e cila tha: U gdhimë unë dhe Hafsa duke agjëruar vullnetarisht, pastaj na u dhurua ushqim dhe e prishëm agjërimin me të. Hyri tek ne i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe ne e pyetëm atë, e ai tha: "Kompensoni një ditë në vend të saj" (363).

Në këtë hadith ka argument se gjykimi për prishjen e agjërimit vullnetar është se ai e bën të detyrueshëm kompensimin. Prej asaj me të cilën argumentuan ithtarët e mendimit të parë për pasaktësinë e këtij hadithi është se origjina e tij nuk është nga Urve, nga Aishja, por origjina e tij është e ndalur (maukuf) tek dikush nën nivelin e Urves.
٣٢٥٤ - فإذا ربيع الجيزي قد حدثنا، قال: ثنا عبد الله بن مسلمة القعنبي، قال: ثنا عبد الله بن عمر العمري، عن ابن شهاب، عن عروة، عن عائشة قالت: أصبحت أنا وحفصة صائمتين متطوعتين، فأهدي لنا طعام، فأفطرنا عليه، فدخل علينا رسول الله ﷺ فسألناه، فقال: "اقضيا يوما مكانه" (363).
ففي هذا الحديث دليل على أن حكم الإفطار في الصوم التطوع أنه موجب للقضاء فكان مما يحتج به أهل المقالة الأولى في فساد هذا الحديث أن أصله ليس عن عروة، عن عائشة وإنما أصله موقوف على من دون عروة.
#3255
3255 - Dhe kjo sepse Junusi na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Ibn Shihabi, se Aishja dhe Hafsa (r.a.) u gdhinë agjërueshëm... pastaj përmendi të ngjashmen me të (364).
Thanë: Kjo është origjina e hadithit. Thanë: Dhe Zuhriu u pyet për këtë: A e ka dëgjuar nga Urve? Ai tha: Jo. Dhe përmendën atë që
٣٢٥٥ - وذلك أن يونس حدثنا، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن ابن شهاب، أن عائشة وحفصة ﵄ أصبحتا صائمتين … ثم ذكر مثله (364).
قالوا: فهذا هو أصل الحديث، قالوا: وقد سئل الزهري عن ذلك: هل سمعه من عروة؟ فقال: لا. وذكروا ما
#3256
3256 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Nuajmi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Ujejnen duke thënë: Ez-Zuhriu u pyet rreth hadithit të Aishes: "Unë dhe Hafsa u gdhimë agjërueshëm", dhe atij iu tha: "A të ka treguar Urve?", e ai u përgjigj: "Jo" (365).
٣٢٥٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا نعيم، قال: سمعت ابن عيينة، يقول: سئل الزهري عن حديث عائشة: أصبحت أنا وحفصة صائمتين فقيل له: أحدثك عروة؟ فقال: لا (365).
#3257
3257
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: I thashë
Ibn Shihabit: A të ka treguar Urve bin ez-Zubejri, nga Aisha, nga Profeti (s.a.v.s.)? Ai tha: "Kush e prish nga
agjërimi i tij vullnetar, le ta kompensojë atë." Ai tha: Nuk kam dëgjuar asgjë nga Urveja lidhur me këtë, por më është treguar në kalifatin
e Sulejman bin Abdylmelikut (366).
٣٢٥٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا ابن جريج، قال: قلت لابن شهاب: أحدثك عروة بن الزبير، عن عائشة، عن النبي ﷺ؟ قال: "من أفطر من تطوعه فليقضه". فقال: لم أسمع من عروة في ذلك شيئا، ولكن حدثت في خلافة سليمان بن عبد الملك (366).
#3258
3258
- Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Ruh... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë. Dhe shtoi: Por më kanë treguar gjatë
kalifatit të Sulejman bin Abdylmelikut disa njerëz nga disa prej atyre që e pyesnin Aishen se ajo ka thënë:
Unë dhe Hafsa u gdhimë agjërueshëm, pastaj e përmendi hadithin (367). Domethënë, ngjashëm me hadithin e Rebi' el-Xhizit.
Ky hadith është i zhvlerësuar nga ajo që ka hyrë në isnadin e tij prej asaj që përmendëm, ndërkohë që kjo është transmetuar nga Aisha (a.s.) gjithashtu edhe nga rrugë të tjera.
٣٢٥٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا روح … فذكر بإسناده مثله. وزاد: ولكن حدثني في خلافة سليمان بن عبد الملك أناس عن بعض من كان يسأل عائشة أنها قالت: أصبحت أنا وحفصة صائمتين ثم ذكر الحديث (367). يعني نحو حديث ربيع الجيزي.
فقد فسد هذا الحديث بما قد دخل في إسناده مما ذكرنا وقد روي في ذلك عن عائشة ﵂ أيضا من غير هذا الوجه.
#3259
3259 - Na ka treguar Ahmed bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar xhaxhai im Abdullah bin Vehb, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Xherir bin Hazim, nga Jahja bin Seid, nga Amrah, nga Aisha, e cila përmendi të njëjtën gjë si hadithi i Rabi' el-Xhizit, përveç se ai tha: "Hafsa më parapriu me fjalë, dhe ajo ishte e bija e babait të saj" (368).
٣٢٥٩ - ما حدثنا أحمد بن عبد الرحمن، قال: ثنا عمي عبد الله بن وهب، قال: أخبرني جرير بن حازم، عن يحيى بن سعيد، عن عمرة، عن عائشة، فذكر مثل حديث ربيع الجيزي، غير أنه قال: فبدرتني حفصة بالكلام وكانت ابنة أبيها (368).
#3260
3260 - Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Isa el-Misri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë (369).
Ndër ato me të cilat argumentuan ithtarët e mendimit të parë për ta zhvlerësuar këtë hadith ishte gjithashtu se Hammad bin Zejdi e ka transmetuar atë nga Jahja bin Saidi si meukuf, pa e përmendur Amren.
٣٢٦٠ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا أحمد بن عيسى المصري، قال: ثنا ابن وهب .. فذكر بإسناده مثله (369).
فكان مما احتج به أهل المقالة الأولى في إفساد هذا الحديث أيضا أن حماد بن زيد قد رواه عن يحيى بن سعيد موقوفا ليس فيه عمرة.
#3261
3261
- Na ka treguar për këtë Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr er-Remadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin
el-Medini, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejd, nga Jahja bin Seid, me këtë, domethënë: dhe nuk e ka përmendur
Amren (370). Kjo është origjina e hadithit.
Dhe është transmetuar gjithashtu nga Aishja (r.a.) lidhur me këtë edhe nga një rrugë tjetër ajo që
٣٢٦١ - حدثنا بذلك ابن أبي عمران، قال: ثنا أبو بكر الرمادي، قال: ثنا علي بن المديني، قال: ثنا حماد بن زيد، عن يحيى بن سعيد، بذلك، يعني: ولم يذكر عمرة (370). فهذا هو أصل الحديث.
وقد روي عن عائشة ﵂ أيضا في هذا من غير هذا الوجه ما
#3262
3262 - Na ka treguar Ismail bin Jahja el-Muzeni, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idris esh-Shafi'i, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Talha bin Jahja bin Talha, nga halla e tij Aisha bint Talha, nga Aisha, bashkëshortja e Profetit (s.a.v.s.), e cila ka thënë: Hyri tek unë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe unë i thashë: "O i Dërguari i Allahut, ne kemi fshehur për ty pak hajs (një lloj ushqimi)." Ai tha: "Vërtet, unë kisha ndërmend të agjëroja, por afroje atë, do të agjëroj një ditë tjetër në vend të saj."
Muhamed bin Idris ka thënë: Gjatë shumicës së kohës që kam qëndruar me Sufjanin, ai nuk e përmendte në të: "do të agjëroj një ditë tjetër në vend të saj", pastaj ia paraqita atij hadithin një vit para se të vdiste dhe ai e lejoi në të: "do të agjëroj një ditë tjetër në vend të saj" (371).
Në këtë hadith përmendet detyrimi i kompensimit, dhe në hadithin e Aishes (r.a.) ka diçka që pajtohet me këtë. Nuk ka në hadithin e Ummu Hanit diçka që bie ndesh me atë që përmendëm. Gjendja më e pakët e hadithit të Urves dhe Amres nga Aisha (r.a.) është të jetë maukuf tek ata që janë nën tyre, ndërsa atë e ka mbështetur një hadith i lidhur, që është hadithi i Aisha bint Talhas. Prandaj, mendimi i bazuar në këtë hadith është më parësor sesa mendimi i kundërt.

Sa i përket analogjisë në këtë çështje, ne kemi parë gjëra që bëhen obligim për robërit duke i bërë ata obligim për veten e tyre, si: namazi, sadakaja, agjërimi, haxhi dhe umreja. Kushdo që e bën obligim për veten diçka prej tyre, duke thënë: "Për Allahun e kam obligim këtë dhe këtë", e ka detyrë ta përmbushë atë.

Gjithashtu kemi parë gjëra në të cilat robërit hyjnë dhe i bëjnë obligim për veten e tyre me vetë hyrjen në to, si: namazi, agjërimi, haxhi dhe ato që përmendëm. Kushdo që hyn në haxh ose umre, e pastaj dëshiron ta anulojë atë dhe të dalë prej saj, nuk i lejohet kjo. Me hyrjen e tij në të, ai merr gjykimin e atij që thotë: "Për Allahun e kam obligim një haxh", prandaj e ka detyrë ta përmbushë atë.

Nëse dikush thotë: "Ne e ndaluam atë nga dalja prej tyre vetëm sepse nuk është e mundur të dalësh prej tyre përveçse duke i plotësuar ato, ndërsa namazi dhe agjërimi nuk janë kështu, sepse ato mund të prishen dhe të dilet prej tyre me fjalë, ushqim, pije dhe marrëdhënie seksuale."

Atij i thuhet: Edhe pse haxhi dhe umreja janë ashtu siç përmende, ne të kemi parë të pretendosh se kush kryen marrëdhënie seksuale gjatë tyre, e ka detyrë kompensimin e tyre. Kompensimi hyn në fuqi pasi ai të ketë dalë prej tyre. Ti e ke bërë detyrë për të hyrjen në kompensimin e tyre, deshi apo s'deshi, për shkak të prishjes që u bëri atyre. Kjo që ai kompenson është zëvendësim për atë që iu bë obligim me hyrjen në të, jo me një premtim që kishte bërë para kësaj. Sikur shkaku i detyrimit të haxhit dhe umres kur ai hyn në ihram, dhe pamundësia e daljes prej tyre të ishte ajo që përmende, e sikur të mos ishte kjo ai do të mund të dilte prej tyre ashtu siç mund të dalë nga namazi dhe agjërimi me gjërat që përmendëm, atëherë nuk do të ishte obligim kompensimi i tyre, sepse ai nuk do të ishte i aftë të mos hynte në të.

Kur kjo nuk e anuloi detyrimin e kompensimit, dhe ai në këtë ishte si ai që ka për detyrë kompensimin e një haxhi që Allahu i Madhëruar e ka bërë obligim për të me gjuhën e tij, po ashtu është edhe në analogji për atë që hyn në namaz ose agjërim; Allahu i Madhëruar e ka bërë atë obligim për të me hyrjen e tij në të, e nëse del prej tij, e ka detyrë kompensimin e tij.

Gjithashtu i thuhet atij: Ne kemi parë që umreja është prej gjërave që lejohet braktisja e saj pas hyrjes në të, sipas mendimit tonë dhe tëndit. Për këtë ka ardhur suneti nga Profeti (s.a.v.s.) në fjalën e tij drejtuar Aishes (r.a.): "Lëre umren dhe fillo me haxhin", dhe ne do ta përmendim këtë me zinxhirin e tij të transmetimit në vendin e duhur në këtë libër tonin, në dashtë Allahu i Madhëruar.

Pra, ai që hyn në umre, nëse është i aftë ta braktisë atë dhe të dalë prej saj, nuk i lejohet të dalë prej saj e ta anulojë atë e pastaj të mos e ketë obligim kompensimin e saj. Kushdo që hyn në të pa e bërë obligim më parë, nuk i lejohet të dalë prej saj para përfundimit të saj, përveçse me arsye. Nëse del prej saj dhe e anulon atë me arsye ose pa arsye, e ka detyrë kompensimin e saj. Edhe namazi e agjërimi në analogji janë po ashtu; nuk i lejohet atij që hyn në to të dalë prej tyre dhe t'i anulojë ato përveçse me arsye. E nëse del prej tyre para se t'i plotësojë ato, me arsye ose pa arsye, e ka detyrë kompensimin e tyre.

Kjo është analogjia në këtë kapitull, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.). Një gjë e tillë është transmetuar gjithashtu nga më shumë se një prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).
٣٢٦٢ - حدثنا إسماعيل بن يحيى المزني، قال: ثنا محمد بن إدريس الشافعي، قال: ثنا سفيان، عن طلحة بن يحيى بن طلحة، عن عمته عائشة بنت طلحة، عن عائشة زوج النبي ﷺ قالت: دخل علي رسول الله ﷺ فقلت: يا رسول الله إنا قد خبأنا لك حيسًا فقال: "أما إني كنت أريد الصوم، ولكن قربيه سأصوم يوما مكان ذلك".
قال محمد هو ابن إدريس: سمعت سفيان عامة مجالستي إياه لا يذكر فيه "سأصوم يو ما مكان ذلك" ثم إني عرضت عليه الحديث قبل أن يموت بسنة فأجاز فيه "سأصوم يوما مكان ذلك" (371).
ففي هذا الحديث ذكر وجوب القضاء، وفي حديث عائشة ﵂ ما قد وافق ذلك، وليس في حديث أم هانئ ما يخالف ما قد ذكرنا، فأقل أحوال حديث عروة وعمرة عن عائشة ﵂ أن يكون موقوفا على من هو دونهما، وقد وافقه حديث متصل وهو حديث عائشة بنت طلحة فالقول بذلك من جهة الحديث أولى من القول بخلافه.
