The Book of Manumission - Libri i Lirimit të Robërve - ٩ - كتاب العتاق

4361
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja en-Nejsaburi, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahves, nga Abdilaziz bin Rufej', nga Habib bin Ebi Thabit, nga Abdullah bin Omer, i cili ka thënë:
Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kush liron një pjesë të tijën te një rob, ai garanton për ortakët e tij pjesët e tyre" ⁽¹⁾.

4362
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Ufejr, i cili ka thënë: Më ka treguar Davud bin Abdurrahman, nga Amër bin Dinari, nga Ibn Omeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Kush liron një rob që e ka në bashkëpronësi me ortakët e tij, atij i caktohet vlera e tij dhe ai lirohet" ⁽²⁾.

4363
- Na ka treguar Fehd, ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bed, ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Amër, nga Muhamed bin Is'hak, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Kush liron një pjesë të tij nga një rob ose robëreshë, ai ngarkohet me pjesën e mbetur nga pasuria e tij derisa të lirohet i tëri" ⁽³⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁴⁾ kanë menduar se nëse robi është midis dy burrave dhe njëri prej tyre liron pjesën e tij, ai garanton vlerën e pjesës së ortakut të tij, qoftë ai i pasur apo i varfër. Ata thanë: Lirimi nga ana e ortakut është konsideruar si dëmtim ndaj pjesës së ortakut të tij, për të cilën ai duhet të garantojë vlerën nga pasuria e tij. Kushdo që dëmton pasurinë e një njeriu, qoftë ai i pasur apo i varfër, e ka për detyrë të garantojë atë që ka shkatërruar me dëmtimin e tij, dhe gjykimi i tij në këtë pikë nuk ndryshon nëse është i pasur apo i varfër sa i përket detyrimit të garancisë.

Ata thanë: Po ashtu, meqenëse ortaku e kishte për detyrë të garantonte vlerën e pjesës së ortakut të tij për shkak të lirimit kur ishte i pasur, ai e ka për detyrë ta garantojë atë edhe nëse është i varfër.

Të tjerë i kanë kundërshtuar ata ⁽⁵⁾, dhe kanë thënë: Garancia për vlerën e pjesës së ortakut të tij për shkak të lirimit nuk është e detyrueshme për të, përveçse nëse ai është i pasur. Ata thanë: Në këtë hadith të Ibn Omerit (r.a.), garancia e përmendur në të është posaçërisht për të pasurin, jo për të varfërin. Kjo është sqaruar nga Ibn Omeri (r.a.) në transmetime të tjera përveç këtyre, dhe nga ajo që është transmetuar prej tij në lidhje me këtë është ajo që

4364 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Nafiu, nga Abdullah bin Umeri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush liron pjesën e tij të një skllavi, dhe ai ka pasuri që arrin vlerën e skllavit, atëherë skllavi vlerësohet me vlerën e tij të plotë, ai u jep ortakëve të tij pjesët e tyre dhe skllavi lirohet plotësisht prej tij; përndryshe, ai ka liruar vetëm atë pjesë që ka liruar" ⁽⁶⁾.

4365 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekër el-Hanefiu, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, ka thënë: Më ka treguar Nafiu, nga Ibn Omeri se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush liron pjesën e tij të një skllavi, dhe ai që liron pjesën e tij ka pasuri që arrin vlerën e tij, atëherë ai është i tëri i lirë" ⁽⁷⁾.

4366
- Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Usame dhe Abdullah bin Numejr, nga Ubejdullah bin Omer, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë:
"Kush liron pjesën e tij të një skllavi, ai e ka për detyrë lirimin e tij të plotë nëse ka pasuri që e mbulon vlerën e tij. E nëse nuk ka pasuri, atëherë skllavi vlerësohet me një çmim të drejtë për liruesin, dhe tashmë është liruar aq sa është liruar" ⁽⁸⁾.

4367 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Museddedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë:

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush liron pjesën e tij të një skllavi, ai është liruar i tëri; nëse ai që e ka liruar ka pasuri që e mbulon vlerën e tij, ai e ka për detyrë lirimin e tij të plotë" ⁽⁹⁾.

4368
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubadah, i cili ka thënë: Na ka treguar Sakhr bin Xhuvejrijah, nga Nafiu, se Ibn Omeri jepte fetva për skllavin ose skllaven që ishte në pronësi të përbashkët mes ortakëve, ku njëri prej tyre lironte pjesën e tij. Ai thoshte se lirimi i plotë i tij bëhet detyrim për atë që e ka liruar pjesën e tij, nëse ai ka pasuri që mbulon vlerën e tij; caktohet vlera e drejtë nga pasuria e tij, u jep ortakëve pjesët e tyre dhe e liron skllavin. Këtë e tregonte Abdullah bin Omeri nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽¹⁰⁾.

