The Book of Zakat - Libri i Zekatit - ٤ - كتاب الزكاة

CHAPTER

١ - باب: الصدقة على بني هاشم

Kapitulli: Sadakaja për Beni Hashimët

1. Chapter: Charity to the Banu Hashim

#2749

2749 - Na ka treguar Ibrahim bin Ebi Davud, ka thënë: Na ka treguar Seid bin Sulejman el-Vasiti, ka thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Simak bin Harbi, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi (r.anhuma) i cili ka thënë: Erdhi një karvan ⁽¹⁾ në Medine, dhe Pejgamberi (s.a.v.s.) bleu prej tij mallra, i shiti ato me një fitim prej disa ukhije argjendi, dhe e dha atë si sadaka për vejushat e Beni Abdylmutalibit. Pastaj tha: "Nuk do të kthehem më të blej asgjë pas kësaj kurrë, pa e pasur çmimin e saj tek unë" ⁽²⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa njerëz ⁽³⁾ u mbështetën te ky hadith dhe e lejuan sadakanë për Beni Hashimët.
Ndërsa të tjerë ⁽⁴⁾ i kundërshtuan ata dhe thanë: Nuk lejohet sadakaja nga zekati, lëmosha vullnetare (tatawwu') e të tjera për Beni Hashimët. Ata janë si të pasurit; ajo sadaka që është e ndaluar për të pasurit, është e ndaluar edhe për Beni Hashimët, qofshin ata të varfër apo të pasur. Dhe çdo gjë që është e lejuar për të pasurit që nuk janë nga Beni Hashimët, është e lejuar edhe për Beni Hashimët, të varfërit dhe të pasurit e tyre.
Sipas nesh, për ithtarët e këtij mendimi nuk ka argument në hadithin e parë; sepse është e mundur që ajo që Pejgamberi (s.a.v.s.) dha si sadaka për vejushat e Beni Abdylmutalibit të mos jetë nga lloji i sadakasë që është e ndaluar për Beni Hashimët sipas mendimit të atyre që ua ndalojnë atë, por ai e bëri atë nga lloji i sadakasë që u lejohet atyre. Ne kemi parë që njerëzit e pasur që nuk janë nga Beni Hashimët, dikush mund t'u japë sadaka ndonjërit prej tyre shtëpinë ose shërbëtorin e tij, dhe kjo është e lejuar dhe hallall, dhe pasuria e tij nuk ia ndalon këtë. Sadakatë që i ndalohen atij për shkak të pasurisë së tij janë zekati, kefaretet dhe sadakatë me të cilat kërkohet afrimi tek Allahu i Madhëruar. Ndërsa sadakatë që kanë qëllim dhuratat (hibah), edhe nëse quhen sadaka, nuk janë të ndaluara. Po ashtu, Beni Hashimëve u është ndaluar sadakaja për shkak të afërsisë së tyre, ashtu siç u është ndaluar të pasurve për shkak të pasurisë së tyre. Ndërsa ajo që nuk u ndalohet të pasurve për shkak të pasurisë së tyre, nuk u ndalohet as Beni Hashimëve për shkak të afërsisë së tyre.
Për këtë arsye, ne e konsideruam atë që i dha si sadaka i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) vejushave të tyre si dhuratë (hibah), edhe nëse quhet sadaka, dhe ky është interpretimi që duhet t'i jepet atij hadithit të parë. Sepse është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.anhuma) ajo që...

٢٧٤٩ - حدثنا إبراهيم بن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن سليمان الواسطي، قال: ثنا شريك، عن سماك بن حرب، عن عكرمة، عن ابن عباس ﵄ قال: قدِمتْ عير ⁽¹⁾ المدينة، فاشترى منه النبي ﷺ، متاعا، فباعه بربح أواق فضة، فتصدق منها على أرامل بني عبد المطلب، ثم قال: "لا أعود أن أشتري بعدها شيئا أبدا وليس ثمنه عندي" ⁽²⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽³⁾ إلى الحديث وأباحوا الصدقة على بني هاشم.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁴⁾، فقالوا: لا تجوز الصدقة من الزكوات والتطوع وغير ذلك على بني هاشم، وهم كالأغنياء فما حرم على الأغنياء من الصدقة فهي على بني
هاشم حرام، فقراء كانوا أو أغنياء. وكل ما يحل للأغنياء من غير بني هاشم فهو حلال لبني هاشم فقرائهم وأغنيائهم.
وليس على أهل هذه المقالة عندنا حجة في الحديث الأول؛ لأنَّه يجوز أن يكون ما تصدق به النبي ﷺ من ذلك على أرامل بني عبد المطلب لم يجعله من جهة الصدقة التي تحرم على بني هاشم في قول من يحرّمها عليهم ولكنه جعلها من جهة الصدقة التي تحل لهم. فإنا قد رأينا الأغنياء من غير بني هاشم قد يتصدق الرجل على أحدهم بداره أو بعبده، فيكون ذلك جائزا حلالا، ولا يحرمه عليه ماله. فكان ما يحرم عليه بماله من الصدقات، هو الزكوات والكفارات والصدقات التي يُتَقرّب بها إلى الله تعالى. وأما الصدقات التي يراد بها طريق الهبات وإن سُمِّيت صدقات فلا، وكذلك بنو هاشم حرم عليهم من الصدقات لقرابتهم مثل ما حرم على الأغنياء بأموالهم. فأما ما كان لا يحرم على الأغنياء بأموالهم، فإنه لا يحرم على بني هاشم بقرابتهم.
فلهذا جعلنا ما كان تصدق به رسول الله ﷺ على أراملهم من جهة الهبات وإن سمي ذلك صدقة، وهذا الذي ينبغي أن يحمل تأويل ذلك الحديث الأول عليه. لأنَّه قد روي عن ابن عباس ﵄ ما قد

#2750

2750
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na kanë treguar Seidi dhe Hammadi, bijtë e Zejdit, nga Ebu
Xhehdem Musa bin Salimi, nga Abdullah bin Ubejdullah bin Abbasi, i cili ka thënë: Hyjmë te Ibn
Abbasi Allahu qoftë i kënaqur
me ta, e ai tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk na ka veçuar me asgjë para njerëzve të tjerë, përveç me tri gjëra: plotësimin e abdestit, të mos hamë sadakanë dhe të mos i çiftëzojmë gomarët me kuajt ⁽⁵⁾.

٢٧٥٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا سعيد وحماد ابنا زيد، عن أبي جهضم موسى بن سالم، عن عبد الله بن عبيد الله بن عباس، قال: دخلنا على ابن عباس رضي الله
عنهما، فقال: ما اختصنا رسول الله ﷺ بشيء دون الناس إلا بثلاث: إسباغ الوضوء، وأن لا نأكل الصدقة، وأن لا ننزي الحمر على الخيل ⁽⁵⁾.

#2751

2751 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Ebu Hadmi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁶⁾.

٢٧٥١ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد بن زيد، عن أبي هضم … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶⁾.

#2752

2752 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer el-Havdiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Murxh-xha bin Rexha, nga Ebu Xhehdemi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm ⁽⁷⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Ky është Ibn Abbasi që njofton në këtë hadith se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i veçoi ata që të mos e hanë sadakanë.

Hadithi i parë nuk mund të jetë ndryshe përveçse ashtu siç e kemi përmendur në kapitullin e parë, kështu që ajo që u është lejuar atyre në të është e ndryshme nga ajo që u është ndaluar në këtë hadith të dytë, dhe kuptimi i secilit prej tyre është sipas asaj që kemi përmendur. Ose hadithi i parë lejon ⁽⁸⁾ atë që e ndalon ky hadith i dytë, kështu që ky

hadithi i dytë është shfuqizues (nasikh) i tij; sepse Abdullah bin Abbasi njofton në të pas vdekjes së Pejgamberit (s.a.v.s.) se ata janë të veçuar me këtë në krahasim me njerëzit e tjerë, prandaj nuk lejohet që kjo të jetë ndryshe përveçse duke qenë në fuqi në atë kohë të tij. E nëse dikush argumenton për lejueshmërinë e sadakasë për ta me sadakatë e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).

٢٧٥٢ - حدثنا بن أبي داود، قال: ثنا أبو عمر الحَوضي، قال: ثنا مرجّا بن رجاء، عن أبي جهضم … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁾.
قال أبو جعفر: فهذا ابن عباس يخبر في هذا الحديث أن رسول الله ﷺ اختصهم أن لا يأكلوا الصدقة.
فليس يخلو الحديث الأول من أن يكون على ما ذكرنا في الفصل الأول، فيكون ما أباح لهم فيه غير ما حرم عليهم في هذا الحديث الثاني، ويكون معنى كل واحد منهما على ما ذكرنا. أو يكون الحديث الأول يبيح ⁽⁸⁾ ما منع منه هذا الحديث الثاني، فيكون هذا
الحديث الثاني ناسخًا له؛ لأن عبد الله بن عباس يخبر فيه بعد موت النبي ﷺ أنهم مخصوصون به دون الناس، فلا يجوز أن يكون ذلك إلا وهو قائم في وقته ذلك. فإن احتج محتج في إباحة الصدقة عليهم بصدقات رسول الله ﷺ.

#2753

2753 - Dhe përmendi atë që na tregoi Fehd, i cili ka thënë: Na tregoi Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdurrahman bin Halid bin Musafir, nga Ibn Shihabi, nga Urve bin ez-Zubejr, se Aishja (r.a.) e ka njoftuar atë se Fatimja, e bija e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), i dërgoi fjalë Ebu Bekrit (r.a.) duke i kërkuar trashëgiminë e saj nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) prej asaj që Allahu i dha si 'fej' të Dërguarit të Tij (s.a.v.s.).

Fatimja në atë kohë kërkonte sadakanë e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në Medine dhe Fedek, si dhe atë që kishte mbetur nga e pesta (humusi) e Hajberit. Atëherë Ebu Bekri (r.a.) tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Ne nuk trashëgohemi; ajo që lëmë pas është sadaka." Familja e Muhamedit do të hajë nga kjo pasuri. Dhe unë, pasha Allahun, nuk do të ndryshoj asgjë nga sadakaja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) nga gjendja në të cilën ishte në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), dhe do të veproj me të ashtu siç ka vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽⁹⁾.

٢٧٥٣ - فذكر ما حدثنا فهد، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني عبد الرحمن بن خالد بن مسافر، عن ابن شهاب، عن عروة بن الزبير أن عائشة ﵂ أخبرته أن فاطمة بنت رسول الله ﷺ أرسلت إلى أبي بكر ﵁ تسأله ميراثها من رسول الله ﷺ فيما أفاء الله على رسوله ﷺ، وفاطمة حينئذ تطلب صدقة رسول الله ﷺ بالمدينة وفَدَك، وما بقي من خُمس خيبر، فقال أبو بكر ﵁: إن رسول الله ﷺ قال: "إنا لا نُورث، ما تركنا صدقة" إنما يأكل آل محمد في هذا المال. وإني -والله- لا أغير شيئا من صدقة رسول الله ﷺ عن حالها التي كانت عليه في عهد رسول الله ﷺ، ولأعملنّ في ذلك بما عمل فيها رسول الله ﷺ ⁽⁹⁾.

#2754

2754 - Na ka treguar Nasr bin Merzuki dhe Ibn Ebi Davudi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu (h)
dhe na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukajri, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar ⁽¹⁰⁾ Ukajli, nga Ibn Shihabi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹¹⁾.

٢٧٥٤ - حدثنا نصر بن مرزوق وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح (ح)
وحدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، قالا: ثنا الليث، قال: حدثني ⁽¹⁰⁾ عُقيل، عن ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله ⁽¹¹⁾.

#2755

2755
- Na tregoi Ebu Bekra, i cili tha: Na tregoi Husejn bin Mehdi, i cili tha: Na tregoi Abdurrezaku, i cili tha: Na njoftoi Ma'meri, nga ez-Zuhriu, i cili tha: Më njoftoi Malik bin Evs bin el-Hadethan en-Nasri, i cili tha: Omer bin el-Hatabi (r.a.) më dërgoi njeri dhe më tha: "Në Medine kanë ardhur disa familje nga populli yt dhe ne kemi urdhëruar që t'u jepet një dhuratë (ndihmë), prandaj ndajau atyre." Ndërsa isha kështu, erdhi Jarfa dhe tha: "Ky është Uthmani, Abdurrahmani, Sa'di dhe ez-Zubejri - nuk e di a e përmendi Talhën apo jo - kërkojnë leje të hyjnë te ti." Ai tha: "Lejoji."

Tha: Pastaj qëndruam një kohë dhe ai tha: "Ky është Abbasi dhe Aliu kërkojnë leje të hyjnë te ti." Ai tha: "Lejoji." Kur hyri Abbasi, tha: "O prijës i besimtarëve! Gjyko mes meje dhe këtij njeriu," - ndërkohë që ata po debatonin për atë që Allahu i kishte dhënë të Dërguarit të Tij (s.a.v.s.) nga pasuria e Beni Nadirit. Njerëzit thanë: "Gjyko mes tyre, o prijës i besimtarëve, dhe çliroje secilin prej tyre nga tjetri."

Omeri (r.a.) tha: "Ju betoj në Allahun, me lejen e të Cilit qëndrojnë qiejt dhe toka, a e dini se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: 'Ne nuk trashëgohemi, ajo që lëmë është sadaka'?" Ata thanë: "Po, ai e ka thënë këtë." Pastaj u tha atyre të dyve të njëjtën gjë, dhe ata thanë: "Po." Ai tha: "Unë do t'ju njoftoj për këtë
faj' (plaçkë lufte). Allahu i Madhëruar e veçoi Pejgamberin e Tij (s.a.v.s.) me diçka që nuk ia dha askujt tjetër, duke thënë: ﴿وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ﴾ [el-Hashr: 6]. Kjo ishte posaçërisht për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.). Pastaj, pasha Allahun, ai nuk e mbajti atë vetëm për vete pa ju përfshirë juve, as nuk e mori atë para jush, por e ndau mes jush dhe e shpërndau te ju derisa mbeti kjo pasuri. Ai shpenzonte prej saj për familjen e tij furnizimin e një viti, pastaj mblidhte atë që mbetej prej saj dhe e bënte pasuri të Allahut të Madhëruar. Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërroi jetë, Ebu Bekri tha: 'Unë jam pasardhësi i të Dërguarit të Allahut pas tij, do të veproj me të ashtu siç vepronte i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)' … pastaj përmendi hadithin ⁽¹²⁾.

٢٧٥٥ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا حسين بن مهدي، قال: ثنا عبد الرزاق، قال أنا معمر، عن الزهري، قال: أخبرني مالك بن أوس بن الحدثان النصري، قال أرسل إليّ عمر بن الخطاب ﵁، فقال: إنه قد حضر المدينةَ أهل أبيات من قومك، وقد أمرنا لهم برضخ فاقسمه فيهم. فبينا أنا كذلك إذ جاءه يرفأ فقال: هذا عثمان، وعبد الرحمن، وسعد، والزبير -ولا أدري أذكر طلحة أم لا-، يستأذنون عليك. فقال: ائذن لهم. قال: ثم مكثنا ساعة فقال: هذا العباس وعلي يستأذنان عليك، فقال: ائذن لهما. فلما دخل العباس قال: يا أمير المؤمنين! اقض بيني وبين هذا الرجل، وهما حينئذ فيما أفاء الله على رسوله من أموال بني النضير. فقال القوم: اقض بينهما يا أمير المؤمنين وأرح كل واحد منهما من صاحبه. فقال عمر ﵁: أنشدكم الله الذي بإذنه تقوم السماوات والأرض، أتعلمون أن رسول الله ﷺ قال: "لا نُوَرث ما تركنا صدقة"؟ قالوا: قد قال ذلك. ثم قال لهما مثل ذلك، فقالا: نعم. قال: فإني سأخبركم عن هذا
الفيء، إن الله ﷿ خص نبيه ﷺ بشيء لم يعطه غيره، فقال: ﴿وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ﴾ [الحشر: ٦] فكانت هذه لرسول الله ﷺ خاصة، ثم والله ما احتازها دونكم ولا استأثر بها عليكم، ولقد قسمها بينكم وبثها فيكم حتى بقي منها هذا المال، فكان ينفق منه على أهله رزق سنة، ثم يجمع ما بقي منه، فجمع مال الله ﷿. فلما قُبِض رسول الله ﷺ قال أبو بكر: أنا ولي رسول الله بعده أعمل فيها بما كان رسول الله ﷺ يعمل … ثم ذكر الحديث ⁽¹²⁾.

#2756

2756 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Bashshar, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan, i cili ka thënë: Na ka treguar Amr bin Dinar, nga Ibn Shihab ... dhe ai përmendi të njëjtën gjë me zinxhirin e tij të transmetimit dhe vërtetoi se Talha ishte në mesin e njerëzve, por nuk tha: 'dhe e përhapi atë mes jush' ⁽¹³⁾.

٢٧٥٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا إبراهيم بن بشار، قال: ثنا سفيان، قال: ثنا عمرو بن دينار، عن ابن شهاب … فذكر مثله بإسناده وأثبت أن طلحة كان في القوم ولم يقل: وبثها فيكم ⁽¹³⁾.

#2757

2757 - Na kanë treguar Jezid bin Sinani dhe Ebu Umeje, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Bishr bin Umeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Malik bin Enesi, nga Ibn Shihabi... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë dhe tha: 'Ai shpenzonte prej saj për familjen e tij' ⁽¹⁴⁾.

٢٧٥٧ - حدثنا يزيد بن سنان، وأبو أمية، قالا: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا مالك بن أنس، عن ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله وقال فكان ينفق منها على أهله ⁽¹⁴⁾.

#2758

2758
- Na ka treguar Fehd, ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junus, ka thënë: Na ka treguar Ebu Shihab, nga Sufjani dhe Werka, nga Ebu ez-Zinad, nga Abdurrahman el-A'rexh, nga Ebu Hurejre (r.a.), ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Trashëgimtarët e mi nuk do të ndajnë asnjë dinar; çfarëdo që të lë pas shpenzimeve të familjes sime dhe furnizimit të punëtorit tim, ajo është sadaka" ⁽¹⁵⁾.
Ata thanë: Në këtë hadith të Ebu Hurejres (r.a.) ka diçka që tregon se ato ishin sadaka në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), për shkak të thënies së tij: "pas furnizimit të punëtorit tim", dhe punëtori i tij nuk mund të ishte i tillë përveçse kur ai ishte gjallë.
Ata thanë:
Në këto transmetime ka diçka që tregon se sadakaja për Beni Hashimët është e lejuar; sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
dhe familja e tij, përfshirë vajzën e tij Fatimen, kanë ngrënë nga kjo sadaka në
jetën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.). Kjo tregon për lejueshmërinë e të gjitha sadakave të tjera për ta. Argumenti kundër tyre në këtë është se ajo sadaka është si sadakatë e vakfeve, dhe ne kemi parë që kjo u lejohet të pasurve.
A nuk e sheh se një burrë,
sikur ta linte shtëpinë e tij vakf për një burrë të pasur, kjo do të ishte e lejuar dhe pasuria e tij nuk do ta pengonte këtë? Gjykimi për këtë është ndryshe nga gjykimi i sadakave të tjera si zeqati, kefaretet dhe ato me të cilat njeriu afrohet tek Allahu (xh.sh.), po ashtu, për ata që janë nga Beni Hashimët, kjo është e lejuar për ta, dhe gjykimi i saj është ndryshe nga gjykimi i sadakave të tjera që përmendëm.
Pastaj, pas këtyre transmetimeve, kanë ardhur transmetime të shumta (mutevatir) nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) që ndalojnë sadakanë për Beni Hashimët. Prej asaj që ka ardhur në lidhje me këtë është ajo që

٢٧٥٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا أبو شهاب، عن سفيان، وورقاء، عن أبي الزناد، عن عبد الرحمن الأعرج، عن أبي هريرة ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تُقسِم ورثتي دينارا، ما تركت بعد نفقة أهلي ومؤنة عاملي فهو صدقة" ⁽¹⁵⁾.
قالوا: ففي حديث أبي هريرة ﵁ هذا ما يدل على أنها كانت صدقات في عهد رسول الله ﷺ لقوله: "بعد مؤنة عاملي" وعامله لا يكون إلا وهو حي.
قالوا: ففي هذه الآثار ما قد دل على أن الصدقة لبني هاشم حلال؛ لأن رسول الله ﷺ وأهله وفيهم فاطمة بنته قد كانوا يأكلون من هذه الصدقة في
حياة رسول الله ﷺ. فدل ذلك على إباحة سائر الصدقات لهم، فالحجة عليهم في ذلك أن تلك الصدقة كصدقات الأوقاف، وقد رأينا ذلك يحل للأغنياء.
ألا ترى أن رجلا لو أوقف داره على رجل غني أن ذلك جائز لا يمنعه ذلك غناه، وحكم ذلك خلاف حكم سائر الصدقات من الزكوات والكفارات، وما يُتقرّب به إلى الله ﷿، فكذلك من كان من بني هاشم ذلك لهم حلال، وحكمه خلاف حكم سائر الصدقات التي ذكرنا.
ثم قد جاءت بعد هذه الآثار عن رسول الله ﷺ متواترة بتحريم الصدقة على بني هاشم، فمما جاء في ذلك ما

#2759

2759
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xherir, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ibn Burejd (Ibn Burejd bin Ebi Merjem), nga Ebu el-Havra es-Sa'di, i cili ka thënë: I thashë El-Hasan bin Aliut (r.a.): Çfarë mban mend nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)? Ai tha: "Më kujtohet se mora një hurmë prej hurmave të sadakasë dhe e futa në gojën time, por i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e nxori atë bashkë me pështymën dhe e hodhi përsëri te hurmat. Një burrë tha: 'O i Dërguari i Allahut, çfarë do të të prishte punë kjo hurmë për këtë fëmijë?' Ai tha: 'Ne, familja e Muhamedit, nuk na lejohet sadakaja'" ⁽¹⁶⁾.

٢٧٥٩ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا شعبة، عن ابن بُريد ابن بريد بن أبي مريم، عن أبي الحوراء السعدي، قال: قلت للحسن بن علي ﵄: ما تحفظ من رسول الله ﷺ؟ قال: أذكر إني أخذت تمرة من تمر الصدقة فجعلتها في فيّ، فأخرجها رسول الله ﷺ بلعابها فألقاها في التمر. قال رجل: يا رسول الله ما كان عليك في هذه التمرة لهذا الصبي؟ قال: "إنا آل محمد لا تحل لنا الصدقة" ⁽¹⁶⁾.

#2760

2760 - Na kanë treguar Ebu Bekre dhe Ibn Merzuki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Thabit bin Umare, nga Rebi'a bin Shejbani, i cili ka thënë: I thashë Hasanit (r.a.) ... dhe përmendi diçka të ngjashme, përveçse në fund tha: '...dhe as për askënd nga familja e tij' ⁽¹⁷⁾.

٢٧٦٠ - حدثنا أبو بكرة وابن مرزوق، قالا: ثنا أبو عاصم، عن ثابت بن عمارة، عن ربيعة بن شيبان، قال: قلت للحسن ﵁ … فذكر نحوه، إلا أنه قال في آخره: ولا لأحد من أهله ⁽¹⁷⁾.

#2761

2761
- Na ka treguar Muhamed b. Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed b. Kethiri, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevriu, nga
Ibn Ebi Lejla, nga el-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi (r.anhuma), i cili ka thënë: Arkam b.
Arkam ez-Zuhriu u caktua përgjegjës për sadakatë, kështu që ai kërkoi që Ebu Rafiu ta shoqëronte. Ai (Ebu Rafiu) erdhi te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe e pyeti atë, e ai tha: "O
Ebu Rafi, vërtet sadakaja është e ndaluar për Muhamedin dhe për familjen e Muhamedit, dhe
vërtet i liruari (meula) i një populli llogaritet prej tyre." ⁽¹⁸⁾.

٢٧٦١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن كثير، قال: ثنا سفيان الثوري، عن ابن أبي ليلى، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس ﵄، قال: اُستُعمِل أرقم بن أرقم الزهري على الصدقات، فاستتبع أبا رافع، فأتى النبي ﷺ فسأله فقال: "يا أبا رافع، إن الصدقة حرام على محمد وعلى آل محمد، وإن مولى القوم من أنفسهم" ⁽¹⁸⁾.

#2762

2762 - Na ka treguar Ibn Abi Dawud, i cili ka thënë: Na ka treguar Abd Allah bin Muhammad bin Asma, i cili ka thënë: Na ka treguar Juwayriyah bin Asma, nga Malik, nga al-Zuhri, se Abd Allah bin Nawfal bin al-Harith bin Abd al-Muttalib i ka treguar atij, se Abd al-Muttalib bin Rabi'ah bin al-Harith i ka treguar atij, duke thënë:

Rabi'ah bin al-Harith dhe al-Abbas bin Abd al-Muttalib u mblodhën dhe thanë: "Sikur t'i dërgonim këta dy djem - mua dhe al-Fadl bin al-Abbas - për mbledhjen e sadakasë, që të kryejnë atë që kryejnë njerëzit dhe të përfitojnë atë që përfitojnë njerëzit." Ai tha: Ndërsa ata ishin në këtë bisedë, erdhi Ali bin Abi Talib (r.a.), u ndal pranë tyre dhe ata ia përmendën këtë. Aliu (r.a.) tha: "Mos e bëni këtë! Për Allahun, ai nuk do ta bëjë." Rabi'ah bin al-Harith tha: "Nuk të pengon asgjë tjetër përveç smirës ndaj nesh, sepse për Allahun, ti e arrite krushqinë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe ne nuk të patëm smirë." Aliu (r.a.) tha: "Unë jam Abu Hasan [i popullit], dërgojini ata." Kështu ata u nisën, ndërsa ai u shtri.

Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) fali drekën, ne e paraprimë te dhoma e tij dhe qëndruam te dera derisa erdhi. Ai na kapi për veshësh dhe tha: "Nxirrni atë që po fshihni" ⁽¹⁹⁾. Pastaj ai hyri dhe ne hymë pas tij, ndërsa ai atë ditë ishte te Zaynab bint Jahsh. Ne hezituam të flisnim, pastaj foli njëri prej nesh: "O i Dërguari i Allahut, ti je njeriu më i mirë dhe më i afërt, dhe ne kemi arritur moshën e martesës. Kemi ardhur që të na emërosh mbi disa nga sadakatë, që të kryejmë për ty ashtu siç kryejnë të tjerët dhe të përfitojmë ashtu siç përfitojnë ata."

Ai heshti derisa deshëm t'i flisnim përsëri, ndërsa Zaynab po na bënte shenjë ⁽²⁰⁾ nga pas perdes që të mos i flisnim. Atëherë ai tha: "Vërtet, sadakaja nuk i takon familjes së Muhamedit, ajo është vetëm ndotja e njerëzve. Thirrni për mua Mahmiyah - i cili ishte përgjegjës për khumus-in - dhe Nawfal bin al-Harith bin Abd al-Muttalib." Ata erdhën dhe ai i tha Mahmiyah-s: "Martoje këtë djalë me vajzën tënde" - për al-Fadl bin al-Abbas - dhe ai e martoi. Dhe i tha Nawfal bin al-Harith-it: "Martoje këtë djalë me vajzën tënde" - për mua - dhe ai më martoi. Dhe i tha Mahmiyah-s: "Jepu atyre mehër nga khumus-i kaq e kaq" ⁽²¹⁾.
Nëse dikush thotë: Ai u dha mehër atyre nga khumus-i, ndërkohë që gjykimi i tij është si gjykimi i sadakasë. Atij i thuhet: Mund të jetë që kjo të ketë qenë nga pjesa e të afërmve në khumus, dhe kjo është jashtë sadakasë që u është ndaluar atyre, sepse atyre u është ndaluar vetëm ndotja e njerëzve, ndërsa khumus-i nuk është i tillë.

٢٧٦٢ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الله بن محمد بن أسماء، قال: ثنا جويرية بن أسماء، عن مالك، عن الزهري، أن عبد الله بن نوفل بن الحارث بن عبد المطلب حدثه، أن عبد المطلب بن ربيعة بن الحارث حدثه، قال: اجتمع ربيعة بن الحارث والعباس بن عبد المطلب، فقالا: لو بعثنا هذين الغلامين -لي وللفضل بن العباس- على الصدقة فأدّيا ما يؤدي الناس، وأصابا ما يُصيب الناس، قال: فبينما هما في ذلك، جاء علي
بن أبي طالب ﵁، فوقف عليهما، فذكرا له ذلك، فقال علي ﵁: لا تفعلا! فوالله ما هو بفاعل. فقال ربيعة بن الحارث ما يمنعك من هذا إلا نفاسة علينا، فوالله لقد نلتِ صِهر رسول الله ﷺ فما نفسناه عليك. فقال علي ﵁: أنا أبو حسن [القوم] أرسلاهما، فانطلقا، واضطجع. فلما صلى رسول الله ﷺ الظهر، سبقناه إلى الحجرة، فقمنا عند بابها حتى جاء، فأخذ بآذاننا وقال: "اخرجا ما تصرران" ⁽¹⁹⁾. ثم دخل ودخلنا عليه، وهو يومئذ عند زينب بنت جحش، فتواكلنا الكلام، ثم تكلم أحدنا قال: يا رسول الله، أنت أبر الناس وأوصل الناس، وقد بلغنا النكاحَ، وقد جئناك لتؤمّرنا على بعض الصدقات، فنؤدّي إليك كما يؤدّون، ونصيب كما يصيبون. فسكت حتى أردنا أن نكلمه، وجعلت زينب تلمع ⁽²⁰⁾ إلينا من وراء الحجاب أن لا تكلماه. فقال: "إن الصدقة لا تنبغي لآل محمد، إنما هي أوساخ الناس، ادعوا لي محْمِية -وكان على الخمس- ونوفل بن الحارث بن عبد المطلب". فجاءاه فقال لمحمية: "أنكح هذا الغلام ابنتك" للفضل بن العباس فأنكحه. وقال لنوفل بن الحارث: "أنكح هذا الغلام ابنتك" لي فأنكحني. وقال لمحمية: "أصدق عنهما من الخمس كذا وكذا" ⁽²¹⁾.
فإن قال قائل: فقد أصدق عنهما من الخمس، وحكمه حكم الصدقات. قيل له: قد يجوز أن يكون ذلك من سهم ذوي القربى في الخمس، وذلك خارج من الصدقات المحرمة عليهم لأنَّه إنما حرم عليهم أوساخ الناس، والخمس ليس كذلك.

#2763

2763 - Na ka treguar Fehti: ka thënë: na ka treguar Muhamed bin Saidi, ka thënë: na ka njoftuar Sheriku, nga Ubejd el-Mukettibi, nga Ebu Tufejli, nga Selmani, i cili ka thënë: I solla Pejgamberit (s.a.v.s.) sadaka, por ai e refuzoi atë, pastaj i solla një dhuratë dhe ai e pranoi atë ⁽²²⁾.

٢٧٦٣ - حدثنا فهد: قال ثنا محمد بن سعيد، قال: أنا شريك، عن عبيد المكتّب، عن أبي الطفيل، عن سلمان قال: أتيت النبي ﷺ بصدقة، فردها، وأتيته بهدية فقبلها ⁽²²⁾.

#2764

2764
- Na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Behluli, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Idrisi, i cili ka thënë:
Na ka treguar Muhamed bin Is'haku, nga Asim bin Omer bin Katade, nga Mahmud bin Lebidi, nga Ibn
Abbasi, i cili ka thënë: Më ka treguar Selman el-Farisiu, dhe përmendi një hadith të gjatë në të cilin përmendi: se ai ishte rob.
Tha: Kur u bë mbrëmje, mblodha atë që kisha, pastaj dola derisa erdha te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur ai ishte në Kuba,
hyra tek ai, dhe me të ishin një grup shokësh të tij, e i thashë: Më ka arritur lajmi se ti nuk ke asgjë në dorë dhe se me ty janë
shokët e tu, e ju jeni njerëz në nevojë dhe të huaj, dhe unë kisha diçka që e kisha lënë për sadaka, e kur më
përmendën vendndodhjen tuaj, pashë se ju jeni më meritorët për të, pastaj e vendosa para tij. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Hani
ndërsa
ai u përmbajt". Pastaj erdha tek ai pasi u shpërngul në Medine, pasi kisha mbledhur diçka, e i thashë: Pashë se ti
nuk e han sadakanë, dhe unë kisha diçka që dëshiroja të të nderoja me të si dhuratë e jo si sadaka. Atëherë ai hëngri
dhe hëngrën edhe shokët e tij ⁽²³⁾.

٢٧٦٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا يوسف بن بهلول، قال: ثنا عبد الله بن إدريس، قال: ثنا محمد بن إسحاق، عن عاصم بن عمر بن قتادة، عن محمود بن لبيد، عن ابن عباس قال: حدثني سلمان الفارسي، وذكر حديثا طويلا ذكر فيه: أنه كان عبدا قال: فلما أمسيت جمعت ما كان عندي، ثم خرجت حتى جئت رسول الله ﷺ وهو بقباء، فدخلت عليه، ومعه نفر من أصحابه فقلت: إنه بلغني أنه ليس بيدك شيء وأن معك أصحابا لك، وأنتم أهل حاجة وغربة، وقد كان عندي شيء وضعته للصدقة، فلمّا ذكر لي مكانكم رأيتكم أحق به، ثم وضعته له. فقال رسول الله ﷺ: "كلوا
وأمسك هو ". ثم أتيته بعد أن تحوّل إلى المدينة وقد جمعت شيئا، فقلت: رأيتك لا تأكل الصدقة، وقد كان عندي شيء أحببت أن أكرمك به كرامةً ليس بصدقة. فأكل وأكل أصحابه ⁽²³⁾.

#2765

2765
- Na kanë treguar Abu Bekre dhe Ibn Merzuku, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga el-Hakemi, nga djali i Abu Rafi'it, i çliruari i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), nga babai i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dërgoi një burrë nga fisi Beni Mahzum për të mbledhur sadakanë, e ai i tha Abu Rafi'it: "Më shoqëro që të përfitosh prej saj." Ai tha: "Derisa të marr leje nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)." Shkoi te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe ia përmendi këtë, e ai tha: "Vërtet, familjes së Muhamedit nuk i lejohet sadakaja, dhe i çliruari i një populli llogaritet si pjesë e tyre." ⁽²⁴⁾.

٢٧٦٥ - حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، عن ابن أبي رافع مولى رسول الله ﷺ، عن أبيه أن رسول الله ﷺ بعث رجلا من بني مخزوم على الصدقة، فقال لأبي رافع: اصحبني كيما تصيب منها. فقال: حتى أستأذن رسول الله ﷺ. فأتى النبي ﷺ فذكر ذلك له، فقال: "إن آل محمد لا يحل لهم الصدقة، وإن مولى القوم من أنفسهم" ⁽²⁴⁾.

#2766

2766 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Werka bin Omer, nga Ata bin Rebi es-Saibi, i cili ka thënë: Hyra te Um Kulthumi, e bija e Aliut (r.a.), e cila tha: Një i liri ynë (meula), i cili quhej
Hurmuz ose Kejsan, më tregoi se kishte kaluar pranë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.). Ai tha: Ai (Pejgamberi) më thirri dhe unë shkova, e ai tha: "O Ebu filan! Ne jemi Ehli Bejt dhe na është ndaluar ta hamë sadakanë. Dhe meula (i liri) i një populli llogaritet prej tyre, prandaj mos ha sadaka." ⁽²⁵⁾.

٢٧٦٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد: قال: ثنا ورقاء بن عمر، عن عطاء بن ربيع السائب، قال: دخلت على أم كلثوم بنت علي ﵄، فقالت: إن مولى لنا يقال
له: هرمز، أو كيسان، أخبرني أنه مر على رسول الله ﷺ قال: فدعاني فجئت، فقال: يا أبا فلان! إنا أهل بيت قد نُهِينا أن نأكل الصدقة، وإن مولى القوم من أنفسهم، فلا تأكل الصدقة" ⁽²⁵⁾.

#2767

2767 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubabe bin Suvari, (h)

dhe na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Xha'di, (h)

dhe na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shube, nga Muhamed bin Zijadi, nga Ebu Hurejra (r.a.), i cili ka thënë: El-Hasan bin Aliu (r.a.) mori një hurmë prej hurmave të sadakasë dhe e futi në gojën e tij. Atëherë Pejgamberi (s.a.v.s.) i tha: "Këh, këh! Hidhe, hidhe! A nuk e di se ne nuk e hamë sadakanë?" ⁽²⁶⁾.

٢٧٦٧ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا شبابة بن سوار، (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا علي بن الجعد، (ح)
وحدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قالوا: ثنا شعبة، عن محمد بن زياد، عن أبي هريرة ﵁، قال: أخذ الحسن بن علي ﵄ تمرة من تمر الصدقة، فأدخلها في فيه، فقال له النبي ﷺ: "كخ كخ ألقِها ألقِها، أما علمت أنّا لا نأكل الصدقة" ⁽²⁶⁾.

#2768

2768
- Na kanë treguar Ebu Bekre dhe Ibn Merzuki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Mekki bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Behxh bin
Hakimi, nga babai i tij, nga gjyshi i tij, i cili ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) kur i sillej diçka, pyeste: "A është dhuratë
apo sadaka?" Nëse thoshin dhuratë, ai e zgjaste dorën e tij ⁽²⁷⁾, e nëse thoshin sadaka, u thoshte shokëve të tij: "Hani" ⁽²⁸⁾.

٢٧٦٨ - حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا بهز بن حكيم، عن أبيه، عن جده، قال: كان النبي ﷺ إذا أتي بالشيء سأل: "أهدية هو أم صدقة؟ فإن قالوا هدية، بسط يده ⁽²⁷⁾، وإن قالوا صدقة، قال لأصحابه: "كلوا" ⁽²⁸⁾.

#2769

2769
- Na ka treguar Abu Bekre dhe Ibn Merzuku, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Bekri, nga Behiz bin
Hakimi, nga babai i tij, nga gjyshi i tij, i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë për devetë që kullosin: "Për çdo
dyzet (deve), jepet një deve dyvjeçare (bint lebun). Kush e jep atë duke kërkuar shpërblim ⁽²⁹⁾, ai do ta ketë shpërblimin e saj, ndërsa kush e refuzon atë, ne do t'ia marrim atë dhe gjysmën e deveve të tij, si një detyrim prej detyrimeve të Zotit tonë. Nuk i lejohet askujt prej nesh asgjë prej saj" ⁽³⁰⁾.

٢٧٦٩ - حدثنا أبو بكرة، وابن مرزوق، قالا: ثنا عبد الله بن بكر، عن بهز بن حكيم، عن أبيه، عن جده، قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول في إبل سائمة: "في كل أربعين بنت لبون من أعطاها مؤتجرا ⁽²⁹⁾ فله أجرها، ومن منعها فإنا آخذوها منه وشطر إبله عزمة من عزمات ربنا، لا يحل لأحد منا منها شيء" ⁽³⁰⁾.

#2770

2770
- Na ka treguar Ibn Marzuku dhe Ibn Ebi Davudi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad
bin Seleme, nga Katadeja, nga Enesi, se Pejgamberi (s.a.v.s.) kalonte rrugës dhe shihte një hurmë, e nuk e
pengonte asgjë për ta marrë atë, përveç frikës se mos ishte sadaka ⁽³¹⁾.

٢٧٧٠ - حدثنا ابن مرزوق، وابن أبي داود، قالا: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن قتادة، عن أنس، أن النبي ﷺ كان يمر في الطريق بالتمرة، فما يمنعه من أخذها إلا مخافة أن تكون صدقة ⁽³¹⁾.

#2771

2771
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Musadedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja, nga Sufjani, i cili ka thënë: Na ka treguar
Mensuri, nga Talha, nga Enesi (r.a.) se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) pa një hurmë dhe tha: "Sikur të mos kisha frikë
se mund të jetë sadaka, do ta kisha ngrënë." ⁽³²⁾.

٢٧٧١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا يحيى عن سفيان، قال: ثنا منصور، عن طلحة، عن أنس ﵁ أن رسول الله ﷺ رأى تمرة، فقال:" لولا أني أخاف أن تكون صدقة، لأكلتها" ⁽³²⁾.

#2772

2772 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hakem bin Mervan ed-Darir, (h)

dhe na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junus, të dy kanë thënë: Na ka treguar Muarrif bin Vasili es-Sa'di, i cili ka thënë: Na ka treguar Hafsa në vitin nëntëdhjetë, Ibn Ebi Davudi thotë në hadithin e tij: bija e Talkut thotë: Na ka treguar Rushejd bin Malik Ebu Umejra ⁽³³⁾ i cili ka thënë: Ishim te Pejgamberi (s.a.v.s.) kur i sollën një pjatë me hurma. Ai pyeti: "A është sadaka apo dhuratë?" I thanë: "Përkundrazi, është sadaka." Atëherë ai e vendosi para njerëzve, ndërsa Hasani

po rrotullohej në pluhur ⁽³⁴⁾ para tij. Fëmija mori një hurmë dhe e futi në gojë. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) futi gishtin e tij dhe me butësi e nxori atë dhe e hodhi, pastaj tha: "Ne, familja e Muhamedit, nuk e hamë sadakanë" ⁽³⁵⁾.

٢٧٧٢ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا الحكم بن مروان الضرير، (ح)
وحدثنا ابن أبي داود: قال: ثنا أحمد بن يونس، قالا: ثنا معرّف بن واصل السعدي، قال: حدثتنا حفصة في سنة تسعين، قال ابن أبي داود في حديثه: ابنة طلق تقول: ثنا رُشَيد بن مالك أبو عميرة ⁽³³⁾ قال: كنا عند النبي ﷺ فأتي بطبق عليه تمر فقال: "أصدقة أم هديّة؟ " فقال: بل صدقة، فوضعه بين يدي القوم والحسن
يتعفر ⁽³⁴⁾ بين يديه، فأخذ الصبي تمرة فجعلها في فيه، فأدخل رسول الله ﷺ إصبعه وجعل يترفق به، فأخرجها فقذفها ثم قال: "إنا آل محمد لا نأكل الصدقة" ⁽³⁵⁾.