وأما النظر في ذلك، فإنا قد رأينا أشياء تجب على العباد بإيجابهم إياها على أنفسهم، منها: الصلاة والصدقة والصيام والحج والعمرة، فكان من أوجب شيئا من ذلك على نفسه، فقال: لله علي كذا وكذا، وجب عليه الوفاء بذلك.
ورأينا أشياء يدخل فيها العباد فيوجبونها على أنفسهم بدخولهم فيها، منها: الصلاة والصيام والحج وما ذكرنا، فكان من دخل في حجة أو عمرة ثم أراد إبطالها والخروج منها، لم يكن له ذلك، وكان بدخوله فيها في حكم من قال: لله عليّ حجة فعليه الوفاء بها.
فإن قال قائل: إنما منعناه من الخروج منهما، لأنه لا يمكنه الخروج منها إلا بتمامها وليست الصلاة والصيام كذلك، لأنهما قد يبطلان، ويخرج منهما بالكلام والطعام والشراب والجماع.
قيل له: إن الحجة والعمرة وإن كانا كما ذكرت، فإنا قد رأيناك تزعم أن من جامع فيهما فعليه قضاؤهما والقضاء يدخل فيه بعد خروجه منهما، فقد جعلت عليه الدخول في قضائهما إن شاء أو أبى من أجل إفساده لهما، فهذا الذي يقضيه بدل منه مما كان وجب عليه بدخوله فيه، لا بإيجاب كان منه قبل ذلك، فلو كانت العلة في لزوم الحجة والعمرة إياه حين أحرم بهما، وبطلان الخروج منهما هي ما ذكرت من عدم رفضهما، ولولا ذلك كان له الخروج منهما، كما كان له الخروج من الصلاة والصيام بما ذكرنا من الأشياء التي تخرج منهما، إذًا لما وجب عليه قضاؤهما، لأنه غير قادر على أن لا يدخل فيه.
فلما كان ذلك غير مبطل عنه وجوب القضاء، وكان في ذلك كمن عليه قضاء حجة قد أوجبها الله ﷿ على نفسه بلسانه، كان كذلك أيضا في النظر من دخل في صلاة أو صيام فأوجب ذلك الله ﷿ على نفسه بدخوله فيه، ثم خرج منه، فعليه قضاؤه.
ويقال له أيضا: وقد رأينا العمرة مما قد يجوز رفضها بعد الدخول فيها في قولنا وقولك، وبذلك جاءت السنة عن النبي ﷺ في قوله لعائشة ﵂: "دعي عنك العمرة وأهلّي بالحج" وسنذكر ذلك بإسناده في موضعه من كتابنا هذا إن شاء الله تعالى.
فلم يكن للداخل في العمرة إذا كان قادرا على رفضها والخروج منها أن يخرج منها فيبطلها ثم لا يجب عليه قضاؤها. وكان من دخل فيها بغير إيجاب منه لها قبل ذلك ليس له الخروج منها قبل تمامها إلا من عذر، فإن خرج منها فأبطلها بعذر أو بغير عذر فعليه قضاؤها، فالصلاة والصوم أيضا في النظر كذلك، ليس لمن دخل فيهما الخروج منهما، وإبطالهما إلا من عذر، وإن خرج منهما قبل إتمامه إياهما بعذر أو بغير عذر فعليه قضاؤهما.
فهذا هو النظر في هذا الباب وهو قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد ﵏.
وقد روي مثل ذلك أيضا عن غير واحد من أصحاب رسول الله ﷺ.
#3263
3263
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ejubi, nga
Seid bin Ebi el-Husejn, nga Ibn Abbasi se ai i njoftoi shokët e tij se ishte agjërueshëm, pastaj doli para tyre
ndërsa koka e tij pikonte, e ata i thanë: "A nuk ishe agjërueshëm?" Ai tha: "Po, por kaloi pranë meje një robëreshë e imja,
më pëlqeu dhe kreva marrëdhënie me të; ajo ishte e bukur, ndaj dëshirova të jem me të dhe do ta kompensoj këtë ditë një ditë tjetër (372).
٣٢٦٣ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا شعبة، عن أيوب، عن سعيد بن أبي الحسين، عن ابن عباس أنه أخبر أصحابه أنه صائم، ثم خرج عليهم ورأسه يقطر، فقالوا: أولم تك صائما؟ قال بلى، ولكن مرت بي جارية لي فأعجبتني فأصبتها، وكانت حسنة هممت بها وأنا قاضيها يوما آخر (372).
#3264
3264
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukajr, ka thënë: Na ka treguar Hammad
bin Zejd, ka thënë: Më ka treguar Zijad bin el-Xhessas, nga Enes bin Sirini, ka thënë: Agjërova ditën e Arafatit,
dhe më mundoi agjërimi, kështu që e prisha, e pyeta për këtë Abdullah bin Omerin dhe ai tha: Kompenseje me një ditë tjetër
në vend të saj (373).
٣٢٦٤ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، قال: ثنا حماد بن زيد، قال: حدثني زياد بن الجصاص، عن أنس بن سيرين، قال: صمتُ يوم عرفة، فجهدني الصوم، فأفطرت، فسألت عن ذلك عبد الله بن عمر فقال: اقض يوما آخر مكانه (373).
CHAPTER
١٥ - باب: صوم يوم الشك
Agjërimi në ditën e dyshimtë
15. Fasting on the Day of Doubt
#3265
3265 - Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Seid el-Eshexh, ka thënë: Na ka treguar Ebu Halid Sulejman bin Hajjan el-Ezdi el-Ahmer, nga Amër bin Kajsi, nga Ebu Is'haku, nga Sileh, i cili ka thënë: Ishim te Ammari (r.a.) dhe i sollën një dele të pjekur. Ai u tha njerëzve: "Hani!", por një burrë nga njerëzit u largua dhe tha: "Unë jam agjërueshëm." Ammari tha: "Kush agjëron ditën për të cilën dyshohet, ai e ka kundërshtuar Ebu Kasimin (s.a.v.s.)" (374).
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish (375) e kanë urryer agjërimin e ditës për të cilën dyshohet dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith.
Të tjerë (376) i kanë kundërshtuar ata në këtë, duke mos parë ndonjë të keqe në agjërimin e saj si nafile. Ata thanë: "Agjërimi i urryer në këtë hadith është vetëm agjërimi duke e konsideruar atë pjesë të Ramazanit, ndërsa si nafile nuk ka asgjë të keqe." Ata argumentuan për këtë me atë që kemi transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në një vend tjetër, nga thënia e tij: "Mos i paraprini Ramazanit as me dy ditë, përveç nëse kjo përkon me agjërimin që dikush prej jush e agjëronte, atëherë le ta agjërojë atë."
٣٢٦٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا: أبو سعيد الأشج، قال: ثنا أبو خالد سليمان بن حيان الأزدي الأحمر، عن عمرو بن قيس، عن أبي إسحاق، عن صلة قال: كنا عند عمار ﵁ فأتي بشاة مصلية فقال للقوم: كلوا، فتنحى رجل من القوم، وقال: إني صائم قال: عمار: من صام اليوم الذي يشك فيه فقد عصى أبا القاسم ﷺ (374).
قال أبو جعفر: فكره قوم (375) صوم اليوم الذي يشك فيه، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون (376)، فلم يروا بصومه تطوعا بأسا، قالوا: إنما الصوم المكروه في هذا الحديث هو الصوم على أنه من رمضان، فأما تطوعا فلا بأس به، واحتجوا
ذلك بما قد رويناه عن رسول الله ﷺ في غير هذا الموضع من قوله: "لا تتقدموا رمضان ولا بيومين إلا أن يوافق ذلك صوما كان يصومه أحدكم فليصمه".

Book Footnotes / حواشي الكتاب

(1) إسناده حسن من أجل عاصم بن بهدلة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٠٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٣٣٦١) من طريق حماد بن سلمة به.
وأخرجه ابن ماجه (١٦٩٥)، والبزار (٢٩١٠)، والطبري في تفسيره ٢/ ١٧٥ من طرق عن عاصم بن بهدلة.
ورواه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ١٤٢، وفي الكبرى (٢٤٦٣) من طريق شعبة، عن عدي، عن زر بن حبيش به.
(2) في م د "لينبه".
(3) كذا في ج د م، وفي س خد "مجاهد".
(4) إسناده صحيح ومجالد متابع فيه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٥٠٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه تاما ومختصرا أحمد (١٩٣٧٠)، وسعيد بن منصور في التفسير (٢٧٧)، والبخاري (١٩١٦)، والترمذي (٢٩٧٠)، وابن خزيمة (١٩٢٥)، وابن حبان (٣٤٦٢)، والبيهقي ٤/ ٢١٥ من طرق عن هشيم عن حصين به=
(5) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٥٠٤) بإسناده ومتنه.
ورواه البخاري (١٩١٦)، وعنه البغوي في معالم التنزيل ٢/ ١٥٨ عن حجاج بن منهال به.
(6) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٠٩٠)، وأبو داود (٢٣٤٩) من طريقين عن عبد الله بن إدريس به.
(7) إسناده حسن في المتابعات من أجل فضيل بن سليمان النميري.=
(8) أي: لا يحركنكم ولا يزعجنكم الساطع المصعد، وأصله من الهيد وهو: الحركة.
(9) إسناده صحيح.=
(10) أي: من لم ينوه من الليل.
(11) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو داود (٢٤٥٤)، وابن خزيمة (١٩٣٣)، والدارقطني ٢/ ١٧٢، والبيهقي في السنن ٤/ ٢٠٢، وفي المعرفة ٦/ ٢٢ - ٢٢٩، والخطيب ٣/ ٩٢ من طريق عبد الله وهب به.
(12) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه الطبراني في الكبير ٢٣/ ٣٦٧ من طريق عبد الله بن يوسف، عن ابن لهيعة به.
(13) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ١٩٦، وفي الكبرى (٢٦٤١)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٣٣٧، والبيهقي ٤/ ٢١٣ من طرق عن الليث به.
(14) قلت أراد بهم: الأوزاعي، وأبا سليمان، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، والظاهرية ﵏، كما في النخب ١١/ ٣١.
(15) قلت أراد بهم: النخعي، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وزفر ﵏، كما في النخب ١١/ ٣٢.
(16) إسناده منقطع: الزهري لم يدرك حفصة ولا عائشة.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٨٨، ومن طريقه النَّسَائِي ٤/ ١٩٧، وفي الكبرى (٢٦٦٢)، والبيهقي ٤/ ٢٠٢.
(17) إسناده صحيح.=
(18) إسناده صحيح.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ١٩٧، وفي الكبرى (٢٦٤٤) من طريق عبيد الله، عن الزهري به.
(19) إسناده حسن في المتابعات من أجل صالح بن أبي الأخضر.
(20) إسناده حسن كسابقه.
(21) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٨٨، ومن طريقه البخاري في التاريخ الأوسط ١/ ١٣٤، والنسائي في المجتبى ٤/ ١٩٨، وفي الكبرى (٢٦٥١)، والبيهقي ٦/ ٢٢٧ - ٢٢٨ عن نافع عن ابن عمر قوله …
(22) إسناده صحيح.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ١٩٨، وفي الكبرى (٢٦٥٢) من طريق عبيد الله بن عمر العمري عن نافع به.
(23) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن خزيمة (٢١٤١) من طريق روح بن عبادة به.
وأخرجه ابن حبان (٣٦٢٩)، والدارقطني ٣/ ١٧٥، وتمام في فوائده (٥٥٩ - ٥٦٠) من طريق شعبة به.
(24) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو داود (٢٤٥٥)، والترمذي (٧٣٤)، والنسائي في المجتبى ٤/ ١٩٤، وفي الكبرى (٢٦٣٣)، والدارقطني ٢/ ١٧٦ - ١٧٧، والبيهقي ٤/ ٢٠٣، والبغوي (١٧٤٥) من طرق عن سفيان الثوري به.
(25) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٧٧ من طريق إسرائيل، عن أبي إسحاق به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٨٩ (٩٠٨٤) من طريق عمارة، عن أبي الأحوص به.
(26) إسناده صحيح.
(27) إسناده ضعيف لضعف الحارث الأعور.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٧٧٩) عن معمر، وابن أبي شيبة ٢/ ٢٨٩ (٩٠٨٣) عن أبي الأحوص، كلاهما عن أبي إسحاق به.
(28) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٧٨٠)، وابن أبي شيبة ٢/ ٢٩٠ (٩٠٩١)، والدارقطني ٤/ ٨١، والبيهقي في السنن ٤/ ٢٠٤، وفي المعرفة (٨٥٥٦) من طرق عن سفيان الثوري به.
إلا أنه سقط من مطبوع عبد الرزاق، أبي عبد الرحمن.
(29) إسناده ضعيف: لجهالة الرجل الذي يروي عن ابن مسعود.
(30) إسناده منقطع، أبو بشر لم يسمع من أنس بن مالك.
وأخرجه الدولابي في الكنى والأسماء (١١١٥) من طريق محمد بن جعفر، عن شعبة، عن أبي سفيان حسين بن حسين قال: قال رجل لأنس بن مالك ....
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٤/ ٢٩٧ من طريق حماد بن سلمة عن ثابت البناني وعبد الله بن عتبة قال ثابت عن أنس: أن أبا طلحة كان يأتي أهله ....
(31) إسناده فيه إسماعيل بن عياش روايته عن الشاميين مقبولة، ومحمد بن يزيد هو الدمشقي، ومحمد بن يزيد الرحبي قال الذهبي لهم فيه كلام، وذكره ابن حبان في الثقات، وسهم بن حبيش ذكره محمد بن سميع في الطبقة الثانية من تابعي أهل الشام، وبقية رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٦/ ١٨١ (٣٠٥١١) من طريق أيوب، عن نافع عن ابن عمر أن عثمان به، وفيه رأيت النبي ﷺ وهو القائل بهذه المقالة.
(32) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٤/ ٢٩٧ من طريق طاوس، عن ابن عباس به.
(33) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٩١ (٩١٠٧) من طريق الثقفي ويزيد، عن حميد، عن أنس به.
(34) في ج د "روح" والمثبت من م س خدن.
(35) إسناده صحيح، غير أني لم أقف على كلام الأئمة في ترجمة عبد الله بن سيار.