4369 - Na ka treguar Ismail bin Jahja el-Muzeni, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idris, nga Sufjan bin Ujejne, nga Amër bin Dinar, nga Salim, nga babai i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nëse një rob
është mes dy (pronarëve), dhe njëri prej tyre liron pjesën e tij, nëse ai është i pasur, atëherë ai (robi) vlerësohet me vlerën më të lartë, pastaj lirohet". Sufjani ka thënë: Ndonjëherë Amër bin Dinar thoshte: "vlerë e drejtë, pa mangësi dhe pa teprim" ⁽¹¹⁾.
Kështu, u vërtetua përmes saktësimit të këtyre transmetimeve se ajo që ka transmetuar Ibn Omer (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me këtë, është veçanërisht për të pasurin.
Ne dëshiruam të shohim se si është gjykimi për lirimin nga i varfëri? Disa thanë: Thënia e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) "përndryshe, është liruar prej tij aq sa është liruar" është dëshmi se ajo që ka mbetur nga robi nuk është përfshirë në lirim, kështu që ai mbetet rob i atij që nuk e ka liruar, në gjendjen e tij.
Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽¹²⁾ në këtë dhe thanë: Përkundrazi, robi punon (për të shlyer) gjysmën e vlerës së tij për atë që nuk e ka liruar.
Argumenti i tyre për këtë ishte se Ebu Hurejre (r.a.) e ka transmetuar këtë nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ashtu siç e ka transmetuar Ibn Omer (r.a.), dhe i ka shtuar diçka që sqaron se si është gjykimi për atë që ka mbetur nga robi pas pjesës së personit që e ka liruar.

4370 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Seid el-Kattani, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Ebi Arube, nga Katadeja, nga en-Nadr bin Enesi, nga Beshir bin Nehiku, nga Ebu Hurejre, nga Pejgamberi (s.a.v.s.), i cili ka thënë:
"Kush liron një pjesë ose një hise të tij në një rob, ai e ka për detyrë lirimin e tij të plotë nga pasuria e tij. Nëse ai nuk ka pasuri, atëherë kërkohet nga robi që të punojë (për të fituar pjesën e mbetur), pa u rënduar mbi të" ⁽¹³⁾.

4371 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, i cili ka thënë: Na ka treguar Aban bin Jezid, nga Katade... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashmin me të ⁽¹⁴⁾.

4372 - Na ka treguar Fehd-i, ka thënë: na ka treguar Abdullah bin Salihu, ka thënë: më ka treguar El-Lejth bin Sa'di, ka thënë: më ka treguar Xherir bin Hazimi, nga Katadeja … dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashmen me të ⁽¹⁵⁾.

4373
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahim bin Sulejman er-Razi, nga Haxhaxh bin Ertah, nga Katade … dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹⁶⁾.

4374 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Ruh, ka thënë: Na ka treguar Sa'id bin Abi 'Arubah, nga Katade … dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm ⁽¹⁷⁾.

4375 - Na ka treguar Muhamed bin el-Nu'man, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, nga Sa'id bin Ebi Arube dhe Jahja bin Sabih, nga Katade … dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽¹⁸⁾.

Ky hadith përmban atë që përmban hadithi i Ibn Omerit (r.a.), dhe në të vërtetohet detyrimi i mundimit (el-se'aje) për skllavin nëse ai që e liron është i varfër.

Dhe është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ajo që ka

4376 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, nga Katadeja, nga Ebu el-Melihu, nga babai i tij: se një burrë liroi një pjesë të tijën në një skllav, kështu që Pejgamberi (s.a.v.s.) e liroi atë të tërin mbi të dhe tha: "Allahu nuk ka ortak" ⁽¹⁹⁾.

4377 - Na ka treguar Ahmed bin Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Umar al-Hawdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammam … dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽²⁰⁾.
Fjala e Pejgamberit (s.a.v.s.) "Allahu nuk ka ortak" tregon se nëse lirimi i një pjese të skllavit bëhet për Allahun e Madhëruar, atëherë nuk mundet që dikush tjetër të ketë pronësi mbi pjesën e mbetur të tij. Kjo vërteton se lirimi nga ana e atij që është i pasur dhe atij që është i varfër, që të dy e çlirojnë skllavin nga robëria.
Ky hadith përputhet gjithashtu me hadithin e Ebu Hurejres (r.a.), ndërsa hadithi i Ebu Hurejres (r.a.) shton mbi të dhe mbi hadithin e Ibn Omerit (r.a.) detyrimin e mundimit (përpjekjes për fitim - sa'aja) të skllavit për ortakun që nuk e ka liruar, nëse liruesi është i varfër. Saktësimi i këtyre transmetimeve e bën të detyrueshëm veprimin sipas tyre, dhe e bën të detyrueshëm dëmshpërblimin (garancinë) nga liruesi i pasur për ortakun e tij që nuk e ka liruar, ndërsa nuk e bën të detyrueshëm dëmshpërblimin për liruesin e varfër, por skllavi punon për këtë qëllim për ortakun që nuk e ka liruar. E gjithë kjo është thënia e Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë, dhe ne bazohemi në këtë.
Sa i përket Ebu Hanifes (r.a.), ai thoshte: Nëse liruesi është i pasur, ortaku ka të drejtën e zgjedhjes: nëse dëshiron, e liron ashtu siç e liroi tjetri dhe miqësia (wala') mbetet mes tyre përgjysmë. Nëse dëshiron, e vë skllavin të punojë për gjysmën e vlerës, dhe kur ta paguajë, ai lirohet dhe miqësia mbetet mes tyre përgjysmë. E nëse dëshiron, kërkon dëmshpërblimin e gjysmës së vlerës nga liruesi, dhe kur ai ta paguajë, skllavi lirohet, ndërsa ai që pagoi dëmshpërblimin i kthehet skllavit dhe e vë atë të punojë për atë shumë, dhe miqësia i takon liruesit. Nëse liruesi është i varfër, ortaku ka të drejtën e zgjedhjes: nëse dëshiron e liron, e nëse dëshiron e vë skllavin të punojë për gjysmën e vlerës së tij, dhe cilëndo që të bëjë, miqësia mbetet mes tyre përgjysmë. Ai argumentoi për këtë me atë që...