#2773

2773
- Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Ali bin Hakim el-Evdi, ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku,
nga Abdullah bin Isa, nga Abdurrahman bin Ebi Lejla, nga babai i tij, ka thënë: Hyra me
Pejgamberin (s.a.v.s.) në shtëpinë e sadakasë, kurse Hasani mori një hurmë, e ai ia nxori atë nga goja dhe tha: "Ne jemi Ehli Bejt (familja e shtëpisë)
nuk na lejohet sadakaja, ose: nuk e hamë sadakanë" ⁽³⁶⁾.

٢٧٧٣ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا علي بن حكيم الأودي، قال: أنا شريك، عن عبد الله بن عيسى، عن عبد الرحمن بن أبي ليلى، عن أبيه، قال: دخلت مع النبي ﷺ بيت الصدقة، فتناول الحسن تمرة، فأخرجها من فيه وقال: "إنا أهل بيت لا تحل لنا الصدقة أو لا نأكل الصدقة" ⁽³⁶⁾.

#2774

2774 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith), përveçse ai tha: "Ne jemi njerëz të shtëpisë (Ehli Bejti) të cilëve nuk u lejohet lëmosha (sadakaja)" ⁽³⁷⁾. Dhe nuk dyshoi.

٢٧٧٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: أنا شريك … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: "إنا أهل بيت لا تحل لنا الصدقة" ⁽³⁷⁾. ولم يشك.

#2775

2775 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Nu'ajmi ⁽³⁸⁾,
ka thënë: Na ka treguar Ibn el-Mubareku, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ma'meri, nga Hemmam bin Munebbihi, nga Ebu Hurejre, i cili ka thënë:
Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Unë kthehem te familja ime dhe gjej një hurmë të rënë mbi shtratin tim në shtëpinë time, e marr atë për ta ngrënë, pastaj frikësohem se mos është sadaka (lëmoshë), prandaj e hedh atë." ⁽³⁹⁾.

٢٧٧٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا نعيم ⁽³⁸⁾، قال: ثنا ابن المبارك، قال: أنا معمر، عن همام بن منبه، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "إني لأنقلب إلى أهلي فأجد التمرة ساقطة على فراشي في بيتي، فأرفعها لآكلها، ثم أخشى أن تكون صدقة فألقيها" ⁽³⁹⁾.

#2776

2776 - Na ka treguar Ahmed bin Abdyl Mumin el-Hurasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Hasan bin Shekik, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Husejn bin Vakid, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Burejde, i cili ka thënë: E kam dëgjuar babanë tim duke thënë:
Selman el-Farisi erdhi te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur ai mbërriti në Medine, me një sofër mbi të cilën kishte hurma të freskëta. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Çfarë është kjo, o Selman?" Ai tha: "Sadaka për ty dhe për shokët e tu." Ai tha: "Largoje atë, sepse ne nuk e hamë sadakanë." Ai e largoi atë, pastaj erdhi të nesërmen me diçka të ngjashme, e vendosi para tij dhe ai tha: "Çfarë është kjo, o Selman?" Ai tha: "Dhuratë." Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u tha shokëve të tij: "Shtrihuni (për të ngrënë)" ⁽⁴⁰⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Të gjitha këto transmetime kanë ardhur me ndalimin e sadakasë për Beni Hashimët, dhe ne nuk dimë asgjë që i ka shfuqizuar ato apo që i kundërshton ato, përveç asaj që kemi përmendur në këtë kapitull, e cila nuk përmban argument për kundërshtimin e tyre.
Nëse dikush thotë: Ajo sadaka është vetëm zeqati në veçanti, ndërsa sa u përket sadakave të tjera, nuk ka problem për ta.
I thuhet atij: Në këto transmetime ka diçka që e hedh poshtë atë që ke menduar, dhe kjo është ajo që ⁽⁴¹⁾ në hadithin e Behiz bin Hakimit: Se Pejgamberi (s.a.v.s.), kur i sillej diçka, pyeste: "A është dhuratë apo sadaka?" Nëse thoshin: "Sadaka", ai u thoshte shokëve të tij: "Hani", dhe mjaftohej me fjalën e të pyeturit se është sadaka pa e pyetur atë: "A është sadaka nga zeqati apo diçka tjetër?" Kjo tregon se gjykimi për të gjitha sadakatë në këtë çështje është i njëjtë.
Dhe në hadithin e Selmanit (r.a.) ai tha: Erdha dhe ai tha: "A është dhuratë apo sadaka?", prandaj thashë: "Përkundrazi, është sadaka"; sepse më kishte arritur lajmi se ju jeni njerëz të varfër. Ai u përmbajt nga ngrënia e saj për këtë arsye, ndërkohë që Selmani (r.a.) atë ditë ishte rob, nga ata mbi të cilët nuk obligohet zeqati.
Kjo tregon se gjykimi i sadakave vullnetare dhe të tjerave ka qenë i ndaluar për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe për të gjithë Beni Hashimët. Edhe analogjia (el-nadhar) tregon gjithashtu barazinë e gjykimit të obligimeve (farzeve) dhe vullnetareve (nafileve) në këtë, sepse ne kemi parë të tjerët përveç Beni Hashimëve, nga të pasurit dhe të varfrit, në
sadakatë e detyrueshme dhe ato vullnetare të jenë njësoj: ai që e ka të ndaluar marrjen e sadakasë së detyrueshme, e ka të ndaluar edhe marrjen e sadakasë jo të detyrueshme. Kur Beni Hashimëve iu ndalua marrja e sadakave të detyrueshme, iu ndalua atyre edhe marrjen e sadakave jo të detyrueshme.
Kjo është edhe analogjia në këtë kapitull gjithashtu, dhe ky është mendimi i Ebu Jusufit ⁽⁴²⁾ dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.
Ka pasur mospajtim nga Ebu Hanifja (r.a.) në këtë çështje, dhe është transmetuar prej tij se ai ka thënë: Nuk ka problem me të gjitha sadakatë për Beni Hashimët. Ai ka anuar në këtë, sipas nesh, drejt asaj se sadakatë u ishin ndaluar atyre vetëm për shkak të asaj që u ishte caktuar në të pestën (hums) nga pjesa e të afërmve (dhu-l-kurba). Kur kjo u ndërpre për ta dhe kaloi te të tjerët me vdekjen e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), u bë e lejuar për ta ajo që u ishte ndaluar për shkak të asaj që u ishte lejuar (më parë).

٢٧٧٦ - حدثنا أحمد بن عبد المؤمن الخراساني، قال: ثنا علي بن الحسن بن شقيق، قال: ثنا الحسين بن واقد، قال: ثنا عبد الله بن بريدة، قال: سمعت أبي يقول: جاء سلمان الفارسي إلى رسول الله ﷺ حين قدم المدينة بمائدة عليها رطب، فقال رسول الله ﷺ: ما هذا يا سلمان؟ قال: صدقة عليك وعلى أصحابك. قال: ارفعها فإنا لا نأكل الصدقة". فرفعها، فجاءه من الغد بمثله، فوضعه بين يديه، فقال: "ما هذا يا سلمان؟ " قال هدية. فقال رسول الله ﷺ لأصحابه: "انبسطوا" ⁽⁴⁰⁾.
قال أبو جعفر: فهذه الآثار كلها قد جاءت بتحريم الصدقة على بني هاشم، ولا نعلم شيئا نسخها ولا عارضها إلا ما قد ذكرناه في هذا الباب، مما ليس فيه دليل على مخالفتها.
فإن قال قائل: تلك الصدقة إنما هي الزكاة خاصة، فأما ما سوى ذلك من سائر الصدقات فلا بأس به لهم.
قيل له: في هذه الآثار ما قد دفع ما ذهبت إليه، وذلك ما ⁽⁴¹⁾ في حديث بهز بن حكيم: أن النبي ﷺ كان إذا أتي بالشيء سأل: "أهدية أم صدقة؟ " فإن قالوا: صدقة، قال لأصحابه: "كلوا"، واستغنى بقول المسئول: إنه صدقة عن أن يسأله: صدقة من زكاة أم غير ذلك؟ فدل ذلك على أن حكم سائر الصدقات في ذلك سواء.
وفي حديث سلمان ﵁ فقال: فجئت فقال: "أهدية أم صدقة؟ "، فقلت بل صدقة؛ لأنَّه بلغني أنكم قوم فقراء، فامتنع من أكلها لذلك، وإنما كان سلمان ﵁ يومئذ عبدا ممن لا يجب عليه زكاة.
فدل ذلك على أن حكم الصدقات من التطوع وغيره قد كان محرما على رسول الله ﷺ وعلى سائر بني هاشم. والنظر أيضا يدل على استواء حكم الفرائض والتطوع في ذلك، وذلك أنا رأينا غير بني هاشم من الأغنياء والفقراء في
الصدقات المفروضات والتطوع سواء من حرم عليه أخذ صدقة مفروضة، حرم عليه أخذ صدقة غير مفروضة. فلما حرم على بني هاشم أخذ الصدقات المفروضات حرم عليهم أخذ الصدقات غير المفروضات.
فهذا هو النظر في هذا الباب أيضا، وهو قول أبي يوسف ⁽⁴²⁾، ومحمد رحمهما الله تعالى.
وقد اختلف عن أبي حنيفة ﵀ في ذلك، فروي عنه: أنه قال: لا بأس بالصدقات كلها على بني هاشم. وذهب في ذلك عندنا إلى أن الصدقات إنما كانت حرمت عليهم من أجل ما جعل لهم في الخمس من سهم ذوي القربى. فلما انقطع ذلك عنهم ورجع إلى غيرهم بموت رسول الله ﷺ حلّ لهم بذلك ما قد كان محرما عليهم من أجل ما قد كان أحل لهم.

#2777

2777 - Dhe më ka treguar Sulejman bin Shuajbi, nga babai i tij, nga Muhamedi, nga Ebu Jusufi, nga Ebu Hanifja (r.a.) lidhur me këtë, mendim i njëjtë me atë të Ebu Jusufit (r.a.) ⁽⁴³⁾. Dhe këtë mendim e marrim ne.
Nëse dikush thotë: "A e konsideron të papëlqyeshme (mekruh) atë për lirimtarët (mevalitë) e tyre?" Unë them: Po, për shkak të hadithit të Ebu Rafiut që e kemi përmendur në këtë kapitull. Këtë e ka thënë Ebu Jusufi (r.a.) në librin "El-Imla", dhe nuk di që ndonjë nga shokët tanë ta ketë kundërshtuar atë në këtë pikë. Nëse dikush thotë: "A e konsideron të papëlqyeshme që Hashimiti të punojë si mbledhës i sadakasë?" Unë them: Jo.
Nëse ai thotë: "Përse, kur në hadithin e Rebia bin el-Harithit dhe Fadl bin Abbasit (r.anhuma) që ke përmendur, Pejgamberi (s.a.v.s.) i ka ndaluar ata nga kjo?" Unë them: Nuk ka në të ndalim për ta nga kjo; sepse ata i kërkuan atij që t'i punësonte në mbledhjen e sadakasë për të mbuluar varfërinë e tyre me të, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e mbuloi varfërinë e tyre me diçka tjetër.
Gjithashtu, mund të jetë se ai ka pasur për qëllim me ndalimin e tyre që të mos i ushqejë ata nga puna mbi ndyrësitë e njerëzve, jo sepse kjo është e ndaluar (haram) për ta për shkak të marrjes së shpërblimit për punën e tyre në të. Dhe kemi gjetur atë që dëshmon për këtë.

٢٧٧٧ - وقد حدثني سليمان بن شعيب، عن أبيه، عن محمد، عن أبي يوسف، عن أبي حنيفة ﵏ في ذلك مثل قول أبي يوسف ﵀ ⁽⁴³⁾. فبهذا نأخذ.
فإن قال قائل: أفتكرهها على مواليهم؟ قلت: نعم، لحديث أبي رافع الذي قد ذكرناه في هذا الباب، وقد قال ذلك أبو يوسف ﵀ في كتاب الإملاء، وما علمت أحدا من أصحابنا خالفه في ذلك. فإن قال قائل: أفتكره للهاشمي أن يعمل على الصدقة؟ قلت: لا.
فإن قال ولمَ؟، وفي حديث ربيعة بن الحارث والفضل بن عباس ﵃ الذي ذكرت منع النبي ﷺ إياهما من ذلك؟ قلت: ما فيه منع لهم من ذلك؛ لأنهم سألوه أن يستعملهم على الصدقة، ليسدوا بذلك فقرهم، فسد رسول الله ﷺ فقرهم بغير ذلك.
وقد يجوز أيضا أن يكون أراد بمنعهم أن يؤكلهم على العمل على أوساخ الناس، لا لأن ذلك يحرم عليهم، لاجتعالهم منه عمالتهم عليه. وقد وجدنا ما يدل على هذا.

#2778

2778
- Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Kabise bin Ukbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Musa bin Ebi Aishe, nga Abdullah bin Ebi Rezin, nga Ebu Rezin, nga Aliu (r.a.) i cili ka thënë: I thashë Abbasit: Kërko nga Pejgamberi (s.a.v.s.) të të emërojë përgjegjës për sadakatë ⁽⁴⁴⁾. Ai e pyeti atë, e ai tha: "Nuk do të të emëroja mbi larjet e mëkateve të njerëzve" ⁽⁴⁵⁾.
A nuk e sheh se ai thjesht e urrente për të emërimin mbi larjet e mëkateve të njerëzve, jo sepse kjo i ishte ndaluar atij si haram për të marrë shpërblim prej saj. Abu Jusufi (r.h.) e urrente për Beni Hashimët që të punonin
mbi sadakanë nëse shpërblimi i tyre ishte prej saj. Ai tha: Sepse sadakaja del nga pasuria e dhënësit te kategoritë që Allahu i Madhëruar i ka emërtuar, kështu që punonjësi merr një pjesë të saj, ndërsa ajo nuk i lejohet atij.
Ai argumentoi për këtë edhe me hadithin e Ebu Rafi'it kur e pyeti atë el-Makhzumi që të dilte me të për të përfituar prej saj, dhe është e pamundur që ai të përfitonte diçka prej saj përveçse përmes punës së tij mbi të dhe shpërblimit prej saj.
Të tjerë e kundërshtuan Abu Jusufin (r.h.) në këtë dhe thanë: Nuk ka asgjë të keqe që Hashimiu të marrë shpërblim prej saj; sepse ai merr shpërblim vetëm për punën e tij, dhe kjo u lejohet të pasurve.
E pasi kjo nuk u ndalohet të pasurve, të cilëve pasuria e tyre ua ndalon sadakanë, po ashtu sipas analogjisë nuk u ndalohet kjo as Beni Hashimëve, të cilëve prejardhja e tyre ua ndalon marrjen e sadakasë. Është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me atë që iu dha sadaka Barirah-së se ai hëngri prej saj dhe tha: "Ajo për të është sadaka, ndërsa për ne është dhuratë."

٢٧٧٨ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا قبيصة بن عقبة، قال: ثنا سفيان، عن موسى بن أبي عائشة، عن عبد الله بن أبي رزين، عن أبي رزين، عن علي ﵁ قال: قلت للعباس: سل النبي ﷺ يستعملك على الصدقات ⁽⁴⁴⁾. فسأله فقال: "ما كنت لأستعملك على غسالة ذنوب الناس" ⁽⁴⁵⁾.
أفلا ترى أنه إنما كره له الاستعمال على غسالة ذنوب الناس لا لأنَّه حرم ذلك عليه الحرمة الاجتعال منه عليه. وقد كان أبو يوسف ﵀ يكره لبني هاشم أن يعملوا
على الصدقة إذا كانت جعالتهم منها قال: لأن الصدقة تخرج من مال المتصدق إلى الأصناف التي سماها الله تعالى، فيملك المصدق بعضها، وهي لا تحل له.
واحتج في ذلك أيضا بحديث أبي رافع حين سأله المخزومي أن يخرج معه ليصيب منها، ومحال أن يصيب منها شيئا إلا بعمالته عليها واجتعاله منها.
وخالف أبا يوسف ﵀ في ذلك آخرون، فقالوا: لا بأس أن يجتعل منها الهاشمي؛ لأنَّه إنما يجتعل على عمله، وذلك قد يحل للأغنياء.
فلما كان هذا لا يحرم على الأغنياء الذين يحرم عليهم غناهم الصدقة، كان كذلك أيضا في النظر لا يحرم ذلك على بني هاشم الذين يحرم عليهم نسبهم أخذ الصدقة. وقد روي عن رسول الله ﷺ فيما تصدق به على بريرة أنه أكل منه وقال: "هو عليها صدقة، ولنا هدية".

#2779

2779 - Na ka treguar për këtë Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid bin el-Asbehani, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, nga Mensuri, nga Ibrahimi, nga Esvedi, nga Aisha, e cila ka thënë: Hyri tek unë Pejgamberi (s.a.v.s.), ndërsa në shtëpi ishte një kofshë dhensh e varur. Ai tha: "Çfarë është kjo?" Unë i thashë: "Iu dha lëmoshë (sadaka) Berires, ndërsa ajo na e dha dhuratë." Ai tha: "Për të është sadaka, ndërsa për ne është dhuratë." Pastaj urdhëroi për të dhe u poq. ⁽⁴⁶⁾.

٢٧٧٩ - حدثنا بذلك فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد بن الأصبهاني، قال: أنا شريك، عن منصور، عن إبراهيم عن الأسود، عن عائشة قالت: دخل علي النبي ﷺ، وفي البيت رِجل شاة معلقة، فقال: ما هذه؟ فقلت: تُصُدق به على بريرة فأهدته لنا. فقال: "هو عليها صدقة، وهو لنا هدية. ثم أمر بها فشويت" ⁽⁴⁶⁾.

#2780

2780
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku e ka njoftuar atë, nga Rabia bin Ebi Abdur
rahmani, nga Kasim bin Muhamedi, nga Aisha (r.a.) se ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri ndërkohë që tenxherja po vlonte
me mish. [Atij iu afrua bukë] dhe diçka për të ngrënë me bukë nga ushqimi i shtëpisë, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "A nuk pashë një tenxhere
me mish?", ata thanë: "Po, o i Dërguari i Allahut, por ai është mish që i është dhënë sadaka Berires,
ndërsa ti nuk e han sadakanë." I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Për të është sadaka, ndërsa për ne është dhuratë." ⁽⁴⁷⁾.

٢٧٨٠ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا أخبره، عن ربيعة بن أبي عبد الرحمن، عن القاسم بن محمد، عن عائشة ﵂ قالت: دخل رسول الله ﷺ والبرمة تفور بلحم [فقرب إليه خبز] وأدم من أدم البيت، فقال رسول الله ﷺ: "ألم أر برمة فيها لحم؟ "، قالوا: بلى يا رسول الله، ولكن ذاك لحم تصدق به على بريرة، وأنت لا تأكل الصدقة. فقال رسول الله ﷺ: "هو صدقة عليها، وهو لنا هدية" ⁽⁴⁷⁾.

#2781

2781 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Mesleme, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Bilali, nga Rabia ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁴⁸⁾.

٢٧٨١ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا عبد الله بن مسلمة، قال: ثنا سليمان بن بلال، عن ربيعة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁴⁸⁾.

#2782

2782 - Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Affani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmami, i cili ka thënë: Na ka treguar Katade, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë:
Barirës i dhanë diçka si sadaka, ndërsa ajo i dha një pjesë prej saj dhuratë Aishes. Ajo ia përmendi këtë Pejgamberit (s.a.v.s.), e ai tha: "Për ne kjo është dhuratë, ndërsa për të është sadaka" ⁽⁴⁹⁾.

٢٧٨٢ - حدثنا علي، قال: ثنا عفان، قال: ثنا همام، قال: ثنا قتادة، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: تُصُدق على بريرة بصدقة، فأهدت منها لعائشة، فذكرت ذلك للنبي ﷺ، فقال: "هو لنا هدية، ولها صدقة" ⁽⁴⁹⁾.

#2783

2783
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga Ez-Zuhriu,
nga Ubejd bin es-Sebaku, nga Xhuvejrije bint el-Harithi (r.a.), e cila ka thënë: Një robëreshës sime të liruar i dhanë
sadaka një copë mishi. Pastaj hyri tek unë Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe tha: "A keni diçka për darkë?". Unë i thashë: O i Dërguari
i Allahut! Robëreshës sime të liruar, filanes, i dhanë sadaka një copë mishi, e ajo ma dha mua dhuratë, ndërsa ti nuk e han
sadakanë. Ai tha: "Ajo ka arritur në vendin e saj, andaj ma sill atë." Dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hëngri prej saj ⁽⁵⁰⁾.

٢٧٨٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا ابن إسحاق، عن الزهري، عن عبيد بن السباق، عن جويرية بنت الحارث ﵂، قالت: تصدق على مولاة لي بعضو من لحم، فدخل عليّ النبي ﷺ فقال: "هل عندكم من عَشاء؟ ". فقلت: يا رسول الله! مولاتي فلانة تصدق عليها بعضو من لحم، فأهدته لي، وأنت لا تأكل الصدقة. فقال: "قد بلغت محِلّها فهاتيه" فأكل منها رسول الله ﷺ ⁽⁵⁰⁾.

#2784

2784 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Beshar, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ez-Zuhriu, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ubejd bin es-Sebbak, nga Xhuvejrije ... ngjashëm me të ⁽⁵¹⁾.

٢٧٨٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا إبراهيم بن بشار، قال: ثنا سفيان قال: ثنا الزهري قال: أخبرني عبيد بن السباق، عن جويرية … مثله ⁽⁵¹⁾.

#2785

2785 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej', i cili ka thënë: Na ka treguar Halid el-Hadhdha', nga Hafsa bint Sirin, nga Umm Atijja, e cila ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri te Aishja dhe tha: "A keni diçka?" Ajo tha: "Jo, përveç diçkaje që na e dërgoi Nusejba nga
delja që ia dërgove asaj prej sadakasë. Atëherë Pejgamberi (s.a.v.s.) tha: "Ajo ka arritur në vendin e saj" ⁽⁵²⁾.

٢٧٨٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن المنهال، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا خالد الحذاء، عن حفصة بنت سيرين، عن أم عطية قالت: دخل النبي ﷺ على عائشة فقال: "هل عندكم شيء؟ " قالت: لا إلا شيء بعثت به إلينا نسيبة من
الشاة التي بعثتَ به إليها من الصدقة. فقال النبي ﷺ: "إنها قد بلغت محلّها" ⁽⁵²⁾.

#2786

2786
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Halid, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, nga Ebu el-Esved, nga Ebu Ma'n Jezid bin Jesar, nga Jakub bin Abdullah bin el-Eshexh, nga Abdullah bin Vehb, nga Umm Seleme, bashkëshortja e Pejgamberit (s.a.v.s.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndau dhen nga sadakaja, dhe i dërgoi Zejneb eth-Thekafijes një dele prej tyre. Zejnebi na dhuroi nga mishi i saj, kurse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri tek ne dhe tha: "A keni diçka për të ngrënë?" Ne i thamë: Jo, pasha Allahun, o i Dërguari i Allahut. Ai tha: "A nuk pashë mish pak më parë që u fut tek ju?" Ne i thamë: O i Dërguari i Allahut, ai është nga delja që i dërgove Zejnebit nga sadakaja, e ti nuk e han sadakanë, prandaj nuk dëshiruam të mbanim atë që ti nuk e han. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Sikur ta kisha arritur, do të kisha ngrënë prej tij" ⁽⁵³⁾.
Pasi që ajo që iu dha si sadaka Berires ishte e lejuar për Pejgamberin (s.a.v.s.) ta hante; sepse ai
e zotëroi atë përmes dhuratës, është gjithashtu e lejuar për Hashimiun që të marrë nga sadakaja sepse ai e zotëron atë përmes punës së tij dhe jo si sadaka.
Ky është mendimi (analogjia), dhe është më i saktë se ai në të cilin ka shkuar Ebu Jusufi (r.h.) në këtë çështje.

٢٧٨٦ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا عمرو بن خالد، قال: ثنا ابن لهيعة، عن أبي الأسود، عن أبي معن يزيد بن يسار، عن يعقوب بن عبد الله بن الأشج، عن عبد الله بن وهب، عن أم سلمة زوج النبي ﷺ، أن رسول الله ﷺ قسم غنما من الصدقة، فأرسل إلى زينب الثقفية بشاة منها، فأهدت زينب من لحمها لنا، فدخل علينا رسول الله ﷺ فقال: "هل عندكم شيء تطعمونا؟ " قلنا: لا والله يا رسول الله. فقال: ألم أر لحما آنفا أُدخِل عليكم؟ قلنا: يا رسول الله ذاك من الشاة التي أرسلت بها إلى زينب من الصدقة، وأنت لا تأكل الصدقة، فلم نحب أن نمسك ما لا تأكل منه. فقال رسول الله ﷺ: "لو أدركته لأكلت منه" ⁽⁵³⁾.
فلما كان ما تُصدِّق به على بريرة جائزا للنبي ﷺ أكله؛ لأنَّه إنما
ملكه بالهدية، جاز أيضا للهاشمي أن يجتعل من الصدقة لأنَّه إنما يملكه بعمله لا بالصدقة.
فهذا هو النظر، وهو أصح مما ذهب إليه أبو يوسف ﵀ في ذلك.

CHAPTER

٢ - باب: ذي المرة (^١) السوي (^٢) الفقير هل تحل له الصدقة أم لا؟

Kapitulli: A i lejohet sadakaja të varfrit që është i fortë dhe i shëndetshëm?

2. Chapter: Is charity permissible for a strong and healthy poor person?

#2787

2787
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë:
Më ka njoftuar Sa'd ibn Ibrahim, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Rejhan bin Jezidin, i cili ishte një beduin i besueshëm,
i cili ka thënë: Ka thënë Abdullah bin Amri (r.a.): Sadakaja nuk i lejohet të pasurit dhe as atij që është i fortë e me trup të shëndoshë ⁽⁵⁴⁾⁽⁵⁵⁾.

٢٧٨٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا الحجاج بن المنهال، قال: ثنا شعبة، قال: أخبرني سعد ابن إبراهيم، قال: سمعت ريحان بن يزيد، وكان أعرابيا صدوقا، قال: قال عبد الله بن عمرو ﵄: لا تحل الصدقة لغني ولا لذي مرة سوي ⁽⁵⁴⁾⁽⁵⁵⁾.

#2788

2788 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Sa'di, nga një burrë prej fisit Beni Amir, nga Abdullah bin Amri, i cili e thotë këtë ⁽⁵⁶⁾.

٢٧٨٨ - حدثنا ابن مرزوق: قال ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن سعد، عن رجل من بني عامر، عن عبد الله بن عمرو يقول ذلك ⁽⁵⁶⁾.

#2789

2789 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, (h)
dhe na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevriu, nga Sa'd bin Ibrahimi, nga Rejhan bin Jezidi, nga Abdullah bin Amri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁵⁷⁾.

٢٧٨٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قالا: ثنا سفيان الثوري، عن سعد بن إبراهيم، عن ريحان بن يزيد، عن عبد الله بن عمرو، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁵⁷⁾.

#2790

2790 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Al-Hajjaj bin al-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Ikrimah bin Ammar al-Yamami, nga Simak Abu Zumayl, nga një burrë prej fisit Beni Hilal, i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) ... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽⁵⁸⁾.

٢٧٩٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا الحجاج بن المنهال، قال: ثنا عكرمة بن عمار اليمامي، عن سماك أبي زُمَيل، عن رجل من بني هلال قال: سمعت رسول الله ﷺ … فذكر مثله ⁽⁵⁸⁾.

#2791

2791 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjashi, nga Ebu Hasini, nga Ebu Salihu, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ⁽⁵⁹⁾

٢٧٩١ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا معلى بن منصور، قال: ثنا أبو بكر بن عياش، عن أبي حَصين، عن أبي صالح، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … ⁽⁵⁹⁾

#2792

2792 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawudi, nga Abu Bakr bin 'Ayyash, nga Abu Hasin, nga Salim bin Abi al-Ja'd, nga Abu Hurayrah, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të njëjtën gjë ⁽⁶⁰⁾.

٢٧٩٢ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، عن أبي بكر بن عياش، عن أبي حَصين، عن سالم بن أبي الجعد، عن أبي هريرة عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁶⁰⁾.

#2793

2793 - Na ka treguar Fehdi: ka thënë: na ka treguar Ebu Gasani: ka thënë: na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjashi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashmen me të ⁽⁶¹⁾.
Ka thënë Ebu Xhaferi: Disa njerëz ⁽⁶²⁾ mendojnë se sadakaja nuk i lejohet atij që është i fortë dhe i shëndoshë, dhe e konsideruan atë në këtë çështje si të pasurin, duke argumentuar për këtë me këto transmetime.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë ⁽⁶³⁾, duke thënë: Çdo i varfër, qoftë i fortë apo i gjymtuar, sadakaja për të është e lejuar. Ata shkuan në interpretimin e këtyre transmetimeve të mëparshme se thënia e Pejgamberit (s.a.v.s.): 'Nuk i lejohet sadakaja atij që është i fortë dhe i shëndoshë' do të thotë se ajo nuk i lejohet atij, ashtu siç i lejohet të varfrit të gjymtuar, i cili nuk ka mundësi për tjetër gjë, kështu që ai e merr atë për shkak të domosdoshmërisë dhe nevojës nga të gjitha anët. Pra, nuk është si ai i forti dhe i shëndoshi që ka mundësi të fitojë diçka tjetër në lejueshmërinë e saj për të; sepse të varfrit të gjymtuar i lejohet për shkak të gjymtimit dhe për shkak të paaftësisë së tij për diçka tjetër.
Ndërsa të fortit dhe të shëndoshit i lejohet vetëm nga ana e varfërisë, dhe ndonëse të dyve mund t'u lejohet marrja e saj, më e mira për të fortin dhe të shëndoshin është lënia e saj dhe ngrënia nga fitimi me punën e tij. Ndonjëherë diçka nga kjo mund të ashpërsohet duke u thënë: nuk lejohet ose nuk është kështu, në kuptimin që nuk janë plotësuar të gjitha shkaqet me të cilat lejohet ai kuptim, edhe pse ai kuptim mund të lejohet me më pak se plotësimi i atyre shkaqeve. Nga kjo është ajo që transmetohet nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ka thënë: 'I varfër (miskin) nuk është ai që sillet rreth njerëzve dhe që e kthen mbrapsht një hurmë apo dy hurma, një kafshatë apo dy kafshata, por i varfër është ai që nuk lyp dhe nuk vërehet që t'i jepet sadaka'.
Fakti që i varfri që lyp nuk ishte jashtë shkaqeve të varfërisë dhe rregullave të saj, saqë të mos i lejohej marrja e sadakasë, apo saqë të mos i quhej (si sadaka e vlefshme) atij që i jep diçka prej saj, por kjo është në kuptimin që ai nuk është një i varfër me shkaqe të plota të varfërisë. Po ashtu është edhe thënia e tij: 'Nuk i lejohet sadakaja atij që është i fortë dhe i shëndoshë', domethënë se ajo nuk i lejohet atij nga të gjitha shkaqet me të cilat lejohet sadakaja, edhe pse mund t'i lejohet për shkak të disave prej atyre shkaqeve.
Dhe ithtarët e mendimit të parë argumentuan për qëndrimin e tyre gjithashtu me atë që

٢٧٩٣ - حدثنا فهد: قال ثنا أبو غسان قال: ثنا أبو بكر بن عياش … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶¹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁶²⁾ إلى أن الصدقة لا تحل لذي المرة السوي، وجعلوه فيها كالغني، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁶³⁾، فقالوا: كل فقير من قوي وزمن فالصدقة له حلال. وذهبوا في تأويل هذه الآثار المتقدمة إلى أن قول النبي ﷺ: "لا تحل الصدقة لذي مرة سوي" أي أنها لا تحل له، كما تحل للفقير الزمن الذي لا يقدر على غيرها، فيأخذها على الضرورة وعلى الحاجة من جميع الجهات منه إليها. فليس مثله ذو المرّة السوي القادر على اكتساب غيرها في حلها، له؛ لأن الزمن الفقير يحل له من قبل الزمانة، ومن قبل عدم قدرته على غيرها.
وذو المرّة السوي إنما تحل له من جهة الفقر خاصّة، وإن كانا جميعا قد يحل لهما أخذها، فإن الأفضل لذي المرّة السوي تركها، والأكل من الاكتساب بعمله. وقد يغلظ الشيء من هذا فيقال: لا يحل أو لا يكون كذا على أنه غير متكامل الأسباب التي بها يحل ذلك المعنى، وإن كان ذلك المعنى قد يحلّ بما دون تكامل تلك الأسباب من ذلك ما روي عن رسول الله ﷺ أنه قال: "ليس المسكين بالطواف ولا بالذي ترده التمرة والتمرتان واللقمة واللقمتان، ولكن المسكين الذي لا يسأل، ولا يفطن له
فيتصدق عليه" فلم يكن المسكين الذي يسأل خارجا من أسباب المسكنة وأحكامها، حتى لا يحل له أخذ الصدقة، وحتى لا يجزئ من أعطاه منها شيئا مما أعطاه من ذلك، ولكن ذلك على أنه ليس بمسكين متكامل أسباب المسكنة. فكذلك قوله: "لا تحل الصدقة لذي مرة سوي" أي أنها لا تحل له من جميع الأسباب التي بها تحل الصدقة، وإن كان قد تحل له ببعض تلك الأسباب.
واحتج أهل المقالة الأولى لمذهبهم أيضا بما

#2794

2794
- Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Aun, i cili ka thënë: Na ka treguar Hisham bin Urve, nga babai i tij,
nga Ubejdullah bin Adi bin el-Khijar, i cili ka thënë: Më kanë treguar dy burra nga populli im se ata erdhën te Pejgamberi
(s.a.v.s.) ndërsa ai po ndante sadakanë dhe i kërkuan prej saj. Ai i shikoi ata lart e poshtë dhe i pa se ishin të fortë dhe të fuqishëm,
e tha: "Nëse dëshironi, unë do t'ju jap, por në të nuk ka pjesë për të pasurin dhe as për të fortin që është i aftë për punë" ⁽⁶⁴⁾.

٢٧٩٤ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا جعفر بن عون قال: ثنا هشام بن عروة، عن أبيه، عن عبيد الله بن عدي بن الخيار، قال: حدثني رجلان من قومي أنهما أتيا النبي ﷺ وهو يقسم الصدقة فسألاه منها، فرفع البصر وخفضه، فرآهما جلدين قويين، فقال: "إن شئتما فعلتُ، ولا حق فيها لغني، ولا لقوي مكتسب" ⁽⁶⁴⁾.

#2795

2795 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amër bin el-Harithi dhe Lejth bin Sa'di, nga Hisham bin Urve ... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁶⁵⁾.

٢٧٩٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني عمرو بن الحارث، والليث بن سعد، عن هشام بن عروة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶⁵⁾.

#2796

2796 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme dhe Hemmam, nga Hishami... dhe përmendi me isnadin e tij të ngjashmen me të ⁽⁶⁶⁾.
Ata thanë: Ai u ka thënë atyre të dyve: "Nuk ka pjesë në të për të fortin që fiton", kjo tregon se i forti që fiton nuk ka hise në sadaka dhe nuk i pranohet (sadakaja) atij që i jep diçka prej saj.
Argumenti i të tjerëve kundër tyre në këtë çështje është se thënia e tij (a.s.): "Nëse dëshironi, unë jua jap, por nuk ka pjesë në të për të pasurin" do të thotë: nëse
pasuria juaj është e fshehur për mua, e nëse jeni të pasur, atëherë nuk keni të drejtë në të. E nëse dëshironi, unë jua jap, sepse unë
nuk e di pasurinë tuaj, kështu që për mua është e lejuar t'ju jap, ndërsa për ju është e ndaluar të merrni atë që ju jap nëse
ju e dini të vërtetën e gjendjes suaj pasurore ndryshe nga ajo që shoh unë në dukjen tuaj, prej së cilës
nxora përfundimin për varfërinë tuaj. Ky është kuptimi i thënies së tij: "Nëse dëshironi, unë jua jap, por nuk ka pjesë në të për të pasurin".
Ndërsa thënia e tij: "as për të fortin që fiton", kjo do të thotë se nuk ka të drejtë i forti që fiton
nga të gjitha anët me të cilat bëhet e detyrueshme e drejta në të. Kështu, kuptimi i kësaj kthehet në kuptimin e asaj që përmendëm
nga thënia e tij: "as për atë që është i shëndetshëm dhe i fortë". Mund të thuhet: Filani është dijetar i vërtetë, nëse tek ai janë plotësuar shkaqet me të cilat njeriu bëhet dijetar, dhe nuk thuhet: ai është dijetar i vërtetë nëse është nën atë nivel,
edhe nëse është dijetar. Po ashtu, nuk thuhet: i varfër i vërtetë, përveçse për atë tek i cili janë plotësuar shkaqet me të cilat
i varfëri bëhet i varfër, edhe nëse është i varfër. Prandaj ai u tha atyre: "nuk ka pjesë në të për të fortin që fiton", domethënë: nuk ka të drejtë në të derisa të jetë vërtet prej njerëzve të saj, ndërkohë që ai është i fortë dhe fiton.
Sikur të mos ishte e lejuar për Pejgamberin (s.a.v.s.) t'ia jepte atë të fortit që fiton kur ai është i varfër, ai nuk do t'u thoshte atyre:
"Nëse dëshironi, unë jua jap".
Ky është interpretimi më i mirë për këto transmetime; sepse nëse ato interpretohen ashtu siç i interpretuan ithtarët e mendimit të parë, ato do të binin në kundërshtim me transmetimet e tjera që janë transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).
Prej tyre është ajo që

٢٧٩٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا الحجاج بن المنهال، قال: ثنا حماد بن سلمة، وهمام، عن هشام … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶⁶⁾.
قالوا: فقد قال لهما: "لا حق فيها لقوي مكتسب" فدلّ ذلك على أن القوي المكتسب لا حظ له في الصدقة، ولا تجزئ من أعطاه منها شيئا.
فالحجة للآخرين عليهم في ذلك أن قوله ﵇: "إن شئتما فعلتُ ولا حق فيها لغني" أي إن غناكما يخفى علي، فإن كنتها غنيين فلا حق لكما فيها، وإن شئتما فعلت، لأني لم أعلم بغناكما، فمباح لي إعطاؤكما، وحرام عليكما أخذ ما أعطيتكما إن كنتما تعلمان من حقيقة أموركما في الغنى خلاف ما أرى من ظاهر كما الذي استدللت به على فقركما. فهذا معنى قوله: "إن شئتما فعلت، ولا حق فيها لغني".
وأما قوله: "ولا لقوي مكتسب" فذلك على أنه لا حق للقوي المكتسب من جميع الجهات التي بها يجب الحق فيها، فعاد معنى ذلك إلى معنى ما ذكرنا من قوله: "ولا لذي مرة قوي". وقد يقال: فلان عالم حقا، إذا تكاملت فيه الأسباب التي بها يكون الرجل عالما، ولا يقال: هو عالم حقا إذا كان دون ذلك وإن كان عالما فكذلك لا يقال: فقير حقا إلا لمن تكاملت فيه الأسباب التي يكون بها الفقير فقيرا وإن كان فقيرا، ولهذا قال لها: "ولا حق فيها لقوي مكتسب" أي: ولا حق له فيها، حتى يكون به من أهلها حقا، وهو قوي مكتسب. ولولا أنه يجوز للنبي ﷺ إعطاؤه للقوي المكتسب إذا كان فقيرا لما قال لهما: "إن شئتما فعلت".
وهذا أولى ما حملت عليه هذه الآثار؛ لأنها إن حملت على ما حملها عليه أهل المقالة الأولى ضادت سواها مما قد روي عن رسول الله ﷺ.
فمن ذلك ما

#2797

2797
- Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Omer ez-Zahrani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Hamza, nga Hilal bin Hisn, i cili ka thënë: U vendosa në shtëpinë e Ebu Seid el-Hudriut në Medine dhe na bashkoi mexhlisi (ndenja). Ai tha: Një ditë u gdhimë dhe ai kishte lidhur një gur në barkun e tij nga uria. Gruaja e tij ose nëna e tij i tha: "Sikur të shkoje te Pejgamberi (s.a.v.s.) e t'i kërkoje, sepse filani shkoi tek ai, i kërkoi dhe ai i dha, dhe filani tjetër shkoi tek ai, i kërkoi dhe ai i dha." Unë thashë: "Jo, për Allahun, derisa të kërkoj (për punë)." Kërkova, por nuk gjeta asgjë. Atëherë nxitova tek ai ndërsa ai po mbante hytbe e po thoshte: "Kush kërkon të jetë i pavarur, Allahu e bën të pavarur. Kush kërkon të jetë i virtytshëm, Allahu e bën të virtytshëm. Kush na kërkon diçka, ne ose do t'ia japim, ose do ta ngushëllojmë. Por ai që përmbahet nga kërkimi prej nesh dhe kërkon pavarësi, është më i dashur për ne sesa ai që na kërkon." Ai tha: U ktheva dhe nuk i kërkova askujt asgjë pas kësaj. Allahu vazhdoi të na furnizonte derisa nuk di të ketë pasur familje në Medine me pasuri më të madhe se ne ⁽⁶⁷⁾.