(36) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٧٧٤)، وابن أبي شيبة ٢/ ٢٩٢ (٩١٠٩)، والبيهقي ٤/ ٢٠٤ من طرق عن أيوب به.
(37) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٤/ ٢٩٧ (٧٣٠) من طريق حماد بن سلمة، عن ثابت البناني وعبد الله بن أبي عتبة، قال ثابت عن أنس به.
(38) إسناده صحيح.
(39) حديث صحيح: رجاله ثقات، سالم بن سالم أبو عبيد الله يروي عن عبد الرحمن بن أبي بكرة، روى عنه حماد بن سلمة كما في تعجيل المنفعة ص ١٤٤.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٠٤٧٩)، والبخاري في التاريخ الكبير ٤/ ١١٦ من طريق روح بن عبادة، والدولابي في الكنى والأسماء (ص ١٤٢) من طريق يزيد بن هارون كلاهما عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه الطيالسي (٩٠٤) عن حماد بن سلمة به.
(40) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٠٤٨٥) من طريق شعبة به.
وأخرجه البخاري (١٩١٢)، ومسلم (١٠٨٩) (٣٢)، وأبو داود (٢٣٢٣)، والترمذي (٦٩٢)، وابن ماجه (١٦٥٩)، والبيهقي ٤/ ٢٥٠، والبغوي (١٧١٧) من طريق خالد الحذاء به.
(41) قلت أراد بهم: جماعة من أهل الحديث منهم: أحمد بن حنبل ﵀ كما في النخب ١١/ ٦٤.
(42) قلت أراد بهم: جماعة آخرون من أهل الحديث منهم: إسحاق ﵀ كما في النخب ١١/ ٦٥.
(43) في م د ن وقع مكررا، وفي س خد وقع مرة واحدة.
(44) أي: هلك.
(45) بكسر الميم الزنبيل الكبير.
(46) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٠٦، والدارمي (١٧١٨)، وأحمد (٢٥٠٩٢)، والبخاري في الصحيح (١٩٣٥)، وفي التاريخ الكبير ١/ ٢٩٠، وابن حبان (٣٥٢٨) من طريق يزيد بن هارون به.
وأخرجه إسحاق (٩٠٧)، والبخاري في التاريخ الكبير ١/ ٢٨٩، ومسلم (١١١٢) (٨٦)، والنسائي في الكبرى (٣١١٢)، وأبو يعلى ٤٦٦٣ (٤٨٠٩) من طريق يحيى بن سعيد به.
(47) قلت أراد بهم: عوف بن مالك الأشجعي، ومالكا في رواية، وعبد ومالكا في رواية، وعبد الله بن وهب ﵏، كما في النخب ١١/ ٧٥.
(48) قلت أراد بهم: ابن أبي ليلى، ومالكا، وأحمد في رواية ﵏، كما في المصدر السابق.
(49) بفتح العين والراء: زنبيل منسوج من نسائج الخوص.
(50) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٩، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٦٠ - ٢٦١، والدارمي (١٧١٧)، وأحمد (١٠٦٨٨)، ومسلم (١١١) (٨٣)، وأبو داود (٢٣٩٢)، والنسائي في الكبرى (٣١١٩)، وابن خزيمة (١٩٤٣)، وابن حبان (٣٥٢٣)، والدارقطني ٢/ ٢٠٩، والبيهقي ٤/ ٢٢٥.
(51) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٧٦٩٢)، ومسلم (١١١) (٨٤)، وابن خزيمة (١٩٤٣)، والبيهقي ٤/ ٢٢٥ من طريق ابن جريج به.
ورواه أبو داود إثر (٢٣٩٢) عن ابن جريج تعليقا.
(52) قلت أراد بهم: الثوري، والأوزاعي، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، والشافعي، والحسن بن صالح بن حي، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١١/ ٧٨.
(53) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه البخاري (٦٨٢١)، ومسلم (١١١) (٨٢)، والنسائي في الكبرى (٣١٠٣) من طريق الليث بن سعد عن ابن شهاب به.
(54) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٩٣٦) من طريق أبي اليمان به.
وأخرجه ابن حبان (٣٥٢٩) من طريق شعيب بن أبي حمزة به.
(55) في ن "يحكم".
(56) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (١٠٠٨)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٠٦، وأحمد (٧٢٩٠)، والبخاري (٦٧٠٩، ٦٧١١)، ومسلم (١١١) (٨١)، وأبو داود (٢٣٩٠)، والترمذي (٧٢٤)، والنسائي في الكبرى (٣١١٧)، وابن ماجه (١٦٧١)، وابن الجارود (٣٨٤)، وابن خزيمة (١٩٤٤)، وابن حبان (٣٥٢٤)، والدارقطني ٢/ ٢٠٩ - ٢١٠، والبيهقي ٤/ ٢٢١، والبغوي (١٧٥٢) من طريق سفيان بن عيينة به.
(57) إسناده صحيح: وهو مكرر سابقه.
(58) إسناده حسن في المتابعات من أجل النعمان بن راشد.
(59) إسناده حسن في المتابعات من أجل محمد بن أبي حفصة.
وأخرجه أحمد (١٠٦٨٨)، والدارقطني ٢/ ٢١٠ من طريق روح بن عبادة به.
(60) إسناده حسن في الشواهد والمتابعات من أجل مؤمل بن إسماعيل.
وأخرجه ابن خزيمة (١٩٥٠) من طريق مؤمل بن إسماعيل به.
وأخرجه البخاري (١٩٣٧)، ومسلم (١١١١)، والنسائي في الكبرى (٣١٠٥)، وابن خزيمة (١٩٤٤) من طريق منصور به.
(61) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٦١٤٦)، وابن حبان (٣٥٢٦)، والدارقطني ٢/ ١٩٠، والبيهقي ٤/ ٢٢٧ من طرق عن الأوزاعي به.
(62) اسم هذا الرجل: أبو إسرائيل ذكره الخطيب في كتاب المهمات.
(63) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٧٢١)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٤، والدارمي (١٧٠٩)، وأحمد (١٤١٩٣)، وعبد بن حميد (١٠٧٩)، والبخاري (١٩٤٦)، ومسلم (١١١٥) (٩٢)، والنسائي ٤/ ١٧٧، وابن خزيمة (٢٠١٧)، وابن حبان (٣٥٥٢) من طرق عن شعبة به.
(64) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (١٧٠٩)، وأبو داود (٢٤٠٧) من طريق أبي الوليد الطيالسي به.
(65) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٥٥) من طريق الوليد بن مسلم به.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ١٧٦، وفي الكبرى (٢٥٦٦) من طريق شعيب بن إسحاق عن الأوزاعي به، وقال النَّسَائِي في الكبرى عقبه هذا خطأ، ومحمد بن عبد الرحمن لم يسمع هذا الحديث من جابر، ونقل ابن أبي حاتم في العلل ١/ ٢٤٧ عن أبيه بأن من قال فيه ابن عبد الرحمن بن ثوبان فقد وهم وإنما هو ابن عبد الرحمن بن سعد.
وأخرجه النَّسَائِي ٤/ ١٧٦ عن محمد بن المثنى، عن عثمان بن عمر، عن علي بن المبارك، عن يحيى بن أبي كثير، عن محمد بن عبد الرحمن، عن رجل، عن جابر به.
(66) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن ماجه (١٦٦٥)، وابن حبان (٣٥٤٨)، والطبراني (١٣٣٨٧، ١٣٤٠٣) من طريق محمد بن المصفى به.
وأخرجه الطبراني (١٣٦١٨) من طريق رواد بن الجراح عن الأوزاعي، عن عطاء، عن ابن عمر به.
(67) إسناده صحيح.=
(68) إسناده حسن في المتابعات من أجل محمد بن أبي حفصة.
وأخرجه الدارمي (١٧١٠)، وابن قانع في معجم الصحابة ٢/ ٣٧٧، والطبراني في الكبير ١٩/ ٣٨٩، ٣٩٩ والأوسط ٣٢٧٢، ٧٦٢٢، ٩١٨٩ من طرق عن الزهري به.
(69) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٧٢، والطيالسي (١٣٤٣)، والحميدي (٨٦٤)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٤، والدارمي (١٧١١)، وأحمد (٢٣٦٨١)، والنسائي ٤/ ١٧٤ - ١٧٥، وابن خزيمة (٢٠١٦)، والطبراني ١٩/ ٣٨٨، والحاكم ١/ ٤٣٣، والبيهقي ٤/ ٢٤٢ من طريق سفيان بن عيينة به.
(70) قلت أراد بهم: سعيد بن جبير، وسعيد بن المسيب، وعمر بن عبد العزيز، والشعبي، ومجاهدا، وقتادة، وأبا جعفر محمد بن علي، والأوزاعي، والشافعي وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١١/ ١٠٨.
(71) إسناده ضعيف: لضعف عاصم بن عبيد الله بن عاصم.
وأخرجه عبد الرزاق (٤٤٨٣) من طريق سفيان بن عيينة به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٨٢ (٨٩٩٨)، من طريق شعبة، عن عمرو بن دينار، عن رجل، عن أبيه، عن عمر …
(72) إسناده حسن من أجل المحرر بن أبي هريرة.
أخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٨٢ (٨٩٩٨) من طريق الفضل بن دكين، عن زهير به.
(73) قلت أراد بهم: عبد الله بن المبارك، والثوري، ومالك بن أنس، وسليمان الأعمش، والشافعي في رواية البعض عنه ﵏، كما في النخب ١١/ ١١٢.
(74) إسناده ضعيف لضعف إبراهيم الهجري، وهو مكرر سابقه (١٠٧).
(75) إسناده ضعيف كسابقه، وهو مكرر سابقه (١٠٨).
(76) إسناده حسن من أجل أبي الوليد مولى عمرو بن خداش، وهو أيضا سبق (١٠٩).
(77) إسناده حسن من أجل عبد الرحمن بن ثابت بن ثوبان، وهو أيضا سبق (١١٠).
(78) قال العيني في النخب ١١/ ١٢١: هذا الطريق غير مذكور في بعض النسخ ها هنا وفي بعضها موجود وهوا والأظهر.
(79) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه (١١١).
(80) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٢٩٤، ومن طريقه الشافعي ١/ ٢٧١، والدارمي (١٧٠٨)، والبخاري (١٩٤٤)، وابن حبان (٣٥٦٣)، والبيهقي ٤/ ٢٤٠، والبغوي (١٧٦٦).
(81) إسناده صحيح.=
(82) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٣١٦٢)، والنسائي ٤/ ١٨٤، والطبري في تهذيب الآثار (ص ٩٦) من طرق عن شعبة به.
وأخرجه النَّسَائِي ٤/ ١٨٤، والطبري (ص ٩٧)، والطبراني (١١٠٥٣) من طرق عن مجاهد به.
(83) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٦٤٦) بهذا الإسناد.
(84) إسناده صحيح.
(85) إسناده حسن في المتابعات من أجل أبي زرعة وهب الله بن راشد.=
(86) رجاله ثقات، إلا أن فيه عنعنة أبي الزبير المكي.
وأخرجه أبو يعلى (١٧٨٠)، وابن حبان (٣٥٦٥)، والحاكم ١/ ٤٣٣ من طريقين عن حماد بن سلمة به، وصححه الحاكم على شرط الشيخين ووافقه الذهبي.
(87) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٤/ ١٧٧، وفي الكبرى (٢٥٨٣) من طريق شعيب، عن الليث به.
وأخرجه الحميدي (١٣٢٦)، ومسلم (١١١٤) (٩٠)، والترمذي (٧١٠)، وأبو يعلى (١٨٨٠)، وابن خزيمة (٢٠١٩، =
(88) ساقط من م د س خد، والمثبت من ج.
(89) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٣٠٧)، ومسلم (١١٢٠)، وابن خزيمة (٢٠٢٣)، والبيهقي ٤/ ٢٤٢ من طريق عبد الرحمن بن مهدي، عن معاوية بن صالح به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٢/ ٣٣٠، وأبو داود (٢٤٠٦) من طريقين عن معاوية بن صالح به.
(90) إسناده صحيح: ويحيى بن أيوب إن كان حفظه فهو من المزيد في متصل الإسناد.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٠٣٩) من طريق ابن أبي مريم به.
وأخرجه أحمد (١٢٢٦٩)، وأبو يعلى (٣٨٠٦ - ٣٨٠٧)، من طريق حميد الطويل، عن أنس بن مالك به.
(91) هي عقبة بين مكة والمدينة على جادة الحاج.
(92) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٦، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٧٠، وأحمد (١٥٩٠٣)، وأبو داود (٢٣٦٥)، والنسائي في الكبرى (٣٠٢٩)، والحاكم ١/ ٤٣٢، والبيهقي ٤/ ٢٤٢.
(93) إسناده صحيح. =
(94) إسناده صحيح.
وأخرجه الفريابي في الصيام (١١١) من طريق عبيد الله بن عمرو به.
وأخرجه أحمد (٢٠٥٧)، ومسلم (١١١٣) (٨٩) من طريق عبد الكريم به.
وأخرجه عبد الرزاق (٤٤٩٢) عن معمر، عن ابن طاوس، عن أبيه به.
(95) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٣١٦٢)، والنسائي ٤/ ١٨٤، والطبري في تهذيب الآثار (ص ٩٦) من طرق عن شعبة به.
(96) إسناده صحيح.
(97) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٤٥ من طريق الحسن بن صالح به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٨٠ (٨٩٧٤)، وابن المقرئ في معجمه (٤٩٥)، والطبري في تهذيب الآثار (١٨١) من طرق عن عاصم به.
(98) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه (٣٠٢١).
(99) إسناده حسن في المتابعات من أجل هشام بن سعد.
وأخرجه مسلم (١١٢٢) (١٠٩) من طريق عبد الله بن مسلمة القعنبي به.
وأخرجه عبد بن حميد (٢٠٨)، وأحمد (٢١٦٩٨)، وابن ماجة (١٦٦٣)، وأبو عوانة (٢٨٠٦)، والطبري في تهذيب الآثار (٢٥٤)، وتمام في فوائده (٥٦٩)، والبيهقي ٤/ ٢٤٥ من طرق عن هشام بن سعد به.