4378 - Na ka treguar Abu Bishr al-Raqqi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Muawiyah, nga al-A'mash, nga Ibrahim, nga Abdurrahman bin Yazid, i cili ka thënë: Kishim një rob që kishte marrë pjesë në (betejën e) Kadisijes dhe kishte treguar trimëri në të. Ai ishte në pronësi të përbashkët mes meje, nënës sime dhe vëllait tim, el-Esvedit. Ata dëshironin ta lironin, ndërsa unë në atë kohë isha i vogël. El-Esvedi ia përmendi këtë gjë Omer bin el-Hatabit (r.a.), i cili tha: "Lirojeni ju, e kur të rritet Abdurrahmani, nëse dëshiron atë që dëshiruat ju, le ta lirojë, përndryshe ju e dëmshpërbleni atë" ⁽²¹⁾.
Në këtë hadith thuhet se Abdurrahmani, pasi të rritet, ka të drejtë të lirojë pjesën e tij të robit, në të cilin kishte hyrë lirimi i nënës dhe vëllait të tij më parë.
Abu Hanife ka thënë: Pasi ai kishte të drejtë ta lironte pa shkëmbim, ai kishte të drejtë ta merrte robin duke paguar vlerën e asaj që i kishte mbetur në të derisa të lirohej duke ia paguar atë. Dhe pasi ai që nuk e kishte liruar kishte të drejtë të lironte pjesën e tij të robit, kështu që ortaku që e liroi e dëmshpërbleu atë, këtij të dëmshpërblyeri i kthehet nga ky rob e njëjta gjë që i takonte atij që e dëmshpërbleu. Prandaj, u bë obligim për të që ta vërë robin të punojë (istis'a) për vlerën e asaj që i takonte shokut të tij në të, dhe për atë që shoku i tij kishte të drejtë ta vante të punonte.
Ky është mendimi i Abu Hanifes (r.a.) në këtë kapitull. Ndërsa mendimi i parë, të cilin e kanë ndjekur Abu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.), është më i sakti prej dy mendimeve sipas nesh, për shkak të përputhjes së tij me atë që kemi transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), e Allahu e di më mirë.

4379
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Suhejli bin Ebi Salihu, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë:
Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Fëmija nuk mund t'ia shpërblejë prindit të tij, përveç nëse e gjen atë si skllav, e blen atë dhe e liron" ⁽²²⁾.

4380 - Na ka treguar Muhammed bin Amr bin Junus, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, nga Sufjani (h)
dhe na ka treguar Ibn Merzuk, ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Suhejli … dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të ⁽²³⁾.

4381 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Xha'd, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Zuhejr bin Muavije, nga Suhejli ... dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽²⁴⁾.

Ebu Xha'feri ka thënë: Një grup ⁽²⁵⁾ ka marrë mendimin se kushdo që e posedon babanë e tij, ai nuk lirohet derisa ta lirojë atë.

Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽²⁶⁾, duke thënë: Ai lirohet sapo ta ketë në pronësi. Argumenti i tyre për këtë ishte se thënia e Pejgamberit (s.a.v.s.) e mbart atë që thanë ata, si dhe mbart kuptimin "e blen atë dhe e liron përmes blerjes së tij", kjo është e saktë në gjuhë, dhe është kuptimi më parësor që duhet t'i jepet këtij hadithi, në mënyrë që ai dhe të tjerët të përputhen me atë që është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) në këtë kuptim.

4382 - Vërtet na ka treguar Muhammed bin Abdullah el-Asbehani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Umejr bin en-Nahas, i cili ka thënë: Na ka treguar Damre, nga Sufjan eth-Thevri, nga Abdullah bin Dinar, nga Ibn Omer, i cili ka thënë:
Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kush merr në pronësi një të afërm me të cilin e ka të ndaluar martesën (mahrem), ai është i lirë" ⁽²⁷⁾.

4383
- Na ka treguar Muhamed bin Abdullah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin el-Haxhaxh dhe Abdul-Uahid bin Gijath, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hamad Seleme, nga Katadeja, nga el-Hasani, nga Semure, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kushdo që bëhet pronar i një të afërmi me të cilin e ka të ndaluar martesën, ai është i lirë" ⁽²⁸⁾.

4384 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi (h)

dhe na ka treguar Nasr bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar Esedi, të dy kanë thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme … dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽²⁹⁾.

4385 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah, ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, nga Hamad bin Seleme, nga Katade, nga el-Hasani, nga Semure, i cili ka thënë: Ka thënë Pejgamberi (s.a.v.s.): "Kushdo që bëhet pronar i një të afërmi mahrem, ai është i lirë" ⁽³⁰⁾.


Saktësimi i këtyre dy haditheve të Semures (r.a.) kërkon që i afërmi i përmendur në to të jetë i afërmi mahrem, dhe se i afërmi i përmendur në to është ai që është mahrem nga gjaku. Kuptimi i tyre, kur bashkohet ajo që përmbajnë, është i njëjtë me atë që gjendet në hadithin e Ibn Omerit (r.a.): Kushdo që bëhet pronar i një të afërmi mahrem, ai është i lirë.

4386 - Më ka arritur se Muhammed bin Bekr el-Bersani tregonte nga Hammad bin Seleme, nga Asim el-Ahvel, nga el-Hasen, nga Semure, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush zotëron një të afërm mahrem, ai është i lirë" ⁽³¹⁾.

Kjo tregon atë që përmendëm, dhe është transmetuar gjithashtu nga ata pas të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), prej shokëve të tij dhe pasuesve të tyre (r.anhum), ajo që përputhet me këtë gjithashtu.