٢٧٩٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر الزهراني، قال: ثنا شعبة، عن أبي حمزة، عن هلال بن حصن قال: نزلت دار أبي سعيد الخدري بالمدينة، فضمني وإياه المجلسُ، فقال: أصبحوا ذات يوم وقد عصب على بطنه حجرا من الجوع، فقالت له امرأته أو أمه: لو أتيت النبي ﷺ فسألته، فقد أتاه فلان فسأله فأعطاه، وأتاه فلان فسأله فأعطاه. فقلت: لا والله حتى أطلب فطلبت، فلم أجد شيئا، فاستبقت إليه وهو يخطب وهو يقول: "من استغنى أغناه الله، ومن استعف أعفه الله، ومن سألنا إما أن نبذل له وإما أن نواسيه، ومن استعف عنا واستغنى أحب إلينا ممن سألنا". قال: فرجعت فما سألت أحدا بعد، فما زال الله يرزقنا حتى ما أعلم أهل بيت في المدينة أكبر أموالا منا ⁽⁶⁷⁾.

#2798

2798 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej', i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Ebi Arube, nga Katadeja, nga Hilal bin Murra, nga Ebu Seid el-Hudriu, i cili ka thënë:
Një herë u gjendëm në vështirësi ⁽⁶⁸⁾
ekonomike, kështu që shkova te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe ia përmenda këtë. Pejgamberi (s.a.v.s.) tha: "Kush kërkon të jetë i përmbajtur, Allahu do ta bëjë atë të përmbajtur. Kush kërkon të jetë i vetëmjaftueshëm, Allahu do ta bëjë atë të pasur. Dhe kush na kërkon neve, ne do t'i japim."
Ai tha: Thashë me vete: Do të jem i përmbajtur që Allahu të më bëjë të përmbajtur dhe do të jem i vetëmjaftueshëm që Allahu të më bëjë të pasur. Ai tha: Pasha Allahun, nuk kaluan veçse pak ditë derisa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) shpërndau rrush të thatë dhe na dërgoi prej tij, pastaj shpërndau elb dhe na dërgoi prej tij, pastaj na u hap kjo botë (pasuria) derisa na mbyti, përveç atij që e ka mbrojtur Allahu ⁽⁶⁹⁾.

٢٧٩٨ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا محمد بن المنهال قال: ثنا يزيد بن زريع قال: ثنا سعيد بن أبي عروبة، عن قتادة، عن هلال بن مرة، عن أبي سعيد الخدري قال: أعوزنا ⁽⁶⁸⁾
مرة، فأتيت النبي ﷺ فذكرت ذلك له، فقال النبي ﷺ: "من استعفّ أعفّه الله، ومن استغنى أغناه الله، ومن سألنا أعطيناه". قال: قلت: فلأستعف فيعفني الله ولأستغنين فيغنيني الله. قال: فوالله ما كان إلا أيام حتى إن رسول الله ﷺ قسم زبيبا فأرسل إلينا منه، ثم قسم شعيرا، فأرسل إلينا منه ثم سألت علينا الدنيا، فغرقتنا إلا من عصم الله ⁽⁶⁹⁾.

#2799

2799
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami, nga Katadeja, nga Hilal bin Hisni, vëllai i Beni Murre bin Abadit, nga Ebu Saidi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... si ai ⁽⁷⁰⁾. Ibn Ebi Davudi ka thënë: Ky është i sakti.
Ebu Xhaferi ka thënë: Ky është i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i cili thotë: "Kush na kërkon, ne i japim" dhe u drejtohet me këtë shokëve të tij, shumica e të cilëve ishin të shëndoshë e pa ndonjë gjymtim, përveçse ishin të varfër, e ai nuk ua ndaloi atë për shkak të shëndetit të tyre. Kjo dëshmon për atë që përmendëm dhe se ai e vlerësoi atë që përmbahet e nuk kërkon, mbi atë që kërkon. Ebu Saidi (r.a.) nuk i kërkoi për këtë arsye, e sikur t'i kërkonte, ai do t'i jepte, pasi ai ua kishte ofruar këtë atij dhe të ngjashmëve me të nga shokët e tij.
Është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu edhe nga rrugë të tjera përveç kësaj, ajo që dëshmon për atë që përmendëm.

٢٧٩٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن المنهال، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا هشام، عن قتادة، عن هلال بن حصن أخي بني مرة بن عباد، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁷⁰⁾. قال ابن أبي داود هذا هو الصحيح.
قال أبو جعفر: فهذا رسول الله ﷺ يقول: "من سألنا أعطيناه" ويخاطب بذلك أصحابه، وأكثرهم صحيح لا زمانة به إلا أنه فقير، فلم يمنعهم منها لصحتهم، فقد دل ذلك على ما ذكرنا وفضّل من استعف ولم يسأل على من سأل، فلم يسأله أبو سعيد ﵁ لذلك، ولو سأله لأعطاه إذ قد كان بذل ذلك له ولأمثاله من أصحابه.
وقد روي عن رسول الله ﷺ أيضا من غير هذا الوجه ما يدل على ما ذكرنا.

#2800

2800 - Na tregoi Junusi, ka thënë: Na tregoi Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Abdurrahman bin Zijad bin En'um, nga Zijad bin Nu'ajm, se ai e ka dëgjuar Zijad bin el-Harith el-Suda'i (r.a.) duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më emëroi udhëheqës mbi popullin tim, e unë i thashë: "O i Dërguari i Allahut! Më jep nga lëmoshat (sadakatë) e tyre." Ai e bëri këtë dhe më shkroi një shkresë për këtë. Pastaj i erdhi një burrë dhe i tha: "O i Dërguari i Allahut! Më jep nga sadakaja." I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Vërtet, Allahu i Madhëruar nuk u mjaftua me gjykimin e një Pejgamberi e as të dikujt tjetër rreth sadakave, derisa Ai Vetë gjykoi për to nga qielli, duke i ndarë ato në tetë pjesë. Nëse ti je nga ato pjesë, do të të jap prej tyre" ⁽⁷¹⁾.
Ka thënë Ebu Xhaferi: Ky el-Suda'i, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e kishte emëruar atë mbi popullin e tij, dhe është e pamundur që ta ketë emëruar ndërkohë që ai kishte ndonjë paaftësi fizike (zamanah). Pastaj, ai i kërkoi nga sadakaja e popullit të tij, e cila është zeqati i tyre ⁽⁷²⁾, dhe ai i dha prej saj, e nuk e ndaloi atë për shkak të shëndetit të trupit të tij.
Pastaj e pyeti burri tjetër pas kësaj, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha: "Nëse je nga pjesët në të cilat Allahu i Madhëruar e ka ndarë sadakanë, do të të jap prej saj." Me këtë, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ktheu gjykimin e sadakave tek ajo ku e ka kthyer Allahu i Madhëruar me fjalën e Tij: {Lëmosha (zeqati) u takon vetëm të varfërve dhe të nevojtarëve...} [et-Teube: 60] ajetin.
Pra, kushdo mbi të cilin bie emri i një kategorie prej atyre kategorive, ai është nga njerëzit e sadakasë të cilëve Allahu i Madhëruar ua ka caktuar atë në Librin e Tij, dhe i Dërguari i Tij në Sunetin e Tij, qoftë ai me paaftësi fizike apo i shëndetshëm. Gjëja më parësore për ne në transmetimet që kemi treguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në kapitullin e parë nga thënia e tij: "Nuk i lejohet sadakaja atij që është i fortë dhe i shëndetshëm", është ajo me të cilën e kemi interpretuar, në mënyrë që kuptimi i saj të mos dalë jashtë ajetit të qartë (muhkem) që përmendëm, e as nga këto hadithe të tjera që kemi transmetuar. Dhe kështu, i gjithë ky kuptim do të jetë një kuptim i vetëm ku pjesët e tij vërtetojnë njëra-tjetrën.
Pastaj, Kabisah bin el-Muharik (r.a.) ka transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) atë që gjithashtu tregon për këtë.

٢٨٠٠ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني عبد الرحمن بن زياد بن أنعم، عن زياد بن نعيم، أنه سمع زياد بن الحارث الصدائي ﵁ يقول: أمّرني رسول الله ﷺ على قومي، فقلت: يا رسول الله! أعطني من صدقاتهم، ففعل وكتب لي بذلك كتابا. فأتاه رجل فقال: يا رسول الله! أعطني من الصدقة. فقال رسول الله ﷺ: "إن الله ﷿ لم يرض بحكم نبي ولا غيره في الصدقات حتى حكم فيها هو من السماء، فجزّأها ثمانية أجزاء، فإن كنت من تلك الأجزاء أعطيتك منها" ⁽⁷¹⁾.
قال أبو جعفر: فهذا الصدائي قد أمّره رسول الله ﷺ على قومه، ومحال أن يكون أمّره وبه زمانة. ثم قد سأله من صدقة قومه، وهي زكاتهم ⁽⁷²⁾ فأعطاه منها، ولم يمنعه منه لصحة بدنه.
ثم سأله الرجل الآخر بعد ذلك، فقال له رسول الله ﷺ: "إن كنت من الأجزاء الذين جزّأ الله ﷿ الصدقة فيهم أعطيتك منها". فرد رسول الله
ﷺ بذلك حكم الصدقات إلى ما ردّها الله ﷿ إليه بقوله: ﴿إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ﴾ [التوبة: ٦٠] الآية.
فكل من وقع عليه اسم صنف من تلك الأصناف فهو من أهل الصدقة الذين جعلها الله ﷿ لهم في كتابه، ورسوله في سنته، زمنا كان أو صحيحا. وكان أولى الأشياء بنا في الآثار التي رويناها عن رسول الله ﷺ في الفصل الأول من قوله: "لا تحل الصدقة لذي مرّة سويّ" ما حملناها عليه، لئلا يخرج معناها من الآية المحكمة التي ذكرنا، ولا من هذه الأحاديث الآخر التي روينا. ويكون معنى ذلك كله معنى واحدا يصدق بعضها بعضا.
ثم قد روى قبيصة بن المخارق ﵁ عن النبي ﷺ ما قد دلّ على ذلك أيضا.

#2801

2801 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Harun bin Ri'abi, nga Kinane bin Nu'ajmi, nga Kabisa bin el-Muharik (r.a.) se ai kishte marrë përsipër një borxh (për pajtimin e njerëzve), kështu që erdhi te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe i kërkoi ndihmë për të. Ai tha:
"Ne do ta shlyejmë atë për ty nga devetë e sadakasë, ose nga bagëtia e sadakasë. O Kabisa! Kërkimi (lypja) është i ndaluar përveçse në tri raste: Një burrë që merr përsipër një borxh (për pajtim), atij i lejohet të kërkojë derisa ta shlyejë atë, e pastaj të ndalet; një burrë që e godet një fatkeqësi e cila ia shkatërron pasurinë, atij i lejohet të kërkojë derisa të sigurojë mjetet e mjaftueshme ⁽⁷³⁾ për jetesë, ose mbijetesë ⁽⁷⁴⁾, e pastaj të ndalet; dhe një burrë që e godet varfëria aq sa tre njerëz të mençur nga
populli i tij dëshmojnë se atij i lejohet kërkimi, derisa të sigurojë mjetet e mjaftueshme për jetesë, ose mbijetesë, e pastaj të ndalet. Çdo kërkim tjetër përveç këtyre është 'suht' (fitim i paligjshëm) ⁽⁷⁵⁾."

٢٨٠١ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن هارون بن رئاب، عن كنانة بن نعيم، عن قبيصة بن المخارق ﵁ أنه تحمّل بحمالة، فأتى النبي ﷺ فسأله فيها فقال: "نخرجها عنك من إبل الصدقة، أو نعم الصدقة. يا قبيصة! إن المسألة حرمت إلا في ثلاث: رجل تحمّل بحمالة، فحلت له المسألة حتى يؤديها، ثم يمسك، ورجل أصابته، جائحة، فاجتاحت ماله، فحلت له المسألة حتى يصيب قواما ⁽⁷³⁾ من عيش، أو سدادا ⁽⁷⁴⁾ من عيش ثم يمسك، ورجل أصابته حاجة حتى تكلم ثلاثة من ذوي الحجا من
قومه أن حلّت له المسألة حتى يصيب قواما من عيش، أو سدادًا من عيش ثم يمسك، وما سوى ذلك من المسألة فهو «سحت» ⁽⁷⁵⁾.

#2802

2802 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Harun bin Riabi, nga Kinane bin Nuajm el-Adevij, nga Kabisa bin el-Muharik, nga Pejgamberi (s.a.v.s.)... ngjashëm me të ⁽⁷⁶⁾.

٢٨٠٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال ثنا سليمان بن حرب قال: ثنا حماد عن هارون بن رئاب عن كنانة بن نعيم العدوي عن قبيصة بن المخارق، عن النبي ﷺ. . . نحوه ⁽⁷⁶⁾.

#2803

2803 - Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar el-Haxhaxh bin el-Minhal, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Harun bin Ri'ab... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, dhe shtoi: "një burrë që ka marrë përsipër një barrë financiare (borxh për pajtim)" ⁽⁷⁷⁾ për popullin e tij, duke synuar me të pajtimin ⁽⁷⁸⁾.

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në këtë hadith i dha leje nevojtarit që të kërkojë për nevojën e tij derisa të sigurojë mjetet e mjaftueshme për jetesë ose mbijetesë. Kjo dëshmon se sadakaja nuk ndalohet për shkak të shëndetit (të mirë) nëse ai që e merr synon me të mbulimin e varfërisë së tij. Ajo ndalohet për të vetëm nëse synon me të diçka tjetër, si shtimin e pasurisë e të ngjashme. Kushdo që e kërkon atë për qëllime të tjera nga tre rastet që i përmendi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në hadithin e Kabisah bin Muharik që përmendëm, ajo është haram (suht) për të. Edhe Semureh ka transmetuar diçka të ngjashme nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).

٢٨٠٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا الحجاج بن المنهال، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن هارون بن رئاب. . . فذكر بإسناده مثله، وزاد «رجل تحمل بحمالة» ⁽⁷⁷⁾ عن قومه أراد بها الإصلاح» ⁽⁷⁸⁾.
فأباح رسول الله ﷺ في هذا الحديث لذي الحاجة أن يسأل لحاجته حتى يصيب قواما من عيش، أو سدادا من عيش. فدلّ ذلك أن الصدقة لا تحرم بالصحة إذا أراد بها الذي تصدق بها عليه سدّ فقره. وإنما تحرم عليه إذا كان يريد بها غير ذلك من التكثر ونحوه، ومن يريد بها ذلك فهو ممن يطلبها لسوى المعاني الثلاث التي ذكرها رسول الله ﷺ في حديث قبيصة بن مخارق الذي ذكرنا فهو عليه سحت وقد روى سمرة مثل ذلك، عن رسول الله ﷺ

#2804

2804
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Affan bin Muslimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Abdylmelik
bin Umejri, nga Zejd bin Ukbeja, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Semure bin Xhundubin, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ka thënë: "Lypja
është gërvishtje me të cilën njeriu gërvisht fytyrën e tij; andaj kush dëshiron le të lërë [gjurmë] në fytyrën e tij, e kush dëshiron le t'i braktisë ato, përveç nëse njeriu i kërkon dikujt me pushtet, ose kërkon për një çështje për të cilën nuk ka rrugëdalje tjetër" ⁽⁷⁹⁾.

٢٨٠٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عفان بن مسلم، قال: ثنا شعبة، عن عبد الملك بن عمير، عن زيد بن عقبة، قال: سمعت سمرة بن جندب، عن النبي ﷺ قال: "السائل كدوح يكدح بها الرجل وجهه، فمن شاء أبقى على وجهه، ومن شاء ترك، إلا أن يسأل الرجل ذا سلطان، أو يسأل في أمر لا يجد منه بدا" ⁽⁷⁹⁾.

#2805

2805 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁸⁰⁾.

٢٨٠٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁸⁰⁾.

#2806

2806
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga
Abdulmelik bin Umejri, nga Zejd bin Ukbe, nga Semure bin Xhundubi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) …
ngjashëm me të ⁽⁸¹⁾.
Ebu
Xhaferi ka thënë: Ky hadith e ka lejuar kërkimin në çdo çështje në të cilën kërkimi është i domosdoshëm,
kështu që u përfshi në këtë ajo që u lejua kërkimi në hadithin e Kabisës, dhe ky hadith shtoi mbi të
gjërat e tjera që janë të domosdoshme. Në këtë qëndron lejimi i kërkimit specifikisht për shkak të nevojës,
e jo për shkak të paaftësisë kronike.
Gjithashtu është transmetuar nga Enesi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) në këtë kuptim, ajo që

٢٨٠٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا أبو عوانة، عن عبد الملك بن عمير، عن زيد بن عقبة، عن سمرة بن جندب، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁸¹⁾.
قال أبو جعفر: فقد أباح هذا الحديث المسألة في كل أمر لا بد من المسألة فيه، فدخل في ذلك ما أبيحت فيه المسألة في حديث قبيصة، وزاد هذا الحديث عليه ما سوى ذلك من الأمور التي لا بدّ منها، وفي ذلك إباحة المسألة بالحاجة خاصة، لا بالزمانة.
وقد روي عن أنس، عن النبي ﷺ في هذا المعنى. ما قد

#2807

2807 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah el-Ensari, ka thënë: Më ka treguar El-Ahdar bin Axhlani, nga Ebu Bekër el-Hanefiu, nga Enes bin Maliku, se një burrë prej ensarëve erdhi te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe e pyeti (i kërkoi diçka), e ai tha: "Vërtet, lypja nuk lejohet përveçse për tre (persona): për një borxh ⁽⁸²⁾ të rëndë, ose për një gjak (shpagim) ⁽⁸³⁾ tmerrues, ose për një varfëri ⁽⁸⁴⁾ dërrmuese" ⁽⁸⁵⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Të gjitha këto çështje janë prej atyre që janë të domosdoshme, kështu që kjo hyn gjithashtu në kuptimin e hadithit të Semures.
Gjithashtu është transmetuar nga Ebu Seid el-Hudriu (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me këtë.

٢٨٠٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن عبد الله الأنصاري، قال: حدثني الأخضر بن عجلان، عن أبي بكر الحنفي، عن أنس بن مالك، أن رجلا من الأنصار أتى النبي ﷺ فسأله، فقال: "إن المسألة لا تصلح إلا لثلاث، لغرم ⁽⁸²⁾ موجع، أو دم مفظع ⁽⁸³⁾، أو فقر مدقع ⁽⁸⁴⁾ " ⁽⁸⁵⁾.
قال أبو جعفر: فكل هذه الأمور، مما لا بد منه، فقد دخل ذلك أيضا في معنى حديث سمرة.
وقد روي عن أبي سعيد الخدري ﵁ عن النبي ﷺ في ذلك أيضا.

#2808

2808 - Na ka treguar Fehd, ai është Ibn Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen b. Er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga Sufjani ⁽⁸⁶⁾, nga Imran el-Bariki, nga Atije b. Sa'di, nga Ebu Saidi, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.):
"Sadakaja nuk i lejohet të pasurit, përveç nëse është në rrugë të Allahut, ose udhëtar (ibnus-sebil), ose nëse ka një fqinj të cilit i jepet sadaka, e pastaj ai (fqinji) ia dhuron atij ose e fton atë." ⁽⁸⁷⁾.

٢٨٠٨ - ما حدثنا فهد هو ابن سليمان، قال: ثنا الحسن بن الربيع، قال: ثنا أبو إسحاق، عن سفيان ⁽⁸⁶⁾، عن عمران البارقي، عن عطية بن سعد، عن أبي سعيد، قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تحل الصدقة لغني إلا أن يكون في سبيل الله، أو ابن السبيل، أو يكون له جار فيتصدق عليه، فيهدي له أو يدعوه" ⁽⁸⁷⁾.

#2809

2809 - Na ka treguar Abdurrahman bin el-Xharudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga Atije, nga Ebu Saidi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁸⁸⁾.

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e lejoi sadakanë për njeriun nëse ai është në rrugën e Allahut ose është udhëtar (ibn es-sebil), dhe kjo i përfshin si të shëndoshët ashtu edhe ata që nuk janë të tillë.

Kjo tregon gjithashtu se sadakaja lejohet për shkak të varfërisë, pavarësisht nëse personi ka ndonjë paaftësi fizike apo jo.

Gjithashtu është transmetuar nga Vehb bin Hanbeshi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.).

٢٨٠٩ - حدثنا عبد الرحمن بن الجارود، قال: ثنا عبيد الله بن موسى، قال: ثنا ابن أبي ليلى، عن عطية، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁸⁸⁾.
فأباح رسول الله ﷺ الصدقة للرجل إذا كان في سبيل الله أو ابن السبيل، فقد جمع ذلك الصحيح وغير الصحيح.
فدل ذلك أيضا على أن الصدقة إنما تحل بالفقر كانت معه الزمانة، أو لم تكن.
وقد روي عن وهب بن خنبش، عن النبي ﷺ.

#2810

2810 - Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mu'al-la bin Mensur, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Jahja bin Seid, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muxhalid, nga Esh-Sha'bi, nga Vehbi, i cili ka thënë: Një burrë erdhi te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndërsa ai ishte duke qëndruar në Arafat dhe i kërkoi rrobën e tij, dhe ai ia dha atë, e ai shkoi me të. Pastaj Pejgamberi (s.a.v.s.) tha: "Vërtet lypja nuk lejohet përveçse për shkak të varfërisë së skajshme ose borxhit të rëndë. Kush u kërkon njerëzve për të shtuar ⁽⁸⁹⁾ pasurinë e tij, ajo do të jetë gërvishtje ⁽⁹⁰⁾ në fytyrën e tij dhe gurë të nxehtë ⁽⁹¹⁾ që i ha nga Xhehenemi; nëse është pak, është pak, e nëse është shumë, është shumë" ⁽⁹²⁾.

Pejgamberi (s.a.v.s.) njoftoi gjithashtu në këtë hadith se lypja lejohet për shkak të varfërisë dhe borxhit, dhe kjo është dëshmi se ajo lejohet veçanërisht për këto dy arsye, dhe në këtë nuk ndryshon gjendja e kohës apo diçka tjetër, dhe tashmë

٢٨١٠ - ما قد حدثنا أبو أمية، قال: ثنا المعلى بن منصور، قال: أخبرني يحيى بن سعيد، قال: أخبرني مجالد عن الشعبي، عن وهب، قال: جاء رجل إلى رسول الله ﷺ وهو واقف بعرفة، فسأله رداءه، فأعطاه إياه، فذهب به، ثم قال النبي ﷺ: "إن المسألة لا تحل إلا من فقر مدقع أو غرم مفظع، ومن سأل الناس ليثري ⁽⁸⁹⁾ به ماله فإنه خموش ⁽⁹⁰⁾ في وجهه ورضف ⁽⁹¹⁾ يأكله من جهنم، إن قليلا فقليل، وإن كثيرا فكثير" ⁽⁹²⁾.
فأخبر النبي ﷺ أيضا في هذا الحديث أن المسألة تحل بالفقر والغرم، فذلك دليل على أنها تحل بهذين المعنيين خاصة، ولا يختلف في ذلك حال الزمن وغيره، وقد

#2811

2811
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhul bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israeli, nga Ebu
Is'haku, nga Habshi bin Xhunade, i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Kush lyp pa qenë
i varfër, ai vetëm se ha thëngjill" ⁽⁹³⁾.

٢٨١١ - حدثنا ابن أبي داود، قال ثنا مخول بن إبراهيم، قال: ثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن حبشي بن جنادة، قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "من سأل من غير فقر، فإنما يأكل الجمر" ⁽⁹³⁾.

#2812

2812 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Israeli ... dhe e ka përmendur me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽⁹⁴⁾.
Ky është Habashiu, i cili e ka treguar këtë nga Pejgamberi (s.a.v.s.), dhe ajo që ka treguar ai përputhet me atë që kanë treguar të tjerët, se kërkimi (lypja) lejohet vetëm në rast varfërie.
Gjithashtu, transmetimet nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për këtë kanë ardhur në formë mutevatir.

٢٨١٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا إسرائيل … فذكر بإسناده مثله ⁽⁹⁴⁾.
فهذا حبشي قد حكى هذا عن النبي ﷺ، فوافق ما حكى من ذلك، ما حكاه الآخرون من أن المسألة إنما تحل بالفقر.
وقد جاءت الآثار أيضا عن رسول الله ﷺ بذلك متواترة.

#2813

2813 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ferjabi (h)

dhe na ka treguar Nasër ⁽⁹⁵⁾ bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, që të dy kanë thënë: Nga Sufjani, nga Hakim bin Xhubejri, nga Muhamed bin Abdurrahman bin Jezid en-Nehaiu, nga babai i tij, nga Ibn Mesudi, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk kërkon robi lypje, ndërkohë që ai ka aq sa i mjafton, veçse ajo do të vijë

si shëmtim, ose gërvishtje, ose plagë në fytyrën e tij në Ditën e Kiametit." U tha: O i Dërguari i Allahut, e çfarë është mjaftueshmëria e tij? Ai tha: "Pesëdhjetë dërhemë ose kundërvlera e tyre në ar" ⁽⁹⁶⁾.

٢٨١٣ - حدثنا الحسين بن نصر، قال: ثنا الفريابي (ح)
وحدثنا نصر ⁽⁹⁵⁾ بن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، قالا جميعا: عن سفيان، عن حكيم بن جبير، عن محمد بن عبد الرحمن بن يزيد النخعي، عن أبيه، عن ابن مسعود قال: قال رسول الله ﷺ: "لا يسأل عبد مسألة، وله ما يغنيه إلا جاءت
شينا، أو كدوحا أو خدوشا في وجهه يوم القيامة". قيل: يا رسول الله، وماذا غناه؟ قال: "خمسون درهما أو حسابها من الذهب" ⁽⁹⁶⁾.

#2814

2814
- Na ka treguar Ahmed bin Halid el-Bagdadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hisham er-Rifa'i, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja
bin Adem, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë. Përveç se ai tha "gërvishtje ⁽⁹⁷⁾ në fytyrën e tij" dhe nuk dyshoi, dhe shtoi: Iu tha Sufjanit: Sikur të ishte nga dikush tjetër përveç Hakimit? Ai tha: Na e ka treguar Zubejdi, nga Muhamed bin Abdurrahman bin Jezid, të njëjtën gjë ⁽⁹⁸⁾.

٢٨١٤ - حدثنا أحمد بن خالد البغدادي، قال: ثنا أبو هشام الرفاعي، قال: ثنا يحيى بن آدم، قال: ثنا سفيان … فذكر بإسناده مثله. غير أنه قال "كدوحا ⁽⁹⁷⁾ في وجهه" ولم يشك، وزاد: فقيل لسفيان: لو كانت من غير حكيم فقال: حدثناه زبيد، عن محمد بن عبد الرحمن بن يزيد، مثله ⁽⁹⁸⁾.

#2815

2815
- Na ka treguar Ebu Bishr er-Raki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ejub bin Suvejd, nga Abdurrahman bin Jezid bin Xhabir, i cili ka thënë: Më ka treguar Rebi'a bin Jezid, nga Ebu Kebshe es-Seluli, i cili ka thënë: Më ka treguar Sehl bin el-Hanthalije (r.a.), i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Kush u kërkon njerëzve (lëmoshë) duke pasur
mjaftueshëm, ai vetëm se po shton prushin e Xhehenemit." Thashë: O i Dërguari i Allahut, çfarë do të thotë të kesh mjaftueshëm? Ai tha: "Të dijë se familja e tij ka aq sa për të ngrënë drekë ose darkë" ⁽⁹⁹⁾.

٢٨١٥ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا أيوب بن سويد، عن عبد الرحمن بن يزيد بن جابر، قال: حدثني ربيعة بن يزيد، عن أبي كبشة السلولي، قال: حدثني سهل بن الحنظلية ﵁، قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "من سأل الناس عن
ظهر غنى، فإنما يستكثر من جمر جهنم". قلت: يا رسول الله، وما ظهر غنى؟ قال: "أن يعلم أن عند أهله ما يغديهم، أو ما يعشيهم" ⁽⁹⁹⁾.

#2816

2816
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer el-Havdi, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej'i,
nga Seid bin Ebi Arube, nga Katade, nga Salim bin Ebi el-Xha'di, nga Ma'dan bin Ebi
Talha, nga Theubani (r.a.) ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kush lyp ndërkohë që ka atë që i mjafton, ajo do të vijë si shëmtim ⁽¹⁰⁰⁾ në fytyrën e tij në Ditën e Kiametit" ⁽¹⁰¹⁾.

٢٨١٦ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو عمر الحوضي، قال: ثنا يزيد بن زريع، عن سعيد بن أبي عروبة، عن قتادة، عن سالم بن أبي الجعد، عن معدان بن أبي طلحة، عن ثوبان ﵁ قال: قال رسول الله ﷺ: "من سأل وله ما يغنيه، جاءت شينًا ⁽¹⁰⁰⁾ في وجهه يوم القيامة" ⁽¹⁰¹⁾.

#2817

2817 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi er-Rixhali, nga Amara bin Gazijeh, nga Abdurrahman bin Ebi Seid el-Hudriu, nga babai i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Kush lyp ndërkohë që ka vlerën e një ukijeje ⁽¹⁰²⁾, ai ka lypur me këmbëngulje ⁽¹⁰³⁾" ⁽¹⁰⁴⁾.

٢٨١٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال: ثنا ابن أبي الرجال، عن عمارة بن غزية، عن عبد الرحمن بن أبي سعيد الخدري، عن أبيه، أن رسول الله ﷺ قال: من سأل وله قيمة أوقية ⁽¹⁰²⁾ فقد ألحف ⁽¹⁰³⁾ " ⁽¹⁰⁴⁾.

#2818

2818
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Salih el-Ezdiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed
bin el-Fudajli, nga Amara bin el-Kaka', nga Ebu Zur'ah, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.): "Kush u kërkon njerëzve pasurinë e tyre për t'u shtuar (për t'u pasuruar), ajo është vetëm thëngjill (zjarr), prandaj le të marrë pak, ose
le të marrë shumë ⁽¹⁰⁵⁾" ⁽¹⁰⁶⁾.

٢٨١٨ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا عبد الرحمن بن صالح الأزدي، قال: ثنا محمد بن الفضيل، عن عمارة بن القعقاع، عن أبي زرعة، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "من سأل الناس أموالهم تكثرا فإنما هو جمر، فليستقل منه، أو ليستكثر ⁽¹⁰⁵⁾ " ⁽¹⁰⁶⁾.

#2819

2819
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Zejd bin Eslemi, nga Ata bin Jesari, nga një burrë prej fisit Beni Esed, i cili ka thënë: U vendosa unë dhe familja ime në Bekia el-Garkad, dhe familja ime më tha: "Shko te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe kërkoji diçka për të ngrënë", dhe filluan të përmendnin nevojën e tyre. Shkova te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe gjeta te ai një burrë që po i kërkonte diçka, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) po thoshte: "Nuk gjej dot asgjë për të të dhënë", dhe burri u largua i zemëruar duke thënë: "Pasha jetën time, ti i jep kujt të duash". Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Ai zemërohet me mua sepse nuk gjej dot asgjë për t'i dhënë. Kushdo prej jush që kërkon ndërkohë që ka një uki ose ekuivalentin e saj, ai ka kërkuar me këmbëngulje (ilhaf)". Esediu tha: Thashë: "Një deve qumështore e jona është më e mirë se një uki". Ai tha: Një uki është dyzet dërhemë. Ai tha: U ktheva dhe nuk
i kërkova asgjë. Më vonë, të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i erdhi elb, rrush i thatë dhe gjalpë, dhe ai na ndau prej tyre derisa Allahu na pasuroi ⁽¹⁰⁷⁾.

٢٨١٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن زيد بن أسلم، عن عطاء بن يسار، عن رجل من بني أسد قال: نزلت أنا وأهلي ببقيع الغرقد، فقال لي أهلي: اذهب إلى رسول الله ﷺ فاسأله لنا شيئا نأكله، وجعلوا يذكرون حاجتهم. فذهبت إلى رسول الله ﷺ فوجدت عنده رجلا يسأله، ورسول الله ﷺ يقول: "لا أجد ما أعطيك"، فولى الرجل وهو مغضب وهو يقول: لعَمري إنك لتفضل من شئت. فقال رسول الله ﷺ: "إنه ليغضب عليّ أن لا أجد ما أعطيه، من سأل منكم وعنده أوقية أو عدلها فقد سألها إلحافا". قال الأسدي: فقلت لَلَقحة لنا خير من أوقية قال: والأوقية أربعون درهما، قال: فرجعت ولم
أسأله. فقدم علي رسول الله ﷺ بعد ذلك بشعير وزبيب وزبد، فقسم لنا منه حتى أغنانا الله ⁽¹⁰⁷⁾.

#2820

2820 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'emmel, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibrahim el-Hexhri, nga Ebu el-Ahvas, nga Abdullah, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Duart janë tri: Dora e Allahut është më e larta, dora e dhënësit është ajo që vjen pas saj, dhe dora e lypësit është më e ulëta deri në Ditën e Kiametit. Prandaj, përmbahuni sa të mundeni, mos u tregoni të pafuqishëm ndaj vetes suaj, dhe nuk do të qortoheni për atë që mjafton (për jetesë). Dhe kur Allahu t'ju japë mirësi, le të shihet ajo tek ju" ⁽¹⁰⁸⁾.

Ka thënë Ebu Xhaferi: Kërkimi (lypja) që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka lejuar në të gjitha këto transmetime është për shkak të varfërisë dhe jo për diçka tjetër.
Saktësimi i këtyre transmetimeve, sipas nesh, kërkon që ai të cilin Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka synuar me thënien e tij: "Sadakaja nuk i lejohet atij që është i fortë dhe i shëndoshë", është i ndryshëm nga ai që ai e ka përjashtuar në hadithin e Vehb bin Hanbesh me thënien e tij: "Përveç në rast të varfërisë dërrmuese ose borxhit të rëndë". Dhe se ai (që i ndalohet) është ai që synon me kërkimin e tij të shtojë pasurinë e tij dhe të pasurohet nga pasuria e sadakasë, në mënyrë që këto transmetime të jenë të sakta, kuptimet e tyre të përputhen dhe të mos bien në kundërshtim.
Ky kuptim, mbi të cilin i kemi mbështetur aspektet e këtyre transmetimeve, është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë. Nëse dikush pyet për kuptimin e hadithit të Omerit, të transmetuar prej tij nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në lidhje me këtë, i cili është...

٢٨٢٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل، قال: ثنا سفيان، عن إبراهيم الهجري، عن أبي الأحوص، عن عبد الله، قال: قال رسول الله ﷺ: "الأيدي ثلاث: فيد الله العليا، ويد المعطي التي تليها، ويد السائل السفلى إلى يوم القيامة، فاستعفف ما استطعت، ولا تعجز عن نفسك، ولا تلام على كفاف وإذا آتاك الله خيرا فليُر عليك" ⁽¹⁰⁸⁾.
قال أبو جعفر: فكانت المسألة التي أباحها رسول الله ﷺ في هذه الآثار كلها هي للفقر لا لغيره.
وكان تصحيح هذه الآثار، عندنا يوجب أن من قصد إليه النبي ﷺ بقوله "لا تحل الصدقة لذي مرة سوي"، هو غير من استثناه من ذلك في حديث وهب بن خنبش بقوله: "إلا من فقر مدقع، أو غرم مفظع" وأنَّه الذي يريد بمسألته أن يكثر ماله، ويستغني من مال الصدقة، حتى تصح هذه الآثار، وتتفق معانيها ولا تتضاد.
وهذا المعنى الذي حملنا عليه وجوه هذه الآثار، هو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى. فإن سأل سائل عن معنى حديث عمر المروي عنه عن رسول الله ﷺ في نحو من هذا. وهو ما

#2821

2821 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Jemani, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shuajbi, nga ez-Zuhriu, i cili ka thënë: Na ka treguar es-Saib bin Jezidi se Huvejtib bin Abdil-Uza e ka njoftuar atë, se Abdullah bin es-Sa'di e ka njoftuar atë, se ai kishte ardhur te Omer bin el-Hatabi (r.a.) gjatë kalifatit të tij, dhe Omeri i tha: "A nuk jam njoftuar se ti po kryen disa punë nga punët e njerëzve (shërbim publik), por kur të jepet paga, ti e refuzon atë?" Ai tha: "Po." Omeri (r.a.) tha: "E çfarë synon me këtë?" Thashë: "Unë kam kuaj e skllevër dhe merrem me tregti, andaj dëshiroj që paga ime të jetë sadaka për muslimanët." Omeri (r.a.) tha: "Mos e bëj këtë, sepse edhe unë kisha dëshiruar atë që dëshirove ti. Pejgamberi (s.a.v.s.) më jepte dhurata e unë i thosha: 'Jepja atij që është më i varfër se unë', derisa një herë më dha pasuri e unë i thashë të njëjtën gjë, atëherë Pejgamberi (s.a.v.s.) tha: 'Merre, bëje pasuri tënden. Çfarë të vjen nga kjo pasuri pa e lakmuar dhe pa e kërkuar, merre, e atë që nuk të vjen (në këtë mënyrë), mos e ndiq me veten tënde'" ⁽¹⁰⁹⁾.

Ai tha: Në këtë hadith ka gjithashtu ndalim të kërkimit (lypjes). Atij iu tha: Kjo nuk bëhet fjalë për pasuritë e sadakasë, por kjo bëhet fjalë për pasuritë që imami (udhëheqësi) ua ndan njerëzve, duke ua ndarë të pasurve dhe të varfërve të tyre. Ashtu siç caktoi Omeri për shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) kur hartoi regjistrat (divanet), ai caktoi pjesë për të pasurit dhe për të varfërit prej tyre. Ato ishin pasuri që u jepeshin njerëzve jo për shkak të varfërisë, por për shkak të të drejtave të tyre në to. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urrejti për Omerin (r.a.), kur i dha atë që i dha prej tyre, thënien e tij: "Jepja atij që është më i varfër se unë". Domethënë: Unë nuk ta dhashë këtë sepse je i varfër, por ta dhashë për një arsye tjetër përveç varfërisë.

Më pas i tha: "Merre dhe bëje pasuri tënden", e kjo tregon gjithashtu se nuk bëhet fjalë për pasuritë e sadakasë; sepse i varfëri nuk duhet të marrë nga sadakatë aq sa për ta bërë atë pasuri (kapital), qoftë kjo me kërkesë prej tij apo pa kërkesë.

Më pas tha: "Çfarë të vjen nga kjo pasuri që ka këtë rregull, pa e lakmuar (gajru mushrif)", domethënë ta marrësh pa lakmi. E lakmia (ishraf) është: të synosh me të atë që të është ndaluar. Dhe thënia e tij "pa lakmuar" mund të nënkuptojë gjithashtu: të mos marrësh nga pasuria e muslimanëve më shumë se sa të takon, sepse kjo do të ishte teprim (israf) në të. Dhe "pa e kërkuar", domethënë: pa kërkuar prej saj atë që nuk të takon. Ky është interpretimi i këtij kapitulli sipas nesh, e Allahu e di më mirë.

Sa i përket asaj që ka ardhur rreth pasurive të sadakasë, ne i kemi sjellë kuptimet e asaj në atë që kemi përmendur më parë në këtë kapitull.

٢٨٢١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو اليمان، قال أنا شعيب، عن الزهري، قال: ثنا السائب بن يزيد أن حويطب بن عبد العزى أخبره، أن عبد الله بن السعدي أخبره، أنه قدم على عمر بن الخطاب ﵁ في خلافته، فقال له عمر: ألم أحدث أنك تلي من أعمال الناس أعمالا، فإذا أعطيت العمالة كرهتها، فقال: نعم. فقال عمر ﵁: فما تريد إلى ذلك؟ قلت: إن لي أفراسا وأعبدا وأنا أتجر، وأريد أن تكون عمالتي صدقة على المسلمين. فقال عمر ﵁: فلا تفعل، فإني قد كنت أردت الذي أردتَ، وقد كان النبي ﷺ يعطيني العطاء فأقول: أعطه من هو أفقر إليه مني، حتى أعطاني مرة مالا: فقلت له ذلك، فقال النبي ﷺ: "خذه فتموله فما جاءك من هذا المال، وأنت غير مشرف، ولا سائل فخذه، وما لا فلا تتبعه نفسك" ⁽¹⁰⁹⁾.
قال: ففي هذا الحديث تحريم المسألة أيضا. قيل له: ليس هذا على أموال الصدقات، إنما هذا على الأموال التي يقسمها الإمام على الناس، فيقسمها على أغنيائهم وفقرائهم. كما فرض عمر لأصحاب رسول الله ﷺ حين دوّن الدواوين، ففرض للأغنياء منهم وللفقراء، فكانت تلك الأموال التي يعطاها الناس، لا من جهة الفقر، ولكن لحقوقهم فيها. فكره رسول الله ﷺ لعمر ﵁، حين أعطاه الذي كان أعطاه منها قوله: "أعطه لمن هو أفقر إليه مني". أي: إني لم أعطك ذلك لأنك فقير، إنما أعطيتك ذلك لمعنى آخر غير الفقر.
ثم قال له خذه، فتموله فدل ذلك أيضا أنه ليس من أموال الصدقات؛ لأن الفقير لا ينبغي له أن يأخذ من الصدقات ما يتخذه مالا، كان ذلك عن مسألة منه أو عن غير مسألة.
ثم قال: فما جاءك من هذا المال الذي هذا حكمه وأنت غير مشرف، أي تأخذه بغير إشراف. والإشراف: أن تريد به ما قد نهيت عنه. وقد يحتمل قوله ولا مشرف أي: ولا تأخذ من أموال المسلمين أكثر مما يجب لك فيها، فيكون سرفا فيها ولا سائل أي: ولا سائل منها ما لا يجب لك. فهذا وجه هذا الباب، عندنا، والله أعلم.
فأما ما جاء في أموال الصدقات فقد أتينا بمعاني ذلك فيما تقدم ذكره، من هذا الباب.

CHAPTER

٣ - باب: المرأة هل يجوز (^١) لها أن تعطي زوجها من زكاة مالها أم لا؟

Kapitulli: A i lejohet gruas t'i japë burrit të saj nga zeqati i pasurisë së saj?