(100) إسناده ضعيف لضعف شيخ الطحاوي وقد توبع.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٧، وأحمد (١٤٣٩٩) من طريق أبي معاوية به.
وأخرجه مسلم (١١١٧) (٩٧)، والنسائي ٤/ ١٨٩، وابن خزيمة (٢٠٢٩) من طريق عاصم الأحول به.
(101) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١١٩١، ١١٦٨٤)، ومسلم (١١١٦) (٩٤)، وابن حبان (٣٥٦٢)، وابن عبد البر في التمهيد ٢/ ١٧٦ من طرق عن شعبة به.
(102) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٧، وأحمد (١١٤١٣)، ومسلم (١١١٦) (٩٤) من طريق سعيد بن أبي عروبة به.
(103) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢١٥٧)، ومسلم (١١١٦) (٩٤) من طريق هشام بن أبي عبد الله الدستوائي به.
(104) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.
(105) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.
(106) إسناده صحيح وشيخ الطحاوي متابع.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٩٠١ م)، بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٤، ومسلم (١١١٩) (١٠٠)، والنسائي ٤/ ١٨٢، وابن خزيمة (٢٠٣٣)، وابن حبان (٣٥٥٩) من طرق عن أبي معاوية به.
وأخرجه البخاري (٢٨٩٠)، ومسلم (١١١٩) (١٠١)، وابن خزيمة (٢٠٣٢) من طريقين عن عاصم به.
(107) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٦، ومن طريقه أخرجه البخاري (١٩٤٧)، والبيهقي ٤/ ٢٤٤، والبغوي (١٧٦١).
(108) إسناده ضعيف لضعف عبد السلام هو ابن أبي الجنوب.
وأخرجه أحمد (٣٨١٣)، والبزار (٩٩٤ زوائد)، وأبو يعلى (٥٣٠٩) من طريق روح بن عبادة به.
(109) إسناده حسن: من أجل مغيرة بن زياد.
وأخرجه الطيالسي (١٥٩٥)، والدارقطني ٢/ ١٦٨، والبيهقي ٣/ ١٤٢ من طريق طلحة بن عمرو عن عطاء به.
(110) إسناده ضعيف قتادة بن دعامة لم يسمع من سليمان بن يسار، وسليمان بن يسار لم يسمع من حمزة بن عمرو الأسلمي.
وأخرجه أحمد (١٦٠٣٧)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٢٣٧٤)، والطبراني في الكبير (٢٩٨٤) من طريقين عن سعيد بن أبي عروبة به.
وأخرجه الطيالسي (١١٧٥)، والنسائي في المجتبى ٤/ ١٨٥، وفي الكبرى (٢٦٠٢)، والطبراني في الكبير (٢٩٨٢ - ٢٩٨٣) من طريق هشام الدستوائي، عن قتادة به.
(111) إسناده منقطع سليمان بن يسار لم يسمع من حمزة الأسلمي.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٤/ ١٨٥، وفي الكبرى (٢٦١٨) من طريق أبي بكر الحنفي به.
وأخرجه ابن خزيمة (٢١٥٣) من طريق محمد بن إسحاق، عن عمران به.
(112) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك (٧٩٤) برواية أبي مصعب الزهري، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٦٧، والبخاري (١٩٤٣)، والنسائي ٤/ ١٨٧، والطبراني في الكبير (٢٩٦٣)، والبيهقي ٤/ ٢٤٣، والبغوي (١٧٦٠).
(113) قلت أراد بهم: قتادة، والأعمش، وإسماعيل بن علية، والشافعي في قول ﵏، كما في النخب ١١/ ١٦١.
(114) قلت أراد بهم: عمرو بن ميمون، والأسود بن يزيد، وشقيق بن سلمة، وطاووسا، وسفيان الثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وأحمد ﵏، كما في النخب ١١/ ١٦٢.
(115) إسناده صحيح.
(116) إسناده صحيح.
وأخرجه علي بن الجعد (٣٦٩ - ٣٧٠) من طريق شعبة، عن حماد، عن إبراهيم ومجاهد به.
(117) إسناده حسن من أجل حبيب بن أبي حبيب الأنماطي.
(118) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٨٠ (٨٩٨٠)، والطبري في تهذيب الآثار (٢٤٠) من طريق ابن عون، عن القاسم به.
(119) قرية عقبة بن عامر الجهني وهي تسمى اليوم: منية عقبة من بلاد جيزة من مدينة مصر.
(120) إسناده ضعيف لجهالة منصور الكلبي.
وأخرجه أحمد (٢٧٢٣١)، وأبو داود (٢٤١٣)، وابن خزيمة (٢٠٤١)، والطبراني في الكبير (٤١٩٧)، والبيهقي ٤/ ٢٤١ من طرق عن الليث بن سعد به.
(121) إسناده حسن في المتابعات من أجل أبي زرعة وهب الله بن راشد.
وأخرجه مسلم (١١٢١) (١٠٧)، والنسائي في المجتبى ٤/ ١٨٦ - ١٨٧، وفي الكبرى (٢٦١١)، والطبري في جامع البيان (٢٨٩١)، وابن خزيمة (٢٠٢٦)، وابن حبان (٣٥٦٧)، والطبراني في الكبير (٢٩٨١)، والدارقطني ٢/ ١٨٩، والبيهقي ٤/ ٢٤٣ من طريق أبي الأسود به، وقال المزي: هو المحفوظ عن عروة.
(122) إسناده حسن في المتابعات من أجل أبي زرعة وهب الله بن راشد.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٣٠١ من طريق عبد الله بن وهب، عن ابن لهيعة وحيوة بن شريح به.
(123) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٩٦٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٠٤، ٤/ ٢١، والدارمي (١٧٦٤)، وأحمد (١٧٣٧٩)، وأبو داود (٢٤١٩)، والترمذي (٧٧٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٥٢، وفي الكبرى ٢٨٢٩ (٤١٨١)، والطبري في تهذيب الآثار (٥٦٢)، وابن خزيمة (٢١٠٠)، وابن حبان (٣٦٠٣)، والطبري في الكبير ١٧/ ٨٠٣، وفي الأوسط (٣٢٠٩)، والحاكم ١/ ٤٣٤، والبيهقي ٤/ ٢٩٨، والبغوي (١٧٩٦) من طرق عن موسى بن عُليّ به، وصححه الحاكم على شرط الشيخين ووافقه الذهبي.
(124) قلت أراد بهم: بعض أهل الحديث، وبعض الظاهرية، كما في النخب ١١/ ١٧٤.
(125) قلت أراد بهم: جمهور الفقهاء والمحدثين من التابعين ومن بعدهم، منهم: مسروق، وإبراهيم النخعي، والثوري، =
(126) إسناده حسن في الشواهد: مهدي روى عنه اثنان وذكره ابن حبان في الثقات، وصحح ابن خزيمة حديثه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٩٦٥ - ٢٩٦٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٨٠٣١)، وأبو داود (٢٤٤٠)، والنسائي في الكبرى (٢٨٣٠ - ٢٨٣١)، وابن خزيمة (٢١٠١)، والبيهقي ٤/ ٢٨٤، ٥/ ١١٧ من طرق عن حوشب بن عقيل به.
(127) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥٤١١)، والنسائي في الكبرى (٢٨٢٥) من طريق مؤمل بن إسماعيل، عن سفيان به.
(128) إسناده ضعيف: لإبهام الرجل الراوي عن ابن عمر وبقية رجاله ثقات.
وأخرجه أحمد (٥٤٢٠)، والنسائي في الكبرى (٢٨٢٧) من طرق عن شعبة به.
(129) إسناده صحيح.
(130) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٩٦٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٢٥٣٧)، ومسلم (١١٦٢) (١٩٧)، وابن عبد البر في التمهيد ٧/ ٢١١، والبغوي (١٧٨٩) من طرق عن شعبة به.
(131) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٦٢) (١٩٦)، وأبو داود (٢٤٢٥)، والترمذي (٧٥٢)، وابن ماجة (١٧٣٠، ١٧٣٨)، وابن خزيمة (٢٠٨٧)، وابن حبان (٣٦٣٢)، والبيهقي ٤/ ٢٨٦، والبغوي (١٧٩٠) من طرق عن غيلان بن جرير به.
(132) إسناده حسن في الشواهد من أجل أبي حريز. =
(133) حديث صحيح، وإسناده فيه حبيب بن هند ذكره ابن حبان في الثقات، ومحمد بن إسحاق صرح بالتحديث عند أحمد، وبقية رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبراني في الكبير ٢٢/ ٥٤٥ من طريق أحمد بن خالد الوهبي به.
وأخرجه أحمد (١٥٩٦٢)، ومن طريقه ابن الأثير في أسد الغابة ٥/ ٤١٦، والبخاري في التاريخ الكبير ٨/ ٢٣٨ - ٢٣٩ من طريقين عن ابن إسحاق به، وقال الهيثمي في المجمع ٣/ ١٨٥ رواه أحمد والطبراني في الكبير، ورجال أحمد ثقات.
(134) إسناده ضعيف لجهالة عبد الرحمن بن سلمة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٠٣٢٩)، والنسائي في الكبرى (٢٨٥٠) من طريقين عن شعبة به.
وأخرجه أحمد (٢٣٤٧٥)، وأبو داود (٢٤٤٧)، والنسائي في الكبرى (٢٨٥١ - ٢٨٥٢) من طرق عن سعيد بن أبي عروبة عن قتادة به.
(135) إسناده ضعيف الجهالة عبد الرحمن بن سلمة أبي المنهال، وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧٣) بإسناده ومتنه.
(136) في سن خد "الأمصار"، والمثبت من م ج د ومصادر التخريج.
(137) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه أحمد (٢٧٠٢٥)، والبخاري (١٩٦٠)، ومسلم (١١٣٦)، وابن حبان (٣٦٢٠)، والطبراني في الكبير ٢٤/ ٧٠٠، والبيهقي ٤/ ٢٨٨، والبغوي (١٧٨٣) من طرق عن خالد بن ذكوان به.
(138) إسناده صحيح على شرط الشيخين.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٩٨٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن خزيمة ١٠٠٣ (٣٠٤٨)، وابن حبان (١٤٣) من طريق يونس بن عبد الأعلى وقورن عند ابن خزيمة محمد بن عبد الله بن عبد الحكم.
وأخرجه أبو داود (٤٤٠١)، والنسائي في الكبرى (٧٣٠٣)، والدارقطني ٣/ ١٣٨ - ١٣٩، والبيهقي ٨/ ٢٦٤ من طرق عن ابن وهب به.
وأخرجه أبو داود (٤٣٩٩ - ٤٤٠٠)، والحاكم ٤/ ٣٨٩، والبيهقي ٨/ ٢٦٤ من طريقين عن الأعمش به، ولم يصرح برفعه.
وأخرجه أحمد (١٣٢٨)، وأبو داود (٤٤٠٢)، والنسائي في الكبرى (٧٣٤٤)، وأبو يعلى (٥٨٧)، والبيهقي =
(139) إسناده صحيح: ببقاء الحمادين.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٩٨٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٤٦٩٤)، والدارمي (٢٢٩٦)، وابن الجارود (١٤٨)، وابن المنذر في الأوسط (٢٣٢٧) من طريق عفان به، وسقط من مطبوع شرح المعاني والأوسط اسم أحد الحمادين.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٦/ ١٥٦، وفي الكبرى (٥٦٢٥)، وابن ماجة (٢٠٤١)، وابن الجارود (١٤٨)، وأبو يعلى (٤٤٠٠)، وابن حبان (١٤٢)، والحاكم ٢/ ٥٩، والبيهقي ٦/ ٨٤، ٢٠٦، ٨/ ٤١، ١٠/ ٤١٧ من طرق عن حماد بن سلمة به.
(140) إسناده ضعيف: من أجل مبارك بن فضالة، فإنه يدلس ويسوي وقد عنعن.
وأخرجه الطبراني في الكبير ١٠/ ١٩٤ (١٠٤٣٨) من طريق مبارك بن فضالة به.
(141) إسناده حسن: من أجل خالد بن عبد الرحمن الخراساني.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٥٧، ومسلم (١١٢٧) (١٢٣)، والنسائي في الكبرى (٢٨٤٦)، والدارقطني في العلل ٥/ ٢٠٨ من طريق سفيان الثوري، عن زبيد اليامي، عن عمارة بن عمير به.
وأخرجه البخاري (٤٥٠٣)، ومسلم (١١٢٧) (١٢٤) من طريق إسرائيل، عن منصور، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عبد الله به.
(142) في ج د "أمر بصيام عاشوراء".
(143) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٦٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري (١٥٩٢) من طريق الليث به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٨٤٢)، وأحمد (٢٦٠٦٨)، والبخاري (٢٠٠١) (٤٥٠٢)، ومسلم (١١٢٥) (١١٤ - ١١٥)، والبيهقي ٤/ ٢٨٨، والطبراني في الأوسط (٧٤٩١) من طرق عن الزهري به.
(144) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٦٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري (١٨٩٣)، ومسلم (١١٢٥) (١١٦)، والنسائي في الكبرى (٢٨٥٠، ١٠٩٤٩) من طريق الليث به.
(145) إسناده حسن: من أجل جعفر بن أبي ثور.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٤٧٨)، وابن أبي شيبة ٣/ ٥٥ - ٥٦، وأحمد (٢٠٩٠٨)، ومسلم (١١٢٨)، والطبراني (١٨٦٩)، والبيهقي ٤/ ٢٨٩ من طرق عن شيبان به.
(146) إسناده صحيح. =
(147) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٥٨) بإسناده ومتنه.
قورن في الأول مع علي بكار وابن مرزوق.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٥/ ٤٩، وفي الكبرى (٢٢٩٧) عن إسماعيل بن مسعود، عن يزيد بن زريع، عن شعبة به.
وأخرجه الطبراني في الكبير ١٨/ (٨٨٨) من طريق ابن أبي ليلى، عن الحكم به.
(148) إسناده صحيح: وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٦١) بإسناده ومتنه.
(149) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري (٤٧٣٧)، والبيهقي ٤/ ٢٧٩ من طريق روح به.