4387 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Abu Asimi, nga Abu Avane, nga El-Hakemi, nga Ibrahimi, nga El-Esuadi, nga Omeri (r.a.) ka thënë: Kush posedon një të afërm mahrem, ai është i lirë ⁽³²⁾.

4388 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubadah, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'bah, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevri, nga Seleme bin Kuhejl, nga el-Mustevrid, se një burrë e martoi djalin e vëllait të tij me skllaven e vet, dhe ajo i lindi fëmijë. Ai deshi t'i skllavëronte fëmijët e saj.

Kështu që djali i vëllait të tij shkoi te Abdullah bin Mes'udi dhe i tha: "Xhaxhai im më martoi me skllaven e tij dhe ajo më lindi fëmijë, e tani ai dëshiron t'i skllavërojë fëmijët e mi." Abdullahu tha: "Gënjen, ai nuk e ka atë të drejtë" ⁽³³⁾.

4389
- Na ka treguar Ahmed bin el-Hasen, i cili ka thënë: Na ka treguar Esbat bin Muhamed, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevri, nga Ismail bin Umeje, nga Ata bin Ebi Rebah, i cili ka thënë: Nëse njeriu bëhet pronar i hallës së tij, ose i tezes së tij, ose i vëllait të tij, ose i motrës së tij, ata lirohen (bëhen të lirë), edhe nëse ai nuk i liron ata ⁽³⁴⁾.

4390 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, ka thënë Ebu Xhaferi: Mendoj se është nga Haxhaxhi, nga Ata'i dhe esh-Sha'bi … ngjashëm me të, ka thënë: Dhe ka thënë Ibrahimi: Nuk lirohet (automatikisht) përveç prindit dhe fëmijës ⁽³⁵⁾.

Pasi transmetuam nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) atë që përmendëm, dhe kjo u pajtua me atë që transmetuam nga ata që përmendëm prej shokëve të tij dhe pasuesve të tyre (tabiinëve), dhe nuk dimë ndonjë kundërshtim në këtë nga dikush si ata, u bë obligim thënia e asaj që është transmetuar prej tyre për këtë, dhe lënia e asaj që i kundërshton ata. Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

4391 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hammad bin Seleme, nga Ejubi, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Mukatibi paguan dëmshpërblimin e njeriut të lirë sipas pjesës që ka shlyer, ndërsa për pjesën e mbetur paguan dëmshpërblimin e skllavit" ⁽³⁶⁾.

4392
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukajr, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejd, nga Ejubi, nga Ikrime, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) të njëjtën gjë... dhe nuk e ka përmendur Ibn Abbasin ⁽³⁷⁾.

4393
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja el-Nejsaburi, ka thënë: Na ka treguar Vakiu,
nga Ali bin el-Mubarek, nga Jahja bin Ebi Kethir, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, ka thënë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka gjykuar
për një mukatib që është vrarë, me dijen e të lirit sipas asaj mase që ai ishte liruar", Ibn Abbasi ka thënë:
Dhe ndaj mukatibit zbatohet dënimi i skllavit ⁽³⁸⁾.

4394 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah el-Ensari, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Haxhaxh es-Sawaf, nga Jahja bin Ebi Kethir, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Mukatebi paguhet (shpagimi i gjakut të tij) sipas asaj që ka paguar si dija e të lirit, dhe sipas asaj që ka mbetur si skllav si dija e skllavit" ⁽³⁹⁾.
Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup njerëzish ⁽⁴⁰⁾ kanë mbajtur qëndrimin se mukatebi lirohet aq sa ka paguar, dhe gjykimi për të në atë pjesë është si gjykimi për të lirin, ndërsa gjykimi për të në atë që nuk ka paguar është si gjykimi për skllavin. Ata argumentuan për këtë me këtë hadith.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽⁴¹⁾, duke thënë: Mukatebi nuk lirohet përveçse me shlyerjen e të gjithë shumës së kontratës. Ata argumentuan për këtë me atë që

4395
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hattab bin Uthmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ajjashi, nga Sulejman bin Selimi, nga Amr bin Shuajbi, nga babai i tij, nga gjyshi i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Mukatibi është skllav përderisa i ka mbetur pa paguar qoftë edhe një dërhem nga shuma e kontratës së tij" ⁽⁴²⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Këto transmetime kanë qenë objekt mospajtimi lidhur me atë që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), andaj ne shikuam në atë që është transmetuar nga shokët e tij (r.a.) lidhur me këtë, dhe ja:

4396 - Ali bin Shejbe na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, ka thënë: Na ka treguar Said bin Ebi Arube, nga Katade, nga Ma'bed el-Xhuheni, nga Omer bin el-Hatabi, i cili ka thënë: Mukatibi (skllavi me kontratë lirimi) është skllav përderisa i ka mbetur pa paguar qoftë edhe një dërhem ⁽⁴³⁾.

4397 - Na ka treguar Ibn Marzuki, ka thënë: Na ka treguar Abu Asimi, nga Sufjani, nga Abdurrahman bin Abdullahu, nga Al-Kasim bin Abdurrahmani, nga Xhabir bin Semureh, nga Omeri (r.a.) ka thënë: Nëse mukatibi paguan gjysmën, ai është borxhli ⁽⁴⁴⁾.

4398 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, ka thënë: Na ka treguar El-Mes'udi, nga El-Kasim bin Abdurrahmani, nga Xhabir bin Semure, nga Omer bin el-Hattabi (r.a.) se ai ka thënë: O njerëz, vërtet ju po lidhni kontrata lirie me skllevërit, andaj kushdo prej tyre që paguan gjysmën, nuk ka kthim për të në robëri ⁽⁴⁵⁾.
Kjo është në kundërshtim me atë që kemi transmetuar më parë nga Omeri (r.a.).