3. Chapter: Can a woman give Zakat from her wealth to her husband?

#2822

2822
- Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar Umar bin Hafs bin Ghiyath, ka thënë: Na ka treguar babai im, nga el-A'mashi, ka thënë:
Më ka treguar Shaqiku, nga Amr bin el-Harithi, nga Zejnebja, bashkëshortja e Abdullahut, ka thënë ⁽¹¹⁰⁾:
E përmenda këtë tek Ibrahimi, dhe më tregoi Ibrahimi, nga Ebu Ubejdeja, nga Amr bin el-Harithi, nga Zejnebja, bashkëshortja e Abdullahut, të njëjtën gjë, ajo tha: Isha në xhami dhe Pejgamberi (s.a.v.s.) më pa në xhami e tha: "Jepni lëmoshë, qoftë edhe nga stolitë tuaja." Zejnebja shpenzonte për Abdullahun dhe për jetimët që ishin nën kujdesin e saj, andaj i tha Abdullahut: Pyete të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) a më mjafton nëse shpenzoj për ty dhe për jetimët nën kujdesin tim si lëmoshë? Ai tha: Pyete ti vetë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.). Kështu, shkova te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe gjeta një grua nga ensarët te dera, që kishte të njëjtën nevojë si unë. Kaloi pranë nesh Bilalli, e unë i thashë: Pyete për ne të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.): A më mjafton të jap lëmoshë për bashkëshortin tim dhe për jetimët nën kujdesin tim? Dhe i thamë: Mos trego kush jemi. Tha: Bilalli hyri dhe e pyeti, e ai (s.a.v.s.) tha: "Kush janë ato të dyja?" Tha: Zejnebja. Tha: "Cila prej Zejnebeve është ajo?" Tha: Bashkëshortja e Abdullahut. Atëherë ai tha: "Po, ajo ka shpërblimin e farefisnisë dhe shpërblimin e lëmoshës" ⁽¹¹¹⁾.
Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup njerëzish ⁽¹¹²⁾ kanë mendimin se gruas i lejohet t'i japë bashkëshortit të saj nga zekati i pasurisë së saj, dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith. Prej atyre që kanë këtë mendim janë Ebu Jusufi dhe Muhamedi, Allahu i mëshiroftë.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata ⁽¹¹³⁾, prej tyre Ebu Hanifja (r.h.), duke thënë: Nuk i lejohet gruas t'i japë bashkëshortit të saj nga zekati i pasurisë së saj, ashtu siç nuk i lejohet atij t'i japë asaj nga zekati i pasurisë së tij. Argumenti i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë lidhur me hadithin e Zejnebes, me të cilin ata argumentuan, ishte se ajo lëmoshë për të cilën i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nxiti në atë hadith, ishte lëmoshë tjetër dhe jo zekat.
Dhe këtë e ka sqaruar ajo që ka

٢٨٢٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا عمر بن حفص بن غياث، قال: ثنا أبي، عن الأعمش، قال: حدثني شقيق، عن عمرو بن الحارث، عن زينب امرأة عبد الله، قال ⁽¹¹⁰⁾: فذكرته لإبراهيم، فحدثني إبراهيم، عن أبي عبيدة، عن عمرو بن الحارث، عن زينب امرأة عبد الله، مثله سواء قالت: كنت في المسجد فرآني النبي ﷺ في المسجد فقال: "تصدقن ولو من حليكن"، وكانت زينب تنفق على عبد الله وأيتام في حجرها فقالت لعبد الله: سل رسول الله ﷺ أيجزئ عني إن أنفقت عليك، وعلى أيتام في حجري من الصدقة؟ قال: سلي أنتِ رسول الله ﷺ. فانطلقت إلى رسول الله ﷺ، فوجدت امرأة من الأنصار على الباب حاجتها مثل حاجتي. فمر علينا بلال، فقلت: سل لنا رسول الله ﷺ: هل يجزئ عني أن أتصدق على زوجي وأيتام في حجري من الصدقة؟ وقلنا: لا تخبر بنا. قالت: فدخل بلال فسأله، فقال من هما؟ قال: زينب، قال أي الزيانب هي؟ قال: امرأة عبد الله؟ فقال: "نعم يكون لها أجر القرابة وأجر الصدقة" ⁽¹¹¹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹¹²⁾ إلى أن المرأة جائز لها أن تعطي زوجها من زكاة مالها، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث وممن ذهب إلى ذلك، أبو يوسف ومحمد رحمهما الله.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹¹³⁾، منهم أبو حنيفة ﵀، فقالوا: لا يجوز للمرأة أن تعطي زوجها من زكاة مالها كما لا يجوز له أن يعطيها من زكاة ماله. وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى في حديث زينب الذي احتجوا به عليهم أن تلك الصدقة التي حض عليها رسول الله ﷺ في ذلك الحديث إنما كانت من غير الزكاة.
وقد بين ذلك ما قد

#2823

2823
- Na tregoi Junusi, i cili tha: Na tregoi Abdullah bin Jusufi, i cili tha: Na tregoi El-Lejthi, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Ubejdullah bin Abdullahu, nga Ra'itah bint Abdullah, gruaja e Abdullah bin Mes'udit. Ajo ishte një grua artizane dhe Abdullah bin Mes'udi nuk kishte pasuri, kështu që ajo shpenzonte për të dhe për fëmijët e tij nga pasuria e saj. Ajo tha: "Pasha Allahun, ti dhe fëmijët e tu më keni penguar nga lëmosha (sadakaja), saqë nuk po mundem të jap asgjë si lëmoshë bashkë me ju." Ai tha: "Nuk do të dëshiroja që ti ta bëje këtë nëse nuk do të kishe shpërblim për të." Atëherë ajo dhe ai e pyetën të Dërguarin e Allahut
(s.a.v.s.), e ajo tha: "O i Dërguari i Allahut! Unë jam një grua me zanat, shes nga ajo që punoj, ndërsa fëmijët e mi dhe burri im nuk kanë asgjë, kështu që ata më kanë preokupuar dhe nuk po jap lëmoshë. A kam shpërblim për ta?" Ai tha: "Ti ke shpërblim për atë që shpenzon për ta, andaj shpenzo për ta" ⁽¹¹⁴⁾.
Në këtë hadith thuhet se ajo lëmoshë ishte nga ato që nuk përfshiheshin në zekat. Kjo Ra'itah është Zejnebi, gruaja e Abdullahut; ne nuk dimë që Abdullahu të ketë pasur grua tjetër përveç saj në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.). Dëshmia se ajo lëmoshë ishte vullnetare (nafile), siç e përmendëm, është thënia e saj: "Isha një grua artizane, punoja me duart e mia dhe shisja nga ajo, e pastaj shpenzoja për Abdullahun."
Thënia e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) që është në këtë hadith dhe në hadithin e parë ishte përgjigje ndaj kësaj pyetjeje të saj. Në këtë hadith të Ra'itah thuhet: "Shpenzoja nga ajo për Abdullahun dhe për fëmijët e tij prej meje."
Dhe ata (dijetarët) janë pajtuar njëzëri (ixhma) se gruas nuk i lejohet të shpenzojë për fëmijët e saj nga zekati i saj. Meqenëse ajo që ka shpenzuar për fëmijët e saj nuk ishte nga zekati, po ashtu edhe ajo që ka shpenzuar për burrin e saj nuk është gjithashtu nga zekati.
Gjithashtu është transmetuar nga Ebu Hurejre, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), ajo që tregon se ajo lëmoshë, të cilën i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia lejoi asaj ta shpenzonte për burrin e saj, ishte tjetër gjë përveç zekatit.

٢٨٢٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال: ثنا الليث، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عبيد الله بن عبد الله، عن رائطة بنت عبد الله امرأة عبد الله بن مسعود وكانت امرأة صنعاء وليس لعبد الله بن مسعود مال، فكانت تنفق عليه وعلى ولده منها. فقالت: لقد شغلتني والله أنت وولدك عن الصدقة، فما أستطيع أن أتصدق معكم بشيء. فقال: ما أحب إن لم يكن لك في ذلك أجر أن تفعلي، فسألت رسول الله
ﷺ هي وهو فقالت: يا رسول الله! إني امرأة ذات صنعة أبيع منها وليس لولدي ولا لزوجي شيء فشغلوني فلا أتصدق، فهل لي فيهم أجر؟. فقال: "لك في ذلك أجر ما أنفقت عليهم، فأنفقي عليهم" ⁽¹¹⁴⁾.
ففي هذا الحديث أن تلك الصدقة مما لم يكن فيه زكاة. ورائطة هذه هي زينب امرأة عبد الله لا نعلم أن عبد الله كانت له امرأة غيرها في زمن رسول الله ﷺ. والدليل على أن تلك الصدقة كانت تطوعا كما ذكرنا قولها كنت امرأة صنعا أصنع بيدي فأبيع من ذلك، فأنفق على عبد الله.
فكان قول رسول الله ﷺ الذي في هذا الحديث، وفي الحديث الأول جوابا لسؤالها هذا. وفي حديث رائطة هذا "كنت أنفق من ذلك على عبد الله، وعلى ولده مني".
وقد أجمعوا على أن المرأة لا يجوز لها أن تنفق على ولدها من زكاتها. فلما كان ما أنفقت على ولدها ليس من الزكاة، فكذلك ما أنفقت على زوجها ليس هو أيضا من الزكاة.
وقد روي أيضا عن أبي هريرة عن رسول الله ﷺ ما يدل على أن تلك الصدقة التي أباح لها رسول الله ﷺ إنفاقها على زوجها كانت من غير الزكاة

#2824

2824 - Na ka treguar Fehd, ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bed, ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Kethir el-Ensari, nga Omer bin Nubjeh el-Ka'bi, nga el-Makburi, nga Ebu Hurejra (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u largua nga namazi i sabahut një ditë, shkoi te gratë në xhami dhe tha: "O ju gra, nuk kam parë dikë me mangësi në mendje dhe fe që t'ua marrë mendtë të zotëve të mendjes më shumë se ju. Dhe pashë se ju jeni shumica e banorëve të Zjarrit në Ditën e Kiametit, andaj afrohuni te Allahu me aq sa mundeni."

Ndër gratë ishte edhe gruaja e Abdullah bin Mes'udit. Ajo u kthye te Abdullah bin Mes'udi (r.a.) dhe e njoftoi për atë që dëgjoi nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe mori stolitë e saj. Ibn Mes'udi (r.a.) tha: "Ku po shkon me këto stoli?" Ajo tha: "Po afrohem me to te Allahu dhe te i Dërguari i Tij, që mbase Allahu nuk më bën prej banorëve të Zjarrit." Ai tha: "Më jep ato, mjerë ti, jepi lëmoshë për mua dhe për fëmijët e mi." Ajo tha: "Jo, pasha Allahun, derisa të shkoj te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)." Shkoi të kërkonte leje te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Ata thanë: "O i Dërguari i Allahut! Kjo është Zejnebja që kërkon leje." Ai tha: "Cila prej Zejnebeve është?" Thanë: "Gruaja e Abdullah bin Mes'udit." Ajo hyri te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe tha: "Dëgjova prej teje një fjalë, u ktheva te Ibn Mes'udi dhe ia tregova, pastaj mora stolitë e mia që të afrohem me to te Allahu (xh.sh.) dhe te ti, me shpresë se Allahu nuk do të më bëjë prej banorëve të Zjarrit. Ibn Mes'udi (r.a.) tha: 'Jepi ato lëmoshë për mua dhe për djemtë e mi, sepse ne jemi vendi (meritues) për to.' Unë i thashë: 'Derisa të marr leje nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).'" I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Jepi ato lëmoshë për të dhe për djemtë e tij, sepse ata janë vendi (meritues) për to" ⁽¹¹⁵⁾.

٢٨٢٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا إسماعيل بن أبي كثير الأنصاري، عن عمر بن نُبيه الكعبي، عن المقبري، عن أبي هريرة ﵁، أن رسول الله ﷺ انصرف من الصبح يوما، فأتى على النساء في المسجد فقال: "يا معشر النساء ما رأيت من ناقصات عقل ودين أذهب بعقول ذوي الألباب منكن، وإني قد رأيت أنكن أكثر أهل النار يوم القيامة، فتقربَن إلى الله بما استطعتُن". وكان في النساء امرأة عبد الله بن مسعود، فانقلبت إلى عبد الله بن مسعود ﵁ فأخبرته بما سمعت من رسول الله ﷺ وأخذت حليًا لها. فقال ابن مسعود ﵁ أين تذهبين بهذا الحلي؟ فقالت: أتقرب به إلى الله وإلى رسوله، لعل الله أن لا يجعلني من أهل النار. قال هلمي بذلك ويلك تصدقي به عليّ وعلى ولدي فقالت: لا والله حتى أذهب به إلى رسول الله ﷺ فذهبت تستأذن على رسول الله ﷺ، فقالوا: يا رسول الله! هذه زينب تستأذن، فقال: "أي الزيانب هي؟ " قالوا: امرأة عبد الله بن مسعود. فدخلت على النبي ﷺ فقالت: إني سمعت منك مقالة، فرجعت إلى ابن مسعود فحدثته، فأخذت حليي أتقرب به إلى الله ﷿ وإليك رجاء أن لا يجعلني الله من أهل النار. فقال ابن مسعود ﵁: تصدقي به عليّ وعلى بني، فإنّا له موضع، فقلت له: حتى أستأذن رسول الله صلى الله
عليه وسلم. فقال رسول الله ﷺ: "تصدقي به عليه وعلى بنيه، فإنهم له موضع" ⁽¹¹⁵⁾.

#2825

2825 - Na ka treguar El-Husejn bin El-Hukem El-Hibrij, i cili ka thënë: Na ka treguar Asim bin Ali, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Xhafer, i cili ka thënë: Më ka njoftuar [Amr] bin Ebi Amr, nga Ebu Seid El-Makburij, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹¹⁶⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Ebu Hurejra (r.a.) sqaroi në këtë hadith se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) me fjalën e tij: "Jepni lëmoshë", kishte për qëllim sadakanë vullnetare (tetavu) e cila shlyen mëkatet. Dhe në hadithin e tij thuhet: Ajo erdhi me stolitë e saj te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe tha: O i Dërguari i Allahut, merre këtë që të afrohem me të tek Allahu i Madhëruar dhe te i Dërguari i Tij. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha asaj: "Jepja atë si lëmoshë Abdullahut dhe bijve të tij, sepse ata janë vendi i duhur për të". Kjo ishte lëmoshë me të gjitha stolitë, dhe kjo është nga sadakaja vullnetare e jo nga zeqati; sepse zeqati nuk e bën obligim dhënien e të gjithë pasurisë, por e bën obligim dhënien e një pjese të saj.
Kjo gjithashtu është argument për pavlefshmërinë e interpretimit të Ebu Jusufit (r.h.) dhe të atyre që ndoqën mendimin e tij lidhur me hadithin e parë. U bë e qartë me atë që përmendëm se në hadithin e Zejnebes nuk ka asgjë që tregon se gruaja i jep burrit të saj nga zeqati i pasurisë së saj nëse ai është i varfër. Ne e kërkojmë gjykimin e kësaj më pas përmes metodës së analogjisë (te'amul) dhe dëshmive të parimeve bazë (usul). E shqyrtuam këtë dhe gjetëm se, me pajtimin e tyre, burri nuk i jep gruas së tij nga zeqati i pasurisë së tij, edhe nëse ajo është e varfër, dhe ajo nuk është në këtë pikë si të tjerët; sepse ne shohim që motrës i jep vëllai i saj nga zeqati i tij nëse ajo është e varfër, edhe nëse vëllai e ka obligim të shpenzojë për të, dhe ajo nuk del me këtë nga gjykimi i atij që i jepet zeqati.
Kështu u vërtetua se ajo që e ndalon burrin nga dhënia e zeqatit të pasurisë së tij gruas së tij nuk është detyrimi i shpenzimit (nefakas) ndaj saj, por është shkaku (lidhja) që ekziston mes tij dhe asaj. Kjo u bë si shkaku që ekziston mes tij dhe prindërve të tij në ndalimin e dhënies së zeqatit atyre. Pasi u vërtetua me atë që përmendëm se shkaku i gruas që e ndaloi burrin e saj t'i jepte nga zeqati i pasurisë së tij edhe nëse ajo ishte e varfër, është si shkaku mes tij dhe prindërve të tij që e ndalon atë t'u japë atyre nga zeqati i tij edhe nëse ata janë të varfër, dhe pamë që edhe prindërit nuk i japin atij nga zeqati i tyre nëse ai është i varfër, atëherë shkaku që ishte mes tij dhe prindërve të tij e ndalon atë t'u japë atyre zeqat dhe i ndalon ata t'i japin atij zeqat. Po ashtu edhe shkaku mes burrit dhe gruas, meqë e ndalonte atë t'i jepte asaj zeqat, e ndalon edhe atë t'i japë atij zeqat.
Ne kemi parë që ky shkak mes burrit dhe gruas ndalon pranimin e dëshmisë së secilit prej tyre për tjetrin, kështu që ata u bënë në këtë si të afërmit me gjak (dhul-rehim el-muharrem), dëshmia e të cilëve nuk lejohet për njëri-tjetrin. Gjithashtu pamë se asnjëri prej tyre nuk mund të tërhiqet nga ajo që i ka dhuruar tjetrit, sipas mendimit të atij që lejon tërheqjen nga dhurata mes të afërmve. Meqenëse bashkëshortët në atë që përmendëm janë trajtuar si të afërmit me gjak sa i përket ndalimit të pranimit të dëshmisë dhe tërheqjes nga dhurata, ata janë në analogji (te'amul) po ashtu edhe sa i përket dhënies së zeqatit të secilit prej tyre për tjetrin.
Kjo është analogjia në këtë kapitull, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Allahu i Madhëruar e mëshiroftë.

٢٨٢٥ - حدثنا الحسين بن الحكم الحبري، قال: ثنا عاصم بن علي، قال: ثنا إسماعيل بن جعفر، قال: أخبرني [عمرو] بن أبي عمرو، عن أبي سعيد المقبري عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹¹⁶⁾.
قال أبو جعفر: فبين أبو هريرة ﵁ في هذا الحديث أن رسول الله ﷺ إنما أراد بقوله: "تصدقن" الصدقة التطوع التي تكفر الذنوب. وفي حديثه قال: فجاءت بحلي لها إلى رسول الله ﷺ، فقالت: يا رسول الله، خذ هذا أتقرب به إلى الله ﷿ وإلى رسوله. فقال لها رسول الله ﷺ: تصدقي به على عبد الله، وعلى بنيه، فإنهم له موضع، فكان ذلك على الصدقة بكل الحلي، وذلك من التطوع لا من الزكاة؛ لأن الزكاة لا توجب الصدقة بكل المال، وإنما توجب الصدقة بجزء منه.
فهذا أيضا دليل على فساد تأويل أبي يوسف ﵀ ومن ذهب إلى قوله للحديث الأول. فقد بطل بما ذكرنا أن يكون في حديث زينب ما يدل على أن المرأة تعطي
زوجها من زكاة مالها إذا كان فقيرا. وإنما نلتمس حكم ذلك بعد من طريق النظر وشواهد الأصول، فاعتبرنا ذلك، فوجدنا المرأة باتفاقهم لا يعطيها زوجها من زكاة ماله، وإن كانت فقيرة، ولم تكن في ذلك كغيرها؛ لأنا رأينا الأخت يعطيها أخوها من زكاته إذا كانت فقيرة وإن كان على أخيها أن ينفق عليها، ولم تخرج بذلك من حكم من يعطى من الزكاة.
فثبت بذلك أن الذي يمنع الزوج من إعطاء زوجته من زكاة ماله ليس هو وجوب النفقة لها عليه، ولكنه السبب الذي بينه وبينها، فصار ذلك كالسبب الذي بينه وبين والديه في منع ذلك إياه من إعطائهما من الزكاة. فلما ثبت بما ذكرنا أن سبب المرأة الذي منع زوجها أن يعطيها من زكاة ماله وإن كانت فقيرة، هو كالسبب الذي بينه وبين والديه الذي يمنعه من إعطائهما من زكاته وإن كانا فقيرين، ورأينا الوالدين لا يعطيانه أيضا من زكاتهما، إذا كان فقيرا، فكان الذي بينه وبين والديه من السبب يمنعه من إعطائهما من الزكاة، ويمنعهما من إعطائه من الزكاة. فكذلك السبب الذي بين الزوج والمرأة، لما كان يمنعه من إعطائها من الزكاة، كان أيضا يمنعها من إعطائه من الزكاة.
وقد رأينا هذا السبب بين الزوج والمرأة يمنع من قبول شهادة كل واحد منهما لصاحبه، فجعلا في ذلك كذوي الرحم المحرم الذي لا تجوز شهادة كل واحد منهما لصاحبه. ورأينا أيضا كل واحد منهما لا يرجع فيما وهب لصاحبه في قول من يجيز الرجوع في الهبة فيما بين القريبين. فلما كان الزوجان فيما ذكرنا قد جعلا كذوي الرحم
المحرم فيما منع فيه من قبول الشهادة، ومن الرجوع في الهبة كانا في النظر أيضا في إعطاء كل واحد منهما صاحبه من الزكاة كذلك.
فهذا هو النظر في هذا الباب، وهو قول أبي حنيفة رحمه الله تعالى.

CHAPTER

٤ - باب: الخيل السائمة هل فيها صدقة أم لا؟

Kapitulli: A ka zeqat për kuajt që kullosin?

4. Chapter: Is there Zakat on pasturing horses?

#2826

2826 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin el-Muhtar, nga Suhejl bin Ebi Salih, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i përmendi kuajt dhe tha: "Ata janë për tre lloj njerëzish: për një njeri janë shpërblim, për një tjetër janë mbulesë (mbrojtje), dhe për një tjetër janë barrë (mëkat). Sa i përket atij për të cilin janë mbulesë, ai është njeriu që i mban ata për nder dhe bukuri, dhe nuk harron të drejtën e shpinës dhe të barkut të tyre, si në vështirësi ashtu edhe në lehtësi." ⁽¹¹⁷⁾.

٢٨٢٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا معلى بن أسد: قال ثنا عبد العزيز بن المختار، عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي هريرة، أن رسول الله ﷺ ذكر الخيل فقال: "هي لثلاثة: لرجل أجر، ولرجل سترٌ، وعلى رجل وزرٌ، فأما الذي هي له ستر، فالرجل يتخذها تكرما وتجملا، ولا ينسى حق ظهورها وبطونها في عسرها ويسرها" ⁽¹¹⁷⁾.

#2827

2827
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Zejd bin Eslemi, nga Ebu
Salih es-Semmani, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të, përveçse ai ka thënë: "Dhe nuk e ka harruar të drejtën
e Allahut në qafat e tyre e as në shpinat e tyre" ⁽¹¹⁸⁾. Vetëm.

٢٨٢٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن زيد بن أسلم، عن أبي صالح السمان، عن أبي هريرة عن رسول الله ﷺ … مثله غير أنه قال: "ولم ينس حق الله في رقابها ولا في ظهورها" ⁽¹¹⁸⁾. فقط.

#2828

2828 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Hisham bin Sa'di, nga Zejd bin Eslemi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të ⁽¹¹⁹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽¹²⁰⁾ shkuan drejt mendimit për detyrueshmërinë e sadakasë (zekatit) për kuajt nëse ata janë meshkuj dhe femra dhe pronari i tyre synon shtimin e tyre,
dhe argumentuan për detyrueshmërinë e zekatit për ta me fjalën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Dhe nuk e harroi të drejtën e Allahut në to".
Ata thanë: Në këtë ka argument se Allahu ka një të drejtë në to, dhe ajo është si e drejta e Tij në pasuritë e tjera në të cilat zekati është i detyrueshëm, dhe argumentuan për këtë me atë që transmetohet nga Omer bin el-Hatabi (r.a.).

٢٨٢٨ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال حدثني هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم … فذكر بإسناده مثله ⁽¹¹⁹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹²⁰⁾ إلى وجوب الصدقة في الخيل إذا كانت ذكورا وإناثا وكان صاحبها يلتمس نسلها، واحتجوا في إيجابهم الزكاة فيها بقول رسول الله ﷺ "ولم ينس حق الله فيها". قالوا: ففي هذا دليل على أن الله فيها حقا، وهو كحقه في سائر الأموال التي تجب فيها الزكاة واحتجوا في ذلك بما روي عن عمر بن الخطاب ﵁.

#2829

2829
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Muhamed bin Esma, i cili ka thënë: Na ka treguar
Xhuvejrije, nga Maliku, nga Ez-Zuhriu, se Es-Saib bin Jezidi e ka njoftuar atë, duke thënë: E kam parë babanë tim duke vlerësuar
vlerën e kuajve dhe duke ia dhënë zeqatin e tyre Omer bin el-Hatabit (r.a.) ⁽¹²¹⁾.

٢٨٢٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الله بن محمد بن أسماء، قال: ثنا جويرية، عن مالك، عن الزهري، أن السائب بن يزيد أخبره، قال: رأيت أبي يقوّم الخيل ويدفع صدقتها إلى عمر بن الخطاب ﵁ ⁽¹²¹⁾.

#2830

2830
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasib bin Nasih, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Katadeja, nga Enes bin Maliku, se Omeri (r.a.) merrte dhjetë (dirhemë) për kalin (arab) dhe pesë për kalin e ngarkesës (birun) ⁽¹²²⁾.

٢٨٣٠ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن قتادة، عن أنس بن مالك، أن عمر ﵁ كان يأخذ من الفرس عشرة، ومن البرذون خمسة ⁽¹²²⁾.

#2831

2831 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Umar dhe el-Haxhaxh bin el-Minhal, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hammad bin Salama ... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽¹²³⁾.
Dhe prej atyre që kanë shkuar drejt këtij mendimi janë gjithashtu Abu Hanifa dhe Zufari, Allahu i mëshiroftë.
Ndërsa të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽¹²⁴⁾,
prej tyre Abu Jusufi dhe Muhammed bin el-Hasani, Allahu i mëshiroftë, të cilët kanë thënë: Nuk ka aspak sadaka për kuajt
që kullosin lirshëm. Argumenti i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë lidhur me atë që ata argumentuan
për mendimin e tyre nga thënia e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "dhe nuk e harroi të drejtën e Allahut në to", ishte se mund të jetë që
kjo e drejtë të jetë një e drejtë tjetër përveç zekatit, sepse është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ajo që

٢٨٣١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عمر، والحجاج بن المنهال، قالا: ثنا حماد بن سلمة … فذكر بإسناده مثله ⁽¹²³⁾.
وممن ذهب إلى هذا القول أيضا، أبو حنيفة، وزفر رحمهما الله.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹²⁴⁾، منهم أبو يوسف، ومحمد بن الحسن رحمهما الله، فقالوا: لا صدقة في الخيل السائمة البتة. وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى فيما احتجوا به لقولهم من قول رسول الله ﷺ: "ولم ينس حق الله فيها"، أنه قد يجوز أن يكون ذلك الحق حقا سوى الزكاة، فإنه قد روي عن رسول الله ﷺ ما

#2832

2832
- Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik bin Abdullahu, nga Ebu Hamza, nga Amiri, nga Fatima bint Kajs, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Në pasuri ka të drejtë (obligim) përveç zeqatit", dhe lexoi këtë ajet: {Mirësia nuk është të ktheni fytyrat tuaja...} [El-Bekare: 177] deri në fund të ajetit ⁽¹²⁵⁾.
Kur pamë se në pasuri është caktuar një e drejtë përveç zeqatit, ekziston mundësia që ajo e drejtë të cilën e ka përmendur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për kuajt të jetë gjithashtu ajo e drejtë.
Një argument tjetër është se zeqati në hadithin që kemi transmetuar nga Ebu Hurejra (r.a.), është vetëm për kuajt e lidhur, e jo për kuajt që kullosin lirshëm. Një argument tjetër është se ne kemi parë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka përmendur edhe devetë që kullosin lirshëm gjithashtu dhe ka thënë se në to ka një të drejtë. Ai u pyet se cila është ajo e drejtë? Ai tha: "Lejimi i çiftëzimit të mashkullit të tyre, huazimi i kovës së tyre dhe dhurimi i qumështit të tyre."

٢٨٣٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا شريك بن عبد الله، عن أبي حمزة، عن عامر، عن فاطمة بنت قيس، عن النبي ﷺ أنه قال: "في المال حق سوى الزكاة"، وتلا هذه الآية ﴿لَيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ﴾ [البقرة: ١٧٧] إلى آخر الآية ⁽¹²⁵⁾.
فلما رأينا المال قد جعل فيه حق سوى الزكاة احتمل أن يكون ذلك الحق الذي ذكره رسول الله ﷺ في الخيل هو ذلك الحق أيضا.
وحجة أخرى أن الزكاة في الحديث الذي رويناه عن أبي هريرة ﵁، إنما هو في الخيل المرتبطة، لا في الخيل السائمة وحجة أخرى إنا قد رأينا رسول الله ﷺ ذكر الإبل السائمة أيضا فقال فيها حق، فسئل عن ذلك الحق ما هو؟ فقال: "إطراق فحلها، وإعارة دلوها، ومنيحة سمينها".

#2833

2833 - Na ka treguar për këtë Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ⁽¹²⁶⁾.
Meqenëse edhe te devetë ka një të drejtë tjetër përveç zeqatit, ekziston mundësia që kështu të jetë edhe me kuajt.
Sa i përket asaj me të cilën ata argumentuan nga ajo që kemi transmetuar prej Omer bin el-Hatabit (r.a.), kjo nuk përbën argument për ta as sipas nesh; sepse Omeri nuk e mori atë prej tyre si diçka që ishte e detyrueshme për ta.
Shkakun -për të cilin Omer bin el-Hatabi e mori atë prej tyre- e ka sqaruar Harithe bin Mudarrabi.

٢٨٣٣ - حدثنا بذلك، إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن أبي الزبير عن جابر، عن النبي ﷺ … ⁽¹²⁶⁾.
فلما كانت الإبل أيضا فيها حق غير الزكاة احتمل أن يكون كذلك الخيل.
وأما ما احتجوا به مما رويناه عن عمر بن الخطاب ﵁، فلا حجة لهم فيه أيضا عندنا؛ لأن عمر لم يأخذ ذلك منهم على أنه واجب عليهم.
وقد بين السبب -الذي من أجله أخذ ذلك منهم عمر بن الخطاب-، حارثة بن مضرب.

#2834

2834 - Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Kasim, i njohur si Suhajm el-Harrani, ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga Harithe bin Mudarrabi, i cili ka thënë: Kam bërë haxhin me Omer bin el-Hatabin (r.a.), dhe i erdhën disa nga paria e njerëzve të Shamit e i thanë: O prijës i besimtarëve! Ne kemi fituar kafshë dhe pasuri, andaj merr nga pasuritë tona një sadaka me të cilën të na pastrosh dhe të jetë zeqat për ne. Ai tha: Kjo është diçka që nuk e kanë bërë dy ata që ishin para meje, por pritni derisa t'i pyes muslimanët. Ai i pyeti shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), në mesin e të cilëve ishte Ali bin Ebi Talibi (r.a.), dhe ata thanë: Mirë është. Ndërsa Aliu (r.a.) po heshtte e nuk po fliste me ta. Omeri i tha: Çfarë ke, o Ebu el-Hasan, që nuk flet? Ai tha: Ata të këshilluan, dhe nuk ka asgjë të keqe në atë që thanë, nëse nuk bëhet obligim (vaxhib) dhe as xhizje e rregullt me të cilën ata detyrohen. Ai tha: Kështu ai mori për çdo rob dhjetë, për çdo kalë dhjetë, për çdo hixhin ⁽¹²⁷⁾ tetë, dhe për çdo birdhaun ose mushkë pesë dërhemë në vit, dhe u dha atyre furnizim çdo muaj; për kalin dhjetë dërhemë, për hixhinin tetë, për mushkën pesë-pesë, dhe për skllavin dy xheribë në çdo muaj ⁽¹²⁸⁾.

Ky hadith tregon se ajo që Omeri (r.a.) mori prej tyre, për shkak të së cilës e mori, nuk ishte zeqat, por ishte sadaka që nuk është zeqat. Omeri (r.a.) u kishte thënë atyre: "Kjo është diçka që nuk e kanë bërë dy ata që ishin para meje", duke pasur parasysh të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe Ebu Bekrin (r.a.).

Kjo tregon se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe Ebu Bekri (r.a.) nuk merrnin sadaka nga kuajt që ishin në praninë e tyre, dhe askush nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) nuk e kundërshtoi Omerin për atë që tha. Fjala e Aliut drejtuar Omerit (r.a.): "Ata të këshilluan, nëse nuk bëhet xhizje e rregullt dhe haraç i detyrueshëm", tregon këtë.

Pranimi i kësaj nga ana e Omerit tregon se Omeri mori prej tyre atë që mori vetëm sepse ata i kërkuan atij ta merrte prej tyre, që ta shpërndante në sadaka, dhe se ata kanë të drejtë ta ndalojnë atë kurdo që të dëshirojnë. Pastaj Omeri (r.a.) ndoqi të njëjtën rrugë edhe me robërit ashtu si me kuajt, dhe kjo nuk ishte argument se për robërit që nuk janë për tregti është obligim sadakaja, por kjo ishte një dhurim vullnetar nga zotërinjtë e tyre duke e dhënë atë ⁽¹²⁹⁾.

Është transmetuar nga Aliu (r.a.) nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Ju kam falur (liruar) nga sadakaja e kuajve dhe e skllevërve."

٢٨٣٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن القاسم المعروف بسُحيم الحراني، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو إسحاق، عن حارثة بن مضرب، قال: حججت مع عمر بن الخطاب ﵁، فأتاه أشراف من أشراف أهل الشام، فقالوا: يا أمير المؤمنين! إنا قد أصبنا دواب وأموالا، فخذ من أموالنا صدقة تطهرنا بها، وتكون لنا زكاة. فقال: هذا شيء لم يفعله اللذان كانا قبلي، ولكن انتظروا حتى أسأل المسلمين، فسأل أصحاب رسول الله ﷺ، فيهم علي بن أبي طالب ﵁ فقالوا: حسن، وعلي ﵁ ساكت لم يتكلم معهم. فقال: ما لك يا أبا الحسن لا تتكلم؟ فقال: قد أشاروا عليك، ولا بأس بما قالوا، إن لم يكن أمرًا واجبًا ولا جزيةً راتبةً يؤخذون بها. قال: فأخذ من كل عبد عشرة، ومن كل فرس عشرة، ومن كل هجين ⁽¹²⁷⁾ ثمانية، ومن كل برذون أو بغل خمسة دراهم في السنة، ورزقهم كل شهر، والفرس عشرة دراهم، والهجين ثمانية، والبغل خمسة خمسة، والمملوك جريبين في كل شهر ⁽¹²⁸⁾.
فدلّ هذا الحديث على أن ما أخذ منهم عمر ﵁ من أجله، ما كان أخذ منهم في ذلك، أنه لم يكن زكاة ولكنها صدقة غير زكاة. وقد قال لهم عمر ﵁ إن هذا شيء لم يفعله اللذان كانا قبلي يعني رسول الله ﷺ وأبا بكر ﵁.
فدل ذلك على أن رسول الله ﷺ وأبا بكر ﵁ لم يأخذا مما كان بحضرتهما من الخيل صدقة، ولم ينكر على عمر ما قال من ذلك أحد من أصحاب رسول الله ﷺ. ودلّ قول علي لعمر ﵄: قد أشاروا عليك، إن لم يكن جزية راتبة، وخراجا واجبا.
وقبول عمر ذلك منه أن عمر إنما كان أخذ منهم ما أخذ منهم بسؤالهم إياه أن يأخذه منهم، فيصرفه في الصدقات، وأن لهم منع ذلك منه متى أحبوا، ثم سلك عمر ﵁ بالعبيد أيضا في ذلك مسلك الخيل، ولم يكن ذلك بدليل على أن العبيد الذين لغير التجارة تجب فيهم صدقة وإنما كان ذلك على التبرع من مواليهم بإعطاء ذلك ⁽¹²⁹⁾.
وقد روي عن علي ﵁ عن رسول الله ﷺ أنه قال: "عفوت لكم عن صدقة الخيل والرقيق".

#2835

2835 - Na tregoi për këtë, Fehd-i, i cili ka thënë: Na tregoi Omer b. Hafsi, i cili ka thënë: Na tregoi babai im, nga el-A'meshi, i cili ka thënë: Na tregoi Ebu Is'haku, nga Asim b. Damre, nga Aliu (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ⁽¹³⁰⁾.

٢٨٣٥ - حدثنا بذلك، فهد قال: ثنا عمر بن حفص، قال: ثنا أبي، عن الأعمش، قال: ثنا أبو إسحاق، عن عاصم بن ضمرة، عن علي ﵁ عن النبي ﷺ ⁽¹³⁰⁾.

#2836

2836 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjani dhe Sheriku, nga Ebu Is'haku, nga el-Harithi, nga Aliu (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtin (hadith) ⁽¹³¹⁾.

٢٨٣٦ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا سفيان، وشريك، عن أبي إسحاق، عن الحارث، عن علي ﵁، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹³¹⁾.

#2837

2837 - Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Is'hak bin Ebi Abbad, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Tahman, nga Ebu Is'haku, nga el-Harithi, nga Aliu (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹³²⁾.
Kjo gjithashtu mohon që te kuajt të ketë sadaka (zekat). E nëse dikush thotë: Ai ka bashkërenduar me këtë edhe skllevërit, e meqenëse kjo nuk mohon që sadakaja të jetë e detyrueshme për skllevërit nëse ata janë për tregti, po ashtu kjo nuk mohon që zekati të jetë i detyrueshëm për kuajt nëse ata janë kullotës (sa'ime).
Dhe ashtu siç ishte thënia e tij: "Ju kam falur sadakanë e skllevërve" që ka të bëjë vetëm me sadakanë e skllevërve për shërbim në veçanti, po ashtu thënia e tij: "Ju kam falur sadakanë e kuajve" ka të bëjë vetëm me kuajt e kalërimit në veçanti. Atij i thuhet: Kjo mund të mbartë atë që përmende, por nëse bie poshtë mohimi i zekatit me këtë hadith, ai mohohet me atë që përmendëm para tij nga hadithi i Harithes; sepse në të thuhet se Aliu i ka thënë Omerit atë që kemi përmendur, e kjo tregon se kuptimi i kësaj thënieje të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) te Aliu (r.a.) ishte mohimi i zekatit prej tyre, edhe nëse janë kullotës.
Është transmetuar gjithashtu nga Ebu Hurejra (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.) diçka me kuptim të afërt me kuptimin e hadithit të Asimit dhe el-Harithit nga Aliu (r.a.).

٢٨٣٧ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا يعقوب بن إسحاق بن أبي عباد، قال: ثنا إبراهيم بن طهمان، عن أبي إسحاق، عن الحارث، عن علي ﵁، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹³²⁾.
فذلك أيضا ينفي أن تكون في الخيل صدقة. فإن قال قائل: فقد قرن مع ذلك الرقيق، فلما كان ذلك لا ينفي أن تكون الصدقة واجبة في الرقيق إذا كانوا للتجارة، فكذلك لا ينفي ذلك أن تكون الزكاة واجبة في الخيل إذا كانت سائمة.
وكما كان قوله: "قد عفوت لكم عن صدقة الرقيق" إنما هو على صدقة الرقيق للخدمة خاصة، فكذلك قوله: "قد عفوت لكم عن صدقة الخيل" إنما هو على خيل الركوب خاصة. قيل له: هذا يحتمل ما ذكرته، وإذا بطل أن تنتفي الزكاة بهذا الحديث انتفت بما ذكرنا قبله مما في حديث حارثة؛ لأن فيه أن عليا قال لعمر ما قد ذكرنا، فدل ذلك أن معنى قول رسول الله ﷺ هذا كان عند علي ﵁ على نفي الزكاة منها، وإن كانت سائمة.
وقد روي عن أبي هريرة ﵁ عن النبي ﷺ ما معناه قريب من معنى حديث عاصم، والحارث عن علي ﵁.

#2838

2838
- Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubeja, nga Abd
ullah bin Dinari, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Sulejman bin Jesarin duke treguar, nga Irak bin Maliku, nga Ebu
Hurejra (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Muslimani nuk e ka detyrë të japë sadaka për skllavin e tij e as për kalin e tij." ⁽¹³³⁾.

٢٨٣٨ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن عبد الله بن دينار، قال سمعت سليمان بن يسار يحدث، عن عراك بن مالك، عن أبي هريرة ﵁، عن النبي ﷺ قال: "ليس على المسلم في عبده ولا في فرسه صدقة" ⁽¹³³⁾.

#2839

2839 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi dhe Seid bin Amiri, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Abdullah bin Dinari, nga Sulejmani, nga Iraku, nga Ebu Hurejra (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹³⁴⁾.

٢٨٣٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال ثنا وهب، وسعيد بن عامر، قالا: ثنا شعبة، عن عبد الله بن دينار، عن سليمان، عن عراك، عن أبي هريرة ﵁، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹³⁴⁾.

#2840

2840 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abdullah bin Dinari ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹³⁵⁾.

٢٨٤٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال ثنا سفيان، عن عبد الله بن دينار … فذكر بإسناده مثله ⁽¹³⁵⁾.

#2841

2841 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Abdullah bin Dinari... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin [hadith] ⁽¹³⁶⁾.

٢٨٤١ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن قال: ثنا القعنبي، قال: ثنا مالك، عن عبد الله بن دينار … فذكر بإسناده مثله ⁽¹³⁶⁾.

#2842

2842 - Më tregoi Muhamed bin Isa bin Fulajh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esved en-Nadr bin Abdyl-Xhebbar,
nga Sulejmani - Ahmed bin Aliu ka thënë: Ai është i biri i Bilal bin Fulajhit - nga Abdullah bin Dinari...
dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽¹³⁷⁾.