وأخرجه الطيالسي - (٢٦٢٥)، وابن أبي شيبة ٣/ ٥٦، والدارمي (١٧٥٩)، وأحمد (٣١٦٤)، والبخاري (٤٦٨٠)، ومسلم (١١٣٠) (١٢٧)، والطبراني (١٢٤٤٢)، والبيهقي ٤/ ٢٨٩ من طرق عن شعبة به.
(150) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٨٣٧)، وأحمد (٢٨٥٤، ٣٤٧٥)، ومسلم (١١٣٢) (١٣١)، والطبراني (١١٢٥٢)، والبيهقي ٤/ ٢٨٦ من طريق ابن جريج به.
(151) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني (١١٢٥٣)، وابن عدي في الكامل ٥/ ١٩٦٢، والبيهقي في شعب الإيمان (٣٧٨٠) من طريق عبد الجبار بن الورد به.
وأخرجه الطبري في تهذيب الآثار (٦٤٩) من طريق ابن أبي مليكة به.
وأخرجه الطبراني (١١٢٥٤، ١١٢٥٥، ١١٢٥٦، ١١٢٥٧) من طرق عن عبيد الله بن أبي يزيد به.
(152) في د "باله".
(153) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد بن حميد (٦٦٩، ٦٧٠)، وأحمد (٢١٣٥)، وأبوداود (٢٤٤٦)، وابن خزيمة (٢٠٩٨)، وابن حبان (٣٦٣٣)، والبيهقي ٤/ ٢٨٧ من طرق عن حاجب به.
(154) في من "دلّك".
(155) إسناده ضعيف: لضعف جابر بن يزيد الجعفي.
وأخرجه البزار (٦٠٠، ٦٠١) من طريق شريك به.
وأخرجه عبد الله بن أحمد في زياداته (١٠٦٩)، والبزار (٦٠٢) من طريق سفيان الثوري، عن جابر به.
(156) إسناده ضعيف: لضعف ثوير بن أبي فاختة.
وأخرجه أحمد (١٦١١٩)، والبزار (١٠٥٠ زوائده)، والطبراني في الكبير (٢٩٣)، (قطعة من الجزء ١٣)، وابن عدي في الكامل ٢/ ٥٣٣ من طرق عن إسرائيل به.
(157) كذا في ج دس خد، وفي م "عن أبيه" وقال العيني في النخب ١١/ ٢١٦: وفي بعض نسخ الطحاوي عن أبيه وهو الأكثر، وقال في التكميل: مزيدة بن جابر عن أبيه وأمه … وأبوه جابر ذكره ابن حبان في الثقات من التابعين، وأما أمه فلم يقع لي اسمها ما هو ولا حالها.
(158) إسناده ضعيف: لضعف عبد الله بن ميسرة، وجهالة أم مزيدة.
وأخرجه الطبراني في الأوسط (٢٦٤٢) من طريق مسلم بن إبراهيم به.
وأخرجه أحمد (١٩٧٢١)، والدولابي في الكنى والأسماء ٢/ ٩٣، وابن عدي في الكامل ٤/ ١٤٨٨ من طرق عن عبد الله بن ميسرة به.
(159) في الأصول "نصف" والمثبت من مصادر التخريج.
(160) إسناده ضعيف: للاختلاف في أمه وامرأته وهما مجهولتان، وللاضطراب في إسناده كما في نصب الراية ٢/ ١٥٧.
وأخرجه أحمد (٢٢٣٣٤)، وأبو داود (٢٤٣٧)، والنسائي ٤/ ٢٠٥، ٢٢٠ - ٢٢١، والبيهقي ٤/ ٢٨٤ - ٢٨٥ من طرق عن أبي عوانة به. ولفظ النسائي تسعة من ذي الحجة.
(161) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٥٥، وأحمد (١٩٦٦٩)، والبخاري (٢٠٠٥، ٣٩٤٢)، ومسلم (١١٣١)، والنسائي في الكبرى (٢٨٤٨)، وأبو يعلى (٧٣٣٣)، والبيهقي ٤/ ٢٨٩ من طريق أبي أسامة به.
(162) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥٢٠٣)، والبخاري (٤٥٠١)، ومسلم (١١٢٦) (١١٧)، وأبو داود (٢٤٤٣)، وابن خزيمة (٢٠٨٢) من طريق يحيى، عن عبيد الله، عن نافع به.
وأخرجه مسلم (١١٢٦) (١١٨)، والنسائي في الكبرى (٢٨٥٣)، وابن ماجة (١٧٣٧)، وابن حبان (٣٦٢٣) من =
(163) إسناده ضعيف: محمد بن إسحاق عنعن وقد توبع.
وأخرجه الدارمي (١٨٠٣) عن محمد بن إسحاق به.
(164) في د "أبي قتادة قلت: الأنصاري"، وفي ج "أبي قتادة قال: قلت الأنصاري".
(165) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٩٦٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٢٥٣٧)، ومسلم (١١٦٢) (١٩٧)، وابن عبد البر في التمهيد ٧/ ٢١١، والبغوي (١٧٨٩) من طرق عن شعبة به.
(166) إسناده صحيح: وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف (٢٩٦٨) في شرح مشكل الآثار بإسناده ومتنه.
(167) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٧٨، وأحمد (٢٢٦٢١)، وأبو داود (٢٤٢٦)، والنسائي في الكبرى (٢٧٩٠) من طرق عن مهدي بن ميمون به.
وأخرجه مسلم ١١٦٢ (١٩٦)، وأبو داود (٢٤٢٥)، والترمذي (٧٥٢)، وابن ماجة (١٧٣٠)، وابن خزيمة (٢٠٨٧)، وابن حبان (٣٦٣٢)، والبيهقي ٤/ ٢٦٨، والبغوي (١٧٩٠) من طرق عن حماد بن زيد به.
(168) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٦٨٦٨) من طريق روح، عن مالك ومحمد بن أبي حفصة، عن ابن شهاب به.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٠٢، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٦٥، والبخاري (٢٠٠٣)، ومسلم (١١٢٩)، =
(169) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٥٨، وأحمد (١٩٧١)، وعبد بن حميد (٦٧٢)، ومسلم (١١٣٤)، وابن ماجة (١٧٣٦)، والطبراني (١٠٨١٧) من طرق عن ابن أبي ذئب به.
(170) إسناده صحيح: هو مكرر سابقه.
(171) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢١٠٦)، والبيهقي ٤/ ٢٨٧ من طريق روح بن عبادة به.
(172) إسناده صحيح موقوفا.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٨٣٩)، والبيهقي ٤/ ٢٧٨ من طريق ابن جريج به.
(173) إسناده ضعيف: لضعف ابن أبي ليلى وداود بن علي بن عبد الله.
وأخرجه أحمد (٢١٥٤)، والبزار (١٠٥٢ كشف الأستار)، وابن خزيمة (٢٠٩٥)، وابن عدي ٣/ ٩٥٦، والبيهقي ٤/ ٢٨٧ من طرق عن ابن أبي ليلى به.
(174) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه الحميدي (٤٨٥)، ومن طريقه البيهقي ٤/ ٢٨٧ عن سفيان بن عيينة، عن محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى به.
(175) إسناده صحيح: عبدة بن سليمان الكلابي قد سمع من سعيد بن أبي عروبة قبل اختلاطه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤٣، وابن خزيمة (٢١٦٢)، وابن حبان (٣٦١١) من طريق عبدة بن سليمان به. =
(176) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤٤ - ٤٥، وعبد بن حميد (١٥٥٧)، وأحمد (٢٦٧٥٥)، والبخاري (١٩٨٦)، والنسائي في الكبرى (٢٧٥٤)، وأبو يعلى (٧٠٦٤)، والبيهقي ٤/ ٣٠٢، والبغوي (١٨٠٥) من طرق عن شعبة به.
(177) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٧٥٦)، وأبو داود (٢٤٢٢)، وأبو يعلى (٧٠٦٥ - ٧٠٦٦) من طرق عن همام به.
(178) إسناده حسن: من أجل محمد بن عمرو بن علقمة.
وأخرجه أحمد (١٠٤٢٤)، والبخاري (١٩٨٥)، ومسلم (١١٤٤) (١٤٧)، وأبو داود (٢٤٢٠)، والترمذي (٧٤٣)، والنسائي في الكبرى (٢٧٥٦)، وابن حبان (٣٦١٤) من طريق الأعمش، عن أبي صالح، عن أبي هريرة به.
(179) إسناده صحيح: والرجل المبهم في السند هو أبو الأوبر زياد الحارثي وهو ثقة.
وأخرجه عبد الرزاق (١٥٠٤، ٧٨٠٦)، والطيالسي (٢٧١٨)، وابن أبي شيبة ٢/ ٤١٥، ٣/ ٤٥، وابن راهويه (٢٣٧ - ٢٣٨)، وأحمد (٩٩٠٢)، وأبو يعلى (٦٦٧٢)، والدولابي في الكنى ١/ ١١٧، وابن حبان (٣٦١٠) من طرق عن عبد الملك بن عمير به.
(180) إسناده حسن في المتابعات: من أجل شريك بن عبد الله.
وأخرجه أحمد (٨٧٧٢) من طريق زائدة، عن عبد الملك به.
(181) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو يعلى (٦٤٣٣)، والبزار (٩٦٠٠) من طريق القاسم بن سلام به.
وأخرجه الطبراني في الأوسط ٤١ (٧٢١٦) من طريقين عن أبي رافع به.
(182) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة، ولجهالة حذيفة الأزدي.
وأخرجه ابن عبد الحكم في فتوح مصر (ص ٣٠٦)، والطبراني (٢١٧٦) من طريق عبد الله بن لهيعة به.
وأخرجه ابن سعد في الطبقات ٧/ ٥٠٢، وابن أبي شيبة ٣/ ٤٤، وأحمد ٣٩/ ٤٣٨، والبخاري في التاريخ الكبير ٢/ ٢٣٣ - ٢٣٤، والنسائي في الكبرى (٢٧٧٣ - ٢٧٧٤)، والطبراني في الكبير (٢١٧٣ - ٢١٧٤)، والحاكم ٣/ ٦٠٨ من طريق يزيد بن أبي حبيب به.
(183) إسناده حسن من أجل أبي بشر مؤذن مسجد دمشق.
وأخرجه أحمد (٨٠٢٥)، والبخاري في التاريخ الكبير ٩/ ١٥، وابن خزيمة (٢١٦١، ٢١٦٦)، والحاكم ١/ ٤٣٧ من طرق عن معاوية بن صالح به.
(184) من م ج د خد.
(185) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٧٠٧٥)، والدارمي (١٧٤٩)، وابن خزيمة (٢١٦٣)، والطبراني في الكبير ٢٤/ (٨١٨)، والبيهقي ٤/ ٣٠٢ من طريق أبي عاصم الضحاك بن مخلد به.
(186) قلت أراد بهم: مجاهدا، وطاووس بن كيسان، وإبراهيم، وخالد بن معدان ﵏، كما في النخب ١١/ ٢٤٢.
(187) قلت أراد بهم: الثوري، والأوزاعي، وعبد الله بن المبارك، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وآخرين من جمهور العلماء من التابعين وغيرهم ﵏، كما في المصدر السابق.
(188) إسناده ضعيف لضعف حكيم بن جبير والجهالة ابن الحوتكية، وقد تفرد بالرواية عنه موسى بن طلحة ولم يوثقه أحد.
وأخرجه الحميدي (١٣٦)، وأحمد (٢١٣٣٥)، والنسائي في الكبرى (٤٨٢٣) من طريق سفيان بن عيينة به.
وقرن النسائي عنده عمرو بن عثمان مع محمد بن عبد الرحمن وحكيم.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٨٧٤)، وابن خزيمة (٢١٢٧) من طريق سفيان بن عيينة، عن محمد بن عبد الرحمن وحده به.
(189) إسناده ضعيف: لجهالة عبد الملك بن قتادة بن ملحان، تفرد بالرواية عنه أنس بن سيرين، وذكره ابن حبان وحده في الثقات، وأشار ابن المديني والذهبي إلى جهالته.
وأخرجه ابن سعد ٧/ ٤٣، وأحمد (١٧٥١٤)، وأبو داود (٢٤٤٩)، وابن ماجة (١٧٠٧)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١٦٤٦)، والنسائي ٤/ ٢٢٤ - ٢٢٥، والطبراني ١٩/ ٢٣ من طرق عن همام به.
(190) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه أبو داود (٢٤٢٣)، والبيهقي ٤/ ٣٠٢ من طريق ابن وهب، عن الليث، عن ابن شهاب به.
(191) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (١٨٦٨) من طريق عبد الرحمن بن إبراهيم به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٣٢٥)، وابن أبي شيبة ٣/ ٢١، والدارمي (١٨٦٩)، وأحمد (٩٧٠٧)، وأبو داود (٢٣٣٧)، والترمذي (٧٣٨)، والنسائي في الكبرى (٢٩١١)، وابن ماجة (٦١٥١)، وابن حبان (٣٥٨٩)، والبيهقي ٤/ ٢٠٩ من طرق عن العلاء بن عبد الرحمن به.
(192) قلت أراد بهم: الحسن البصري، ومحمد بن سيرين، وعطاء بن أبي رباح، وعبد الرحمن بن يعقوب المدني ﵏، كما في النخب ١١/ ٢٦٢.
(193) قلت أراد بهم: مجاهدا، والأوزاعي، والنخعي، والثوري، وأبا حنيفة، وأصحابه، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وأصحابهم، وجماهير العلماء من التابعين ومن بعدهم ﵏، كما في النخب ١١/ ٢٦٣.
(194) إسناده ضعيف: لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه أبو يعلى كما في النخب ١١/ ٢٦٤ من طريق محمد بن عون، والرامهرمزي في المحدث الفاضل (ص ٣٩٢) من طريق الحسن بن قزعة كلاهما عن الفضيل بن عياض به.
(195) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٦٢)، والترمذي (٧٣٦)، والنسائي في المجتبى ٤/ ١٥٠، وفي الكبرى (٢٤٨٥)، وأبو يعلى (٦٩٧٠)، والبيهقي ٢/ ٢١٠، والبغوي (١٧٢٠) من طريق عبد الرحمن بن مهدي به.