4399
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga Imran bin Beshiri, nga Salim Seblani se ai i tha Aishes, bashkëshortes së Pejgamberit (s.a.v.s.): "Nuk po shoh që ti të turpërohesh prej meje." Ajo tha: "Çfarë ke?" Ai tha: "Jam mukatib (skllav në proces lirimi)." Ajo tha: "Ti je skllav përderisa të ka mbetur diçka (pa paguar) ⁽⁴⁶⁾."

4400
- Na ka treguar Abu Bishr el-Raki, ka thënë: Na ka treguar Abu Muavije dhe Shuxha' bin el-Velid, nga Amr bin Mejmun, nga Sulejman bin Jesar, ka thënë:

Kërkova leje për të hyrë te Aishja, e ajo më tha: Sa të ka mbetur nga kontrata jote e shpagimit? Thashë: Dhjetë uqijah. Ajo tha: Hyr, sepse ti je rob përderisa të ka mbetur qoftë edhe një dërhem ⁽⁴⁷⁾.

4401 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, ka thënë: Kam dëgjuar Jezid bin Harunin, ka thënë: Na ka njoftuar Amër bin Mejmuni … dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁴⁸⁾.

4402 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjan eth-Thevriu, nga Mensuri, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Ka thënë Abdullahu: Kur mukatebi të paguajë një të tretën ose një të katërtën, ai është borxhli ⁽⁴⁹⁾.

4403 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: na ka treguar Jezid bin Harun, ka thënë: na ka njoftuar Sufjani, nga el-Mugira, nga Ibrahim, ka thënë: ka thënë Abdullah: Nëse mukatabi e paguan vlerën e qafës së tij, ai është një borxhli ⁽⁵⁰⁾.

4404
- Na ka treguar Ibn Merzuki, ka thënë: Na ka treguar Abu Asimi, nga Sufjani, nga Xhabiri, nga esh-Sha'bi, ka thënë:
Abdullahu dhe Shurejhi thoshin për mukatibin: Nëse ai paguan një të tretën, ai është borxhli ⁽⁵¹⁾.

4405 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Abdullah bin Nafiu, nga Ebu Ma'shari - e ai është Es-Sindi - nga Seid bin Ebi Seid el-Makburi, se Umm Seleme (r.a.) ka thënë: Mukatibi është skllav për aq kohë sa i ka mbetur diçka nga shuma e shpagimit të tij ⁽⁵²⁾.

4406 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Usame bin Zejdi dhe Maliku, nga Nafiu, nga Ibn Omari (r.a.) i cili ka thënë: Mukatibi është skllav përderisa i ka mbetur diçka pa paguar nga shuma e shpagimit të tij ⁽⁵³⁾.

4407 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjani, nga Ibn Ebi Nexhih, nga Muxhahidi, i cili ka thënë: Zejd bin Thabiti (r.a.) thoshte: Mukatibi (skllavi me kontratë lirimi) është skllav përderisa i ka mbetur diçka pa paguar nga shuma e kontratës së tij ⁽⁵⁴⁾.
Ndërsa Xhabir bin Abdullahu (r.a.) thoshte: Kushtet e tyre janë të vlefshme mes tyre. Meqenëse ata kanë pasur mospajtime rreth kësaj, siç e përmendëm, dhe të gjithë kanë rënë dakord se mukatibi nuk lirohet vetëm me lidhjen e kontratës së mukatebes, por lirohet në një gjendje të dytë, disa prej tyre kanë thënë: Ajo gjendje është shlyerja e të gjithë shumës së mukatebes. Disa të tjerë kanë thënë: Ajo është shlyerja e një pjese të mukatebes. Ndërsa disa të tjerë kanë thënë: Ai lirohet aq sa ka shlyer nga shuma e mukatebes.

U vërtetua se gjykimi për këtë ka dalë jashtë gjykimit të atij që lirohet kundrejt pasurisë (el-mu'taq ala mal), sepse ai që lirohet kundrejt pasurisë lirohet me fjalë para se të paguajë diçka, ndërsa mukatibi nuk është i tillë, për shkak të konsensusit të tyre mbi atë që përmendëm.
Pasi u vërtetua se mukatibi nuk e meriton lirimin vetëm me kontratën e mukatebes, por e meriton atë në një gjendje të dytë, ne e shqyrtuam këtë dhe gjërat e tjera që nuk bëhen të detyrueshme vetëm me kontrata, por bëhen të detyrueshme në një gjendje tjetër pas saj, se si është gjykimi për to?.
Pamë se kur një njeri i shet një tjetri një skllav për një mijë dërhemë, blerësi nuk e ka të drejtën e marrjes së skllavit vetëm me kontratë derisa të paguajë të gjithë çmimin, dhe ai nuk mund të marrë një pjesë të skllavit duke paguar një pjesë të çmimit,