٢٨٤٢ - حدثني محمد بن عيسى بن فليح، قال: ثنا أبو الأسود النضر بن عبد الجبار، عن سليمان، قال أحمد بن علي: هو ابن بلال بن فليح، عن عبد الله بن دينار … فذكر بإسناده مثله ⁽¹³⁷⁾.

#2843

2843 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Usame bin Zejd el-Lejthi, nga Mekhuli, nga Iraku ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹³⁸⁾.

٢٨٤٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني أسامة بن زيد الليثي، عن مكحول، عن عراك … فذكر بإسناده مثله ⁽¹³⁸⁾.

#2844

2844 - Na ka treguar Rebi el-Muedhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejd, nga Huthejm bin Irak, nga babai i tij... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm ⁽¹³⁹⁾.
Pasi që në asgjë nga ajo që përmendëm prej këtyre transmetimeve nuk kishte argument për detyrueshmërinë e zekatit për kuajt që kullosin lirshëm, dhe në to kishte diçka që e mohon zekatin prej tyre, u vërtetua përmes saktësimit të këtyre transmetimeve mendimi i atyre që nuk shohin zekat në to. Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve.
Sa i përket anës së tij nga rruga e arsyes, ne kemi parë se ata që e bëjnë detyrim zekatin në to, nuk e bëjnë detyrim derisa ato të jenë meshkuj dhe femra nga të cilat pronari kërkon pasardhësit e tyre, ndërsa zekati nuk është detyrim vetëm për meshkujt e tyre, as vetëm për femrat e tyre. Ndërsa zekatet për të cilat ka pajtim te bagëtia që kullot lirshëm, janë detyrim për devetë, lopët dhe delet, qofshin ato të gjitha meshkuj apo femra.
Kur u barazua gjykimi i vetëm meshkujve në këtë, dhe gjykimi i vetëm femrave, dhe gjykimi i meshkujve dhe femrave bashkë, dhe duke qenë se vetëm meshkujt e kuajve dhe vetëm femrat e tyre nuk kanë zekat, kështu është edhe në aspektin e arsyes për femrat dhe meshkujt e tyre kur bashkohen, nuk ka zekat në to.
Një argument tjetër është se ne kemi parë që mushkat dhe gomarët nuk kanë zekat edhe nëse kullosin lirshëm, ndërsa devetë, lopët dhe delet kanë zekat kur kullosin lirshëm, kurse mospajtimi është vetëm për kuajt. Deshëm të shohim se cilës prej dy llojeve i ngjajnë më shumë, që t'ia bashkëngjisim gjykimin e tyre gjykimit të tyre. Pamë se kuajt janë thundrakë, po ashtu edhe gomarët dhe mushkat janë thundrakë, ndërsa bagëtia si lopët, delet dhe devetë janë me shputa, kështu që thundraku i ngjan më shumë thundrakut sesa atij me shputë. Me këtë u vërtetua se nuk ka zekat për kuajt, ashtu siç nuk ka zekat për gomarët dhe mushkat.
Ky është mendimi i Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.), dhe ky është mendimi më i dashur për ne, dhe kjo është transmetuar edhe nga Said bin el-Musejjib.

٢٨٤٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حماد بن زيد، عن خثيم بن عراك، عن أبيه … فذكر بإسناده مثله ⁽¹³⁹⁾.
فلما لم يكن في شيء مما ذكرنا من هذه الآثار دليل على وجوب الزكاة في الخيل السائمة، وكان فيها ما ينفي الزكاة منها ثبت بتصحيح هذه الآثار قول الذين لا يرون فيها زكاة فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر، فإنا رأينا الذين يوجبون فيها الزكاة لا يوجبونها حتى تكون ذكورا وإناثا يلتمس منها صاحبها نسلها، ولا تجب الزكاة في ذكورها خاصة، ولا في إناثها خاصة، وكانت الزكوات المتفق عليها في المواشي السائمة تجب في الإبل والبقر والغنم ذكورا كانت كلها أو إناثا.
فلما استوى حكم الذكور خاصة في ذلك، وحكم الإناث خاصة وحكم الذكور والإناث، وكانت الذكور من الخيل خاصة، والإناث، منها خاصة لا تجب فيها زكاة، كان كذلك في النظر للإناث منها والذكور إذا اجتمعت، لا تجب فيها زكاة.
وحجة أخرى أنا قد رأينا البغال والحمير لا زكاة فيها وإن كانت سائمة، والإبل والبقر والغنم فيها الزكاة إذا كانت سائمة، وإنما الاختلاف في الخيل. فأردنا أن ننظر في أي الصنفين هي به أشبه، فنعطف حكمه على حكمه فرأينا الخيل ذوات حوافر، وكذلك الحمير والبغال هي ذوات حوافر أيضا، وكانت المواشي من البقر والغنم والإبل ذوات أخفاف، فذو الحافر بذي الحافر أشبه منه بذي الخف. فثبت بذلك أن لا زكاة في الخيل، كما لا زكاة في الحمير والبغال.
وهذا قول أبي يوسف ومحمد رحمهما الله، وهو أحب القولين إلينا، وقد روي ذلك عن سعيد بن المسيب.

#2845

2845 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Abdullah bin Dinari, i cili ka thënë: I thashë Seid bin el-Musejjibit: "A ka sadaka (zekat) për mushkat?" Ai tha: "A ka sadaka për kuajt?" ⁽¹⁴⁰⁾.

٢٨٤٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن عبد الله بن دينار قال: قلت لسعيد بن المسيب أعلى البراذين صدقة؟ فقال: أو على الخيل صدقة؟ ⁽¹⁴⁰⁾.

CHAPTER

٥ - باب الزكاة هل يأخذها الإمام أم لا؟

Kapitulli: A duhet ta marrë zeqatin imami?

5. Chapter: Should the Imam collect the Zakat?

#2846

2846
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Humejdi, nga el-Hasani, nga Uthman bin Ebi el-Asi (r.a.), se delegacioni i Thekifit erdhi te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe ai u tha atyre: "Nuk do të mblidheni (për luftë) ⁽¹⁴¹⁾ dhe as nuk do t'ju merret e dhjeta ⁽¹⁴²⁾" ⁽¹⁴³⁾.

٢٨٤٦ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن حميد، عن الحسن، عن عثمان بن أبي العاص ﵁، أن وفد ثقيف قدموا على رسول الله ﷺ فقال لهم: "لا تحشروا ⁽¹⁴¹⁾ ولا تعشروا ⁽¹⁴²⁾ " ⁽¹⁴³⁾.

#2847

2847 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Zaideja, nga Israil bin Junusi, nga Ibrahim bin Muhaxhir el-Bexheliu, nga Amër bin Hurejthi, nga Seid bin Zejd bin Amër bin Nufejli (r.a.), i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "O ju arabë, falënderoni Allahun, sepse Ai ua ka hequr të dhjetat (ushurin)." ⁽¹⁴⁴⁾.

٢٨٤٧ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا عبد الرحمن بن صالح، قال: ثنا ابن أبي زائدة، عن إسرائيل بن يونس، عن إبراهيم بن مهاجر البجلي، عن عمرو بن حريث، عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل ﵁ قال: قال رسول الله ﷺ: "يا معشر العرب احمدوا الله، إذ رفع عنكم العشور" ⁽¹⁴⁴⁾.

#2848

2848
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Ahmad, i cili ka thënë: Na ka treguar Isra'ili, nga Ibrahim bin el-Muhaxhir, nga një burrë që i ka treguar atij, nga Amr bin Hurejth, nga Said bin Zejd, i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽¹⁴⁵⁾.

٢٨٤٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا إسرائيل، عن إبراهيم بن المهاجر، عن رجل حدثه، عن عمرو بن حريث، عن سعيد بن زيد قال سمعت رسول الله ﷺ يقول … فذكر مثله ⁽¹⁴⁵⁾.

#2849

2849
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi dhe el-Himmani, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu
el-Ahvesi, nga Ata bin es-Saibi, nga Harb bin Ubejdullahu, nga gjyshi i tij (nga nëna), nga babai i tij,
ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Muslimanët nuk kanë detyrim për ushur (taksën e dhjetë), ushuri është vetëm për
dhimmitë (ehludh-dhimmeh)" ⁽¹⁴⁶⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽¹⁴⁷⁾
kanë menduar se imami nuk ka të drejtë të dërgojë te muslimanët dikë që merr përsipër mbledhjen e sadakave të tyre, por
muslimanët janë të lirë të zgjedhin: nëse duan, ia japin ato imamit që ai t'i shpërndajë në vendet që
Allahu i Madhëruar e ka urdhëruar, e nëse duan, i shpërndajnë vetë në ato vende. Imami nuk ka të drejtë t'ua marrë
ato pa pëlqimin e tyre. Ata argumentuan për këtë me këto transmetime që kemi treguar nga i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) dhe me atë që transmetohet nga Omer bin el-Hatabi (r.a.).

٢٨٤٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا علي بن معبد، والحماني، قالا: ثنا أبو الأحوص، عن عطاء بن السائب، عن حرب بن عبيد الله، عن جده أبي أمه، عن أبيه، قال: قال رسول الله ﷺ: "ليس على المسلمين عشور، إنما العشور على أهل الذمة" ⁽¹⁴⁶⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹⁴⁷⁾ إلى أن الإمام ليس له أن يبعث على المسلمين من يتولى أخذ صدقاتهم، ولكن المسلمين بالخيار إن شاءوا أدوها إلى الإمام فتولى وضعها في مواضعها التي أمره الله ﷿ بها، وإن شاءوا فرقوها في تلك المواضع. وليس للإمام أن يأخذها منهم بغير طيب أنفسهم، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار التي رويناها عن رسول الله ﷺ وبما روي عن عمر بن الخطاب ﵁.

#2850

2850 - Ashtu siç na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Sufjani, nga Amru, nga Muslim bin Jesar, i cili ka thënë: I thashë Ibn Omerit: "A u merrte Omeri të dhjetën (ushrin) muslimanëve?" Ai tha: "Jo" ⁽¹⁴⁸⁾.
Të tjerët i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽¹⁴⁹⁾, duke thënë: Imamit i takon t'ua lërë pronarëve të pasurisë dhënien e sadakasë së pasurive të tyre, derisa t'i vendosin ato në vendet e tyre, por gjithashtu imami ka të drejtë të dërgojë mbledhës të zekatit për to, në mënyrë që t'u marrin të dhjetën dhe të marrin zekatin prej tyre.

Argumenti kundër ithtarëve të mendimit të parë ishte se e dhjeta (ushri) të cilën i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e hoqi nga muslimanët, ishte e dhjeta që merrej në kohën e injorancës (Xhahilijetit), e cila është ndryshe nga zekati, dhe ata e quanin atë "el-meks" (taksë e padrejtë), dhe kjo është ajo për të cilën Ukbe bin Amir ka transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.).

٢٨٥٠ - كما قد حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: أنا سفيان، عن عمرو، عن مسلم بن يسار، قال قلت لابن عمر، أكان عمر يعشر المسلمين؟ قال: لا ⁽¹⁴⁸⁾.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁴⁹⁾، فقالوا: للإمام أن يولي أصحاب الأموال صدقات أموالهم، حتى يضعوها مواضعها، وللإمام أيضا أن يبعث عليها مصدقين، حتى يعشروها، ويأخذوا الزكاة منها. وكان من الحجة على أهل المقالة الأولى لهم، أن العشر الذي كان رسول الله ﷺ رفعه عن المسلمين، هو العشر الذي كان يؤخذ في الجاهلية، وهو خلاف الزكاة، وكانوا يسمونه المكس، وهو الذي روى عقبة بن عامر فيه عن النبي ﷺ

#2851

2851
- Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahim, nga Muhamed
bin Is'hak, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Abdurrahman bin Shumase, nga Ukbe bin Amir,
i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk hyn në Xhenet mbledhësi i taksave të paligjshme (sahibu meks)" ⁽¹⁵⁰⁾. Domethënë: taksambledhësi (ashiri).
Kjo është taksa (ushri) që u është hequr muslimanëve, ndërsa zeqati jo. Dhe kjo është sqaruar gjithashtu.

٢٨٥١ - ما قد حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: ثنا عبد الرحيم، عن محمد بن إسحاق، عن يزيد بن أبي حبيب، عن عبد الرحمن بن شماسة، عن عقبة بن عامر، قال: قال رسول الله ﷺ: "لا يدخل الجنة صاحب مكس" ⁽¹⁵⁰⁾. يعني: عاشرا
فهذا هو العشر المرفوع عن المسلمين، وأما الزكاة، فلا. وقد بين ذلك أيضا.

#2852

2852
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Ata bin es-Saibi, nga Harb bin Ubejdullahu, nga një burrë prej dajave të tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e kishte caktuar atë përgjegjës për sadakanë (zekatin), ia kishte mësuar Islamin dhe e kishte njoftuar se çfarë duhej të merrte. Ai tha: "O i Dërguari i Allahut! Tërë Islamin e mësova, përveç sadakasë; a t'u marr të dhjetën (ushurin) muslimanëve?" I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Të dhjetën (ushurin) ua marrin vetëm hebrenjve dhe të krishterëve" ⁽¹⁵¹⁾.
Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e dërgoi atë për mbledhjen e sadakasë dhe e urdhëroi që të mos u merrte të dhjetën muslimanëve, duke i thënë: "Të dhjetat (ushuri) janë vetëm për hebrenjtë dhe të krishterët."
Kjo tregon se të dhjetat (ushuri) që u hoqën për muslimanët janë diçka tjetër nga zekati. Dhe këtë e sqaron gjithashtu...

٢٨٥٢ - ما قد حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا حماد، عن عطاء بن السائب، عن حرب بن عبيد الله، عن رجل من أخواله أن رسول الله ﷺ استعمله على الصدقة، وعلمه الإسلام، وأخبره بما يأخذ فقال: يا رسول الله! كل الإسلام قد علمته إلا الصدقة، أفأعشر المسلمين؟ فقال رسول الله ﷺ: "إنما يعشر اليهود والنصارى" ⁽¹⁵¹⁾.
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ بعثه على الصدقة، وأمره أن لا يعشر المسلمين، وقال له: إنما العشور على اليهود والنصارى.
فدل ذلك أن العشور المرفوعة عن المسلمين، هي خلاف الزكاة. ومما يبين ذلك أيضا

#2853

2853
- Husejn bin Nasr na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar El-Ferjabi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ata bin es-Saib, nga Harb bin Ubejdullah eth-Thekafi, nga daja i tij prej fisit Bekr bin Vail, i cili ka thënë: Erdha te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe e pyeta për devetë dhe delet, a t'u jap ushurin (të dhjetën)? Ai tha: "Ushuri (e dhjeta) është vetëm për hebrenjtë dhe të krishterët, ndërsa nuk është për myslimanët" ⁽¹⁵²⁾.
Kjo tregon se ushuri që nuk është mbi myslimanët, i cili merret nga hebrenjtë dhe të krishterët, është ndryshe nga zeqati; sepse ajo që merret nga të krishterët dhe hebrenjtë prej kësaj është vetëm një e drejtë për myslimanët që është detyrë mbi ta, si xhizja që është detyrë për ta mbi ata, ndërsa zeqati nuk është ashtu sepse ai merret vetëm si pastrim për pronarin e pasurisë, dhe ai shpërblehet për dhënien e tij. Ndërsa hebrenjtë dhe të krishterët, ajo që merret prej tyre nga ushuri nuk është pastrim për ta, e as nuk shpërblehen për të. Prandaj, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e hoqi atë që merret prej tyre për të cilën nuk kanë shpërblim, dhe e la atë mbi hebrenjtë dhe të krishterët.

٢٨٥٣ - أن حسين بن نصر حدثنا، قال: ثنا الفريابي، قال: أنا سفيان، عن عطاء بن السائب، عن حرب بن عبيد الله الثقفي، عن خال له من بكر بن وائل، قال: أتيت النبي ﷺ فسألته عن الإبل والغنم أعشرهن؟ قال: "إنما العشور على اليهود والنصارى، وليس على المسلمين" ⁽¹⁵²⁾.
فدل هذا على أن العشر الذي ليس على المسلمين المأخوذ من اليهود والنصارى هو خلاف الزكاة؛ لأن ما يؤخذ من النصارى واليهود من ذلك إنما هو حق للمسلمين واجب عليهم، كالجزية الواجبة لهم عليهم والزكاة ليست كذلك لأنها إنما تؤخذ طهارة لرب المال، وهو مثاب على أدائها. واليهود والنصارى ليس ما يؤخذ منهم من العشر طهارة لهم، ولا هم مثابون عليه. فرفع رسول الله ﷺ ما يؤخذ منهم مما لا ثواب لهم عليه، وأقر ذلك على اليهود والنصارى.

#2854

2854 - Na ka treguar Abu Bakra dhe Ibrahim bin Marzuk, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Abi Dhi'b, nga Abdurrahman bin Mehran, se Omer bin Abdulaziz i ka shkruar Ejub bin Shurahbil-it: "Merr nga muslimanët një dinar për çdo dyzet dinarë, dhe nga ithtarët e Librit një dinar për çdo njëzet dinarë nëse ata dëshirojnë (të tregtojnë), pastaj mos merr asgjë prej tyre derisa të plotësohet viti, sepse unë e kam dëgjuar këtë nga dikush që e kam dëgjuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) duke e thënë këtë" ⁽¹⁵³⁾.
Në këtë hadith, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka urdhëruar mbledhësit e zekatit që të marrin nga pasuritë e muslimanëve atë që përmendëm, dhe nga pasuritë e banorëve nën mbrojtje (ehludh-dhimmeh) atë që përshkruam.
Dhe është transmetuar nga Omer bin el-Hatabi (r.a.) diçka që përputhet me këtë.

٢٨٥٤ - حدثنا أبو بكرة، وإبراهيم بن مرزوق، قالا ثنا أبو عامر، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن عبد الرحمن بن مهران، أن عمر بن عبد العزيز، كتب إلى أيوب بن شرحبيل: أن خذ من المسلمين من كل أربعين دينارا دينارا، ومن أهل الكتاب من كل عشرين دينارا دينارا إذا كانوا يريدونها، ثم لا تأخذ منهم شيئا حتى رأس الحول، فإني سمعت ذلك ممن سمعه من النبي ﷺ، يقول ذلك ⁽¹⁵³⁾.
ففي هذا الحديث أمر رسول الله ﷺ للمصدقين أن يأخذوا من أموال المسلمين ما ذكرنا، ومن أموال أهل الذمة ما وصفنا.
وقد روي عن عمر بن الخطاب ﵁ ما قد وافق هذا

#2855

2855 - Na ka treguar Abu Bishr al-Raqqi, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'adh bin Mu'adh al-Anbari, nga Ibn Awn, nga Anas bin Sirin, i cili ka thënë: Anas bin Malik dërgoi njeri të më thërriste, por unë u vonova. Pastaj dërgoi përsëri dhe unë shkova tek ai. Ai më tha: Unë mendoja se po të të urdhëroja të kafshoje një gur kështu e kështu për të kërkuar pëlqimin tim, ti do ta bëje. Zgjodha për ty një punë, por ti e urrejtje atë, apo të të shkruaj sunetin e Omerit (r.a.)? Thashë: Më shkruaj sunetin e Omerit (r.a.). Ai tha: Atëherë shkroi: Merr nga muslimanët një dërhem për çdo dyzet dërhemë, nga pjesëtarët e dhimmit (ahl al-dhimma) një dërhem për çdo njëzet dërhemë, dhe nga ata që nuk kanë dhimma (marrëveshje mbrojtjeje) një dërhem për çdo dhjetë dërhemë. Thashë: Kush janë ata që nuk kanë dhimma? Tha: Bizantinët (Rrumët) që vinin nga Shami ⁽¹⁵⁴⁾.

Kur Omeri (r.a.) e bëri këtë në prani të shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe askush nuk e kundërshtoi, kjo u bë argument dhe ixhma (konsensus) prej tyre. Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve (ethereve).

Sa i përket anës së arsyes (analogjisë), ne kemi parë se ata nuk ndryshojnë në mendimin se Imamit i takon të dërgojë njerëz te pronarët e bagëtive që kullosin lirshëm, derisa të marrë prej tyre sadakanë (zekatin) e bagëtive të tyre kur ajo bëhet obligim, dhe po ashtu vepron me frutat e tyre, e pastaj i vendos ato në vendet e zekatit sipas asaj që e ka urdhëruar Allahu i Madhëruar; këtë nuk e refuzon askush nga muslimanët.

Rrjedhimisht, analogjia mbi këtë është që edhe pjesa tjetër e pasurisë si ari, argjendi dhe mallrat e tregtisë të jenë po ashtu.

Ndërsa kuptimi i fjalës së të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Nuk ka ushur (taksa të dhjetat) mbi muslimanët, ushurët janë vetëm mbi hebrenjtë dhe të krishterët", është sipas asaj që kam shpjeguar më parë në këtë kapitull, dhe kam dëgjuar Abu Bakrah ta tregojë këtë nga Abu Umar al-Darir.

E gjithë kjo është thënia e Abu Hanifes, Abu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.).

Është transmetuar edhe nga Yahya bin Adam në tefsirin e fjalës së Pejgamberit (s.a.v.s.): "Nuk ka ushur mbi muslimanët, ushurët janë vetëm mbi hebrenjtë dhe të krishterët", një kuptim tjetër nga ai që përmendëm, e që është: Muslimanëve nuk u bëhet obligim asgjë për shkak të kalimit të tyre pranë tagrambledhësit (ashirit) me pasurinë e tyre, që nuk do të ishte obligim mbi ta edhe po të mos kalonin pranë tij; sepse ata e kanë obligim zekatin në çfarëdo gjendje që të jenë. Ndërsa hebrenjtë dhe të krishterët, po të mos kalonin me pasuritë e tyre pranë tagrambledhësit, nuk do t'u bëhej obligim asgjë në to.

Pra, ajo që u hoq nga muslimanët është ajo që e bën obligim vetë kalimi me pasuri pranë tagrambledhësit, ndërsa kjo nuk u hoq nga hebrenjtë dhe të krishterët.

٢٨٥٥ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا معاذ بن معاذ العنبري، عن ابن عون، عن أنس بن سيرين، قال: أرسل إليّ أنس بن مالك فأبطأت عنه ثم أرسل إلي فأتيته، فقال إني كنت أرى لو أمرتك أن تعض على حجر كذا وكذا ابتغاء مرضاتي لفعلت، اخترت لك عملا فكرهته، أو أكتب لك سنة عمر ﵁؟ قال: قلت اكتب لي سنة عمر ﵁ قال: فكتب خذ من المسلمين من أربعين درهما درهما، ومن أهل الذمة من كل عشرين درهما درهما، وممن لا ذمة له من كل عشرة دراهم درهما. قال: قلت، من لا ذمة له؟ قال: الروم كانوا يقدمون من الشام ⁽¹⁵⁴⁾.
فلما فعل عمر ﵁ هذا بحضرة أصحاب رسول الله ﷺ فلم ينكره عليه أحد منكر، كان ذلك حجة وإجماعا منهم عليه. فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر، فإنا قد رأيناهم أنهم لا يختلفون أن للإمام أن يبعث إلى أرباب المواشي السائمة حتى يأخذ منهم صدقة مواشيهم إذا وجبت فيها الصدقة، وكذلك يفعل في ثمارهم ثم يضع ذلك في مواضع الزكوات على ما أمره به ﷿ لا يأبى ذلك أحد من المسلمين.
فالنظر على ذلك أن تكون بقية الأموال من الذهب والفضة وأموال التجارات كذلك.
فأما معنى قول رسول الله ﷺ: "ليس على المسلمين عشور إنما العشور على اليهود والنصارى". فعلى ما قد فسرته فيما تقدم من هذا الباب وقد سمعت أبا بكرة يحكي ذلك عن أبي عمر الضرير.
وهذا كله قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد ﵏.
وقد روي عن يحيى بن آدم في تفسير قول النبي ﷺ: "ليس على المسلمين عشور، إنما العشور على اليهود والنصارى" معنى غير المعنى الذي ذكرنا، وذلك أنه قال: إن المسلمين لا يجب عليهم بمرورهم على العاشر في أموالهم ما لم يكن واجبا عليهم لو لم يمروا بها عليه؛ لأن عليهم الزكاة على أي حال كانوا عليها. واليهود والنصارى لو لم يمروا بأموالهم على العاشر لم يجب عليهم فيها شيء.
فالذي رفع عن المسلمين، هو الذي يوجبه المرور بالمال على العاشر، ولم يرفع ذلك عن اليهود والنصارى.

CHAPTER

٦ - باب ذوات العوار (^١) هل تؤخذ في صدقات المواشي أم لا؟

Kapitulli: A merren kafshët me të meta në zeqatin e bagëtive?

6. Chapter: Are defective animals taken as Zakat for livestock?

#2856

2856
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajd bin Kasib, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn
Ujejne, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Aisheja, e cila ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) dërgoi një mbledhës zeqati në fillim të
Islamit dhe i tha: "Merr devenë e moshuar ⁽¹⁵⁵⁾, devenë e re dhe ato me të meta, dhe mos merr pasurinë më të çmuar të njerëzve ⁽¹⁵⁶⁾." Hishami tha: "Mendoj se kjo u bë për t'i afruar ata, pastaj Suneti u vendos ndryshe pas kësaj."

٢٨٥٦ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد بن كاسب، قال: ثنا ابن عيينة، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة قالت: بعث النبي ﷺ مصدقا في أول الإسلام فقال: خذ الشارف ⁽¹⁵⁵⁾ والبكر وذوات العيب، ولا تأخذ حرزات الناس ⁽¹⁵⁶⁾. قال هشام أرى ذلك ليستألفهم ثم جرت السنة بعد ذلك.

#2857

2857 - Na ka treguar Ahmed b. Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakubi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vakiu, nga Hishami, nga babai i tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ngjashëm me këtë ⁽¹⁵⁷⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽¹⁵⁸⁾ kanë ndjekur këtë transmetim dhe kanë thënë: Kështu duhet të marrë mbledhësi i zekatit.
Të tjerë ⁽¹⁵⁹⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Nuk merret në zekat ajo që ka të meta, por merret mesatarja ⁽¹⁶⁰⁾ e pasurisë, dhe kanë argumentuar për këtë me atë që.

٢٨٥٧ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب، قال: ثنا وكيع، عن هشام، عن أبيه، عن النبي ﷺ نحوه ⁽¹⁵⁷⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹⁵⁸⁾ إلى تقليد هذا الخبر، وقالوا: هكذا ينبغي للمصدق أن يأخذ.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁵⁹⁾، فقالوا: لا يأخذ في الصدقات ذات عيب، وإنما يأخذ عدلا ⁽¹⁶⁰⁾ من المال واحتجوا في ذلك بما.

#2858

2858
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah el-Ensari, i cili ka thënë: Më ka treguar babai im, nga Thumame bin Abdullah, nga Enesi, se Ebu Bekër es-Siddiku (r.a.), kur u bë halif, e dërgoi Enes bin Malikun (r.a.) në Bahrejn dhe i shkroi këtë letër: "Ky është detyrimi (domethënë sadakaja) që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua ka bërë obligim muslimanëve, me të cilin Allahu (xh.sh.) e ka urdhëruar të Dërguarin e Tij (s.a.v.s.). Atij prej besimtarëve që i kërkohet sipas rregullit, le ta japë, e atij që i kërkohet më shumë se aq, le të mos e japë." Pastaj i përmendi detyrimet e sadakasë dhe tha: "Nuk merret si sadaka kafsha e moshuar, as ajo me të meta, e as cjapi i kopesë ⁽¹⁶¹⁾⁽¹⁶²⁾."

٢٨٥٨ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا محمد بن عبد الله الأنصاري، قال: حدثني أبي، عن ثمامة بن عبد الله، عن أنس أن أبا بكر الصديق ﵁ لما استخلف وجه أنس بن مالك ﵁ إلى البحرين، فكتب له هذا الكتاب: هذه فريضةٌ يعني الصدقة التي فرض رسول الله ﷺ على المسلمين التي أمر الله ﷿ بها رسوله ﷺ. فمن سئلها من المؤمنين على وجهها فليعطها، ومن سئل فوقها فلا يعطه، فذكر فرائض الصدقة وقال: لا يؤخذ في الصدقة هرمة، ولا ذات عوار، ولا تيس الغنم ⁽¹⁶¹⁾⁽¹⁶²⁾.

#2859

2859
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hakem bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Hamza, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Davudi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ez-Zuhriu, nga Ebu Bekr bin Muhamed bin Amr bin Hazmi, nga babai i tij,
nga gjyshi i tij: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) shkroi një letër drejtuar banorëve të Jemenit, në të cilën ishin obligimet (fara'id) dhe sunetet, dhe shkroi në të: "Në zekat nuk merret kafsha e moshuar, as ajo me të meta, dhe as cjapi i deleve" ⁽¹⁶³⁾.
Kështu ishin letrat e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), të Ebu Bekrit dhe Omerit (r.a.) që pasonin pas tij, dhe letrat e Aliut (r.a.) pas kësaj. Ajo që përmendëm tregon për shfuqizimin e asaj që ishte në hadithin e Aishes (r.a.), me të cilin filluam përmendjen në këtë kapitull.
Në të ka gjithashtu diçka që tregon për përparësinë e saj me atë që transmetuam pas saj, që është thënia e Aishes (r.a.): I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dërgonte mbledhës zekati në fillimet e Islamit dhe e urdhëroi atë për këtë, por kjo u shfuqizua me atë që kemi përmendur në letrën e Ebu Bekrit drejtuar Enesit dhe në letrën e Amr bin Hazmit.
Dhe ky është i gjithë mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٢٨٥٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الحكم بن موسى، قال: ثنا يحيى بن حمزة، قال: ثنا سليمان بن داود، قال: حدثني الزهري، عن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن أبيه،
عن جده: أن رسول الله ﷺ كتب كتابا إلى أهل اليمن فيه الفرائض والسنن، فكتب فيه: "لا يؤخذ في الصدقة هرمة، ولا ذات عوار، ولا تيس الغنم" ⁽¹⁶³⁾.
فهكذا كانت كتب رسول الله ﷺ، وأبي بكر وعمر ﵃ تجري من بعده، وكتب علي ﵁ من بعد ذلك. فدل ما ذكرنا على نسخ ما في حديث عائشة ﵂ الذي بدأنا بذكره في هذا الباب.
وفيه أيضا ما يدل على تقديمه بما رويناه بعده، وهو قول عائشة ﵂: إن رسول الله ﷺ: كان يبعث مصدقا في صدر الإسلام، فأمره بذلك، ونسخ ذلك بما قد ذكرنا في كتاب أبي بكر لأنس، وفي كتاب عمرو بن حزم.
وهذا كله قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٧ - باب زكاة ما يخرج (^١) من الأرض

Kapitulli: Zeqati i asaj që nxjerr toka

7. Chapter: Zakat on what the earth produces

#2860

2860 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevriu, nga Amër bin Jahja el-Maziniu, nga babai i tij, nga Ebu Seid el-Hudriu (r.a.), i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.):
"Nuk ka sadaka (zekat) për më pak se pesë evsuk (ngarkesa), nuk ka sadaka për më pak se pesë deve ⁽¹⁶⁴⁾, dhe nuk ka sadaka për më pak se pesë uki (unza argjendi)" ⁽¹⁶⁵⁾.

٢٨٦٠ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان الثوري، عن عمرو بن يحيى المازني، عن أبيه، عن أبي سعيد الخدري ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "ليس فيما دون خمسة أوسق صدقة، وليس فيما دون خمس ذَوْد ⁽¹⁶⁴⁾ صدقة، وليس فيما دون خمس أواق صدقة" ⁽¹⁶⁵⁾.

#2861

2861 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmam, nga Jahja bin Seid, nga Amër bin Jahja ... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽¹⁶⁶⁾.

٢٨٦١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا سعيد بن عامر، قال: ثنا همام، عن يحيى بن سعيد، عن عمرو بن يحيى … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁶⁶⁾.

#2862

2862 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin Saidi, nga Amri... dhe e ka përmendur me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽¹⁶⁷⁾.

٢٨٦٢ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا يحيى بن سعيد، عن عمرو … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁶⁷⁾.

#2863

2863
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Jahja bin Abdullah bin Salim,
dhe Maliku, Sufjan eth-Thevriu dhe Abdullah bin Omer, se Amër bin Jahja u ka treguar atyre... dhe e përmendi
me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹⁶⁸⁾.

٢٨٦٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني يحيى بن عبد الله بن سالم، ومالك، وسفيان الثوري، وعبد الله بن عمر، أن عمرو بن يحيى حدثهم … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁶⁸⁾.

#2864

2864 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej'i, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin el-Kasimi, nga Amër bin Jahja... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹⁶⁹⁾.

٢٨٦٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن المنهال، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا روح بن القاسم، عن عمرو بن يحيى … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁶⁹⁾.

#2865

2865 - Na ka treguar Ibrahim b. Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ismail b. Umeje, nga Muhammed b. Jahja b. Habban, nga Jahja b. Amare, nga Ebu Seidi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtën gjë ⁽¹⁷⁰⁾.

٢٨٦٥ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، عن إسماعيل بن أمية، عن محمد بن يحيى بن حبان، عن يحيى بن عمارة، عن أبي سعيد، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹⁷⁰⁾.

#2866

2866 - Na tregoi Junusi, i cili tha: Na njoftoi Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Muhamed bin Abdullahu bin Abdurrahman bin Ebi Sasa'ah el-Mazini, nga babai i tij, nga Ebu Seid el-Hudriu, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹⁷¹⁾.

٢٨٦٦ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن محمد بن عبد الله بن عبد الرحمن بن أبي صعصعة المازني، عن أبيه، عن أبي سعيد الخدري، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹⁷¹⁾.

#2867

2867
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Muslimi,
i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amër bin Dinari, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk ka
zekat në asgjë prej të mbjellave apo vreshtave derisa të arrijnë pesë evsuk, dhe as në argjend ⁽¹⁷²⁾ derisa të arrijë dyqind dërhemë" ⁽¹⁷³⁾.

٢٨٦٧ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا سعيد بن أبي مريم، قال: ثنا محمد بن مسلم، قال: أنا عمرو بن دينار، عن جابر بن عبد الله قال: قال رسول الله ﷺ: "لا صدقة في شيء من الزرع أو الكرم حتى يكون خمسة أوسق، ولا في الرقة ⁽¹⁷²⁾ حتى تبلغ مئتي درهم" ⁽¹⁷³⁾.

#2868

2868
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Ebu Ez-Zubejri, nga Xhabiri, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk ka sadaka (zeqat) për atë që është më pak se pesë evsuk (ngarkesa)." ⁽¹⁷⁴⁾.

٢٨٦٨ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن أبي الزبير، عن جابر قال: قال رسول الله ﷺ: "ليس فيما دون خمسة أوسق صدقة" ⁽¹⁷⁴⁾.

#2869

2869
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasan bin Musa el-Eshjeb, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejban bin
Abdurrahman, nga Lejth bin Ebi Sulejm, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut
(s.a.v.s.): "Nuk ka zeqat (sadaka) për më pak se pesë deve, as për pesë uakije (nuk ka zeqat), dhe as për pesë evsuk nuk ka zeqat" ⁽¹⁷⁵⁾.

٢٨٦٩ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا الحسن بن موسى الأشيب، قال: ثنا شيبان بن عبد الرحمن، عن ليث بن أبي سليم، عن نافع، عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "ليس فيما دون خمس من الإبل صدقة، ولا خمس أواق، ولا خمسة أوساق صدقة" ⁽¹⁷⁵⁾.

#2870

2870 - Na ka treguar Ahmed b. Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Ma'meri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvarithi, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi... dhe e përmendi me senedin e tij të ngjashmin me të ⁽¹⁷⁶⁾.

٢٨٧٠ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث، قال: ثنا ليث … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁷⁶⁾.

#2871

2871 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Kethiri, nga el-Evzaiu, nga Ejub bin Musa, nga Nafiu, nga Ibn Omeri... ngjashëm me të, por nuk e ka ngritur (si hadith merfu') ⁽¹⁷⁷⁾.

٢٨٧١ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن كثير، عن الأوزاعي، عن أيوب بن موسى، عن نافع، عن ابن عمر … نحوه، ولم يرفعه ⁽¹⁷⁷⁾.

#2872

2872 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Nu'ajm bin Hammad, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn el-Mubaraku, nga Ma'meri, nga Suhejli bin Ebi Salih, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtin ⁽¹⁷⁸⁾.

٢٨٧٢ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا نعيم بن حماد، قال: ثنا ابن المبارك، عن معمر، عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹⁷⁸⁾.

#2873

2873
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hakem bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Hamza, nga Sulejman bin Davudi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ez-Zuhriu, nga Ebu Bekr bin Muhamed bin Amr bin Hazmi, nga babai i tij, nga gjyshi i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u shkroi banorëve të Jemenit një letër, në të cilën ishin obligimet dhe sunetet, dhe në të shkroi: "Për atë që vaditet nga qielli, ose që është ujë rrjedhës (sejh), ose që ushqehet nga lagështia e tokës (ba'l), detyrohet një e dhjeta nëse arrin pesë evsuk, ndërsa për atë që vaditet me litar ose me rrotë vaditëse (dalije), detyrohet gjysma e së dhjetës nëse arrin pesë evsuk" ⁽¹⁷⁹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa njerëz ⁽¹⁸⁰⁾ kanë ndjekur këto transmetime dhe kanë thënë: Nuk është obligim zeqati për asgjë nga gruri, elbi, hurmat dhe rrushi i thatë, derisa të bëhen pesë evsuk. Po ashtu, çdo gjë që nxjerr toka, si qiqrat, thjerrëzat, mashi dhe të ngjashme me to, nuk ka zeqat për asnjë prej tyre derisa të arrijë gjithashtu këtë sasi. Prej atyre që kanë mbajtur këtë qëndrim janë Ebu Jusufi, Muhamedi dhe dijetarët e Medinës (r.a.).
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽¹⁸¹⁾, duke e bërë obligim zeqatin si për sasinë e vogël, ashtu edhe për atë të madhe.
Dhe ata argumentuan për këtë me atë që

٢٨٧٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الحكم بن موسى، قال: ثنا يحيى بن حمزة، عن سليمان بن داود، قال حدثني الزهري، عن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن أبيه، عن جده، أن رسول الله ﷺ كتب إلى أهل اليمن بكتاب، فيه الفرائض والسنن، فكتب فيه: "ما سقت السماء أو كان سيحا، أو بعلا فيه العشر إذا بلغ خمسة أوسق، وما سقي بالرشاء أو بالدالية ففيه نصف العشر إذا بلغ خمسة أوسق" ⁽¹⁷⁹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹⁸⁰⁾ إلى هذه الآثار، فقالوا: لا تجب الصدقة في شيء من الحنطة والشعير والتمر والزبيب، حتى تكون خمسة أوسق. وكذلك كل شيء مما تخرج
الأرض، مثل الحمص، والعدس، والماش، وما أشبه ذلك فليس في شيء منه صدقة حتى يبلغ هذا المقدار أيضا. وممن ذهب إلى ذلك أبو يوسف، ومحمد، وأهل المدينة ﵏.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁸¹⁾، فأوجبوا الصدقة في قليل ذلك وكثيره.
واحتجوا في ذلك بما

#2874

2874
- Na ka treguar Rebi el-Muedh-dhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekër bin Ajjashi, i cili ka thënë: Më ka treguar Asim bin Ebi en-Nuxhudi, nga Ebu Vaili, nga Muadh bin Xhebeli, i cili ka thënë: Më dërgoi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Jemen, dhe më urdhëroi që të marr nga ajo që ujit qielli të dhjetën, ndërsa nga ajo që ujitet në mënyrë natyrale (ba'la) ⁽¹⁸²⁾ gjysmën e të dhjetës ⁽¹⁸³⁾.

٢٨٧٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا أبو بكر بن عياش، قال حدثني عاصم بن أبي النجود، عن أبي وائل، عن معاذ بن جبل، قال: بعثني رسول الله ﷺ إلى اليمن، فأمرني أن آخذ مما سقت السماء العشر، ومما سقي بعلا ⁽¹⁸²⁾ نصف العشر ⁽¹⁸³⁾.

#2875

2875 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulhamid bin Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjashi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹⁸⁴⁾.

٢٨٧٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الحميد بن صالح، قال: ثنا أبو بكر بن عياش … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁸⁴⁾.

#2876

2876
- Na ka treguar Ahmed bin Abdurrahman bin Vehb, i cili ka thënë: Na ka treguar xhaxhai im Abdullah bin Vehb, i cili ka thënë:
Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Për atë që e vadit qielli, detyrimi është një e dhjeta (ushri), ndërsa për atë që vaditet me sanije (ujitje me kafshë) ⁽¹⁸⁵⁾ është gjysma e së dhjetës" ⁽¹⁸⁶⁾.

٢٨٧٦ - حدثنا أحمد بن عبد الرحمن بن وهب، قال: ثنا عمي عبد الله بن وهب، قال: أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن سالم عن أبيه قال: قال رسول الله ﷺ: "فيما سقت السماء العشور، وفيما سقي بالسانية ⁽¹⁸⁵⁾ نصف العشور" ⁽¹⁸⁶⁾.

#2877

2877 - Na ka treguar Rabi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esved, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka obliguar për atë që ujitet nga lumenjtë dhe burimet, ose që është 'athari' (që ujitet nga shiu), të dhjetën (ushurin), ndërsa për atë që ujitet me deve (ujitje artificiale) ⁽¹⁸⁷⁾ gjysmën e të dhjetës ⁽¹⁸⁸⁾.

٢٨٧٧ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو الأسود، قال: ثنا ابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيب، عن ابن شهاب، عن سالم عن أبيه، أن رسول الله ﷺ فرض فيما سقت الأنهار والعيون، أو كان عثريا يسقى بالسماء العشور وفيما سقي بالناضح ⁽¹⁸⁷⁾ نصف العشور ⁽¹⁸⁸⁾.