(196) إسناده حسن: من أجل ثابت بن قيس أبي غصن
وأخرجه عبد الرزاق (٧٩١٧)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٠٣، وأبو نعيم في معرفة الصحابة (٧٧١)، والبيهقي في شعب =
(197) إسناده حسن كسابقه.
وأخرجه أحمد (٢١٧٥٣)، والنسائي ٤/ ٢٠١، والبزار (٢٦١٧)، وأبو نعيم في الحلية ٩/ ١٨، والضياء في المختارة (١٣٥٦) من طريق عبد الرحمن بن مهدي عن ثابت بن قيس به.
(198) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٤٦) (١٥٢)، والنسائي ٤/ ١٥٠، وابن الجارود (٤٠٠)، وابن حبان (٣٥١٦)، والبيهقي ٤/ ٢٩٢ من طريق يزيد بن الهاد به.
(199) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٥٧٨)، وإسحاق بن راهويه (١٠٥٥ - ١٠٥٦)، وأحمد (٢٤٩٦٧)، والبخاري (١٩٧٠)، ومسلم (٧٨٢) (١٧٧)، والنسائي في المجتبى ٤/ ١٥١، وابن خزيمة (٢٠٧٩) من طرق عن هشام به.
(200) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٤٥٤٢) من طريق أبي المغيرة، عن الأوزاعي به.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٠٧٨) من طريق عقيل بن خالد الأيلي، عن يحيى به.
(201) إسناده حسن: من أجل أسامة بن زيد الليثي.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٤/ ١٥٠، وفي الكبرى (٢٤٩٨)، وابن خزيمة (٢١٣٣) من طريق ابن وهب به.
(202) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٥٧٢)، وإسحاق بن راهويه (١٣٩٣ - ١٣٩٤)، وأحمد (٢٥١٢٧)، والترمذي (٧٦٣)، وابن ماجة (١٧٠٩)، وابن خزيمة (٢١٣٠)، وابن حبان (٣٦٥٧)، والبغوي (١٨٠٢) من طرق عن شعبة به.
(203) إسناده ضعيف: لضعف صدقة بن موسى الدقيقي.
وأخرجه الترمذي (٦٦٣)، والبغوي (١٧٧٨) من طريق موسى بن إسماعيل به.
(204) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٠٣، ومن طريقه أبو يعلى (٣٤٢١) عن يزيد بن هارون به.
(205) بفتح السين قال ابن الأثير: وسره أي أوله، وقيل: مستهله وقيل: وسطه، وسر كل شيء جوفه، فكأنه: أراد الأيام البيض.
(206) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٨٣٠)، وأحمد (١٩٩٧٨)، ومسلم (ص ٨٢٠) (١٩٩)، وأبو داود (٢٣٢٨)، والنسائي في الكبرى (٢٨٦٨)، وابن حبان (٣٥٨٨)، والطبراني في الكبير ١٨/ ٢٤٦، والبيهقي ٤/ ٢١٠ من طرق عن حماد بن سلمة به.
(207) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٩٩٧٩)، وأبو داود (٢٣٢٨)، والنسائي في الكبرى (٢٨٦٨)، والطبراني في الكبير ١٨/ ٢١٩ من طرق عن حماد بن سلمة به.
(208) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٧٢٠٠)، والدارمي (١٦٨٩)، ومسلم (١٠٨٢)، وأبو نعيم في الحلية ٦/ ٢٨٢ من طرق عن هشام الدستوائي به.
(209) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٩١٤)، وأبو داود (٢٣٣٥)، والبيهقي ٤/ ٢٠٧ من طريق مسلم بن إبراهيم به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٧٥، والنسائي ٤/ ١٤٩، وابن ماجة (١٦٥٠)، وأبو يعلى ٥٩٩٩ (٦٠٣٠)، وابن حبان =
(210) إسناده حسن، من أجل محمد بن عمرو بن علقمة الليثي، وهو مكرر سابقه وأنظر (٣١٢٠).
(211) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي ٤/ ١٤٩، وابن ماجة (١٦٥٠)، وأبو يعلى (٥٩٩٨) والبغوي (١٧١٨) من طرق عن الأوزاعي به.
(212) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٠٦٦٢)، وأبو نعيم في الحلية ٣/ ٧٣ من طريق روح بن عبادة به.
(213) إسناده حسن: من أجل محمد بن عمرو بن علقمة الليثي.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٧٤ - ٢٧٥، والترمذي (٦٨٤)، وابن حبان (٣٤٥٩)، والدارقطني ٢/ ١٥٩ - ١٦٠، ١٦٢ - ١٦٣، والبيهقي ٤/ ٢٠٦ - ٢٠٧، والبغوي (١٧١٦) من طرق عن محمد بن عمرو به.
(214) إسناده حسن: من أجل محمد بن عمرو بن علقمة، وهو مكرر سابقه.
(215) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٢٥٣) بإسناده ومتنه.
إلا أن في أوله قورن مع يونس، عيسى بن إبراهيم الغافقي.
ورواه أبو عوانة ٢/ ٢٩٠ عن يونس به.
وأخرجه الحميدي (٥٨٩)، وعبد الرزاق (٧٨٦٤)، والدارمي ٢/ ٢٠، وأحمد (٦٤٩١)، والبخاري (١١٣١، ٣٤٢٠)، ومسلم (١١٥٩) (١٨٩)، وأبو داود (٢٤٤٨)، والنسائي في المجتبى ٣/ ٢١٤، ٤/ ١٩٨، وفي الكبرى (٢٦٥٣)، وابن ماجة (١٧١٢)، وابن حبان (٢٥٩٠)، والبيهقي ٣/ ٣ من طريق سفيان بن عيينة به.
(216) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٩٤ - ٥٨٩٥) بإسناده ومتنه.
ورواه أحمد (٦٩١٥)، والبيهقي في السنن ٤/ ٢٩٦ من طريق روح به.
وأخرجه الطيالسي (٢٢٨٨)، ومسلم (١١٥٩) (١٩٢)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٢١٢ - ٢١٧، وفي الكبرى (٢٧٠٢، ٢٧١١، ٢٧٤٢)، وابن خزيمة (٢١٠٦، ٢١٢١)، وابن حبان (٣٦٥٨)، والبيهقي ٤/ ٢٩٦ من طرق عن شعبة به.
(217) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٩٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٨٦٤)، وأحمد (٦٩٢١)، ومسلم (١١٥٩)، والبيهقي ٤/ ٢٩٥ - ٢٩٦ من طريق ابن جريج به.
(218) إسناده حسن.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٩١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٦٥٤٥) من طريق عفان وقرن بعفان يزيد بن هارون.
وأخرجه النسائي ٤/ ٢١٣، وفي الكبرى (٢٧٠٤) من طرق عن حماد بن سلمة به.
(219) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٦١٣٤)، ومسلم ١١٥٩ (١٨٣) من طريق روح بن عبادة به.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٢٩٣٥) من طريق الحسين المعلم به.
(220) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن سعد ٤/ ٢٦٤، وأحمد (٦٨٦٧)، والبخاري (١٩٧٥، ٥١٩٩)، وابن حبان (٣٥٧١)، والبيهقي ٤/ ٢٩٩ من طرق عن الأوزاعي به.
وأخرجه البخاري (١٩٧٤، ٦١٣٤)، ومسلم (١١٥٩) (١٨٢ - ١٨٣)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٢١١، وفي الكبرى (٢٦٩٩)، وابن خزيمة (٢١١٠) من طرق عن يحيى بن أبي كثير به.
(221) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٦٧٦١) من طريق روح بن عبادة به.
وأخرجه البخاري (١٩٧٦)، ومسلم (١١٥٩) (١٨١)، وأبو داود (٢٤٢٧)، والنسائي في الكبرى (٢٧٠٠)، وابن حبان (٣٦٦٠)، وأبو نعيم في الحلية ١/ ٢٨٣ من طرق عن الزهري به.
(222) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه البخاري (٣٤١٨) من طريق الليث به.
(223) إسناده حسن كسابقه.
وأخرجه أبو نعيم في الحلية ١/ ٢٨٤ من طريق يزيد بن الهاد به.
وأخرجه أحمد (٦٨٧٦)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٢١٢، وفي الكبرى (٢٧٠١) من طريق ابن إسحاق، عن محمد بن إبراهيم به.
(224) إسناده ضعيف: لجهالة طلحة بن هلال، ذكره ابن حبان في الثقات ولم يرو عنه غير سعد بن إبراهيم ولا يعرف إلا في هذا الحديث.
وأخرجه الطيالسي (٢٢٨٠)، وأحمد (٦٩١٤)، وابن حبان في الثقات ٤/ ٣٩٢ من طرق عن شعبة به.
(225) إسناده صحيح. =
(226) إسناده صحيح، زائدة بن قدامة روى عن عطاء بن السائب قديما.
وأخرجه الطيالسي - (٢٣٨٧)، وأحمد (٧٠٢٣)، وأبو داود (١٣٨٩)، والبزار ٢٣٤٢ (٢٤٦٤)، والبيهقي في الشعب الإيمان (١٩٧٧) من طرق عن عطاء بن السائب به.
(227) أي: أعيت وكلت، قال الجوهري: نفهت نفسه بالكسر، أعيت وكلت، قلت: وفي س خد: "بقيت"، وفي ج: "نقهت".
(228) أي إذا لاقى الأعداء في الحرب.
(229) إسناده حسن في المتابعات من أجل علي بن قادم. =
(230) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٢٥٥)، وأحمد (٦٧٦٦)، والبخاري (١٩٧٩)، ومسلم (١١٥٩) (١٨٧)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٢١٤، وفي الكبرى (٢٧٠٦ - ٢٧٠٧)، والبيهقي ٤/ ٢٩٩ من طرق عن شعبة به.
(231) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٣٤١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٦٤٧٧) من طريق هشيم به.
وأخرجه البخاري (١٩٧٨، ٥٠٥٢)، والنسائي في المجتبى ٤/ ٢٠٩، وفي الكبرى (٨٠١٢)، وابن خزيمة (٢١٠٥) من طريق مجاهد به.
(232) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٢٥٣٧)، ومسلم (١١٦٢) (١٩٧)، والبغوي (١٧٨٩) من طريق شعبة، عن غيلان بن جرير به.
(233) إسناده ضعيف: الجهالة أبي يزيد الضنى.
وأخرجه ابن سعد ٨/ ٣٠٥، وابن أبي شيبة ٣/ ٦٢ - ٦٣، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣٤٤٢)، والطبراني في الكبير ٢٥/ ٥٧، والدارقطني ٢/ ١٨٣ - ١٨٤ من طرق عن إسرائيل به.
(234) قلت أراد بهم: عبد الله بن شبرمة، وشريحا، وإبراهيم النخعي، والشعبي، وأبا قلابة، ومحمد بن الحنفية، ومسروق بن الأجدع ﵏، كما في النخب ٣٠٢/ ١١.
(235) إسناده حسن في الشواهد من أجل عمر بن حمزة.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٦/ ١٨٠ (٣٠٥٠٤)، والبزار (١١٨)، وأبو نعيم في الحلية ١/ ٤٥، والبيهقي ٤/ ٢٣٢ من طرق عن أبي أسامة، عن عمر بن حمزة به.
(236) رجاله ثقات: غير هانئ، ذكره البخاري في التاريخ الكبير (٢٨٢٦) وقال: روى عن عبد الله.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٣٤ من طريق شعبة به.
(237) رجاله ثقات: غير هانئ، ومؤمل بن إسماعيل: حسن الحديث عند المتابعة.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٤٢٦)، وابن أبي شيبة ٢/ ٣١٥ (٩٤١٢)، والطبراني في الكبير (٩٥٧٢) من طريق سفيان الثوري به.
(238) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣١٥ (٩٤١٠) من طريق وكيع عن ابن أبي ذئب به.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٤٠٦) عن معمر وإسحاق بن راهويه (٦٦٣) من طريق الزبيدي، كلاهما عن الزهري به.
(239) رجاله ثقات.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٤٢٥)، ٤/ ١٨٦ من طريق الثوري، عن عمران، عن زاذان، عن ابن عمر به.
ومن طريق عمران أخرجه ابن حزم في المحلى ٤/ ٣٤٣
(240) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣١٦ (٩٤١٧) من طريق ابن علية، عن داود، عن سعيد بن المسيب به.
(241) قلت أراد بهم: عطاء، والحسن البصري، والثوري، والأوزاعي، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وداود بن علي ﵏، كما في النخب ١١/ ٣٠٩.
(242) أي: ارتحت، وقال الجوهري: هششت لفلان إذا خففت وارتحت له.
(243) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن خزيمة (١٩٩٩) بنفس السند.
وأخرجه عبد بن حميد (٢١)، والدارمي (١٧٢٤)، وأحمد (١٣٨)، وأبو داود (٢٣٨٥)، والبزار (٢٣٦)، والنسائي في الكبرى (٢٩٤٥)، وابن خزيمة (١٩٩٩)، وابن حبان (٣٥٤٤)، والحاكم ١/ ٤٣١ من طرق عن الليث به.
(244) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٦٠ من طريق شبابة بن سوار به.
(245) رجاله ثقات.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٣٢ من طريق يحيى بن عبد الرحمن، عن ابن عمر به.
(246) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٤٤٢)، ومن طريقه الطبراني (٩٥٧٣) من طريق عمرو بن شرحبيل، عن ابن مسعود به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣١٧ (٩٤٣٠)، والبيهقي ٤/ ٢٣٤ من طريق أبي ميسرة، عن ابن مسعود به.
(247) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٣٣٩٢ م) من طريق عبد الوهاب به.
وأخرجه أحمد (٢٢٤١)، والبزار (١٠٢٠ كشف) من طريق محمد بن جعفر، عن سعيد به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٤٠٧)، ومن طريقه البزار (١٠٢٠) عن معمر، عن أيوب به.
(248) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.
(249) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٣٢٢) من طريق شيبان به.
(250) إسناده صحيح. =
(251) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٧٠٧)، والنسائي في الكبرى (٣٠٧٠)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٨٠٦ من طرق عن ليث بن سعد به.