po ashtu edhe gjërat që janë të mbajtura për diçka tjetër, si pengu (rahn) i mbajtur për borxhin. Të gjithë kanë rënë dakord se nëse lënësi i pengut i shlyen marrësit të pengut një pjesë të borxhit dhe dëshiron të marrë pengun ose një pjesë të tij sipas asaj që ka shlyer nga borxhi, ai nuk e ka këtë të drejtë derisa të shlyejë të gjithë borxhin. Ky ishte gjykimi për gjërat që zotërohen përmes gjërave të tjera kur mbajtja e tyre është e detyrueshme; ato mbahen derisa të merret e gjithë ajo që është caktuar si zëvendësim për to.
Meqenëse mukatibi doli nga gjykimi i atij që lirohet kundrejt pasurisë, i cili lirohet me kontratë e jo në një gjendje të dytë, dhe u vërtetua se ai është në gjykimin e atij që mbahet për shlyerjen e diçkaje, u vërtetua se gjykimi për të në mukatebe dhe në mbajtjen e tij nga zotëria është si gjykimi i mallit të shitur në mbajtjen e tij nga shitësi.
Pasi blerësi nuk është në gjendje ta marrë atë përveçse pas shlyerjes së të gjithë çmimit, po ashtu edhe mukatibi nuk është në gjendje të marrë asgjë nga qenia e tij prej pronësisë së zotërisë përveçse me shlyerjen e të gjithë mukatebes.
Kështu, me atë që përmendëm, u vërtetua mendimi i atyre që kanë thënë: Nuk lirohet asgjë nga mukatibi përveçse me shlyerjen e të gjithë mukatebes, që është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.).

4408
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Urve bin ez-Zubejri, nga Aisha (r.a.) se ajo ka thënë: Utbe bin Ebi Vakkasi e kishte porositur vëllanë e tij, Sa'd bin Ebi Vakkasin, se djali i robëreshës së Zem'as ishte prej tij, prandaj "merre atë tek vetja". Kur erdhi viti i Çlirimit (të Mekës), Sa'di e mori atë dhe tha: "Djali i vëllait tim, ai më kishte lënë porosi për të." Atëherë u ngrit Abd bin Zem'a dhe tha: "Vëllai im dhe djali i robëreshës së babait tim, ka lindur në shtratin e tij." Ata të dy shkuan te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe Sa'di tha: "O i Dërguari i Allahut, djali i vëllait tim, ai më kishte lënë porosi për të." Kurse Abd bin Zem'a tha: "Vëllai im dhe djali i robëreshës së babait tim, ka lindur në shtratin e tij." I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Ai të takon ty, o Abd bin Zem'a..." dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Fëmija i takon shtratit, ndërsa për lavirin është guri." Pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha Seudes bint Zem'a: "Mbulohu prej tij", për shkak të ngjashmërisë që pa te ai me Utben. Ajo tha: "Ai nuk e pa atë derisa takoi Allahun e Madhëruar ⁽⁵⁵⁾.
Ebu Xha'feri ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁵⁶⁾ kanë menduar se nëse zotëria kryen marrëdhënie me robëreshën e tij, atij i takon çdo fëmijë që ajo lind pas kësaj, pavarësisht nëse ai e pretendon atë apo jo.

Ata argumentuan për këtë me këtë hadith, sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Ai të takon ty, o Abd bin Zem'a", pastaj tha: "Fëmija i takon shtratit, ndërsa për lavirin është guri."

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia bashkangjiti atë Zem'as, jo për shkak të pretendimit të djalit të tij, sepse pretendimi i djalit për prejardhjen e dikujt tjetër përveç babait të tij nuk pranohet, por sepse nëna e tij ishte shtrat për Zem'an përmes marrëdhënies së tij me të. Ata gjithashtu argumentuan për këtë me atë që

4409 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Salim bin Abdullahu, nga babai i tij se Omer bin el-Hatabi (r.a.) ka thënë:

Çfarë është me disa burra që kryejnë marrëdhënie me skllavet e tyre, e pastaj bëjnë azl me to? Nuk do të më vijë asnjë skllave, zotëria i së cilës e pranon se ka pasur marrëdhënie me të, e që unë të mos ia njoh atij fëmijën e saj. Prandaj, bëni azl ose lëreni ⁽⁵⁷⁾.

4410 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Jemani, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shuajbi, nga ez-Zuhriu, i cili ka thënë: Më ka treguar Salim bin Abdullahu, se Abdullah bin Umeri ka thënë: E kam dëgjuar Omer bin el-Hatabin (r.a.) duke thënë... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽⁵⁸⁾.

4411
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Safije bint Ebi Ubejd, se Omer bin el-Hatabi (r.a.) ka thënë: Çfarë është me disa burra që kryejnë marrëdhënie me skllavet e tyre e pastaj i lënë ato të largohen? Nuk do të më vijë asnjë skllave, zotëria i së cilës e pranon se ka pasur marrëdhënie me të, veçse do t'ia bashkëngjis fëmijën e saj atij. Prandaj, lironi ato më pas, ose mbajini ato ⁽⁵⁹⁾.

4412 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka treguar Usame bin Zejdi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Kush kryen marrëdhënie me një skllave, pastaj e lë pas dore (e humb) dhe e lë të lirë të dalë, e pastaj ajo lind, fëmija është i tij dhe përgjegjësia e humbjes bie mbi të. Nafiu ka thënë: Ky është gjykimi i Omer bin el-Hatabit dhe thënia e Ibn Omerit ⁽⁶⁰⁾.

Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽⁶¹⁾, duke thënë: Fëmija që sjell kjo skllave nuk i takon zotërisë së saj, përveç nëse ai e pranon atë, e nëse ai vdes para se ta pranojë, nuk i takon atij.

Argumenti i tyre në hadithin e parë ishte se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha Abd bin Zem'as: "Ai është i yti, o Abd", dhe nuk i tha: "Ai është vëllai yt". Kështu, mund të jetë që me thënien e tij: "Ai është i yti" ka pasur për qëllim: ai është skllavi yt për shkak të të drejtës së pronësisë që ke mbi të, dhe nuk ka gjykuar asgjë për prejardhjen (nasabin) e tij.