#2878

2878 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Abdullah bin Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Junus bin Jezidi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹⁸⁹⁾.

٢٨٧٨ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا سعيد بن أبي مريم، قال: أنا عبد الله بن وهب، قال: حدثني يونس بن يزيد، عن ابن شهاب، عن سالم عن أبيه، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹⁸⁹⁾.

#2879

2879 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehia, nga Jezid bin Ebi Habibi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹⁹⁰⁾.

٢٨٧٩ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: ثنا ابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيب، عن ابن شهاب، عن سالم، عن أبيه، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹⁹⁰⁾.

#2880

2880 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka treguar Amër bin el-Harithi se Ebu ez-Zubejri i ka treguar atij, se ai e ka dëgjuar Xhabir bin Abdullahun duke përmendur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Për atë që ujitet nga lumenjtë dhe retë është një e dhjeta (ushri), ndërsa për atë që ujitet me deve është gjysma e së dhjetës" ⁽¹⁹¹⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Në këto transmetime, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e caktoi atë që përmendet për atë që ujitet nga qielli, pa përcaktuar ndonjë sasi. Kjo tregon detyrimin e zekatit për çdo gjë që del nga toka, qoftë pak apo shumë.

Nëse dikush nga ata që ndjekin mendimin e banorëve të Medines thotë: Këto transmetime që keni cituar në këtë kapitull nuk bien ndesh me transmetimet e kapitullit të parë, përveçse të parat janë shpjeguese (mufessar) dhe këto janë të përgjithshme (muxhmel), kështu që ajo që është shpjeguese ka përparësi ndaj asaj të përgjithshme.

I thuhet atij: Kjo është e pamundur; sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) njoftoi në këto transmetime se detyrimi i së dhjetës ose gjysmës së së dhjetës është për atë që ujitet me lumenj, burime, litarë ose kova, kështu që kuptimi i fjalës përfshin gjithçka që del nga ajo që ujitet në atë mënyrë. Ju vetë keni transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai e ktheu Ma'izin kur erdhi dhe pranoi zinanë katër herë, pastaj e gurëzoi pas kësaj. Dhe keni transmetuar se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha Unajsit: "Shko te gruaja e këtij, dhe nëse ajo pranon, gurëzoje". Kështu, ju e morët këtë si dëshmi se merret parasysh pranimi i zinasë vetëm një herë, sepse kjo është e dukshme nga fjala e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Nëse ajo pranon, gurëzoje". Dhe nuk e bëtë hadithin e Ma'izit shpjegues gjykues mbi hadithin e Unajsit të përgjithshëm, në mënyrë që pranimi i përmendur në hadithin e Unajsit të ishte i njëjtë me pranimin e përmendur në hadithin e Ma'izit.

Nëse keni vepruar kështu në atë që përmendëm, atëherë pse e kundërshtoni atë që vepron kështu me hadithet e zekatit siç e përshkruam? Përkundrazi, hadithi i Unajsit ka më shumë përparësi të lidhet me hadithin e Ma'izit sepse në të përmendet pranimi. Dhe pranimi i tij një herë nuk është pranimi i zinasë që kërkon ndëshkimin (had) sipas mendimit të kundërshtarit tuaj. Ndërsa hadithi i Muadhit, Ibn Omerit dhe Jabirit (r.a.) rreth zekatit, përmban vetëm përmendjen e detyrimit të tij në atë që ujitet me këtë apo atë. Kjo ka më shumë përparësi të jetë në kundërshtim me atë që përmend sasinë (evsak) sesa raporti i hadithit të Unajsit ndaj hadithit të Ma'izit. Hadithi i Muadhit, Jabirit dhe Ibn Omerit (r.a.) është interpretuar sipas asaj që përmendëm, dhe në këtë kuptim kanë shkuar Ibrahim el-Nehaiu dhe Muxhahidi.

٢٨٨٠ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: حدثني عمرو بن الحارث أن أبا الزبير حدثه، أنه سمع جابر بن عبد الله يذكر عن رسول الله ﷺ أنه قال: "فيما سقت الأنهار والغيم العشور، وفيما سقي بالسانية نصف العشور" ⁽¹⁹¹⁾.
قال أبو جعفر: ففي هذه الآثار أن رسول الله ﷺ جعل فيما سقت السماء ما ذكر فيها، ولم يقدر في ذلك مقدارا. ففي ذلك ما يدل على وجوب الزكاة في كل ما خرج من الأرض، قل أو كثر.
فإن قال قائل ممن يذهب إلى قول أهل المدينة: إن هذه الآثار التي رويتها في هذا الفصل غير مضادة للآثار التي رويتها في الفصل الأول إلا أن الأولى مفسرة، وهذه مجملة، فالمفسر من ذلك أولى من المجمل.
قيل له: هذا محال؛ لأن رسول الله ﷺ أخبر في هذه الآثار أن ذلك الواجب من العشر أو نصف العشر فيما يسقى بالأنهار أو بالعيون أو بالرشاء أو بالدالية، فكان وجه الكلام على كل ما خرج مما سقي بذلك. وقد رويتم أنتم عن رسول الله ﷺ أنه رد ماعزا عندما جاء، فأقر عنده بالزنا أربع مرات، ثم رجمه بعد ذلك. ورويتم أن رسول الله ﷺ قال لأنيس: "اغد على امرأة هذا، فإن اعترفت، فارجمها". فجعلتم هذا دليلا على أن الاعتبار بالإقرار بالزنا مرة واحدة، لأن ذلك ظاهر قول رسول الله ﷺ: "فإن اعترفت فارجمها". ولم تجعلوا حديث ماعز المفسر قاضيا على حديث أنيس هذا المجمل، فيكون الاعتراف المذكور في حديث أنيس المجمل، هو الاعتراف المذكور في حديث ماعز المفسر.
فإذا كنتم قد فعلتم هذا فيما ذكرنا، فما تنكرون على من فعل في أحاديث الزكوات ما وصفنا، بل حديث أنيس أولى أن يكون معطوفا على حديث ماعز؛ لأنَّه ذكر فيه الاعتراف. وإقراره مرة واحدة ليس هو اعتراف بالزنا الذي يوجب الحد عليه في قول مخالفكم. وحديث معاذ وابن عمر وجابر ﵃ في الزكاة، إنما فيه ذكر إيجابها فيما سقي بكذا وفيما سقي بكذا. فذلك أولى أن يكون مضادا لما فيه ذكر الأوساق من حديث أنيس، لحديث ماعز. وقد حمل حديث معاذ وجابر وابن عمر ﵃، على ما ذكرنا، وذهب في معناه إلى ما وصفنا إبراهيم النخعي، ومجاهد.

#2881

2881 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid bin el-Asbehani, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, nga Mensuri, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Për çdo gjë që nxjerr toka, ka sadaka ⁽¹⁹²⁾.

٢٨٨١ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد بن الأصبهاني، قال: أنا شريك، عن منصور، عن إبراهيم، قال: في كل شيء أخرجت الأرض الصدقة ⁽¹⁹²⁾.

#2882

2882 - Na ka treguar Muhamed bin Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin A'jeni, nga
Husajfi, nga Muxhahidi, i cili ka thënë: E pyeta atë për zekatin e ushqimit? Ai tha: Për atë që është pak apo shumë, një e dhjeta (ushri) ose gjysma e së dhjetës (gjysmë ushri) ⁽¹⁹³⁾.
Gjithashtu, vështrimi i saktë (analogjia) tregon për këtë. Kjo sepse ne kemi parë që zekati bëhet i detyrueshëm për pasurinë dhe bagëtinë në një sasi të caktuar pas një kohe të caktuar, që është viti (hauul), kështu që ato gjëra ishin të detyrueshme në një sasi të caktuar dhe në një kohë të caktuar. Pastaj pamë se ajo që nxjerr toka, zekati merret prej saj në kohën kur ajo prodhon dhe nuk pritet për të ndonjë kohë tjetër. Kur ra kushti i kohës në të cilën zekati bëhet i detyrueshëm me kalimin e saj, ra edhe kushti i sasisë (nisabit) në të cilën zekati bëhet i detyrueshëm me arritjen e saj. Kështu, gjykimi për sasinë dhe kohën në këtë çështje është

i njëjtë; nëse bie njëri, bie edhe tjetri, ashtu siç ishin të dyja të barabarta në pasuritë që përmendëm, ku kur vërtetohet njëri, vërtetohet edhe tjetri.

Ky është vështrimi (logjik), dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes (r.h.).

٢٨٨٢ - حدثنا محمد بن حميد، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا موسى بن أعين، عن خصيف، عن مجاهد قال: سألته عن زكاة الطعام؟ فقال فيما قل منه أو كثر، العشر أو نصف العشر ⁽¹⁹³⁾.
والنظر الصحيح أيضا يدل على ذلك، وذلك أنا رأينا الزكوات تجب في الأموال والمواشي في مقدار منها معلوم بعد وقت معلوم وهو الحول، فكانت تلك الأشياء تجب بمقدار معلوم، ووقت معلوم. ثم رأينا ما تخرج الأرض يؤخذ منه الزكاة في وقت ما تخرج، ولا ينتظر به وقت. فلما سقط أن يكون له وقت تجب فيه الزكاة بحلوله سقط أن يكون له مقدار تجب الزكاة فيه ببلوغه. فيكون حكم المقدار والميقات في هذا
سواء، إذًا سقط أحدهما سقط الآخر كما كانا في الأموال التي ذكرنا سواء لما ثبت أحدهما ثبت الآخر.
فهذا هو النظر، وهو قول أبي حنيفة رحمه الله تعالى.

CHAPTER

٨ - باب: الخرص (^١)

Kapitulli: Vlerësimi i prodhimit të mbjelljeve

8. Chapter: Estimation of crops

#2883

2883
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekër el-Hanefiu, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin
Nafiu, nga babai i tij, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Tokat bujqësore jepeshin me qira në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.),
me kusht që pronari i tokës të merrte atë që mbillej përgjatë kanaleve të ujitjes dhe një sasi kashte, nuk e di sa
ishte ajo?. Nafiu ka thënë: Erdhi Rafi' bin Hadixhi ndërsa unë isha me të, dhe tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua dha
Hajberin hebrenjve me kusht që ata ta punonin dhe ta mbillnin atë, me kusht që atyre t'u takonte gjysma e asaj që dilte prej saj, qoftë frut
apo drithë, me kusht që: "Ne do t'ju lëmë në të aq sa të na duket e arsyeshme". Tha: Abdullah bin Rauaha ua vlerësoi atyre (prodhimin),
ndërsa ata u ankuan te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për vlerësimin e tij. Atëherë Abdullah bin Rauaha u tha atyre: "Ju keni
të drejtën e zgjedhjes: nëse dëshironi, ajo ju takon juve, e nëse dëshironi, ajo na takon neve; ne e vlerësojmë atë dhe ju japim gjysmën."
Ata thanë: "Me këtë qëndrojnë qiejt dhe toka" ⁽¹⁹⁴⁾.

٢٨٨٣ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو بكر الحنفي، قال: ثنا عبد الله بن نافع، عن أبيه، عن ابن عمر قال: كانت المزارع تكرى على عهد رسول الله ﷺ، على أن لرب الأرض ما على السواقي من الزرع، وطائفة من التبن، لا أدري كم هو؟. قال نافع: فجاء رافع بن خديج وأنا معه، فقال: إن رسول الله ﷺ أعطى خيبر يهود على أنهم يعملونها ويزرعونها على أن لهم نصف ما يخرج منها من ثمر أو زرع، على أن نقركم فيها ما بدا لنا. قال: فخرصها عليهم عبد بن رواحة، فصاحوا إلى رسول الله ﷺ من خرصه؟. فقال لهم عبد الله بن رواحة: أنتم بالخيار، إن شئتم فهي، لكم وإن شئتم فهي لنا، نخرصها ونؤدي إليكم نصفها. فقالوا: بهذا قامت السموات والأرض ⁽¹⁹⁴⁾.

#2884

2884 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avn ez-Zijadiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Tahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri (r.a.), i cili ka thënë: Allahu ia dha Hajberin si fėj [të Dërguarit të Tij], kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i la ata ashtu siç ishin dhe e ndau atë mes tij dhe atyre. Pastaj dërgoi Abdullah bin Revahën
i cili e vlerësoi (përcaktoi sasinë e vjeljes) për ta, e pastaj tha: "O ju grumbull i hebrenjve, ju jeni krijesat më të urryera për mua; keni vrarë Pejgamberët e Allahut dhe keni shpifur ndaj Allahut, por urrejtja ime ndaj jush nuk do të më shtyjë që të jem i padrejtë ndaj jush. Unë e vlerësova për ju në njëzet mijë vesk me hurma; nëse dëshironi, ato janë tuajat, e nëse dëshironi, janë për mua." ⁽¹⁹⁵⁾.

٢٨٨٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو عون الزيادي، قال: ثنا إبراهيم بن طهمان، قال: ثنا أبو الزبير، عن جابر ﵁ قال: أفاء الله خيبر [على رسوله] فأقرهم رسول الله ﷺ، كما كانوا، وجعلها بينه وبينهم. فبعث عبد الله بن رواحة
فخرصها عليهم ثم قال: يا معشر اليهود، أنتم أبغض الخلق إلي، قتلتم أنبياء الله وكذبتم على الله، وليس يحملني بغضي إياكم أن أحيف عليكم، وقد خرصت عليكم بعشرين ألف وسق من تمر، فإن شئتم فلكم، وإن شئتم فلي ⁽¹⁹⁵⁾.

#2885

2885 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin el-Mundhiri, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Nafi', ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Salihu, nga Ibn Shihabi, nga Seid bin el-Musajib, nga Attab bin Esidi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi atë që t'i vlerësonte rrushin si rrush i thatë, ashtu siç vlerësohen hurmat e freskëta ⁽¹⁹⁶⁾.

Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup njerëzish ⁽¹⁹⁷⁾ kanë menduar se fruti për të cilin obligohet uashri (deçima) kështu është gjykimi i tij: vlerësohet ndërsa është i freskët si hurmë e thatë, kështu që dihet sasia e tij dhe i dorëzohet pronarit të tij, dhe me këtë ai bëhet zotërues i të drejtës së Allahut të Madhëruar në të, dhe ai e ka obligim sasinë e barabartë me të në matjen e hurmës së thatë, po ashtu veprohet edhe me rrushin, dhe kanë argumentuar për këtë me këto transmetime.

Të tjerë i kanë kundërshtuar ata ⁽¹⁹⁸⁾, duke e urryer këtë dhe kanë thënë: Nuk ka asgjë në këto transmetime që thotë se hurma ishte e freskët në kohën kur u vlerësua në hadithin e Ibn Omerit dhe Xhabirit (r.anhuma). Dhe si mund të lejohet që ajo të ishte e freskët atëherë, e t'i lihet pronarit të saj e drejta e Allahut në të me matjen e asaj si hurmë e thatë që do të jetë borxh (nesi'eh) mbi të? Ndërkohë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar shitjen e hurmave në majë të palmave me hurma të thata me matje, dhe e ka ndaluar shitjen e hurmave të freskëta me hurma të thata me afat (nesi'eh). Për këtë kanë ardhur transmetime të sakta prej tij, dhe ne e kemi përmendur këtë në vende të tjera të këtij libri tonë, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk ka bërë asnjë përjashtim në këtë.

Prandaj, kuptimi i asaj që kemi transmetuar rreth vlerësimit (el-khars) sipas nesh nuk është ashtu siç keni përmendur, por kuptimi i saj sipas nesh - e Allahu e di më së miri - është se vlerësimi i Ibn Rauahas u bë vetëm për të ditur sasinë e asaj që gjendej në duart e çdo populli prej frutave, që të merrej e njëjta sasi sipas vlerës së saj në kohën e vjeljes, e jo që ata të zotëronin diçka prej saj që Allahu e ka bërë obligim me një zëvendësim që nuk largohet prej tyre. E si mund të lejohet kjo? Kur mund të ndodhë që fruti pas kësaj të goditet nga ndonjë fatkeqësi e ta shkatërrojë atë, ose zjarri ta djegë, kështu që ajo që merret nga pronari i saj do të ishte zëvendësim për të drejtën e Allahut të Madhëruar, e marrë prej tij si zëvendësim për diçka që nuk i mbeti atij. Por me atë vlerësim është synuar vetëm ajo që përmendëm, po ashtu edhe hadithi i Attab bin Esidit, ai është sipas asaj që përshkruam gjithashtu. Dhe për këtë ka treguar gjithashtu ajo që...

٢٨٨٥ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا إبراهيم بن المنذر، قال: ثنا عبد الله بن نافع، قال: ثنا محمد بن صالح، عن ابن شهاب، عن سعيد بن المسيب، عن عتاب بن أسيد، أن رسول الله ﷺ أمره أن يخرص العنب زبيبا، كما يخرص الرطب ⁽¹⁹⁶⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹⁹⁷⁾ إلى أن الثمرة التي يجب فيها العشر هكذا حكمها، تخرص وهي رطب تمرا، فيعلم مقدارها فيسلم إلى ربها، ويملك بذلك حق الله تعالى
فيها، ويكون عليه مثلها مكيلة ذلك ثمرا، وكذلك يفعل في العنب، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁹⁸⁾، فكرهوا ذلك وقالوا: ليس في شيء من هذه الآثار أن التمرة كانت رطبا في وقت ما خرصت في حديث ابن عمر وجابر ﵃. وكيف يجوز أن يكون كانت رطبا حينئذ، فيجعل لصاحبها حق الله فيها بكيلة ذلك تمرا يكون عليه نسيئة. وقد نهى رسول الله ﷺ عن بيع التمر في رءوس النخل بالتمر كيلا، ونهى عن بيع الرطب بالتمر نسيئة، وجاءت بذلك عنه الآثار المروية الصحيحة، وقد ذكرنا ذلك في غير هذا الموضع من كتابنا هذا، ولم يستثن رسول الله ﷺ في ذلك شيئا.
فليس وجه ما روينا في الخرص عندنا على ما ذكرتم، ولكن وجه ذلك عندنا، -والله أعلم-، أنه إنما أريد بخرص ابن رواحة ليعلم به مقدار ما في أيدي كل قوم من الثمار، فيؤخذ مثله بقدره في وقت الصرام لا أنهم يملكون منه شيئا مما يجب الله فيه ببدل لا يزول ذلك البدل عنهم. وكيف يجوز ذلك؟ وقد يجوز أن تصيب الثمرة بعد ذلك آفة فتتلفها، أو نار فتحرقها، فتكون ما يؤخذ من صاحبها بدلا من حق الله تعالى مأخوذا منه بدلا مما لم يسلم له. ولكنه إنما أريد بذلك الخرص ما ذكرنا، وكذلك ما في حديث عتاب بن أسيد، فهو على ما وصفنا من ذلك أيضا. وقد دل على ذلك أيضا ما قد

#2886

2886 - Na ka treguar Ibn Marzuqu: Ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Khubejb bin Abdurrahmani, nga Abdurrahman bin Mes'ud bin Nijari, nga Sehl bin Ebi Hathme, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kur të bëni vlerësimin (e frutave), merrni (zekatin) dhe lini një të tretën. Nëse nuk lini një të tretën, atëherë lini një të katërtën." ⁽¹⁹⁹⁾.
Ne e dimë se kjo nuk ndodh vetëm se në kohën kur merret zekati; sepse nëse frutat e tij do të arrinin sasinë në të cilën obligohet zekati, nuk do t'i hiqej asgjë nga ajo që i është bërë obligim, por do të merrej prej tij sasia e plotë që i është bërë obligim, dhe kjo është diçka për të cilën muslimanët janë pajtuar. Mirëpo, zbritja ⁽²⁰⁰⁾ e përmendur në këtë hadith është para kësaj, në kohën kur pronarët e frutave hanë prej tyre para kohës së marrjes së zekatit. Prandaj, vlerësuesit janë urdhëruar që të heqin nga vlerësimi i tyre sasinë e përmendur në këtë hadith, në mënyrë që ajo të mos llogaritet kundër pronarëve të frutave në kohën e marrjes së zekatit prej tyre.
Është transmetuar edhe nga Omer bin el-Khattabi (r.a.) se ai gjithashtu i urdhëronte vlerësuesit për këtë.

٢٨٨٦ - حدثنا ابن مرزوق: قال ثنا وهب بن جرير، قال ثنا شعبة، عن خبيب بن عبد الرحمن، عن عبد الرحمن بن مسعود بن نِيار، عن سهل بن أبي حثمة قال: قال رسول الله ﷺ: إذا خرصتم فخذوا، ودعوا الثلث، فإن لم تدعوا الثلث، فدعوا الربع" ⁽¹⁹⁹⁾.
فقد علمنا أن ذلك لا يكون إلا في وقت ما تؤخذ الزكاة؛ لأن ثمرته لو بلغت مقدار ما تجب فيه الزكاة، لم يحط عنه شيء مما وجب عليه فيها، فأخذ منه مقدار ما وجب عليه فيها بكماله، هذا مما اتفق عليه المسلمون. ولكن الحطيطة ⁽²⁰⁰⁾ المذكورة في هذا الحديث إنما هي قبل ذلك في وقت ما يأكل من الثمرة أهلها قبل أوان أخذ الزكاة منها. فأمر الخراص أن يلقوا مما يخرصون المقدار المذكور في هذا الحديث لئلا يحتسب به على أهل الثمار في وقت أخذ الزكاة منهم.
وقد روي عن عمر بن الخطاب ﵁ أنه كان يأمر الخراص بذلك أيضا.

#2887

2887 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjash, nga Jahja bin Seid, nga Bushajr bin Jesar, nga Seid bin el-Musejjib, i cili ka thënë: Omer bin el-Hatabi e dërgoi Sehl bin Ebi Hathmen (r.a.) për të bërë vlerësimin (e hurmave) për njerëzit, dhe e urdhëroi atë që, nëse i gjen njerëzit te hurmat e tyre, të mos ua llogarisë atë që ata hanë ⁽²⁰¹⁾.

Edhe kjo është dëshmi për atë që kemi përmendur gjithashtu, dhe është transmetuar gjithashtu nga Ebu Humejd es-Sa'idi lidhur me përshkrimin e vlerësimit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), gjë që tregon atë që kemi përmendur.

٢٨٨٧ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا أبو بكر بن عياش، عن يحيى بن سعيد، عن بُشير بن يسار، عن سعيد بن المسيب، قال: بعث عمر بن الخطاب سهل بن أبي حثمة ﵄ يخرص على الناس، فأمره إذا وجد القوم في نخلهم أن لا يخرص عليهم ما يأكلون ⁽²⁰¹⁾.
فهذا أيضا دليل على ما ذكرنا أيضا وقد روي عن أبي حميد الساعدي أيضا في صفة خرص رسول الله ﷺ ما يدل على ما ذكرنا.

#2888

2888 - Na ka treguar Ibrahim bin Abi Dawud dhe Abdurrahman bin Amr ad-Dimashqi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar al-Wahazi, (h)
dhe na ka treguar Ali bin Abdurrahman dhe Ahmad bin Dawud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar al-Qa'nabi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Sulayman bin Bilal, i cili ka thënë: Na ka treguar Amr bin Yahya al-Mazini, nga Abbas bin Sahl bin Sa'd al-Sa'idi, nga Abu Humayd al-Sa'idi, i cili ka thënë: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në betejën e Tabukut dhe arritëm në Wadi al-Qura te kopshti i një gruaje. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Vlerësojeni atë (me hamendje)". I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e vlerësoi atë, dhe ne e vlerësuam dhjetë awsuq. Ai tha: "Llogarite atë derisa të kthehem
tek ti, në dashtë Allahu i Madhëruar". Kur u kthyem, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e pyeti atë për kopshtin e saj, sa arritën hurmat e saj? Ajo tha: Dhjetë awsuq ⁽²⁰²⁾.

Edhe në këtë hadith thuhet se ata e vlerësuan atë dhe e urdhëruan atë që ta llogariste derisa të ktheheshin tek ajo. Kjo është dëshmi se ajo nuk u bë pronare përmes vlerësimit të tyre për atë që nuk e zotëronte më parë. Ata thjesht donin të dinin sasinë e asaj që ishte në hurmat e saj në veçanti, pastaj të merrnin prej saj zekatin në kohën e vjeljes, sipas asaj që është e detyrueshme në të. Ky është kuptimi i këtyre transmetimeve sipas nesh, e Allahu e di më mirë.

Një grup njerëzish ⁽²⁰³⁾ kanë thënë diçka tjetër për vlerësimin (al-kharas). Ata thanë: Në fillim veprohej ashtu siç thanë ithtarët e mendimit të parë, duke i bërë pronarët e frutave zotërues të asaj që ishte e drejtë e Allahut në to, ndërsa ishin të freskëta, në këmbim të hurmave të thata që ata do të merrnin prej tyre. Pastaj kjo u shfuqizua me shfuqizimin e kamatës (riba), dhe çështjet u kthyen në atë që në zekat nuk merret asgjë përveç asaj që lejohet në shitblerje. Dhe ata përmendën në lidhje me këtë atë që

٢٨٨٨ - حدثنا إبراهيم بن أبي داود، وعبد الرحمن بن عمرو الدمشقي، قالا: ثنا الوحاظي، (ح)
وحدثنا علي بن عبد الرحمن، وأحمد بن داود، قالا: ثنا القعنبي، قالا: ثنا سليمان بن بلال، قال: ثنا عمرو بن يحيى المازني، عن عباس بن سهل بن سعد الساعدي، عن أبي حميد الساعدي قال: خرجنا مع رسول الله ﷺ في غزوة تبوك فأتينا وادي القرى على حديقة امرأة، فقال رسول الله ﷺ: "اخرصوها" فخرصها رسول الله ﷺ، وخرصناها عشرة أوسق وقال: "أحصيها حتى أرجع
إليك إن شاء الله تعالى". فلما قدمناها سألها رسول الله ﷺ عن حديقتها كم بلغ تمرها؟ قالت: عشرة أوسق ⁽²⁰²⁾.
ففي هذا الحديث أيضا أنهم خرصوها وأمروها بأن تحصيها حتى يرجعوا إليها. فذلك دليل على أنها لم تملك بخرصهم إياها ما لم تكن مالكة له قبل ذلك. وإنما أرادوا بذلك أن يعلموا مقدار ما في نخلها خاصة، ثم يأخذون منها الزكاة في وقت الصرام، على حسب ما يجب فيها. فهذا هو المعنى في هذه الآثار عندنا، والله أعلم.
وقد قال قوم ⁽²⁰³⁾ في الخرص غير هذا القول، قالوا: إنه قد كان في أول الزمان يفعل ما قال أهل المقالة الأولى من تمليك الخراص أصحاب الثمار حق الله فيها، وهي رطب ببدل يأخذونه منهم تمرا، ثم نسخ ذلك بنسخ الربا فردت الأمور إلى أن لا يؤخذ في الزكوات إلا ما يجوز في البياعات. وذكروا في ذلك ما

#2889

2889
- Na ka treguar Rabi' el-Mu'edhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): e ka ndaluar vlerësimin me hamendje (el-khars) dhe ka thënë: "Çfarë mendoni nëse shkatërrohen frutat, a duhet që ndonjëri prej jush të hajë pasurinë e vëllait të tij pa të drejtë?" ⁽²⁰⁴⁾.
Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve (ethar).
Sa i përket anës së saj nga rruga e arsyes (nazar), ne kemi parë se zekati është i detyrueshëm në gjëra të ndryshme, prej tyre: ari, argjendi, frutat që nxjerr toka, hurmat, pemët dhe bagëtia që kullot.
Të gjithë janë pajtuar se nëse një njeriu i bëhet i detyrueshëm zekati i pasurisë së tij, qoftë ari, argjend apo bagëti, dhe mbledhësi i zekatit (el-musaddik) ia dorëzon atë atij në një mënyrë që nuk lejohet në shitblerje, kjo nuk është e lejuar për të.
A nuk e sheh se nëse një njeriu i bëhet i detyrueshëm zekati në dërhemët e tij, dhe mbledhësi i zekatit ia shet atë atij për ar me afat (nesi'eh), kjo nuk lejohet. Po ashtu, nëse ia shet atë për ar, pastaj ndahet prej tij para se ta marrë në dorëzim, kjo nuk lejohet.
Po ashtu, nëse i bëhet i detyrueshëm zekati në bagëtinë e tij, pastaj mbledhësi i zekatit ia dorëzon atë atij me një zëvendësim të panjohur, ose me një zëvendësim të njohur deri në një afat të panjohur, e gjithë kjo është e ndaluar dhe nuk lejohet. Pra, çdo gjë që është e ndaluar në shitblerje në tregtinë e njerëzve me njëri-tjetrin, në të hyn edhe gjykimi i mbledhësit të zekatit në shitjen e tij pronarit të pasurisë, prej të cilit mbledhësi merr përsipër marrjen e zekatit. Kur ajo që përmendëm është kështu në pasuritë që përshkruam, atëherë edhe arsyeja (nazar) mbi këtë dikton që i tillë të jetë edhe gjykimi për frutat. Ashtu siç nuk lejohet shitja e hurmave të freskëta me hurma të thata me afat (nesi'eh) në gjërat ku nuk ka lëmoshë (sadaka), po ashtu nuk lejohet as në ato që ka lëmoshë ndërmjet mbledhësit të zekatit dhe pronarit të asaj pasurie.
Kjo është edhe arsyeja (nazar) në këtë kapitull, dhe kjo kthehet përsëri tek ajo që i referuam transmetimet e përcjella nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) të cilat i përmendëm më parë.
Me këtë ne veprojmë, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٢٨٨٩ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن لهيعة، قال: ثنا أبو الزبير، عن جابر، أن رسول الله ﷺ: نهى عن الخرص وقال: أرأيتم إن هلك الثمر أيجب أحدكم أن يأكل مال أخيه بالباطل ⁽²⁰⁴⁾.
فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر، فإنا قد رأينا الزكواة تجب في أشياء مختلفة، منها: الذهب، والفضة، والثمار التي تخرجها الأرض، والنخل، والشجر، والمواشي السائمة.
وكل قد أجمع أن رجلا لو وجبت عليه زكاة ماله وهو ذهب أو فضة، أو ماشية سائمة، فسلم ذلك له المصدق، على ما لا تجوز عليه البياعات أن ذلك غير جائز له.
ألا ترى أن رجلا لو وجبت عليه في دراهمه الزكاة، فباع ذلك منه المصدق بذهب نسيئة أن ذلك لا يجوز. وكذلك لو باعه منه بذهب، ثم فارقه قبل أن يقبضه لم يجز ذلك.
وكذلك لو وجبت عليه في ماشيته الزكاة، ثم سلم ذلك له المصدق ببدل مجهول، أو يبدل معلوم إلى أجل مجهول، فذلك كله حرام غير جائز. فكان كلما حرم في البياعات في بيع الناس ذلك بعضهم من بعض قد دخل فيه حكم المصدق في بيعه إياه من رب المال الذي فيه الزكاة التي يتولى المصدق أخذها منه. فلما كان ما ذكرنا كذلك في الأموال التي وصفنا، كان النظر على ذلك أيضا أن يكون كذلك حكم الثمار. فكما لا يجوز بيع رم رطب بتمر نسيئة، في غير ما فيه الصدقات، فكذلك لا يجوز فيما فيه الصدقات فيما بين المصدق، وبين رب ذلك المال.
فهذا هو النظر أيضا في هذا الباب، وقد عاد ذلك أيضا إلى ما صرفنا إليه الآثار المروية عن رسول الله ﷺ التي قدمنا ذكرها.
فبذلك نأخذ، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٩ - باب: مقدار صدقة الفطر

Kapitulli: Sasia e sadakasë së fitrit

9. Chapter: The amount of Sadaqat al-Fitr

#2890

2890
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Kabisa bin Ukbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Zejd bin Eslemi, nga Ijad bin Abdullah bin Sad bin Ebi Serh, nga Ebu Seid el-Hudriu (r.a.), i cili ka thënë:
Ne jepnim zekatin e fitrit të Ramazanit një sa' ushqim, ose një sa' hurma, ose një sa' elb, ose një sa' kums ⁽²⁰⁵⁾.

٢٨٩٠ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا قبيصة بن عقبة، قال: ثنا سفيان، عن زيد بن أسلم، عن عياض بن عبد الله بن سعد بن أبي سرح، عن أبي سعيد الخدري ﵁، قال: كنا نعطي زكاة الفطر من رمضان صاعا من طعام أو صاعا من تمر، أو صاعا من شعير، أو صاعا من أقط ⁽²⁰⁵⁾.

#2891

2891 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Zejd bin Eslemi, nga Ijad bin Abdullahu, se ai e ka dëgjuar Ebu Seidin (r.a.) duke thënë: Ne jepnim sadekatul-fitrin një sa' ushqim, ose një sa' elb, ose një sa' hurma, ose një sa' kos të tharë (akit), ose një sa' rrush të tharë ⁽²⁰⁶⁾.

٢٨٩١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن زيد بن أسلم، عن عياض بن عبد الله أنه سمع أبا سعيد ﵁ يقول: كنا نخرج صدقة الفطر صاعا من طعام، أو صاعا من شعير، أو صاعا من تمر، أو صاعا من أقط، أو صاعا من زبيب ⁽²⁰⁶⁾.

#2892

2892 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Mehdiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Davud bin Kajsi, nga Ijad bin Abdullah bin Sa'di, nga Ebu Saidi (r.a.), i cili ka thënë: "Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte në mesin tonë, ne e jepnim sadakanë e fitrit ose një sa' ushqim, ose një sa' hurma, ose një
sa' elb, ose një sa' rrush të thatë, ose një sa' kashk (djathë i tharë). Vazhduam ta jepnim kështu derisa erdhi Muaviu për haxh ose umre, dhe ndër ato që u gjykoi njerëzve ishte se tha: 'Jepni dy mud (gjysmë sa') nga gruri i kuq ⁽²⁰⁷⁾ i Shamit, i cili është i barabartë me një sa' elb ⁽²⁰⁸⁾'."

٢٨٩٢ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا عبد الرحمن بن مهدي، قال: ثنا داود بن قيس، عن عياض بن عبد الله بن سعد، عن أبي سعيد ﵁، قال: كنا نخرج إذ كان فينا رسول الله ﷺ صدقة الفطر إما صاعا من طعام، وإما صاعا من تمر، وإما
صاعا من شعير، وإما صاعا من زبيب، وإما صاعا من أقط. فلم نزل نخرجه حتى قدم معاوية حاجا أو معتمرا، فكان فيما حكم به الناس فقال أدّوا مدّين من سمراء ⁽²⁰⁷⁾ الشام يعدل صاعا من شعير ⁽²⁰⁸⁾.

#2893

2893 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Abdullah bin Nafiu, nga Davud bin Kajsi, nga Ijadi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽²⁰⁹⁾.

٢٨٩٣ - حدثنا يونس، قال: أخبرني عبد الله بن نافع، عن داود بن قيس، عن عياض … فذكر بإسناده مثله ⁽²⁰⁹⁾.

#2894

2894 - Na ka treguar Ibn Marzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin Umari, i cili ka thënë: Na ka treguar Davudi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, dhe shtoi: Ebu Saidi ka thënë: 'Sa më përket mua, unë do të vazhdoj ta jap ashtu siç e jepja' ⁽²¹⁰⁾.

٢٨٩٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال أنا عثمان بن عمر، قال ثنا داود … فذكر بإسناده مثله، وزاد، قال أبو سعيد أما أنا فلا أزال أخرج كما كنت أخرج ⁽²¹⁰⁾.

#2895

2895 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej',
ka thënë: Na ka treguar Ruh bin el-Kasim, nga Zejd bin Eslem, nga Ijadi, nga Ebu Saidi, ka thënë: Ata, në sadakanë e
Ramazanit, kushdo që sillte një sa' elbi, i pranohej; kushdo që sillte një sa' djathi të tharë (akt), i pranohej; kushdo që sillte një sa' hurmash, i pranohej; dhe kushdo që sillte një sa' rrush të thatë, i pranohej ⁽²¹¹⁾.

٢٨٩٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن المنهال، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا روح بن القاسم، عن زيد بن أسلم، عن عياض، عن أبي سعيد، قال: كانوا في صدقة
رمضان من جاء بصاع من شعير قُبل منه، ومن جاء بصاع من أقط قُبل منه، ومن جاء بصاع من تمر قُبل منه، ومن جاء بصاع من زبيب قُبل منه ⁽²¹¹⁾.

#2896

2896 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuaib bin el-Lejth (h)

na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Abdullah bin Uthman, se Ijad bin Abdullah i ka treguar atij se Ebu Saidi ka thënë: "Në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ne jepnim vetëm një sa' (masë) hurma, ose një sa' elb, ose një sa' djathë të tharë (akt), nuk jepnim tjetër gjë. Kur u shtua ushqimi në kohën e Muaviut, ata e bënë atë dy mud (gjysmë sa') grurë ⁽²¹²⁾."

٢٨٩٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث (ح)
وحدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قالا: ثنا الليث، عن يزيد بن أبي حبيب، عن عبد الله بن عثمان أن عياض بن عبد الله حدثه أن أبا سعيد قال: إنما كنا نُخرجُ على عهد رسول الله ﷺ صاعا من تمر، أو صاعا من شعير، أو صاعا من أقط، لا نخرج غيره، فلما كثر الطعام في زمن معاوية جعلوه مدين من حنطة ⁽²¹²⁾.

#2897

2897 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga Abdullah bin Abdullah bin Uthmani, nga Ijad bin Abdullahu, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Saidin kur u pyet për sadakatul-fitrin, e ai tha: Nuk jap tjetër veç asaj që jepja në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): një sa' hurma, ose një sa' elb, ose një sa' rrush të tharë, ose një sa' kashk (djathë i tharë). Një burrë i tha: Po dy mude grurë? Ai tha: Jo, ai është vlerësimi i Muaviut, nuk e pranoj dhe as nuk veproj sipas tij ⁽²¹³⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup ⁽²¹⁴⁾ kanë shkuar drejt këtyre transmetimeve dhe kanë thënë për sadakatul-fitrin: Kush dëshiron ta japë atë nga gruri, jep një sa', po ashtu edhe nëse dëshiron ta japë nga elbi, hurmat apo rrushi i tharë.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata ⁽²¹⁵⁾ dhe kanë thënë: Sadakatul-fitri nga gruri jepet gjysmë sa', ndërsa nga llojet e tjera që përmendëm jepet një sa'. Argumenti i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë ishte se hadithi i Ebu Said el-Hudriut, me të cilin ata argumentuan, është vetëm një njoftim për atë që ata jepnin. Dhe mund të jetë që ata jepnin atë që e kishin detyrim dhe shtonin si mirësi diçka që nuk e kishin detyrim.
Nga të tjerë, përveç Ebu Saidit, është transmetuar për grurin diçka ndryshe nga ajo që është transmetuar nga Ebu Saidi. Prej tyre është ajo që:

٢٨٩٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا ابن إسحاق، عن عبد الله بن عبد الله بن عثمان، عن عياض بن عبد الله، قال: سمعت أبا سعيد وهو يسأل عن صدقة الفطر قال: لا أخرج إلا ما كنت أخرج في عهد رسول الله ﷺ صاعا من تمر، أو صاعا من شعير، أو صاعا من زبيب، أو صاعا من أقط. فقال له رجل: أو مدين، من قمح؟ فقال: لا، تلك قيمة معاوية لا أقبلها ولا أعمل بها ⁽²¹³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽²¹⁴⁾ إلى هذه الآثار، فقالوا في صدقة الفطر: من أحب أن يعطيها من الحنطة أعطاها صاعا، وكذلك إن أحب أن يعطيها من الشعير أو التمر أو الزبيب.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽²¹⁵⁾، فقالوا: يعطي صدقة الفطر من الحنطة نصف صاع، ومما سوى الحنطة من الأصناف التي ذكرنا صاعا. وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى أن حديث أبي سعيد الخدري الذي احتجوا به عليهم، إنما فيه إخبار عما كانوا يعطون. وقد يجوز أن يكونوا يعطون من ذلك ما عليهم، ويزيدون فضلا ليس عليهم.
وقد روي عن غير أبي سعيد في الحنطة خلاف ما روي عن أبي سعيد. فمن ذلك ما

#2898

2898 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, ka thënë: Na ka treguar Esedi (h)
dhe na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, ka thënë: Na ka treguar Esedi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehia. Dhe ka thënë Ibn Ebi Merjemi: Na ka njoftuar Ibn Lehia, nga Ebu el-Eswedi, nga Fatime bint el-Mundhiri, nga Esma bint Ebi Bekri, e cila ka thënë: "Kemi dhënë zekatin e fitrit në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dy mudë grurë ⁽²¹⁶⁾."

٢٨٩٨ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن لهيعة. وقال ابن أبي مريم أنا ابن لهيعة، عن أبي الأسود، عن فاطمة بنت المنذر، عن أسماء بنت أبي بكر، قالت: كنا نؤدي زكاة الفطر على عهد رسول الله ﷺ مدين من قمح ⁽²¹⁶⁾.

#2899

2899
- Na kanë treguar Fehdi dhe Ali bin Abdurrahman, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjem, i cili ka thënë: Më ka njoftuar
Jahja bin Ejub, se Hisham bin Urve i ka treguar atij, nga babai i tij, se Esma bint Ebi Bekër,
e ka njoftuar atë se ajo jepte në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) për familjen e saj, të lirët prej tyre dhe skllevërit,
dy mude grurë, ose një sa' hurma, me mudin ose me sa'-in me të cilin ata bënin tregti ⁽²¹⁷⁾.