(252) إسناده حسن: من أجل طلحة بن يحيى.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٠٠)، والنسائي في الكبرى (٣٠٧٤ - ٣٠٧٥)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٦٥٣، وابن عبد البر في التمهيد ٥/ ١٢١، والمزي في تهذيب الكمال من طرق عن طلحة بن يحيى به.
(253) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٤٤٧)، ومسلم (١١٠٧) (٧٣)، وابن ماجة (١٦٨٥)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٣٩٣، والبيهقي في السنن ٤/ ٢٣ من طريق أبي معاوية به.
(254) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٤٤٦)، ومسلم ١١٠٧ من طريقين عن أبي عوانة به.
وأخرجه الحميدي (٢٨٩)، وابن أبي شيبة ٣/ ٦٠، والنسائي في الكبرى (٣٠٧٠)، وأبو يعلى (٧٠٥١)، وابن حبان (٣٥٤٢) من طرق عن منصور به.
(255) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الرحمن بن أبي الزناد.
وأخرجه الطيالسي (١٥٢٢) من طريق عبد الرحمن بن أبي الزناد به.
وأخرجه أحمد (٢٥٨٠٠)، ومسلم (١١٠٦) (٧٢)، والنسائي في الكبرى (٣٠٥١) من طريق سفيان، عن أبي الزناد به.
(256) إسناده حسن كسابقه.
(257) إسناده صحيح. =
(258) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٤٠٩)، والحميدي (١٩٨)، وابن أبي شيبة ٣/ ٥٩، وابن راهويه (٦٧٢)، وعبد بن حميد (١٥٠١)، وأحمد (٢٥٦٠٠)، ومسلم (١١٠٦) (٦٢)، والطبراني في الأوسط (١٨٠٦، ٧٠٤٤)، والبيهقي ٤/ ٢٣٣ من طرق عن هشام بن عروة به.
(259) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (١٧٢٢)، وأبو يعلى (٤٧١٥) من طريق حماد بن سلمة به.
(260) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن راهويه (٩٣٧)، وأحمد (٢٤١٧٤)، ومسلم (١١٠٦) (٦٤)، وابن ماجة (١٦٨٤)، والبغوي في الجعديات (٢٦٠٢)، وأبو نعيم في أخبار أصبهان ٢/ ٧٩، والبيهقي ٤/ ٢٣٣، وابن عبد البر في التمهيد ٢٤/ ٢٦٤ من طرق عن عبيد الله بن عمر العمري.
(261) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي في السنن (٣٠٥، ٤١٤)، والحميدي (١٩٧)، والدارمي (٦٣٤)، وأحمد (٢٤١١٠)، ومسلم (١١٠٦) (٦٣)، والنسائي في الكبرى (٣٠٥٢، ٩١٣٠)، وأبو يعلى (٤٦٩٦، ٤٧١٤)، وابن خزيمة (٢٠٠٠)، والبيهقي ٤/ ٢٣٣ من طريق سفيان بن عيينة به.
(262) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣٠٤٩، ٣٠٥٠) من طريقين عن يحيى بن أبي كثير به.
(263) إسناده صحيح: وهو مكرر سابقه.
(264) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح. =
(265) إسناده ضعيف لعنعنة محمد بن إسحاق.
(266) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٥٤١) من طريق يحيى بن حسان به.
(267) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٥٤٣٠)، وأبو يعلى (٤٥٣٢) وابن خزيمة (٢٠٠٤) من طرق عن شعبة به.
وأخرجه الشافعي في السنن (٣٠٩)، والبيهقي في السنن ٤/ ٢٣٣، وفي المعرفة ٦/ ٢٧٩ من طريقين عن طلحة به.
(268) إسناده حسن من أجل عمر بن أبي زائدة.
وأخرجه الطيالسي (١٤٩٤)، والنسائي في المجتبى ٣/ ٢٢١، وفي الكبرى (١٣٦١، ٣٠٧٦) من طريقين عن عمر بن أبي زائدة به.
(269) إسناده صحيح.
(270) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٠٦) (٦٨) من طريق أبي عاصم به.
وأخرجه أحمد (٢٥٨١٥)، والنسائي في الكبرى (٣١٠٢ - ٣١٠٣، ٣١٠٧)، وابن خزيمة (١٩٩٢) من طرق عن ابن عون به.
(271) إسناده ضعيف: لضعف حريث بن عمرو.
وأخرجه أحمد (٢٥٢٣٠) من طريق جابر، عن عامر به، دون قوله (وأما أنتم …).
(272) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٢١٦)، والخطيب في التاريخ ١١/ ٣٨٢ من طريق شيبان به.
وأخرجه الطيالسي - (١٥٣٤)، وابن أبي شيبة ٣/ ٥٩، وابن راهويه (١٥٦٨)، وأحمد (٢٤٩٨٩)، ومسلم (١١٠٦) (٧٠ - ٧١)، وأبو داود (٢٣٨٣)، والترمذي (٧٢٧)، والنسائي في الكبرى (٣٠٩٠)، وابن ماجة (١٦٨٣)، وأبو يعلى (٤٧١٦)، والدارقطني ٢/ ١٨٠، والبيهقي ٤/ ٢٣٣ من طرق عن زياد بن علاقة به.
(273) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.
(274) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٣٣)، والنسائي في الكبرى (٣٠٧٢ - ٣٠٧٣)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٣٨٩، وابن عبد البر في التمهيد ٥/ ١٢٤ من طرق عن موسى بن علي به.
(275) إسناده مرسل.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٢، ومن طريقه رواه الشافعي في الرسالة (١١٠٩).
(276) إسناده حسن من أجل سالم الدوسي.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣١٧ (٩٤٢٩) من طريق عيسى بن يونس، عن الأوزاعي به.
(277) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٥، ومن طريقه أخرجه البيهقي في السنن ٤/ ٢٣٢، وفي المعرفة (٨٧٣٧).
(278) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٤، ومن طريقه أخرجه عبد الرزاق (٨٤١١).
(279) رجاله ثقات.
وأخرجه البيهقي ١/ ٣١٤، وابن حزم في المحلى ٩/ ٢٣٥ من طريق الليث بن سعد، عن بكير به.
(280) إسناده صحيح. =
(281) إسناده صحيح.
(282) في ن زيادة فقلت: إن أبا الدرداء أخبرني أن رسول الله ﷺ قاء فأفطر".
(283) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٦٧٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٧٥٠٢)، والدارمي (١٧٢٨)، والترمذي (٨٧)، والنسائي في الكبرى (٣١٢١)، ويحشل في تاريخ واسط ص ٢١٧، وابن الجارود (٨)، وابن خزيمة (١٩٥٧)، وابن حبان (١٠٩٧)، وابن المنذر في الأوسط (٨٢)، والدارقطني ١/ ١٥٨، والبيهقي ١/ ١٤٤ من طرق عن عبد الصمد به.
(284) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٦٧٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو داود (٢٣٨١) عن أبي معمر به، وقد وقع في شرح معاني الآثار وشرح مشكل الآثار عبد الله بن عمرو الأوزاعي: وهو وهم، والصواب عبد الرحمن.
(285) إسناده ضعيف: بلج بن عبد الله المهري لم يرو عنه غير أبي الجودي، وشيخه أبو شيبة المهري: لم يوثقه غير ابن حبان، وقال أبو زرعة: هو من التابعين لا يعرف اسمه، وقال البخاري في التاريخ الكبير ٢/ ١٤٨ بلج المهري عن أبي شيبة المهري …، ليس إسناده بذاك.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٦٧٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٩٩٣)، وابن أبي شيبة ٣/ ٣٩، وأحمد (٢٢٣٧٢)، والطبراني في الكبير (١٤٤٠)، والبيهقي ٤/ ٢٢٠ من طرق عن شعبة به.
(286) قلت أراد بهم: عطاء، والأوزاعي، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١١/ ٣٤٨.
(287) قلت أراد بهم: القاسم بن محمد، والحسن البصري، وابن سيرين، وإبراهيم النخعي، وسعيد بن جبير، والشعبي، وعلقمة، والثوري، وأبا حنيفة، وأصحابه، ومالكا، والشافعي، وأحمد وإسحاق ﵏، كما في المصدر السابق.
(288) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة وقد توبع.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٦٧٩) بإسناده ومتنه، غير أن في سند (شرح معاني الآثار) وقع حنش بعد أبي مرزوق.
وأخرجه أحمد (٢٣٩٤٨)، والطبراني ١٨/ ٧٧٩، والبيهقي ٤/ ٢٢٠ من طرق عن ابن لهيعة به، وقرن البيهقي بابن لهيعة المفضل بن فضالة.
(289) إسناده حسن: محمد بن إسحاق صرح بالتحديث عند أحمد (٢٣٩٦٣).
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٦٧٨) دون ذكر حنش.
وأخرجه أحمد (٢٣٩٣٥)، وابن ماجة (١٦٧٥)، والطبراني في الكبير ١٨/ ٨١٧، وابن عساكر في تاريخ دمشق ١٢/ ٣٦ (١١٨٦) من طرق عن محمد بن إسحاق، عن يزيد عن أبي مرزوق، عن فضالة به.
(290) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٦٨٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري في التاريخ الكبير ١/ ٩١ - ٩٢، وأبو داود (٢٣٨٠)، وابن الجارود (٣٨٥)، والبيهقي ٤/ ٢١٩ من طريق مسدد به.
وأخرجه أحمد (١٠٤٦٣)، والدارمي (١٧٢٩)، والترمذي (٧٢٠)، والنسائي في الكبرى (٣١٣٠)، وابن ماجة (١٦٧٦)، وابن الجارود (٣٨٥)، وابن خزيمة (١٩٦٠ - ١٩٦١)، وابن حبان (٣٥١٨)، والدارقطني ٢/ ١٨٤، والحاكم ١/ ٤٢٦، والبيهقي ٤/ ٢١٩، والبغوي (١٧٥٥) من طرق عن عيسى بن يونس به.
(291) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٠٨، ومن طريق مالك وحده أخرجه عبد الرزاق (٧٥٥١)، والبيهقي في السنن ٤/ ٢١٩، وفي المعرفة (٨٦٦٨).
(292) إسناده صحيح: هو مكرر سابقه.
(293) إسناده صحيح
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٩٧ (٩١٩٢) من طريق شعبة عن مغيرة عن إبراهيم به.
(294) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٥٥٠)، وابن أبي شيبة ٢/ ٢٩٧ من طرق عن الحسن البصري به.
(295) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٩٨ (٩١٩٣) من طريق عبد الرحمن بن مهدي، عن حماد بن سلمة به.
(296) إسناده حسن في الشواهد من أجل مطر الوراق.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣١٩٥)، وابن الجارود (٣٨٧)، والبزار (٣٠٨١)، والروياني (٥٧٥)، والبيهقي ٤/ ٢٦٦ من طريق روح بن عبادة به.
(297) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه أبو يعلى (٥٨٤٩)، وأبو نعيم في أخبار أصبهان ٢/ ٧٧ من طريقين عن عمرو بن شعيب به.
(298) إسناده منقطع: الحسن البصري لم يسمع من معقل بن سنان.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤٩، وأحمد (١٥٩٤٤)، والنسائي في الكبرى (٣١٦٧)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني =
(299) إسناده ضعيف لضعف شهر بن حوشب.
وأخرجه أحمد (٢٢٤٢٩)، والنسائي في الكبرى (٣١٥٨) من طرق عن سعيد بن أبي عروبة به.
(300) إسناده ضعيف كسابقه.
(301) إسناده ضعيف لضعف يحيى بن عبد الله البابلتي.
وأخرجه أحمد (٢٢٤١٠)، وابن خزيمة (١٩٦٣، ١٩٨٣)، والحاكم ١/ ٤٢٧، والبيهقي ٤/ ٢٦٥ من طرق عن الأوزاعي به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٥٢٢)، والطيالسي (٩٨٩)، والدارمي (١٨٥٩)، وأبو داود (٢٣٦٧)، والنسائي في الكبرى (٣١٢٥)، والطبراني (١٤٤٧)، وابن الجارود (٣٨٦)، والحاكم (٤٢٧)، والبيهقي ٤/ ٢٦٥ من طرق عن يحيى بن أبي كثير به.
(302) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن خزيمة (١٩٦٢)، وابن حبان (٣٥٣٢) من طريق الوليد بن مسلم به.
(303) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه الطبراني في الأوسط (٥٠١٦) من طريق أبي الأحوص به.
وأخرجه أحمد (٢٥٢٤٢)، والنسائي في الكبرى (٣١٩٠ - ٣١٩١)، والبزار (٩٩٩ زوائده)، والخطيب في التاريخ ١٢/ ٨٥ من طرق عن ليث به.
(304) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣١٢٦) من طريق هشيم به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٥٥، وعبد الرزاق (٧٥٢١)، والنسائي في الكبرى (٣١٣٨، ٣١٥٠، ٣١٥١، ٣١٥٢، ٣١٥٣)، وابن حبان (٣٥٣٤)، والطبراني (٧١٢٤، ٧١٢٨، ٧١٢٩، ٧١٣٠)، والبغوي (١٧٥٩) من طرق عن خالد الحذاء به.
(305) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١١١٨)، وعبد الرزاق (٧٥٢٠)، وأحمد (١٧١٢٦)، والنسائي في الكبرى (٣١٤٩، ٣١٥٠، ٣١٥٢)، والطبراني في الكبير (٧١٢٤، ٧١٢٥، ٧١٢٦)، والحاكم (٤٢٨ - ٤٢٩) من طرق عن عاصم الأحول به.
(306) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣١٦٩)، وأبو يعلى (٦٣٦٥) من طريق داود العطار به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٥٠، والنسائي في الكبرى (٣١٦٨) من طريقين عن ابن جريج به.
(307) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه أبو يعلى (٥٨٤٩) من طريق مثنى بن الصباح، عن عمرو بن شعيب به.
(308) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، والأوزاعي، ومسروقا، ومحمد بن سيرين، وأحمد بن حنبل، وإسحاق -رحمهم=
(309) قلت أراد بهم: عطاء بن يسار، والقاسم بن محمد، وعكرمة، وزيد بن أسلم، وإبراهيم النخعي، وسفيان الثوري، وأبا العالية، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، والشافعي وأصحابه إلا ابن المنذر ﵏، كما في النخب ١١٠/ ٣٧٣.