Dëshmia për këtë është se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi Seude bint Zem'an që të mbante hixhab (të mbulohej) prej tij.

Sikur Pejgamberi (s.a.v.s.) ta kishte bërë atë bir të Zem'as, atëherë nuk do ta urdhëronte vajzën e Zem'as të mbante hixhab prej tij, sepse ai (s.a.v.s.) nuk urdhëronte për shkëputjen e lidhjeve farefisnore, por urdhëronte për mbajtjen e tyre, e pjesë e mbajtjes së tyre janë vizitat e ndërsjella. Atëherë, si mund të lejohet që ta urdhërojë atë me hixhab prej tij, ndërkohë që e ka bërë vëlla të saj? Kjo nuk lejohet për të (s.a.v.s.).

Dhe si mund të lejohet kjo për të, kur ai e urdhëron Aishen (r.a.) që t'i japë leje axhës së saj nga gjiri që të hyjë tek ajo, e pastaj e mbulon Seuden nga ai që e ka bërë vëlla të saj dhe bir të babait të saj? Por shpjegimi i kësaj - sipas nesh, e Allahu e di më mirë - është se ai nuk gjykoi për të asgjë tjetër përveç dorës (pronësisë) me të cilën e bëri atë për Abd bin Zem'an dhe për trashëgimtarët e tjerë të Zem'as, e jo për Sa'din.

Nëse dikush thotë: Atëherë cili është kuptimi i thënies së tij që e bashkëngjiti me këtë: "Fëmija i takon shtratit, ndërsa për lavirin është guri".

I thuhet atij: Kjo ishte si mësim prej tij për Sa'din (r.a.), domethënë: Ti po pretendon për vëllanë tënd, ndërsa vëllai yt nuk kishte shtrat (bashkëshortor), dhe prejardhja vërtetohet prej tij vetëm nëse ai do të kishte shtrat. E nëse nuk ka pasur shtrat, atëherë ai është lavir, dhe për lavirin është guri. Këtë kuptim e ka sqaruar dhe e ka zbuluar ajo që...

4413 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman bin Muhamed bin el-Mugira, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Kudame, i cili ka thënë: Na ka treguar Xherir bin Abdulhamid, nga Mensuri, nga Muxhahidi, nga Jusuf bin ez-Zubejri, nga Abdullah bin ez-Zubejri, i cili ka thënë: "Zemea kishte një skllave me të cilën kryente marrëdhënie, dhe ai dyshonte për një burrë tjetër se kryente marrëdhënie me të. Zemea vdiq ndërsa ajo ishte shtatzënë dhe lindi një djalë që i ngjante burrit për të cilin ai dyshonte. Seuda ia përmendi këtë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), e ai tha: 'Sa i përket trashëgimisë, ajo i takon atij, ndërsa ti mbulohu prej tij, sepse ai nuk është vëllai yt'" ⁽⁶²⁾.
Në këtë hadith thuhet se Zemea kryente marrëdhënie me atë skllave dhe se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha Seudës: "Ai nuk është vëllai yt", që do të thotë djali i asaj me të cilën është kryer marrëdhënie.
Kjo tregon se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk kishte gjykuar për prejardhjen e tij nga Zemea për asgjë, dhe se marrëdhënia e Zemesë nuk ishte -sipas tij- detyrim që fëmija që lindi ajo skllave të ishte prej tij. Nëse dikush thotë: Në këtë hadith i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë "Sa i përket trashëgimisë, ajo i takon atij", kjo tregon për gjykimin e tij për prejardhjen e tij.
I thuhet atij: Kjo nuk tregon atë që përmende, sepse Abd bin Zemea e kishte pretenduar atë dhe pretendonte se ishte djali i babait të tij, sepse Aishja (r.a.) ka njoftuar në hadithin e saj që përmendëm prej saj në fillim të këtij kapitulli, se Abd bin Zemea i tha të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) -kur po debatonte me Sad bin Ebi Uekasin-: "Vëllai im dhe djali i skllaves së babait tim, i lindur në shtratin e babait tim". Është e mundur që edhe Seuda të ketë thënë diçka të tillë, dhe ata të dy ishin trashëgimtarët e Zemesë, kështu që me këtë ata e pranonin atë për detyrimin e trashëgimisë nga ajo që la Zemea.
Kjo u lejua ndaj tyre në pasurinë që u takonte atyre, edhe sikur të mos e kishin pranuar atë që pranuan, por me këtë nuk u bë i detyrueshëm vërtetimi i prejardhjes (نسب) që do të kërkonte një gjykim që do ta lejonte atë të shihte Seudën.
Nëse dikush thotë: Ai e urdhëroi atë të mbulohej prej tij vetëm sepse pa ngjashmërinë e tij me Utben, siç është në hadithin e Aishes (r.a.).
I thuhet atij: Kjo nuk mund të jetë kështu, sepse ekzistimi i ngjashmërisë nuk e bën të detyrueshëm vërtetimin e prejardhjes, dhe as mungesa e saj nuk e bën të detyrueshëm mohimin e prejardhjes.
A nuk e sheh burrin që i tha të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Gruaja ime lindi një djalë të zi". I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha: "A ke deve?" Ai tha: "Po". Tha: "Çfarë ngjyre kanë?" Ai përmendi diçka, e ai tha: "A ka prej tyre ngjyrë hiri (si pluhuri)?" Tha: "Ka prej tyre që janë të tilla". Tha: "Nga mendon se i erdhi kjo?" Tha: "Nga ndonjë damar (gjen) që e ka tërhequr". Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Mbase edhe kjo është nga ndonjë damar që e ka tërhequr".
Ne e kemi përmendur këtë hadith me zinxhirin e tij në kapitullin e Lianit, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk i dha leje atij për ta mohuar atë për shkak të largësisë së ngjashmërisë prej tij, as nuk e ndaloi atë nga hyrja te vajzat e tij dhe familja e tij, por i dha atij një shembull me të cilin e bëri të ditur se ngjashmëria nuk e bën të detyrueshëm vërtetimin e prejardhjes, dhe se mungesa e saj nuk e bën të detyrueshëm mohimin e prejardhjes.
Po ashtu, djali i skllaves së Zemesë, sikur marrëdhënia e Zemesë me nënën e tij të bënte të detyrueshëm vërtetimin e prejardhjes së tij prej tij, atëherë largësia e ngjashmërisë nuk do të kishte kuptim, dhe sikur prejardhja e tij prej tij të ishte e vërtetuar, ai do të hynte te vajzat e tij ashtu siç hyjnë te ato djemtë e tjerë të tij. Sa i përket asaj me të cilën argumentuan nga Omeri dhe Ibn Omeri (r.anhuma) -për këtë- nga ajo që kemi transmetuar prej tyre, ata i kanë kundërshtuar në këtë Abdullah bin Abbasi dhe Zejd bin Thabiti (r.anhuma).