٢٨٩٩ - حدثنا فهد، وعلي بن عبد الرحمن، قالا: ثنا ابن أبي مريم، قال: أخبرني يحيى بن أيوب، أن هشام بن عروة حدثه، عن أبيه، أن أسماء بنت أبي بكر، أخبرته أنها كانت تخرج على عهد رسول الله ﷺ عن أهلها الحر منهم والمملوك مدين من حنطة، أو صاعا من تمر بالمد أو بالصاع الذي يتبايعون به ⁽²¹⁷⁾.

#2900

2900 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Aziz, i cili ka thënë: Na ka treguar Selame, nga Ukajli, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Esmaja, e cila ka thënë: "Ne e jepnim zekatin e fitrit në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dy mudë ⁽²¹⁸⁾.
Kjo është Esmaja (r.a.) e cila tregon se ata në kohën e Pejgamberit (s.a.v.s.) e jepnin zekatin e fitrit dy mudë grurë. Dhe është e pamundur që ata ta bënin këtë përveçse me urdhrin e Pejgamberit (s.a.v.s.); sepse kjo gjë nuk merrej atëherë, përveçse nga ana e njoftimit të tij atyre për atë që e kishin obligim.
Kështu që, saktësimi i asaj që transmetohet nga Esmaja dhe asaj që transmetohet nga Ebu Saidi është që ajo që ata jepnin sipas asaj që përmendi ajo (d.m.th. Esmaja) të konsiderohet si obligim (farz), ndërsa ajo që jepnin sipas asaj që përmendi Ebu Saidi si shtesë mbi këtë, të jetë vullnetare. Dhe argumenti për saktësinë e asaj që përmendëm nga kjo është se...

٢٩٠٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن عزيز، قال: ثنا سلامة، عن عُقيل، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن أسماء، قالت: كنا نخرج زكاة الفطر على عهد رسول الله ﷺ مدين ⁽²¹⁸⁾.
فهذه أسماء ﵂ تخبر أنهم كانوا يؤدون في عهد النبي ﷺ زكاة الفطر مدين من قمح. ومحال أن يكونوا يفعلون هذا إلا بأمر النبي ﷺ؛ لأن هذا لا يؤخذ حينئذ، إلا من جهة توقيفه إياهم على ما يجب عليهم من ذلك.
فتصحيح ما روي عن أسماء، وما روي عن أبي سعيد أن يجعل ما كانوا يؤدون على ما ذكرت يعني أسماء هو الفرض، وما كانوا يؤدون على ما ذكره أبو سعيد زيادةً على ذلك هو تطوع. والدليل على صحة ما ذكرنا من هذا أن

#2901

2901 - Ebu Bekre na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Junusi,
nga el-Hasani, se Meruani i dërgoi fjalë Ebu Saidit: "Më dërgo zekatin e skllevërve të tu." Ebu Saidi
i tha të dërguarit: "Meruani nuk e di, ne jemi të obliguar të japim për çdo kokë, në çdo Fitër,
një sa' hurma ose gjysmë sa' grurë ⁽²¹⁹⁾.
Ky është
Ebu Saidi i cili ka njoftuar në këtë (transmetim) për atë që jemi të obliguar të japim si zekat të fitrit, për skllevërit e tij, dhe kjo dëshmon
për atë që kemi përmendur, dhe se ajo që është transmetuar prej tij përtej kësaj ishte zgjedhje e tij (vullnetare) dhe nuk
ishte detyrim (farz).
Gjithashtu, kanë ardhur transmetime nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me atë që ai e ka bërë obligim për zekatin e fitrit, të cilat janë në përputhje me këtë gjithashtu.

٢٩٠١ - أبا بكرة قد حدثنا، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا حماد، عن يونس، عن الحسن، أن مروان بعث إلى أبي سعيد: أن ابعث إلي بزكاة رقيقك. فقال أبو سعيد للرسول: إن مروان لا يعلم، إنما علينا أن نعطي لكل رأس عند كل فطر صاعا من تمر، أو نصف صاع من بر ⁽²¹⁹⁾.
فهذا أبو سعيد قد أخبر في هذا بما علينا أن نوديه في زكاة الفطر، عن عبيده، فدل ذلك على ما ذكرنا، وأن ما روي عنه مما زاد على ذلك كان اختيارا منه ولم يكن فرضا.
وقد جاءت الآثار عن رسول الله ﷺ بما فرضه في زكاة الفطر موافقة لهذا أيضا

#2902

2902 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Arim (h)

Na ka treguar Ibn Ebi Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harb, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejd, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) urdhëroi për sadakatul-fitrin për çdo të vogël e të madh, të lirë e rob, një sa' elbi ose një sa' hurme. Ai tha: Njerëzit e barazuan atë me dy mudde grurë ⁽²²⁰⁾.

٢٩٠٢ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا عارم (ح)
وحدثنا ابن أبي داود: قال: ثنا سليمان بن حرب، قالا: ثنا حماد بن زيد، عن أيوب، عن نافع عن ابن عمر قال: أمر النبي ﷺ بصدقة الفطر عن كل صغير وكبير حر وعبد صاعا من شعير أو صاعا من تمر، قال: فعدله الناس بمدين من حنطة ⁽²²⁰⁾.

#2903

2903 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Kabisa, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽²²¹⁾.

٢٩٠٣ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا قبيصة، قال: ثنا سفيان، عن عبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽²²¹⁾.

#2904

2904 - Na ka treguar Muhamed bin Amru, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, nga Ibn Ebi Lejla, nga Nafiu, nga Ibn Umeri... të njëjtin (hadith) ⁽²²²⁾.

٢٩٠٤ - حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا يحيى بن عيسى، عن ابن أبي ليلى، عن نافع عن ابن عمر … مثله ⁽²²²⁾.

#2905

2905 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velid et-Tejalisi dhe Bishr bin Umeri, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Lejth bin Sa'di, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të, përveçse ai nuk e ka përmendur rregullimin (at-ta'dil) ⁽²²³⁾.

٢٩٠٥ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو الوليد الطيالسي، وبشر بن عمر، قالا: ثنا ليث بن سعد، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ … مثله، غير أنه لم يذكر التعديل ⁽²²³⁾.

#2906

2906 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë (h)

na ka treguar Salih bin Abdurrahmani, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Mesleme, ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … të njëjtë. Përveç se ai ka thënë: "për çdo të lirë dhe rob, mashkull dhe femër prej muslimanëve" ⁽²²⁴⁾.

٢٩٠٦ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا، أخبره (ح)
وحدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا عبد الله بن مسلمة، قال: ثنا مالك، عن نافع، عن ابن عمر عن النبي ﷺ … مثله. غير أنه قال: "عن كل حر وعبد ذكر وأنثى من المسلمين" ⁽²²⁴⁾.

#2907

2907
- Na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Amr bin Tariku, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin Ejubi, nga Junus bin Jezidi, se Nafiu e ka njoftuar atë duke thënë: Abdullah bin Umari (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë obligim zeqatin e fitrit një sa' hurma, ose një sa' elb për çdo person, mashkull, i lirë apo rob prej muslimanëve. Ai tha: Abdullah bin Umari (r.a.) thoshte: Njerëzit e bënë ekuivalentin e saj dy mudda grurë ⁽²²⁵⁾.
Fjala e Ibn Umarit (r.a.) "Njerëzit e bënë ekuivalentin e saj dy mudda grurë" ka për qëllim shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), vlerësimi i të cilëve është i lejueshëm dhe është detyrë të ndalemi te fjala e tyre. Sepse është transmetuar nga Umari diçka e ngjashme për kefaretin e betimit, ku ai i ka thënë Jesar bin Numejrit: "Unë betohem se nuk do t'u jap disa njerëzve asgjë, pastaj më mbushet mendja dhe e bëj, prandaj kur të më shohësh se e bëj këtë, ushqe për mua dhjetë të varfër, çdo të varfër me gjysmë sa' grurë, ose një sa' hurma apo elb". Është transmetuar edhe nga Aliu diçka e ngjashme, dhe do ta përmendim këtë në vendin e vet në këtë libër tonin, në dashtë Allahu i Madhëruar, me faktin se është transmetuar edhe nga Umari, nga Ebu Bekri, si dhe nga Uthman bin Afani për sadakanë e fitrit se ajo është gjysmë sa' grurë, dhe do ta përmendim edhe këtë në këtë kapitull, në dashtë Allahu i Madhëruar.
Kjo tregon se ata janë ata që e kanë bërë vlerësimin e asaj që përmendëm nga gruri me sasinë e elbit dhe hurmës që përmendëm, dhe ata nuk e bënin këtë përveçse me konsultimin e shokëve të Pejgamberit (s.a.v.s.) dhe me pajtimin e tyre për këtë. Sikur të mos na ishte transmetuar për sasinë e asaj që jepet nga gruri në zeqatin e fitrit përveç këtij vlerësimi, kjo do të ishte për ne një argument i madh për vërtetimin e asaj sasie të grurit dhe se ajo është gjysmë sa'. E si jo, kur bashkë me këtë është transmetuar nga Esmaja se ajo e nxirrte atë sasi edhe në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu.
Pastaj, është transmetuar edhe në transmetime të tjera përveç këtyre që përmendëm nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ajo që përputhet me këtë gjithashtu. Prej tyre është ajo që...

٢٩٠٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا عمرو بن طارق، قال: أنا يحيى بن أيوب، عن يونس بن يزيد، أن نافعا أخبره قال: قال عبد الله بن عمر ﵄: فرض رسول الله ﷺ زكاة الفطر صاعا من تمر، أو صاعا من شعير على كل إنسان ذكر حر، أو عبد من المسلمين قال وكان عبد الله بن عمر ﵄ يقول: فجعل الناس عدله مدين من حنطة ⁽²²⁵⁾.
فقول ابن عمر ﵄ "فجعل الناس عدله مدين من حنطة" إنما يريد أصحاب رسول الله ﷺ الذين يجوز تعديلهم، ويجب الوقوف عند قولهم، فإنه قد روي عن عمر مثل ذلك في كفارة اليمين، أنه قال ليسار بن نمير: إني أحلف أن لا أعطي أقواما شيئا، ثم يبدو لي فأفعل، فإذا رأيتني فعلت ذلك فأطعم عني عشرة مساكين، كل مسكين نصف صاع من بر، أو صاعا من تمر أو شعير، وروي عن علي مثل ذلك، وسنذكر ذلك في موضعه من كتابنا هذا إن شاء الله تعالى، مع أنه قد روي عن عمر وعن أبي بكر أيضا، وعن عثمان بن عفان في صدقة الفطر أنها من الحنطة نصف صاع، وسنذكر ذلك أيضا في هذا الباب إن شاء الله تعالى.
فدلّ ذلك على أنهم هم المعدلون لما ذكرنا من الحنطة بالمقدار من الشعير، والتمر الذي ذكرنا، ولم يكونوا يفعلون ذلك إلا بمشاورة أصحاب النبي ﷺ وإجماعهم لهم على ذلك. فلو لم يكن روي لنا في مقدار ما يعطى من الحنطة في زكاة الفطر إلا هذا التعديل لكان ذلك عندنا حجة عظيمة في ثبوت ذلك المقدار من الحنطة وأنَّه نصف صاع. فكيف وقد روي مع ذلك عن أسماء أنها كانت تخرج ذلك المقدار على عهد رسول الله ﷺ أيضا.
ثم قد روي في غير هذه الآثار التي ذكرنا عن النبي ﷺ ما يوافق ذلك أيضا. فمن ذلك ما

#2908

2908 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musededi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamad bin Zejdi, nga Nu'man bin Rashidi, nga Ez-Zuhriu, nga Tha'lebe bin Ebi Sa'iri, nga babai i tij, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.):
"Një sa' (masë) grurë ose drithë për çdo dy persona, qofshin të lirë apo skllevër, meshkuj apo femra. Sa i përket të pasurit tuaj, Allahu do ta pastrojë atë, ndërsa sa i përket të varfrit tuaj, Allahu do t'ia kthejë [më shumë] sesa ka dhënë" ⁽²²⁶⁾.

٢٩٠٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا حماد بن زيد، عن النعمان بن راشد، عن الزهري، عن ثعلبة بن أبي صعير، عن أبيه قال: قال رسول الله ﷺ: "صاع من بر أو قمح عن كل اثنين حر أو عبد ذكر أو أنثى، أما غنيكم فيزكيه الله، وأما فقيركم فيرد عليه [أكثر] مما أعطى" ⁽²²⁶⁾.

#2909

2909 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Affani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Nu'man bin Rashidi, nga Ez-Zuhriu, nga Tha'lebe bin Ebi Su'ajri, nga babai i tij, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Jepeni zekatin e fitrit një sa' hurma ose një sa' elb, ose gjysmë sa' grurë - ose ka thënë: drithë - për çdo njeri, të vogël apo të madh, mashkull apo femër, të lirë apo rob, të pasur apo të varfër" ⁽²²⁷⁾.

٢٩٠٩ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا عفان، قال: ثنا حماد بن زيد، عن النعمان بن راشد، عن الزهري، عن ثعلبة بن أبي صعير، عن أبيه قال: قال رسول الله ﷺ: "أدوا زكاة الفطر صاعا من تمر أو صاعا من شعير، أو نصف صاع من بر -أو قال: من قمح- عن كل إنسان صغير أو كبير، ذكر أو أنثى، حر أو مملوك، غني أو فقير" ⁽²²⁷⁾.

#2910

2910 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Husejn bin Mehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrezaku, nga Ma'meri, nga ez-Zuhriu, nga Abdurrahman el-A'rexh, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë: Zekati i fitrit është për çdo të lirë dhe rob, mashkull ose femër, i vogël ose i madh, i pasur ose i varfër: një sa' hurma ose gjysmë sa' grurë.
Ma'meri ka thënë: Më ka arritur nga ez-Zuhriu se ai e ngrinte këtë (hadith deri te Pejgamberi s.a.v.s.) ⁽²²⁸⁾.

٢٩١٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا حسين بن مهدي، قال: ثنا عبد الرزاق، عن معمر، عن الزهري، عن عبد الرحمن الأعرج، عن أبي هريرة قال: زكاة الفطر عن كل حر وعبد ذكر أو أنثى صغير أو كبير غني أو فقير صاع من تمر أو نصف صاع من قمح. قال معمر: وبلغني عن الزهري أنه كان يرفعه ⁽²²⁸⁾.

#2911

2911
- Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Ka thënë el-Lejthi: Më ka treguar Abdu
rrahman bin Halidi dhe Ukajl bin Halidi, nga Ibn Shihabi, nga Seid bin el-Musejjibi, se i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë obligim zekatin e fitrit dy mude grurë ⁽²²⁹⁾.

٢٩١١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: قال الليث: حدثني عبد الرحمن بن خالد، وعقيل بن خالد، عن ابن شهاب عن سعيد بن المسيب، أن رسول الله ﷺ فرض زكاة الفطر مدين من حنطة ⁽²²⁹⁾.

#2912

2912 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽²³⁰⁾.

٢٩١٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال ثنا الليث … فذكر بإسناده مثله ⁽²³⁰⁾.

#2913

2913
- Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Zur'ah Vehbullah bin Rashid, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hajve,
i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ukajli, nga Ibn Shihabi, se ai i ka dëgjuar Seid bin el-Musejjibin, Ebu Seleme bin Abdurrahmanin dhe Ubejdullah bin Abdullah bin Utben duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) urdhëroi për zeqatin
e fitrit një sa' me hurma, ose dy mude me grurë ⁽²³¹⁾.

٢٩١٣ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو زرعة وهب الله بن راشد، قال: أنا حيوة، قال: أنا عقيل، عن ابن شهاب، أنه سمع سعيد بن المسيب، وأبا سلمة بن عبد الرحمن، وعبيد الله بن عبد الله بن عتبة يقولون: أمر رسول الله ﷺ بزكاة الفطر بصاع من تمر، أو بمدين من حنطة ⁽²³¹⁾.

#2914

2914
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Jahja bin Ejubi,
ka thënë: Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, nga Seid bin el-Musejjibi, Ubejdullah bin Abdilah bin
Utbe, el-Kasimi dhe Salimi. Ata kanë thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka urdhëruar në lidhje me sadakatul-fitrin një sa' elbi
ose dy mude gruri ⁽²³²⁾.

٢٩١٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال أخبرني يحيى بن أيوب، قال حدثني عقيل، عن ابن شهاب عن سعيد بن المسيب، وعبيد الله بن عبد الله بن عتبة، والقاسم، وسالم. قالوا: أمر رسول الله ﷺ في صدقة الفطر بصاع من شعير أو مُدّين من قمح ⁽²³²⁾.

#2915

2915 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulgofar bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehia, nga Ukajli, nga Ibn Shihabi, nga Saidi, Ubejdullahu, Kasimi dhe Salimi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽²³³⁾.

٢٩١٥ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا عبد الغفار بن داود، قال: ثنا ابن لهيعة، عن عقيل، عن ابن شهاب، عن سعيد، وعبيد الله، والقاسم، وسالم، عن النبي ﷺ … مثله ⁽²³³⁾.

#2916

2916 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Abdulhalik esh-Shejbani, nga Seid bin el-Musejjibi, i cili ka thënë: Sadakaja jepej në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), Ebu Bekrit dhe Omerit (r.a.), gjysmë sa'i grurë ⁽²³⁴⁾.

Këto transmetime që përmendëm nga Pejgamberi (s.a.v.s.) rreth grurit kanë ardhur ashtu siç e vlerësuan njerëzit pas tij. Nga Ebu Seidi është transmetuar mendimi i tij që përputhet me këtë, dhe ajo që transmetoi Ijad bin Abdullahu prej tij nuk bie ndesh me këtë, në thënien e tij: 'Kjo është vlera ⁽²³⁵⁾ e Muaviut, nuk e pranoj dhe nuk veproj sipas saj', sepse ai me këtë nuk e mohoi vlerën, por mohoi vlerësuesin.

Kjo është ajo që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) rreth sadakasë së fitrit, dhe kemi përmendur disa nga ato që janë transmetuar nga Ebu Bekri, Omeri dhe Osmani (r.a.) rreth kësaj.

Gjithashtu, rreth kësaj është transmetuar nga Ebu Bekri, Omeri dhe Osmani (r.a.) ajo që përputhet me këtë.

٢٩١٦ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد بن زيد، عن عبد الخالق الشيباني، عن سعيد بن المسيب، قال: كانت الصدقة تُعطَى على عهد رسول الله ﷺ وأبي بكر وعمر ﵄، نصف صاع من حنطة ⁽²³⁴⁾.
فقد جاءت هذه الآثار التي ذكرنا عن النبي ﷺ في الحنطة بمثل ما عدّله الناس بعده، وأبو سعيد فقد روي عنه من رأيه ما يوافق ذلك، ولم يخالف ما روي عنه من ذلك ما ذكره عنه عياض بن عبد الله في قوله: تلك قيمة ⁽²³⁵⁾ معاوية، لا أقبلها ولا أعمل بها لأنَّه في ذلك لم ينكر القيمة، وإنما أنكر المقوم.
فهذا ما روي عن رسول الله ﷺ في صدقة الفطر، وقد ذكرنا بعض ما روي عن أبي بكر وعمر وعثمان ﵃ في ذلك.
وقد روي في ذلك أيضا عن أبي بكر وعمر وعثمان ﵃ ما يوافق ذلك.

#2917

2917
- Na ka treguar Ebu Bekra, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer dhe Hilal bin Jahja, të cilët kanë thënë: Na ka njoftuar Ebu Auana,
nga Asim el-Ahual, nga Ebu Kilabe, i cili ka thënë: Më ka njoftuar ai që i ka dorëzuar Ebu Bekër es-Siddikut (r.a.)
një sa' grurë mes dy personave ⁽²³⁶⁾.

٢٩١٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عمر، وهلال بن يحيى، قالا: أنا أبو عوانة، عن عاصم الأحول، عن أبي قلابة قال: أخبرني من دفع إلى أبي بكر الصديق ﵁ صاع بر بين اثنين ⁽²³⁶⁾.

#2918

2918
- Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer, ka thënë: Na ka njoftuar Hamadi, nga Haxhaxh bin Ertah,
ka thënë: Shkova unë dhe Hakem bin Utejbe te Zijad bin Nadri, e ai na tregoi nga Abdullah bin
Nafiu se babai i tij e pyeti Omer bin Hatabin (r.a.) e i tha: Unë jam një njeri skllav, a ka zekat në pasurinë time?.
Omeri
(r.a.) tha: Zekati yt i takon zotërisë tënd, që të japë për ty në çdo Fitër një sa' elbi, ose hurma, ose gjysmë sa' gruri ⁽²³⁷⁾.

٢٩١٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عمر، قال أنا حماد، عن الحجاج بن أرطاة، قال: ذهبت أنا والحكم بن عتيبة إلى زياد بن النضر، فحدثنا عن عبد الله بن نافع أن أباه سأل عمر بن الخطاب ﵁ فقال: إني رجل مملوك فهل في مالي زكاة؟. فقال عمر
﵁: إنما زكاتك على سيدك أن يؤدي عنك عند كل فطر صاعا من شعير، أو تمر أو نصف صاع من بر ⁽²³⁷⁾.

#2919

2919 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Nuajmi, nga Ibn Ujejne, nga ez-Zuhriu, nga Ibn Ebi Sa'iri, i cili ka thënë: Ne e jepnim zekatin e fitrit në kohën e Omer b. el-Hatabit (r.a.) gjysmë sa'i ⁽²³⁸⁾.

٢٩١٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا نعيم، عن ابن عيينة، عن الزهري، عن ابن أبي صعير، قال: كنا نخرج زكاة الفطر على عهد عمر بن الخطاب ﵁ نصف صاع ⁽²³⁸⁾.

#2920

2920
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Kavariri, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Halid
el-Hadhdha', nga Ebu Kilabe, nga Ebu el-Esh'athi, i cili ka thënë: Na mbajti hytbe Uthman bin Affani (r.a.) dhe tha në
hytben e tij: Jepni zekatin e fitrit një sa' hurma, ose një sa' elb, për çdo të vogël e të madh
të lirë e skllav, mashkull e femër ⁽²³⁹⁾.

٢٩٢٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا القواريري، قال: ثنا حماد بن زيد، عن خالد الحذاء، عن أبي قلابة، عن أبي الأشعث، قال: خطبنا عثمان بن عفان ﵁ فقال في خطبته: أدوا زكاة الفطر صاعا من تمر، أو صاعا من شعير، عن كل صغير وكبير حر ومملوك ذكر وأنثى ⁽²³⁹⁾.

#2921

2921
- Na ka treguar Ebu Zur'ah Abdurrahman bin Amër ed-Dimashki, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Kauariri ... dhe përmendi me isnadin e tij nga Uthmani (r.a.) se ai u mbajti atyre hytbe dhe tha: 'Jepni zekatin e fitrit dy mudda grurë ⁽²⁴⁰⁾.' Dhe nuk përmendi asgjë tjetër përveç kësaj, nga ajo që përmendi Ibn Ebi Davudi.
Kështu, Ebu Bekri, Omari dhe Uthmani (r.anhum) janë pajtuar në këtë për atë që përmendëm.
Dhe është transmetuar diçka e ngjashme me këtë gjithashtu nga Ibn Abbasi (r.anhuma).

٢٩٢١ - حدثنا أبو زرعة عبد الرحمن بن عمرو الدمشقي، قال: ثنا القواريري … فذكر بإسناده عن عثمان ﵁ أنه خطبهم فقال: أدوا زكاة الفطر مدّين من حنطة ⁽²⁴⁰⁾. ولم يذكر ما سوى ذلك، مما ذكره ابن أبي داود.
فهذا أبو بكر وعمر وعثمان ﵃ قد أجمعوا في ذلك على ما ذكرنا.
وقد روي مثل ذلك أيضا عن ابن عباس ﵄

#2922

2922
- Na ka treguar Muhamed bin Amru, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, nga Ibn Ebi Lejla, nga Ata,
nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I urdhërova banorët e Basrës kur isha mes tyre që të jepnin për të voglin, të madhin,
të lirin dhe skllavin dy mude grurë ⁽²⁴¹⁾.

Gjithashtu, diçka e ngjashme është transmetuar edhe nga Omer bin Abdulazizi dhe të tjerë prej tabiinëve (r.a.).

٢٩٢٢ - حدثنا محمد بن عمرو قال: ثنا يحيى بن عيسى، عن ابن أبي ليلى، عن عطاء، عن ابن عباس قال: أمرت أهل البصرة إذ كنت فيهم أن يعطوا عن الصغير والكبير والحر والمملوك مدين من حنطة ⁽²⁴¹⁾.
وقد روي مثل ذلك أيضا عن عمر بن عبد العزيز وغيره من التابعين ﵏.

#2923

2923
- Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Humran, i cili ka thënë: Na ka treguar Aufi, i cili ka thënë: Omer bin Abdulaziz i shkroi një letër Adi bin Artah-së, dhe ai e lexoi atë në minberin e Basrës ndërsa unë po dëgjoja: Më tej: Urdhëro muslimanët që janë me ty që të japin zekatin e fitrit një sa' me hurma ose gjysmë sa' me grurë ⁽²⁴²⁾.

٢٩٢٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا عبد الله بن حمران، قال: ثنا عوف، قال: كتب عمر بن عبد العزيز إلى عدي بن أرطاة كتابا، فقرأه على منبر البصرة وأنا أسمع: أما بعد: فمر من قِبلك من المسلمين أن يخرجوا زكاة الفطر صاعا من تمر أو نصف صاع من بر ⁽²⁴²⁾.

#2924

2924 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Umar, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abu Awanah, nga Mansuri, nga Ibrahimi dhe Muxhahidi ... ngjashëm me të ⁽²⁴³⁾.

٢٩٢٤ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عمر، قال: أنا أبو عوانة، عن منصور، عن إبراهيم، ومجاهد … مثله ⁽²⁴³⁾.

#2925

2925 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amiri, nga Sufjani, nga Mensuri, nga Muxhahidi: Për zekatin e fitrit (duhet dhënë) një sa' nga çdo gjë përveç grurit, ndërsa për grurin gjysmë sa' ⁽²⁴⁴⁾.

٢٩٢٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد: في زكاة الفطر صاع من كل شيء سوى الحنطة، والحنطة نصف صاع ⁽²⁴⁴⁾.

#2926

2926
- Na ka treguar Abdullah bin Muhamed bin Khushish, ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, ka thënë: Na ka treguar
Hisham, ka thënë: Na ka treguar Katade, nga Said bin el-Musajib, lidhur me zeqatin e Ramazanit, ka thënë: Një sa' hurma, ose
gjysmë sa' grurë ⁽²⁴⁵⁾.

٢٩٢٦ - حدثنا عبد الله بن محمد بن خُشيش، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال: ثنا هشام، قال: ثنا قتادة، عن سعيد بن المسيب في زكاة رمضان قال: صاع تمر، أو نصف صاع بر ⁽²⁴⁵⁾.

#2927

2927 - Na ka treguar Ibrahim bin Marzuk, - Ebu Xhaferi ka thënë: Mendoj se ai ka thënë: Na ka treguar - Affani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë: E pyeta El-Hakemin, Hammadin dhe Abdurrahman bin el-Kasimin për sadakatul-fitrin, dhe ata thanë: Gjysmë sa'i grurë ⁽²⁴⁶⁾.
Kjo është e gjitha që kemi transmetuar në këtë kapitull nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), nga shokët e tij pas tij dhe nga pasuesit e tyre pas tyre; të gjitha tregojnë se sadakatul-fitri nga gruri është gjysmë sa'i, ndërsa nga gjërat e tjera përveç grurit është një sa'i. Nuk dimë asnjë nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) e as nga tabiinët që të jetë transmetuar prej tij diçka ndryshe nga kjo. Prandaj, nuk i takon askujt që ta kundërshtojë këtë, pasi kjo u bë ixhma (konsensus) në kohën e Ebu Bekrit, Omerit, Osmanit dhe Aliut (r.a.) deri në kohën e atyre që përmendëm nga tabiinët. Gjithashtu, edhe analogjia ka dëshmuar për këtë. Kjo sepse ne pamë që ata ranë dakord se nga elbi dhe hurmat është një sa'i.
Atëherë pamë gjykimin e grurit në gjërat që jepen për to hurmat dhe elbi, se si është? Gjetëm se për kefaretet e betimeve ka ixhma që ushqyerja në to të jetë gjithashtu nga këto lloje.
Pastaj pati mospajtim në sasinë e tyre. Një grup njerëzish ⁽²⁴⁷⁾ thanë: Sasia e kësaj nga hurmat dhe elbi është gjysmë sa'i, ndërsa nga gruri është sa gjysma e kësaj.
Të tjerë ⁽²⁴⁸⁾ thanë: Përkundrazi, nga gruri është gjysmë sa'i dhe nga të tjerat përveç tij është një sa'i. Të gjithë ata e kanë barazuar grurin me dyfishin e tij ⁽²⁴⁹⁾ nga hurmat dhe elbi. Kështu që analogjia mbi këtë ishte se, meqenëse sadakatul-fitri është një sa'i nga hurmat dhe elbi, duhet të jetë nga gruri sa gjysma e kësaj, që është gjysmë sa'i.
Kjo është analogjia edhe në këtë kapitull, dhe kjo përputhet me atë që erdhi në transmetimet që përmendëm. Prandaj, ne e marrim këtë, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٢٩٢٧ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، -قال أبو جعفر: أراه قال: ثنا- عفان، قال: ثنا شعبة، قال: سألت الحكم وحمادا وعبد الرحمن بن القاسم عن صدقة الفطر، فقالوا: نصف صاع حنطة ⁽²⁴⁶⁾.
فهذا كل ما روينا في هذا الباب عن رسول الله ﷺ وعن أصحابه من بعده، وعن تابعيهم من بعدهم كلها على أن صدقة الفطر من الحنطة نصف صاع، ومما سوى الحنطة صاع. وما علمنا أحدا من أصحاب رسول الله ﷺ ولا من التابعين روي عنه خلاف ذلك، فلا ينبغي لأحد أن يخالف ذلك، إذ كان قد صار إجماعا في زمن أبي بكر وعمر وعثمان وعلي ﵃ إلى زمن مَنْ ذكرنا من التابعين. ثم النظر أيضا قد دل على ذلك، وذلك أنا رأيناهم قد أجمعوا على أنها من الشعير والتمر صاع.
فنظرنا في حكم الحنطة في الأشياء التي تؤدى عنها التمر والشعير كيف هو؟ فوجدنا كفارات الأيمان قد أجمع أن الإطعام فيها من هذه الأصناف أيضا.
ثم اختلف في مقدارها منها. فقال قوم ⁽²⁴⁷⁾ مقدار ذلك من التمر والشعير نصف صاع، ومن الحنطة مثل نصف ذلك.
وقال آخرون ⁽²⁴⁸⁾: بل هو من الحنطة نصف صاع ومما سوى ذلك صاع. وكلهم قد عدل الحنطة بمثليها ⁽²⁴⁹⁾ من التمر والشعير، فكان النظر على ذلك إذا كانت صدقة الفطر صاعا من التمر والشعير أن تكون من الحنطة مثل نصف ذلك، وهو نصف صاع.
فهذا هو النظر في هذا الباب أيضا، وقد وافق ذلك ما جاءت به الآثار التي ذكرنا فبذلك نأخذ، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٠ - باب: وزن الصاع كم هو؟

Kapitulli: Sa është pesha e sa'it?

10. Chapter: What is the weight of the Sa'?

#2928

2928 - Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Shuxha', Sulejman bin Bekar dhe Ahmed bin Mensur el-Remadi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Jala bin Ubejd, nga Musa el-Xhuheni, nga Muxhahidi, i cili ka thënë: Hyjmë te Aisha, dhe dikush prej nesh kërkoi ujë për të pirë, kështu që iu soll një enë (as) ⁽²⁵⁰⁾. Aisha tha: Pejgamberi (s.a.v.s.) lahej me diçka si kjo. Muxhahidi tha: E vlerësova atë me aq sa munda të vlerësoja, tetë rital, nëntë rital, dhjetë rital ⁽²⁵¹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa kanë menduar ⁽²⁵²⁾ se pesha e një sa'i është tetë rital, dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith. Ata thanë: Muxhahidi nuk dyshoi te teta, por dyshoi në atë që ishte mbi të, kështu që teta u vërtetua me këtë hadith, ndërsa ajo që ishte mbi të u mohua. Prej atyre që e kanë thënë këtë mendim është Ebu Hanifeja (r.a.).
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽²⁵³⁾, duke thënë: Pesha e tij është pesë rital e një e treta e ritalit. Prej atyre që e kanë thënë këtë është Ebu Jusufi (r.a.). Ata thanë se kjo me të cilën lahej i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte një sa' e gjysmë, dhe përmendën për këtë atë që...

٢٩٢٨ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا محمد بن شجاع، وسليمان بن بكار، وأحمد بن منصور الرمادي، قالوا: ثنا يعلى بن عبيد، عن موسى الجهني، عن مجاهد، قال: دخلنا على عائشة، فاستسقى بعضنا فأتي بعس ⁽²⁵⁰⁾، قالت عائشة: كان النبي ﷺ يغتسل بمثل هذا. قال مجاهد: فحزرته فيما أحزر ثمانية، أرطال تسعة أرطال عشرة أرطال ⁽²⁵¹⁾.
قال أبو جعفر فذهب ذاهبون ⁽²⁵²⁾ إلى أن وزن الصاع ثمانية أرطال، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث، وقالوا: لم يشك مجاهد في الثمانية، وإنما شك فيما فوقها، فثبتت الثمانية بهذا الحديث، وانتفى ما فوقها، وممن قال بهذا القول أبو حنيفة ﵀.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽²⁵³⁾، فقالوا: وزنه خمسة أرطال وثلث رطل، وممن قال ذلك، أبو يوسف ﵀، وقالوا هذا الذي كان يغتسل به رسول الله ﷺ هو صاع ونصف وذكروا في ذلك ما

#2929

2929
- Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed b. Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Zaideja, nga Xhafer b. Burkani, nga Ez-Zuhriu, nga Urveja, nga Aishja, e cila ka thënë: "Unë dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u lanim nga një enë e vetme, e cila ishte el-ferak ⁽²⁵⁴⁾⁽²⁵⁵⁾."

٢٩٢٩ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا، زائدة عن جعفر بن برقان، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة قالت: كنت أغتسل أنا ورسول الله ﷺ من إناء واحد، وهو الفرق ⁽²⁵⁴⁾⁽²⁵⁵⁾.

#2930

2930 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga Ez-Zuhriu, nga Urve, nga Aisha, e cila ka thënë: "Laja unë dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) prej një ene të vetme, prej një ene që quhej el-Farëk ⁽²⁵⁶⁾."

٢٩٣٠ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا أسد بن موسى، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة قالت: كنت أغتسل أنا ورسول الله ﷺ من إناء واحد من قدح واحد يقال له: الفرق ⁽²⁵⁶⁾.

#2931

2931 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Abu Abdurrahman al-Mukri, ka thënë: Na ka treguar el-Lejth bin Sa'd, ka thënë: Më ka treguar Ibn Shihabi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm ⁽²⁵⁷⁾.
Ata thanë: Pasi u vërtetua me këtë hadith që transmetohet nga Aisha (r.a.) se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lahej ai dhe ajo prej një 'faraku', dhe faraku është tre 'sa', atëherë ajo me të cilën lahej secili prej tyre ishte një sa e gjysmë. E nëse kjo ishte tetë rital, atëherë sa-i ishte një e treta e saj, që është pesë rital e një e treta e ritalit, dhe ky është edhe mendimi i banorëve të Medines.
Argumenti kundër tyre për ithtarët e mendimit të parë ishte se hadithi i Urves nga Aisha (r.a.) përmend vetëm farakun prej të cilit lahej i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe ajo, por ajo nuk e përmendi sasinë e ujit që ishte në të, a ishte ai i mbushur plot apo më pak se aq? Sepse mund të jetë që ai lahej bashkë me të me plotësinë e tij; dhe mund të jetë që ai lahej bashkë me të me më pak se plotësia e tij, aq sa janë dy sa, kështu që secili prej tyre do të ishte larë me nga një sa ujë, dhe kuptimi i këtij hadithi do të ishte në pajtim me kuptimet e haditheve që transmetohen nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai lahej me një sa, sepse është transmetuar prej tij për këtë ajo që...

٢٩٣١ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا أبو عبد الرحمن المقرئ، قال: ثنا الليث بن سعد، قال: حدثني ابن شهاب … فذكر بإسناده نحوه ⁽²⁵⁷⁾.
قالوا: فلما ثبت بهذا الحديث الذي روي عن عائشة ﵂ أن رسول الله ﷺ كان يغتسل هو، وهي من الفَرَق، والفرق ثلاثة أصوع، كان ما
يغتسل به كل واحد منهما صاعا ونصفا. فإذا كان ذلك ثمانية أرطال كان الصاع ثلثها، وهو خمسة أرطال، وثلث، رطل، وهذا قول أهل المدينة أيضا.
وكان من الحجة عليهم لأهل المقالة الأولى أن حديث عروة، عن عائشة ﵂ إنما فيه ذكر الفرق الذي كان يغتسل منه رسول الله ﷺ، وهي لم تذكر مقدار الماء الذي يكون فيه، هل هو ملؤه، أو أقل من ذلك؟ فقد يجوز أن يكون كان يغتسل هو وهي بملئه؛ ويجوز أن يكون كان يغتسل هو وهي بأقل من ملئه مما هو صاعان، فيكون كل واحد منهما مغتسلا بصاع من ماء، ويكون معنى هذا الحديث موافقا لمعاني الأحاديث التي رويت عن رسول الله ﷺ أنه كان يغتسل بصاع، فإنه قد روي عنه في ذلك ما

#2932

2932 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Seid el-Asbehani, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abdurrahim bin Sulejmani, nga Haxhaxhi, nga Ibrahimi, nga Safije bint Shejbe, nga Aishja, e cila ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest me një mudd dhe lante trupin (merrte gusull) me një sa' ⁽²⁵⁸⁾.

٢٩٣٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد الأصبهاني، قال: أنا عبد الرحيم بن سليمان، عن حجاج، عن إبراهيم، عن صفية بنت شيبة، عن عائشة قالت: كان رسول الله ﷺ: يتوضأ بالمد، ويغتسل بالصاع ⁽²⁵⁸⁾.

#2933

2933 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ujejneh, nga Ez-Zuhriu, nga Urve, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ashtu si ai ⁽²⁵⁹⁾.

٢٩٣٣ - حدثنا فهد قال: ثنا الحماني، قال: ثنا ابن عيينة، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽²⁵⁹⁾.

#2934

2934 - Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahvesi, nga Muslimi, nga Ibrahimi, nga Alkama, nga Aisha, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte gusël me një sa' ⁽²⁶⁰⁾.

٢٩٣٤ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا أبو الأحوص، عن مسلم، عن إبراهيم، عن علقمة، عن عائشة قالت: كان رسول الله ﷺ يغتسل بالصاع ⁽²⁶⁰⁾.

#2935

2935 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hudbe bin Halidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, nga Katadeja, nga Safije bint Shejbe, nga Aisha: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lahej me sasinë e një sa'i dhe merrte abdest me sasinë e një mudi ⁽²⁶¹⁾.

٢٩٣٥ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا هدبة بن خالد، قال: ثنا همام، عن قتادة، عن صفية بنت شيبة، عن عائشة: أن رسول الله ﷺ كان يغتسل بقدر الصاع، ويتوضأ بقدر المد ⁽²⁶¹⁾.

#2936

2936 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abani, nga Katadeja, nga Safije bint Shejbe, nga Aishja, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lahej me një sa' dhe merrte abdest me një mud ⁽²⁶²⁾.

٢٩٣٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم، قال: ثنا أبان، عن قتادة، عن صفية بنت شيبة، عن عائشة قالت: كان رسول الله ﷺ يغتسل بالصاع ويتوضأ بالمد ⁽²⁶²⁾.

#2937

2937 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehab bin Ata, nga Saidi, nga Katadeja ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të, përveçse ai tha: 'me zgjatje' (el-medd) dhe ngjashëm me të ⁽²⁶³⁾.

٢٩٣٧ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب بن عطاء، عن سعيد، عن قتادة … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: بالمد ونحوه ⁽²⁶³⁾.

#2938

2938 - Na ka treguar Muhamed bin el-Abas bin er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Mubarek bin Fedale, i cili ka thënë: Më ka treguar nëna ime ⁽²⁶⁴⁾, nga Muadhja, nga Aishja (r.a.), e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest me një mudd dhe lahej me një sa' ⁽²⁶⁵⁾.

٢٩٣٨ - حدثنا محمد بن العباس بن الربيع، قال: ثنا أسد، قال: ثنا المبارك بن فضالة قال: حدثتني أمي ⁽²⁶⁴⁾، عن معاذة، عن عائشة رضي الله الله عنها قالت: كان رسول الله صلى عليه وسلم يتوضأ بالمد، ويغتسل بالصاع ⁽²⁶⁵⁾.

#2939

2939
- Na ka treguar Abu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Hajve bin Shurejh, i cili ka thënë: Na ka treguar Bekije, nga Utbe bin Ebi
Hakim, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin Abdullah bin Xhubejr bin Atik, i cili ka thënë: E pyetëm Enesin
për abdestin, sa ujë i mjafton njeriut? Ai tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest nga një mudd
dhe e kryente abdestin plotësisht, madje mund të tepronte prej tij." Ai tha: Dhe e pyetëm atë për guslin nga xhunubllëku: Sa
ujë mjafton? Ai tha: "Një sa' (katër mudd)." Unë e pyeta: A e përmendi Pejgamberi (s.a.v.s.) sa'-in? Ai tha: "Po, bashkë
me mudd-in." ⁽²⁶⁶⁾

٢٩٣٩ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا حيوة بن شريح، قال: ثنا بقية، عن عُتبة بن أبي حكيم، قال: حدثني عبد الله بن عبد الله بن جبير بن عتيك، قال: سألنا أنسا عن الوضوء الذي يكفي الرجل من الماء فقال: كان رسول الله ﷺ يتوضأ من مدّ فيسبغ الوضوء، وعسى أن يفضل منه. قال: وسألناه عن الغسل من الجنابة: كم يكفي من الماء؟ قال: الصاع، فسألت عنه: أعن النبي ﷺ ذكر الصاع؟ قال: نعم مع المد ⁽²⁶⁶⁾.