(310) إسناده مرسل وفيه يزيد بن ربيعة الرحبي الدمشقي ضعيف.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٦٨ من طريق أبي النضر عن يزيد بن ربيعة، عن أبي الأشعث، عن ثوبان به.
(311) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٠٨ (٩٣٢٣)، وابن خزيمة (١٩٧١)، والعقيلي في الضعفاء ٢/ ٢٤٥، والبيهقي ٤/ ٢٦٤ من طرق عن شعبة به.
(312) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٩٤٠)، وعلي بن الجعد في مسنده (١٤٦٦)، والبيهقي ٤/ ٢٦٣ من طريق شعبة به.
وأخرجه أبو داود (٢٣٧٥) من طريق سليمان بن المغيرة، عن ثابت به.
(313) إسناده صحيح. =
(314) إسناده صحيح.
(315) إسناده ضعيف لضعف جابر الجعفي وليث بن أبي سليم.
(316) إسناده صحيح.
(317) إسناده صحيح.
(318) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٥٢٨) عن الثوري، عن منصور، عن إبراهيم به.
(319) في م ج د س خد "الحسين".
(320) إسناده صحيح.
(321) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٩٣٩، ٥٦٩٤)، وأبو داود (٢٣٧٢)، والبيهقي ٤/ ٢٣٦ من طريق أبي معمر به.
وأخرجه الترمذي (٧٧٥) من طريق بشر بن هلال، عن عبد الوارث به.
وأخرجه البخاري (١٩٣٨)، والطبراني (١١٨٦٠) من طريق وهيب، عن أيوب به.
(322) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه الطبراني (١٢٠٢٤) من طريق الليث، عن جعفر بن ربيعة به.
(323) إسناده حسن بالمتابعات والشواهد: من أجل الحسن بن زيد.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣٢٠٢) بنفس السند.
وأخرجه الطبراني (١١٥٩٢) من طريق ابن وهب به.
(324) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٨٨٨)، والترمذي (٧٧٦)، والنسائي في الكبرى (٣٢٣١) من طريق محمد بن عبد الله الأنصاري به.
(325) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٥٥، وعبد الرزاق (٧٥٤١)، والحميدي (٥٠١)، وأحمد (١٨٤٩)، والنسائي في الكبرى (٣٢٢٥)، وابن ماجة (١٦٨٢، ٣٠٨١)، وأبو يعلى (٢٣٦٠)، والطبراني ١١/ ١٢١٣٨، ١٢١٣٩، ١٢١٤٠، ١٢١٤١، والدارقطني ٢/ ٢٣٩ والبيهقي ٤/ ٢٦٣، والبغوي (١٧٥٨) من طرق عن يزيد بن أبي زياد به.
(326) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد.
وأخرجه ابن ماجة (٣٠٨١) من طريق سفيان بن عيينة به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٥٤١)، والحميدي (٥١٠) من طريق الثوري به.
(327) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد.
وأخرجه الطيالسي (٢٧٠٠)، وأحمد (٢٥٨٩)، وأبو داود (٢٣٧٣)، والنسائي في الكبرى (٣٢١٢) من طرق عن شعبة به.
(328) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد.
(329) إسناده ضعيف لضعف محمد بن أبي ليلى.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٥١، وأحمد (٢١٨٦)، والنسائي في الكبرى (٣٢١١)، والطبراني (١٢٠٥٣) من طريق الحكم به.
(330) إسناده صحيح.
وأخرجه الطبراني في الأوسط (٣٦٠٨) من طريق القاسم بن مالك، عن عاصم الأحول، عن أنس به.
(331) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (٩٣٣٢) عن إسماعيل بن عياش، عن يحيى بن سعيد، عن القاسم بن محمد به.
(332) إسناده صحيح. =
(333) إسناده حسن في الشواهد: من أجل يعلى بن عقبة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٣٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٨٢٦)، والنسائي في الكبرى (٢٩٢٩)، والطبراني ١٨/ ٧٤٧ - ٧٤٨ من طريق ابن عون به.
(334) إسناده حسن في الشواهد: وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٣٨) بإسناده ومتنه.
(335) قلت أراد بهم: الفضل بن عباس، وأسامة بن زيد، وهو قول أبي هريرة كما في النخب ١١/ ٤٠١.
(336) قلت أراد بهم: عليا، وابن مسعود، وزيد بن ثابت، وأبا الدرداء، وأبا ذر، وعبد الله بن عمر، وعبد الله بن عباس ﵃، ومالكا، وأبا حنيفة، والشافعي، والثوري، والأوزاعي، والليث، وأصحابهم، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور، وابن علية، وأبا عبيدة، وداود، وابن جرير الطبري، وجماعة من أهل الحديث كما في النخب ١١/ ٤٠٢.
(337) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٥٠٣)، وإسحاق بن راهويه (١٠٨٥)، وأحمد (٢٤٦٨١)، والنسائي في الكبرى (٣٠٠٠ - =
(338) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٢) بإسناده ومتنه.
(339) في س خد "شعبة"، والمثبت من م ج د ن.
(340) إسناده ضعيف الجهالة عبد ربه وأبي عياض.
وأخرجه أحمد (٢٦٠٨٢)، والنسائي في الكبرى (٢٩٤٧، ٢٩٤٨) من طرق عن سعيد بن أبي عروبة به.
(341) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (١٩٩)، والشافعي ١/ ٢٥٩، وأحمد (٢٤١٠٤)، وابن الجارود (٣٩٢)، وأبو يعلى (٤٥٥١، ٤٦٣٧)، وابن خزيمة (٢٠٠٩ - ٢٠١٠)، والبيهقي في معرفة السنن والآثار (٨٦٣٣) من طريق سفيان بن عيينة به.
(342) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٨٠، وإسحاق بن راهويه (١٠٨٧)، وأحمد (٢٥٩٢٢)، والنسائي في الكبرى (٢٩٩٥) من طريق الأعمش به.
(343) إسناده صحيح. =
(344) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٤٩٨) من طريق أبي الوليد الطيالسي به، وقد وقع خطأ في سند المصنف عبد الرحمن بن الحارث بن هشام: هنا وموضعه قبل السيدة عائشة، لأنه يروي عنها ويروي عنه ابنه أبو بكر بن عبد الرحمن.
(345) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٠، ومن طريقه أخرجه الشافعي في السنن (٣٠٤)، ومسلم (١١٠٩) (٧٨)، وأبو داود (٢٣٨٨)، والنسائي في الكبرى (٢٩٧٤)، وابن حبان (٣٤٨٩)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٥٨٨ - ٥٨٩، والبيهقي ٤/ ٢١٤، والبغوي (١٧٥١).
(346) إسناده صحيح. =
(347) رجاله ثقات: وزهير بن معاوية سمع من أبي إسحاق بعد الاختلاط.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٥٥٧ - ١٥٥٨)، وأحمد (٢٤٧٠٥)، والنسائي في الكبرى (٣٠٢٨) من طرق عن زهير به.
(348) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٢٠٩)، وأحمد (٢٥٦٧٤)، والنسائي في الكبرى (٣٠١٩ - ٣٠٢٠) من طرق عن عبد الملك به.
(349) إسناده حسن: من أجل عاصم بن بهدلة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٦٢٥٤)، وأبو يعلى (٤٧٠٨) من طريقين عن حماد بن سلمة به.
(350) إسناده صحيح.
(351) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٩٤) من طريق عبد الوهاب وروح به.
وأخرجه الطبراني في الكبير ٢٣/ ٦٦٨، ٩٠٠ من طرق عن قتادة به.
(352) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٧٤٥)، وأبو يعلى (١٥٤٥)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٦٧١ من طرق عن همام به.
(353) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٩٤) من طريق روح وعبد الوهاب عن سعيد به.
(354) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٧) بالوجه الثاني.
وأخرجه أحمد (٢٦٦٠٩)، وأبو يعلى (٦٩٩٩) من طريق يحيى بن سعيد القطان به.
وأخرجه ابن حبان (٣٥٠٠)، والطبراني في الكبير ٢٣ / (٦٦٩، ٦٧٢، ٦٧٠)، وفي الأوسط (٨٤٥٠) من طرق عن شعبة به.
(355) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٠) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٩٠، ومن طريقه أخرجه الشافعي في مسنده ١/ ٢٥٨، وأحمد (٢٤٣٨٥)، وأبو داود (٢٣٨٩)، والبيهقي ٤/ ٢١٣، وابن عبد البر في التمهيد ١٧/ ٤١٩.
(356) إسناده ضعيف: لجهالة هارون بن أم هانئ، ولإضطرابه سندا ومتنا.
ورواه النسائي في الكبرى (٣٢٩١) من طريق يحيى بن حسان به.
وأخرجه الطيالسي (١٦١٦)، والدارمي (١٧٣٥)، وأحمد (٢٦٩١٠)، والنسائي في الكبرى (٣٣٠٥)، والطبراني في الكبير ٢٤ / (٩٩٠)، والدارقطني ٢/ ١٧٤ - ١٧٥، والبيهقي ٤/ ٢٧٨، وابن عبد البر في الإستذكار ١٠/ ٢٠٤ - ٢٠٥ من طرق عن حماد بن سلمة به.
(357) قلت أراد بهم: مجاهدا، وطاووسا، وعطاء، والثوري، والشافعي، وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١١/ ٤٢٧.
(358) قلت أراد بهم: أبا بكر، وعمر، وعليا، وابن عباس، وجابرا، وعائشة، وأم سلمة ﵃، والحسن البصري، وسعيد بن جبير في قول، والنخعي، وأبا حنيفة ومالكا، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١١/ ٤٢٨.
(359) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣٢٩٠) من طريق أبي الوليد، عن أبي عوانة به.
(360) إسناده ضعيف كسابقه.
(361) إسناده ضعيف لاضطرابه، ولجهالة الرجل عن أم هانئ.
وأخرجه الطبراني ٢٤/ ٩٩٢ من طريق قيس بن الربيع به.
وأخرجه أحمد (٢٦٨٩٧)، والنسائي في الكبرى (٣٣٠٧) من طريقين عن سماك بن حرب به.
(362) إسناده ضعيف لاضطرابه ولجهالة ابن أم هانئ.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٠، والترمذي (٧٣١)، والنسائي في الكبرى (٣٣٠٦)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣١٥٣)، والطبراني في الكبير ٢٤/ (٩٩١)، والبغوي (١٨١٣) من طرق عن أبي الأحوص به.
(363) إسناده ضعيف: لضعف عبد الله بن عمر العمري.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (٦٦٠)، وأحمد (٢٥٠٩٤)، والترمذي (٧٣٥)، والنسائي في الكبرى (٣٢٩٢، ٣٢٩٤، ٣٢٩٥)، وأبو يعلى (٤٦٣٩)، والبيهقي ٢/ ٢٨٠، وابن عبد البر في التمهيد ١٢/ ٦٨ - ٦٩، وفي الإستذكار (١٤٥٣٨، ١٤٥٤٣) من طرق عن الزهري به.
(364) إسناده منقطع: الزهري لم يسمع من عائشة وحفصة.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤١٠، ومن طريقه النسائي في الكبرى (٣٢٩٨)، والبيهقي ٤/ ٢٧٩ مرسلا.
(365) إسناده ضعيف لضعف نعيم بن حماد.
وأخرجه البيهقي ٤/ ٢٨٠ من طريق سفيان به.
(366) رجاله ثقات.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٦٦، وعبد الرزاق (٧٧٩١)، وإسحاق (٨٨٥)، والترمذي عقب الرواية (٧٣٥)، والبيهقي ٤/ ٢٨٠، وابن عبد البر في التمهيد ١٢/ ٦٩ من طريق الزهري به.
(367) رجاله ثقات.
(368) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٥١٧) من طريق حرملة، عن ابن وهب به.
(369) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣٢٨٢) عن أحمد بن عيسى به.
(370) رجاله ثقات.
(371) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٦٦، ومن طريقه البيهقي ٤/ ٢٧٥، والبغوي (١٨١٢).
وأخرجه عبد الرزاق (٧٧٣٩)، والحميدي (١٩٠ - ١٩١)، والدارقطني ٢/ ١٧٧، والبيهقي ٤/ ٢٧٥ من طريق سفيان بن عيينة به.
(372) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٧٧٣) عن معمر، والبيهقي ٧/ ١٥٥ من طريق سعيد، كلاهما عن أيوب به.
وأخرجه سعيد بن منصور (٢٠٤٠) من طريق سفيان، عن أيوب، عن الوليد، عن سعيد به.
(373) إسناده ضعيف: لضعف زياد بن أبي زياد الجصاص.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٢٩٠ (٩٠٩٣) من طريق إسماعيل بن إبراهيم، عن عثمان التيمي به.
(374) إسناده ضعيف: عمرو بن قيس متأخر السماع من أبي إسحاق السبيعي.
وأخرجه الدارمي ٢/ ٢، والترمذي (٦٨٦)، والنسائي ٤/ ١٥٣، وابن خزيمة (١٩١٤)، وابن حبان (٣٥٨٥، ٣٥٩٥)، والدارقطني ٢/ ١٥٧ من طريق عبد الله بن سعيد أبي سعيد الأشج الكندي به.
وأخرجه الحاكم ١/ ٤٢٣ - ٤٢٤، والبيهقي ٤/ ٢٠٨ من طريق أبي خالد الأحمر به.
(375) قلت أراد بهم: ابن مسعود، وحذيفة، وأبا هريرة، وعمر بن الخطاب، وعلي بن أبي طالب، وأنس بن مالك، وابن عمر، والضحاك بن قيس ﵃، وابن حزم، والشافعي ﵏، كما في النخب ١١/ ٤٥٥.
(376) قلت أراد بهم: أسماء بنت أبي بكر ﵂، وأبا عثمان النهدي، والقاسم بن محمد، والحسن البصري، والأوزاعي، والليث بن سعد، وأحمد، وإسحاق، ومالكا في المشهور عنه، وأبا حنيفة، وأصحابه ﵏، كما في النخب ١١/ ٤٥٦.