4414
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samed bin Abdul-Varith, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Umare bin Ebi Hafsa, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: Ibn Abbasi shkonte me një robëreshë të tij, dhe ajo mbeti shtatzënë, e ai tha: "Nuk është prej meje, sepse unë kam kryer marrëdhënie me të në atë mënyrë që nuk kam dashur fëmijë" ⁽⁶³⁾.

4415 - Na ka treguar Isa bin Ibrahim el-Gafiki, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ebu ez-Zinadi, nga Harixhe bin Zejdi, se babai i tij bënte 'azl me një skllave perse. Ajo mbeti shtatzënë, ndërsa ai e mohoi (fëmijën) dhe tha: "Unë nuk dëshiroja fëmijë prej teje, por vetëm kërkoja kënaqësi me ty." Pastaj ai e fshikulloi atë, e liroi atë dhe e liroi fëmijën ⁽⁶⁴⁾.

4416 - Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar Abu Nu'ajmi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abu al-Zinadi, nga Kharixha bin Zejdi, nga Zejd bin Thabiti … të njëjtën gjë, përveç se ai nuk ka thënë: dhe ai e liroi atë dhe e liroi fëmijën e saj ⁽⁶⁵⁾.

4417 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, i cili ka thënë: Na ka treguar Katade, nga Seid bin el-Musajibi, i cili ka thënë: Një robëreshë e Zejd bin Thabitit lindi një fëmijë, e ai tha: Ai nuk është prej meje, sepse unë kam bërë azl (tërheqje gjatë marrëdhënies) me të ⁽⁶⁶⁾.
Këta janë Zejd bin Thabiti dhe Abdullah bin Abbasi (r.a.), të cilët kanë kundërshtuar Omerin dhe Ibn Omerin (r.a.) në këtë çështje. Kështu, thëniet e tyre janë të baraspeshuara dhe u bë e domosdoshme shqyrtimi për të nxjerrë nga këto dy qëndrime një mendim të saktë.
Kemi parë se kur burri pranon se ky është fëmija i tij nga bashkëshortja e tij, e pastaj e mohon atë pas kësaj, ai nuk mohohet.
Gjithashtu, nëse ai pretendon se shtatzënia e saj është prej tij, e pastaj ajo lind një fëmijë nga ajo shtatzëni, ai nuk ka të drejtë pas kësaj ta mohojë atë as me lian (betim mallkues) e as me diçka tjetër, sepse prejardhja e tij (نسب) është vërtetuar prej tij. Ky është gjykimi për atë që është pranuar, ku pretenduesi nuk ka të drejtë ta mohojë. Dhe kemi parë se nëse ai pranon se ka kryer marrëdhënie me gruan e tij, e pastaj ajo sjell një fëmijë dhe ai e mohon atë, gjykimi në këtë rast është që të bëhet liani mes tyre, fëmija të largohet nga prejardhja e burrit dhe t'i bashkëngjitet nënës së tij. Pra, pranimi i tij për marrëdhënie me gruan e tij nuk e bën të detyrueshëm vërtetimin e prejardhjes së asaj që ajo lind prej tij, dhe nuk është në gjykimin e asaj që i është bërë e detyrueshme e të cilën nuk ka të drejtë ta mohojë.
Kur ky ishte gjykimi për bashkëshortet, gjykimi për robëreshat është edhe më parësor të jetë i tillë. Nëse një burrë pranon fëmijën e robëreshës së tij se është prej tij, ose pranon kur ajo është shtatzënë se ajo që ka në bark është prej tij, kjo i mbetet atij si detyrim dhe nuk mund të mohohet prej tij kurrë pas kësaj. Por nëse ai pranon se ka kryer marrëdhënie me të, kjo nuk është në gjykimin e pranimit të tij për fëmijën e saj se është prej tij, por përkundrazi,
ai ka të drejtë ta mohojë atë. Gjykimi i tij, edhe nëse ka pranuar marrëdhënien me robëreshën e tij, është si gjykimi i tij sikur të mos kishte pranuar marrëdhënien me të, duke u bazuar në analogjinë (kijasin) me atë që përshkruam për gratë e lira.
Dhe e gjithë kjo është thënia e Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.).