#2940

2940 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Jezid bin Ebi Zijadi, nga Salim bin Ebi el-Xha'di, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest me një mudd dhe lahej me një sa' ⁽²⁶⁷⁾.

٢٩٤٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا أبو عوانة، عن يزيد بن أبي زياد، عن سالم بن أبي الجعد، عن جابر بن عبد الله، قال: كان رسول الله ﷺ يتوضأ بالمد، ويغتسل بالصاع ⁽²⁶⁷⁾.

#2941

2941 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Museddedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Rejhane, nga Sefineja, skllavi i liruar i Umm Selemes, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lahej me një sa' ujë dhe merrte abdest me një mudd ujë ⁽²⁶⁸⁾.
Në këto transmetime thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lahej me një sa', por në to nuk përmendet se sa është pesha e sa'-it. Ndërsa në hadithin e Muxhahidit, nga Aishja (r.a.), përmendet pesha e asaj me të cilën ai lahej, e që është tetë ritalë. Në hadithin e Urves, nga Aishja (r.a.), thuhet se ajo dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) laheshin nga një enë e vetme, e cila ishte el-ferek.
Në këtë hadith përmendet konkretisht ena prej së cilës laheshin, por nuk përmendet sasia e ujit me të cilin laheshin. Ndërsa në transmetimet e tjera përmendet sasia e ujit me të cilin ai lahej, dhe se ajo ishte një sa'. Kështu, kur këto transmetime u vërtetuan, u mblodhën dhe u sqaruan kuptimet e tyre, u vërtetua se ai lahej nga një enë që ishte el-ferek, dhe me një sa' që peshonte tetë ritalë. Me këtë u vërtetua ajo që mendonte Ebu Hanifeja (r.h.). Këtë e ka thënë gjithashtu edhe Muhamed bin el-Hasani.
Gjithashtu është transmetuar edhe nga Enes bin Maliku (r.a.) diçka që tregon për këtë kuptim.

٢٩٤١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا بشر، قال: ثنا أبو ريحانة، عن سفينة مولى أم سلمة قال: كان رسول الله ﷺ يغسله الصاع من الماء، ويوضئه المد من الماء ⁽²⁶⁸⁾.
ففي هذه الآثار أن رسول الله ﷺ كان يغتسل بصاع، وليس فيه مقدار وزن الصاع كم هو؟ وفي حديث مجاهد، عن عائشة ﵂ ذكر وزن ما
كان يغتسل به، وهو ثمانية أرطال. وفي حديث عروة، عن عائشة ﵂ أنها كانت تغتسل هي ورسول الله ﷺ من إناء واحد، هو الفرق.
ففي هذا الحديث ذكر ما كانا يغتسلان منه خاصة، وليس فيه ذكر مقدار الماء الذي كانا يغتسلان به. وفي الآثار الآخر ذكر مقدار الماء الذي كان يغتسل به، وأنَّه كان صاعا. فثبت بذلك لما صححت هذه الآثار، وجُمعت وكُشفت معانيها أنه كان يغتسل من إناء هو الفرق، وبصاع وزنه ثمانية أرطال، فثبت بذلك ما ذهب إليه أبو حنيفة ﵀. وقد قال بذلك أيضا محمد بن الحسن.
وقد روي عن أنس بن مالك ﵁ أيضا ما يدل على هذا المعنى.

#2942

2942 - Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdil-Hamid el-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Abdullah bin Isa, nga Ibn Xhebri, nga Enes bin Maliku, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest me një mudd, që është sa dy ritla ⁽²⁶⁹⁾.

٢٩٤٢ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا يحيى بن عبد الحميد الحماني، قال: ثنا شريك، عن عبد الله بن عيسى، عن ابن جبر، عن أنس بن مالك قال: كان رسول الله ﷺ يتوضأ بالمد، وهو رطلان ⁽²⁶⁹⁾.

#2943

2943
- Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik, nga Abdullah bin Isa, nga Abdullahu, domethënë Ibn Xhebr, nga Enes bin Maliku, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest me dy ratla dhe lahej me një sa' ⁽²⁷⁰⁾.
Ky është Enesi që ka njoftuar se mudd-i i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte dy ratla, ndërsa sa'-i është katër mudd-ë. Kështu, nëse vërtetohet se mudd-i është dy ratla, vërtetohet se sa'-i është tetë ratla.
Nëse dikush thotë: Nga Enes bin Maliku është transmetuar diçka ndryshe nga kjo. Atëherë përmendet ajo që

٢٩٤٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا شريك، عن عبد الله بن عيسى، عن عبد الله، يعني ابن جبر، عن أنس بن مالك قال: كان رسول الله ﷺ يتوضأ برطلين، ويغتسل بالصاع ⁽²⁷⁰⁾.
فهذا أنس قد أخبر أن مُدّ رسول الله ﷺ رطلان، والصاع أربعة أمداد. فإذا ثبت أن المد رطلان، ثبت أن الصاع ثمانية أرطال.
فإن قال قائل: إن أنس بن مالك قد روي عنه خلاف هذا. فذكر ما

#2944

2944 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velid el-Tejalisi, ka thënë: Na ka treguar Shu'be, ka thënë: Më ka njoftuar Abdullah bin Abdullah bin Xhebr, i cili e ka dëgjuar Enes bin Malikun duke thënë: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) merrte abdest me një makkuk ⁽²⁷¹⁾ dhe lahej me pesë makkukë ⁽²⁷²⁾.
Ka thënë: Ky hadith bie ndesh me hadithin e parë. Iu tha: Për ne nuk ka kundërshtim në këtë, sepse hadithi i Sherikut thotë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) merrte abdest me një mudd, dhe këtë e ka mbështetur Utbe bin Ebi Hakim, i cili ka transmetuar diçka të ngjashme nga Abdullah bin Xhebri.
Kur Shu'be transmetoi atë që përmendëm nga Abdullah bin Xhebri, ka mundësi që me makkuk të ketë pasur për qëllim mudd-in; sepse ata e quanin mudd-in makkuk, kështu që ai me të cilin merrte abdest ishte një mudd, dhe ai me të cilin lahej ishin pesë makkukë, lahej me katër prej tyre, që janë katër mudd-ë, e që bëjnë një sa', dhe merrte abdest me tjetrin, që është një mudd.
Kështu, në këtë hadith është përmbledhur ajo me të cilën merrte abdest për xhunubllëkun dhe ajo me të cilën lahej për të. Ndërsa në hadithin e Utbes është veçuar ajo me të cilën lahej posaçërisht, pa përmendur atë me të cilën merrte abdest, edhe pse ai abdest ishte gjithashtu për të.
Dhe e kam dëgjuar Ibn Ebi Imranin duke thënë: E kam dëgjuar Ibn el-Thelxhin duke thënë: Sa'-i përcaktohet sipas peshës së asaj që ka peshë dhe vëllim të barabartë, si mashi, rrushi i tharë dhe thjerrëzat, sepse thuhet se vëllimi dhe pesha e tyre janë të barabarta.

٢٩٤٤ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا أبو الوليد الطيالسي، قال: ثنا شعبة، قال: أنا عبد الله بن عبد الله بن جبر، سمع أنس بن مالك يقول: إن النبي ﷺ كان يتوضأ بالمكوك ⁽²⁷¹⁾، ويغتسل بخمس مكاكي ⁽²⁷²⁾.
قال: فهذا الحديث يخالف الحديث الأول. قيل له: ما في هذا عندنا خلاف له، لأن حديث شريك إنما فيه أن رسول الله ﷺ كان يتوضأ بالمد، وقد وافقه على ذلك عتبة بن أبي حكيم فروى عن عبد الله بن جبر نحوا من ذلك.
فلما روى شعبة ما ذكرنا عن عبد الله بن جبر، احتمل أن يكون أراد بالمكوك المد؛ لأنهم كانوا يسمون المد مكوكا، فيكون الذي كان يتوضأ به مدًّا، ويكون الذي يغتسل به خمسة مكاكي، يغتسل بأربعة منها، وهي أربعة أمداد، وهي صاع، ويتوضأ بآخر، وهو مد.
فَجُمع في هذا الحديث ما كان يتوضأ به للجنابة، وما كان يغتسل به لها. وأفرد في حديث عتبة ما كان يغتسل به لها خاصة دون ما كان يتوضأ به وأن ذلك الوضوء لها أيضا.
وسمعت ابن أبي عمران يقول: سمعت ابن الثلجي يقول: إنما قدر الصاع على وزن ما يعتدل كيله ووزنه من الماش والزبيب والعدس، فإنه يقال: إن كيل ذلك ووزنه سواء.

#2945

2945 - Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Salih dhe Bishr bin el-Velid, të gjithë nga Ebu Jusufi, i cili ka thënë: Erdha në Medine dhe më nxori dikush tek i cili kisha besim një sa' (enë matëse), e më tha: "Ky është sa'-i i Pejgamberit (s.a.v.s.)". Unë e matra atë dhe e gjeta se ishte pesë ritalë e një e treta e ritalit ⁽²⁷³⁾.

Dhe e kam dëgjuar Ibn Ebi Imranin duke thënë: Thuhet se ai që ia nxori këtë Ebu Jusufit ishte Malik bin Enesi.

Dhe e kam dëgjuar Ebu Hazimin duke përmendur se Maliku ishte pyetur për këtë, e ai tha: "Kjo ishte përpjekja e Abdylmelikut për të verifikuar sa'-in e Omer bin el-Hatabit (r.a.)." Kështu Maliku, kur iu vërtetua se Abdylmeliku e kishte verifikuar këtë nga sa'-i i Omerit, dhe sa'-i i Omerit (r.a.) ishte sa'-i i Pejgamberit (s.a.v.s.), ndërkohë që sa'-i i Omerit ishte vlerësuar ndryshe nga kjo.

٢٩٤٥ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: أنا علي بن صالح، وبشر بن الوليد جميعا، عن أبي يوسف، قال: قدمت المدينة فأخرج إلي من أثق به صاعا، فقال لي: هذا صاع النبي ﷺ، فقدرته، فوجدته خمسة أرطال وثلث رطل ⁽²⁷³⁾.
وسمعت ابن أبي عمران يقول: يقال إن الذي أخرج هذا لأبي يوسف هو مالك بن أنس. وسمعت أبا خازم يذكر أن مالكا سئل عن ذلك، فقال: هو تحري عبد الملك لصاع عمر بن الخطاب ﵁. فكان مالك لما ثبت عنده أن عبد الملك تحرى ذلك من صاع عمر، وصاع عمر ﵁ صاع النبي ﷺ وقد قدر صاع عمر على خلاف ذلك.

#2946

2946 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vakiu, nga Ali bin Salihu, nga Ebu Is'haku, nga Musa bin Talha, i cili ka thënë: El-Haxhaxhiu është sa'i i Omer bin el-Hatabit (r.a.) ⁽²⁷⁴⁾.

٢٩٤٦ - فحدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا وكيع، عن علي بن صالح، عن أبي إسحاق، عن موسى بن طلحة قال: الحجاجي صاع عمر بن الخطاب ﵁ ⁽²⁷⁴⁾.

#2947

2947 - Na ka treguar Ahmedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakubi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vakiu, nga babai i tij, nga Mugira, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: "E matëm sa'-in e Omerit dhe e gjetëm se ishte haxhaxhi, ndërsa haxhaxhiu tek ata është tetë ritalë sipas masës së Bagdadit ⁽²⁷⁵⁾."

٢٩٤٧ - حدثنا أحمد قال: ثنا يعقوب، قال: ثنا وكيع، عن أبيه، عن مغيرة، عن إبراهيم قال: عيرنا صاع، عمر، فوجدناه حجاجيا، والحجاجي عندهم ثمانية أرطال بالبغدادي ⁽²⁷⁵⁾.

#2948

2948 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Bishr el-Kufi, ka thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Mugira dhe Ubejdeja, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Haxhaxhi e vendosi kafizin e tij sipas sa'it të Omerit ⁽²⁷⁶⁾.
Kjo është më parësore sesa ajo që ka përmendur Maliku lidhur me vlerësimin e Abdylmelikut; sepse vlerësimi nuk mbart me vete vërtetësinë, ndërsa ajo që kanë përmendur Ibrahimi dhe Musa bin Talha rreth standardit mbart me vete vërtetësinë.
Kjo është më parësore, dhe prej Allahut vjen suksesi. Fundi i Librit të Zekatit.

٢٩٤٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سفيان بن بشر الكوفي، قال: ثنا شريك، عن مغيرة، وعبيدة، عن إبراهيم، قال: وضع الحجاج قفيزه على صاع عمر ⁽²⁷⁶⁾.
فهذا أولى مما ذكره مالك من تحري عبد الملك؛ لأن التحري ليس معه حقيقة، وما ذكره إبراهيم وموسى بن طلحة من العيار معه حقيقة.
فهذا أولى وبالله التوفيق. آخر كتاب الزكاة.

Book Footnotes / حواشي الكتاب

(1) Me shkronjën 'ajn' me zanoren i (kesrah), do të thotë devetë me ngarkesat e tyre.

(2) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët; transmetimi i Simakut nga Ikrime është i lëkundur dhe Sheriku është i vetëm në këtë transmetim. E ka shënuar Taberaniu (11743), Hakimi 2/24 dhe Bejhekiu 5/356 përmes rrugës së Seid bin Sulejman el-Vasitiut nga Sheriku. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 7/18, Ahmedi (2093, 2970-2971) dhe Ebu Davudi (3344) nga rrugë të ndryshme prej Sherikut.

(3) Them: Me ta ka pasur për qëllim një grup nga malikitë, Ebu Hanifen në një transmetim dhe disa nga shafitë (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab'
10/12.

(4) Thashë: Ai ka pasur për qëllim me ta: Muxhahidin, eth-Theuriun, en-Nehaiun, Malikun, esh-Shafi'iun, Ebu Hanifen në një transmetim, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe shumicën e njerëzve të dijes prej juristëve dhe dijetarëve të hadithit (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 10/15.

(5) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Maxheh (426) shkurtimisht, en-Nesaiu 1/89, 6/224, dhe në «el-Kubra» (137, 4406), si dhe Ibn Huzejme (175) përmes rrugës së Hammad bin Zejdit.

(6) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, ai është përsëritje e të mëparshmit.

(7) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime (mutaba'at) për shkak të Muraxha bin Raxha-së. E kanë shënuar Ahmedi (1977, 2238), Tirmidhiu (1701), Ibn Huzejme (175) dhe Bejhekiu 10/23 përmes disa rrugëve nga Musa bin Salimi me të.

(8) Në S dhe Kh-D: 'yansakhu'.

(9) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime për shkak të Abdullah bin Salihut.
E kanë shënuar Abdurrezaku (9774), Ahmedi (9), Buhariu (3092 - 3093, 3711 - 3712, 4035 - 4036), Muslimi (1759), Ebu Davudi (2969), Nesaiu 7/132, Bezzari (57), Tahaviu në „Sherh Mushkil el-Athar“ (143), Ebu Jala (43), Ibn Hibani (4823) dhe Bejhekiu 6/300, përmes rrugëve të ndryshme nga Ez-Zuhriu me të.

(10) Në Xh, D: "na ka treguar".

(11) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (55), Buhariu (4240, 4241), Muslimi (1759), Ebu Davudi (2968) dhe Ibn Hibani (6607) përmes rrugëve të ndryshme nga El-Lejthi.

(12) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Atë e shënon Abdurrezaku (9772, 14883), dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (333), Muslimi (1757) (50), el-Merveziu në 'Musned Ebi Bekr' (2) dhe Ibn Hibani (6608). Atë e ka nxjerrë edhe Ibn Sa'di 2/314 dhe Ebu Davudi (2964) përmes dy rrugëve nga Ma'meri.

(13) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (172), Muslimi (1757), Ebu Davudi (2965), en-Nesaiu në «el-Kubra» (6309), el-Bezzari (2) 518 dhe Ebu Jala (4) përmes Sufjan bin Ujejnes.
Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (4033, 5358, 6728, 7305), Ebu Davudi (2963), et-Tirmidhiu (1610), en-Nesaiu në «el-Kubra» (6310), Ebu Jala (2), el-Bejhekiu 6/297 dhe el-Begauiu (2738) përmes rrugëve të ndryshme nga ez-Zuhriu, ku disa prej tyre shtojnë diçka më shumë se të tjerët.

(14) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Ebu Jala (2) dhe Nesaiu në "El-Kubra" (6276) përmes rrugës së Bishr bin Omerit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (3094), Muslimi (1757), Ebu Davudi (2963) dhe Tirmidhiu (1610) përmes rrugës së Malikut.

(15) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë El-Humejdi (1134), Ahmedi (7303), Muslimi (1760), Et-Tahauiu në 'Sherh Mushkil el-Athar' (984), Ibn Hibani (6609) dhe El-Bejhekiu (7/65) përmes Sufjan bin Ujejnes me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Maliku (2/993), e përmes tij El-Buhariu (2776, 3096, 6729), Muslimi (1760), Ebu Davudi (2974), Ibn Hibani (6610), El-Bejhekiu (6/302) dhe El-Begauiu (3838) nga Ebu ez-Zinadi me të.

(16) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1177), Ed-Darimi (1591), Ahmedi (1723), Ebu Jala (6762), Ibn Huzejme (2347), Ibn Hibani (722) dhe Et-Taberani (2710) përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja me të.

(17) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe 3/214, Ahmedi (1724), Ibn Huzejme (2349) dhe Taberaniu (2741) përmes rrugës së Thabit bin Amarah me të.

(18) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Ibn Ebi Lejlasë. E ka shënuar El-Bejhekiu 7/32 përmes rrugës së Husejn bin Hafsit, nga Sufjan eth-Theuri me të.

(19) D.m.th.: atë që mblidhni në gjokset tuaja prej fjalëve.

(20) D.m.th.: na bën me shenjë ne.

(21) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (1098) me të njëjtin zinxhir dhe tekst. Gjithashtu e ka nxjerrë Muslimi (1072) (167), nga Abdullah bin Muhamed ad-Dab'i me të njëjtin zinxhir.

(22) Zinxhiri i tij është i dobët për shkak të dobësisë së Sherik bin Abdullahut.
Atë e ka shënuar Et-Taberaniu në "El-Kebir" (6071) dhe El-Bejhekiu në "Dela'il en-Nubuwwah" 2/98 përmes rrugës së Muhamed bin Said bin el-Asbehaniut me të.
Gjithashtu e ka shënuar Ahmedi (23704) dhe Abdullah bin Ahmedi në shtojcat e tij të Musnedit pas hadithit (23704) përmes dy rrugëve nga Sheriku me të.

(23) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen): Muhamed bin Is'haku është i vërtetë (saduk), hadithi i tij është i mirë (hasen), dhe ai e ka deklaruar qartë dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ahmedi, Ebu Nuajmi dhe Bejhekiu. E ka nxjerrë Ibn Sa'di në 'Et-Tabakat' 4/75-80 nga Jusuf bin Behluli me të. Ai gjendet në 'Es-Sire' të Ibn Is'hakut 1/228-235, dhe përmes rrugës së Ibn Is'hakut e kanë transmetuar Ahmedi (23737), Taberaniu (6065), Ebu Nuajmi në 'Ed-Delail' (199) dhe Bejhekiu në 'Delail en-Nubuwwah' 2/92-97.

(24) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (972), Ibn Ebi Shejbe 3/214, Ahmedi (23872), Ibn Zenxhuejh në 'El-Emual' (2123), Ebu Davudi (1650), Et-Tirmidhiu (657), Ibn Huzejme (2344), Et-Taberani në 'El-Kebir' (923), El-Hakimi 1/404 dhe El-Bejhekiu 7/32 përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja me të.

(25) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen). Ummu Kulthumi, e bija e Ali bin Ebi Talibit, është e vogla dhe nëna e saj ishte umm veled (robëreshë). Prej saj nuk ka transmetuar askush tjetër përveç Ata bin es-Saibit, dhe ajo është tjetër nga Ummu Kulthumi e Madhja, nëna e së cilës ishte Fatima, e bija e të Dërguarit të Allahut ﷺ. Këtë e ka shënuar autori në "Sherh Mushkil el-Athar" (4391) me isnadin dhe tekstin e tij. Atë e ka nxjerrë et-Taberaniu (20/837) përmes rrugës së Verka bin Omerit, nga Ata bin es-Saibi, por ai e ka emërtuar meulën Kejsan ose Hurmuz. Gjithashtu, e kanë nxjerrë Abdurrezaku (6942), Ahmedi (16399), el-Buhariu në "et-Tarikh el-Kebir" (7/427), Humejd bin Zenxhuejhi në "el-Amual" (2126), et-Taberaniu në "el-Kebir" (20/836) dhe el-Bejhekiu në "es-Sunen" (7/32), përmes rrugës së Sufjan eth-Theurit, nga Ata bin es-Saibi.

(26) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Et-Tajalisi (2482), Is'hak bin Rahuejh (51), Ed-Darimi (1642), Ahmedi (9308), El-Buhariu (1491), Muslimi (1069) (161), En-Nesaiu në «El-Kubra» (8591), Ibn Hibani (3294), El-Bejhekiu 7/29 dhe El-Begauiu (1605) nga rrugë të ndryshme prej Shubes me të.

(27) Në D: 'duart e tij'.

(28) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), Behxh bin Hakimi dhe babai i tij janë të sinqertë (saduk).
E kanë nxjerrë Ahmedi (20054), Buhariu në «et-Tarih el-Kebir» 7/329, Jakub bin Sufjani në «el-Ma'rife vet-Tarih» 1/306, Tirmidhiu (656), Taberaniu në «el-Kebir» 19/1008, Bejhekiu 407 dhe Ibn Abdilberri në «et-Temhid» 3/94-95, përmes rrugëve nga Meki bin Ibrahimi me të.

(29) Domethënë: duke kërkuar shpërblimin.

(30) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë si ai i mëparshmi.
E kanë shënuar Abdurrezaku (6824), Ibn Ebi Shejbe 3/122, ed-Darimi (1677), Ahmedi (20016), Ebu Davudi (1575), en-Nesaiu 5/25, Ibn Huzejme (2266), et-Taberaniu në 'el-Kebir' 19/984 dhe el-Bejhekiu 4/105, 116, përmes rrugëve nga Behz bin Hakimi me të.

(31) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1999), Ahmedi (12913), Ebu Davudi (1651), Ebu Jala (2862), Ibn Hibani (3296) dhe Ebu Nuajmi në 'El-Hilje' (6/252), përmes rrugëve të ndryshme nga Hammad ibn Seleme me të.

(32) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Buhariu (2432) nga Jahja, nga Sufjani me të. E kanë shënuar edhe Ibn Ebi Shejbe 3/214, Ahmedi (12190), Buhariu (2055, 2431), Muslimi (1071) (164), Ebu Avane 4/41, Ibn el-Arabi në Mu'xhemin e tij (812) dhe Bejhekiu 6/195 përmes rrugëve të ndryshme nga Sufjani me të.

(33) Ibn Haxheri ka shkruar biografinë e tij në veprën 'el-Isabe', 1/516.

(34) Që do të thotë: rrotullohet në pluhur, dhe kjo sepse ai ishte i vogël e luante.

(35) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: për shkak të anonimitetit të Hafsa bint Talk. E kanë nxjerrë Ibn Sa'di në 'Et-Tabakat' 6/45, Ibn Ebi Shejbe 3/215-216, 14/279-280, Ahmedi (16002), El-Buhariu në 'Et-Tarih el-Kebir' 3/334, Ibn Ebi Asimi në 'El-Ahad vel-Methani' (2736), Ed-Dulabi në 'El-Kuna' 1/84 dhe Et-Taberaniu në 'El-Kebir' (4632) përmes disa rrugëve nga Muarrif bin Vasili me të.

(36) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime për shkak të Sherikut. Atë e ka nxjerrë Et-Taberaniu në 'El-Kebir' (6418) përmes rrugës së Sherikut me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (3/215, 14/279) dhe Ahmedi (19059) përmes rrugës së Zuhejrit, nga Abdullah bin Isa, nga babai i tij, nga gjyshi i tij, nga Ebu Lejla me të, ndërsa transmetimi i Ahmedit është i zgjeruar.

(37) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), sikurse ai i mëparshmi.

(38) Në [dorëshkrimin] N dhe Al-Nukhab: "Abu Nu'ajm". Redaktori i tij në 'Sharh Ma'ani al-Athar' ka thënë: "Nu'ajm", pa "Abu", dhe se e sakta është "Abu Nu'ajm". Unë them: E sakta është Nu'ajm, ai është Ibn Hamad el-Mervezi, dhe këtë e dëshmojnë dorëshkrimet origjinale, librat e biografive dhe të atrafëve. Shih një zinxhir të tillë transmetimi në këta numra (600, 800, 1057, 1058).

(39) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Nuajm bin Hammadit.
Atë e ka nxjerrë Buhariu (2432) dhe Ebu Nuajmi në „El-Hilje“ 8/187 përmes rrugës së Abdullah bin el-Mubarakut, nga Ma'meri me të.
Dhe e ka nxjerrë Abdurrezaku (6944), e nga rruga e tij Ahmedi (8206), Muslimi (1070) (163), Bejhekiu në „Esh-Shu'ab“ (5743) dhe Begauiu (1606) nga Ma'meri me të.

(40) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Husejn bin Uakid el-Meruezit.

(41) Në m, xh, s, hd: 'أن'.

(42) Kështu është në dorëshkrimet (xh) dhe (d), ndërsa në (m), (s) dhe (kh) është shtuar: "Mendimi i Ebu Hanifes...".

(43) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(44) Te Muslimi, Tirmidhiu, Nesaiu dhe "el-Edeb el-Mufred", kapitulli "Sadakaja".

(45) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të gjendjes së panjohur të Abdullah bin Ebi Rezinit. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (4389) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Taberiu në 'Tehdhib al-Athar' 3/235, Bezzari (895), Ibn Huzejme (2390) dhe Hakimi 3/375 përmes rrugëve nga Kabisa me të.

(46) Zinxhiri i tij i transmetimit (isnad) është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse (mutaba'at) për shkak të Sherikut. Atë e kanë nxjerrë: Et-Tajalisi (1381), Ed-Darimi (2289), Ahmedi (25426), El-Buhariu (5284, 6717, 6751), Muslimi (1075) (171), En-Nesaiu 5/107-108, 6/163 dhe El-Bejhekiu 7/223-224, përmes rrugës së Shubes, nga El-Hakemi, nga Ibrahim me të njëjtin tekst.

(47) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (4387) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Ai gjendet në 'Muwatta' të Malikut 2/71 në formë të zgjeruar, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (25452), Buhariu (5097, 5279), Muslimi (1504) (214), (1075), Nesaiu në 'al-Muxhteba' 6/162 dhe në 'al-Kubra' (5640), si dhe Bejhekiu 6/184.

(48) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(49) Zinxhiri i tij është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (4378) me zinxhirin e tij të transmetimit në mënyrë të detajuar.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 10/182 dhe Ahmedi (2542) nga rruga e Affan bin Muslimit me të.

(50) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen). Muhamed bin Is'haku është mudelis dhe ka transmetuar me 'an-an', mirëpo ai është mbështetur në këtë transmetim.
E kanë nxjerrë Ahmedi (27424), Muslimi (1073), Ibn Hibani (5117), Et-Taberaniu në 'El-Kebir' 24/164 dhe El-Hakimi 4/28, përmes rrugëve nga Lejth bin Sa'di.

(51) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Humejdi (317), Ahmedi (27420), Muslimi (1073), Ibn Ebi Asimi në "El-Ahad vel-Methani" (3109), Ebu Jala (7067), Ibn Hibani (5118), Taberaniu në "El-Kebir" (24/168) dhe Ibn Abdilberri në "Et-Temhid" (5/104-105), përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes.

(52) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Buhariu (1494), Ibn Hibani (5119) dhe Taberaniu në 'el-Kebir' 25/149 nga rruga e Jezid bin Zurej'it me të. E ka nxjerrë edhe Ahmedi (27301), Buhariu (1446, 2579), Muslimi (1076), Ibn Ebi Asimi në 'el-Ahad vel-Methani' (3332), Ibn Hibani (5119), Taberaniu 25/148-149, Bejhekiu 7/33 dhe Ibn Abdil Berri në 'et-Temhid' 5/105-106 nga rrugë të ndryshme prej Halid el-Hadhait me të.

(53) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lahi'as.

(54) Në M, Gj, D, S, Hd: 'ai që një herë është i fortë', ndërsa teksti i saktësuar është nga N.

(55) Ky është maukuf dhe transmetuesit e tij janë të besueshëm. E ka nxjerrë El-Bejhekiu në 'El-Ma'rifeh' (13315) nga rruga e Esh-Shafiut, nga Ibrahim bin Sa'di, nga babai i tij, si maukuf. E ka nxjerrë edhe Ibn Ebi Shejbe (3/208) nga rruga e Abdurrahman bin Mehdiut, nga Musa bin Aliu, nga babai i tij, nga Abdullah bin Amri, si maukuf. Ndërsa si marfu' e ka nxjerrë El-Buhariu në 'Et-Tarih el-Kebir' (3/329), El-Hakimi (1/407) dhe El-Bejhekiu (7/13) nga rruga e Shubes.

(56) Transmetuesit e tij janë të besueshëm, dhe me fjalën 'burri' nënkuptohet Rejhan bin Jezidi.

(57) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Abdurrezaku (7155), et-Tajalisi (2271), ed-Darimi 1/386, Ahmedi (6530) dhe el-Buhariu në 'et-Tarih'.

(58) Zinxhiri i tij është i saktë.
E ka shënuar Ahmedi (16594) përmes rrugës së Ikrimës.

(59) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Ebu Bekr bin Ajjashit.
E ka shënuar Ebu Nuajmi 8/308 përmes dy rrugëve nga Ebu Bekr bin Ajjashi.

(60) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Ebu Bekr bin Ajjashit.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/207, Ahmedi (8908), en-Nesaiu 5/99, Ibn Maxhe (1839), Ibn el-Xharudi (364), Ebu Jala (6401), Ibn Hibani (3290), ed-Darekuni 2/118 dhe el-Bejhekiu 7/14 përmes rrugëve nga Ebu Bekr bin Ajjashi me të.

(61) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), sikurse ai i mëparshmi.

(62) Unë them: Ka pasur për qëllim me ta: esh-Shafi'iun, Ahmedin në një transmetim, Is'hakun, disa prej malikitëve dhe Ebu Ubejd el-Kasim bin Selamin (Allahu e mëshiroftë), siç thuhet në „en-Nukhab“ 10/107.

(63) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Ahmedin në një transmetim, Malikun dhe Ibn Xherir et-Taberiun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 10/110.

(64) Zingjiri i transmetimit (isnad) është i saktë. E kanë nxjerrë gjithashtu Shafiu në Musnedin e tij 1/244 dhe në es-Sunen el-Me'thure (385), Ebu Ubejdi në el-Emual (1725), Ahmedi (17972), Ebu Davudi (1633), Nesaiu në el-Muxhteba 5/99-100, Bejhekiu në es-Sunen 7/14 dhe Begauiu (1598) përmes rrugëve të ndryshme nga Hisham bin Urve.

(65) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(66) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(67) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Hilal bin Hisnit. Atë e kanë shënuar Et-Tajalisi (2211), Ibn Ebi Shejbe 3/211, Ahmedi (11401), Ebu Nuajmi në 'El-Hilje' 7/203 dhe El-Bejhekiu në 'Shu'ab el-Iman' (3504) përmes rrugëve të ndryshme nga Shube.

(68) Domethënë: u varfëruam.

(69) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Hilal bin Hisnit. Atë e kanë shënuar Ebu Jala (1129, 1267) dhe Et-Taberaniu në Tefsir (6228) përmes disa rrugëve nga Katadeja.

(70) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), sikurse ai i mëparshmi.

(71) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdurrahman bin Zijad el-Ifrikiut. E kanë nxjerrë Abdurrezaku (1833), Ibn Ebi Shejbe 1/216, Ibn Sa'di në 'Et-Tabakat' 1/326-327, Ahmedi (17537), el-Buhariu në 'Et-Tarih el-Kebir' 3/344, Ebu Davudi (514), et-Tirmidhiu (199) dhe Ibn Maxhe (717), nga rrugë të ndryshme prej Abdurrahman bin Zijad el-Ifrikiut me të.

(72) Në M, J, D 'zakawatuhum'.

(73) Me shkronjën 'kaf' me kasra: është ajo që i plotëson nevojat e tij dhe me të cilën ai mjaftohet.

(74) Me kesra (zanoren i) në shkronjën 'sin': Ajo me të cilën plotësohet nevoja e tij.

(75) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (491) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë el-Humajdi (819), Ahmedi (15916), Ibn el-Xharudi (367), Ibn Huzejme (2375), et-Taberaniu në 'el-Kebir' 18/950, ed-Darekutni 2/120 dhe el-Bejhekiu në 'es-Sunen' 6/73, 7/21, nga rruga e Sufjan bin Ujejnes.

(76) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (493) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë et-Tajalisi (1327), Ibn Ebi Shejbe 3/210, ed-Darimi 1/396, Muslimi (1044), Ebu Davudi (1640), en-Nesa'i 5/88-89, Ibn Huzejme (2361) dhe Ibn Hibbani (3396) përmes rrugës së Hammad bin Zejdit.

(77) Me fatha mbi shkronjën 'ha' dhe pa dyfishimin e shkronjës 'mim', ajo është: pasuria që njeriu merr përsipër, domethënë e merr borxh dhe e jep për pajtimin e njerëzve.

(78) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (492), me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë edhe et-Tajalisi (1327) dhe Ibn Hibbani (4830) përmes rrugës së Hammad bin Selemes.

(79) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (20265) përmes rrugës së Affanit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Tajalisi (889), Ebu Davudi (1639), Nesaiu 5/100, Ibn Hibani (3397), Taberaniu në 'El-Kebir' (6767) dhe Bejhekiu 4/17 përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja me të.

(80) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(81) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(82) Me damma mbi shkronjën 'gajn' dhe sukun mbi shkronjën 'ra': ai është borxhi.

(83) Është i ashpër dhe i shëmtuar, që e ka tejkaluar masën.

(84) Domethënë: varfëria e skajshme.

(85) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: për shkak të mosnjohjes së gjendjes së Ebu Bekër el-Hanefiut. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (12134), Ebu Davudi (1641), Ibn Maxheh (2198), Ibn el-Xharudi (569), el-Bejhekiu (7/25) dhe ed-Dija në 'el-Muhtare' (2265-2266), përmes rrugëve nga el-Ahdar bin Axhlani me të.

(86) Kështu është në Xh, D, N, ndërsa në M, S, Hd [shënohet] 'Shekik'. Nuk kemi gjetur në 'et-Tehdhib' ndër transmetuesit nga Imrani përveç Sufjan eth-Thevriut.

(87) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: për shkak të dobësisë së Atije bin Sa'd el-Aufit dhe anonimitetit të Imran el-Barikiut.
Atë e kanë shënuar Ebu Davudi (1637), Ibn Huzejme (2368) dhe el-Bejhekiu 7/22, përmes rrugës së Sufjan eth-Thevriut.

(88) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejla-s dhe Atije bin Sa'dit.
E ka nxjerrë Abd bin Humajdi (895) dhe Bejhekiu 7/23 përmes rrugës së Ubejdullah bin Musës me të.
Dhe e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/210, Ahmedi (11268) dhe Ebu Jala (1202) përmes rrugës së Ibn Ebi Lejla-s me të.

(89) Nga fjala 'el-ithra', që do të thotë shtim (shumëzim).

(90) El-Hamsh: Emërtim për plagën e lëkurës.

(91) Ato janë gurët e nxehur në zjarr.

(92) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Muxhalid bin Saidit.
E ka nxjerrë Ebu el-Fet'h el-Mausili el-Ezdi në el-Mahzun (f. 164) përmes rrugës së Said bin Jahja el-Umeviut, nga Jahja bin Saidi me të.

(93) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen në transmetimet mbështetëse për shkak të Muhavvel bin Ibrahimit, ndërsa Ebu Is'haku ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë prej tij te Ibn Huzejme. Atë e kanë shënuar Ahmedi (17508), Ibn Ebi Asimi në 'El-Ahad vel-Methani' (1513), Ibn Huzejme (2446), Jakub bin Sufjani në 'El-Ma'rife vet-Tarih' 2/632 dhe Et-Taberaniu në 'El-Kebir' (3506, 3508) përmes rrugëve nga Israili me të. Gjithashtu e ka shënuar Et-Taberaniu në 'El-Kebir' (3507) përmes rrugës së Kajs bin er-Rebiut dhe El-Bejhekiu në 'Esh-Shu'ab' (3517) përmes rrugës së Sherikut, që të dy nga Ebu Is'haku me të. Atë e ka shënuar edhe Ibn Ebi Shejbe 3/209 dhe Et-Taberaniu në 'El-Kebir' (3505) përmes rrugës së Esh-Sha'biut, nga Habashiu me një tekst tjetër.

(94) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(95) Në xh dhe te al-Nukhab 10/153: 'Ibrahim bin Merzuk'.

(96) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Hakim bin Xhubejrit. Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (488) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/180, Ahmedi (3675), ed-Darimi 1/386, Ebu Davudi (1626), et-Tirmidhiu (651), en-Nesaiu 5/97, Ibn Maxhe (1840), Ebu Jala (5217), ed-Darakutni 2/122, esh-Shashi (479), el-Hakimi 1/407 dhe el-Bejhekiu 7/24 përmes rrugëve të ndryshme nga Sufjan eth-Thevriu.

(97) Çdo gjurmë nga kafshimi ose gërvishtja.

(98) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (489) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Tirmidhiu (651), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/97 dhe në 'el-Kubra' (2384), Ibn Maxheh (1840), el-Hakimi 1/407 dhe Ibn Adiu 2/636 përmes rrugës së Jahja bin Ademit.

(99) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ejub bin Suvejd-it.
Atë e kanë shënuar Ahmedi (17625), Ibn Hibani 545 (3394), et-Tahaviu në „Sherh Mushkil el-Athar“ (486), et-Taberaniu në „el-Kebir“ (5620) dhe në „Musned esh-Shamijjin“ (584) përmes rrugëve nga Abdurrahman bin Jezid bin Xhabiri me të.
Gjithashtu e ka shënuar Ebu Davudi (1629), Ibn Huzejme (2391) dhe el-Bejhekiu 7/25 përmes rrugës së Rebi'a bin Jezidit me të.

(100) E meta dhe shëmtia.

(101) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Atë e kanë nxjerrë edhe Ahmedi (22420), el-Darimi (1645), el-Bezzari (923, Kashf al-Astar), el-Taberani në 'el-Mu'xhem el-Kebir' (1407) dhe Ebu Nuajmi në 'Hiljetul-Evlija' 1/181, nga rrugë të ndryshme prej Jezid bin Zurej'it me të.

(102) Ajo është: dyzet dërhemë.

(103) Në J, D, N: "Ai është këmbëngulës në kërkesë nëse e tepron në të, dhe koprracia".

(104) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Abdurrahman bin Ebi el-Rixhalit.

(105) Në M, J, D: "ليكثر".

(106) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe 3/208, Ahmedi (7163), Muslimi (1041), Ibn Maxheh (1838), Ebu Jala (6087), Ibn Hibani (3393), El-Kudai në Musned esh-Shihab (525) dhe El-Bejhekiu 4/196, përmes rrugëve të ndryshme nga Muhamed bin Fudajli.

(107) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Athar" (487) me zinxhirin e tij të transmetimit në formë të shkurtuar.
Ai gjendet në "Muwatta" të Malikut 2/599, dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar Ebu Davudi (1627) dhe el-Begaui (1601).
Atë e ka nxjerrë Ahmedi (16411) dhe Ebu Ubejdi në "el-Emual" (1734) përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes, nga Zejd bin Eslemi me të.

(108) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibrahim el-Hexhriut. Atë e kanë shënuar Ahmedi (4261), Ebu Jala (5125), Ibn Huzejme (2435), esh-Shashi (718), el-Hakimi 1/408 dhe el-Bejhekiu 4/198 përmes rrugëve të ndryshme nga Ibrahim el-Hexhriu me të.

(109) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil al-Athar“ (5981) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (100), el-Darimi (1648), el-Buhariu (7163) dhe en-Nesaiu (5/104) nga Ebu el-Jemani me këtë zinxhir transmetimi. Atë e kanë nxjerrë el-Humejdi (21), Muslimi (1045) (111), en-Nesaiu (5/103-104), Ibn Huzejme (2365-2366) dhe el-Bezzari (244) përmes rrugëve të ndryshme nga ez-Zuhriu.

(110) D.m.th. el-A'meshi.

(111) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Buhariu (1466), Muslimi (1000) (46), dhe Nesaiu në 'el-Kubra' (9158) përmes rrugës së Omer bin Hafsit me këtë zinxhir transmetimi.
Dhe e ka shënuar Ahmedi (16082), Nesaiu në 'el-Kubra' (2364, 9201) dhe në 'el-Muxhteba' 5/92-93 përmes rrugës së Shubes, nga=

(112) Them: Me ta ka pasur për qëllim: esh-Shafi'iun, Ahmedin në një transmetim, Ebu Theurin, Ebu Ubejdin, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), ashtu siç është në en-Nukhab 10/184.

(113) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: el-Hasanin, eth-Thevriun, Ebu Hanifen, Malikun dhe Ahmedin në një transmetim (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 10/185.

(114) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ebu Ubejdi në 'el-Emual' (1877) nga rruga e Lejth bin Sa'dit me të.
E kanë nxjerrë Ahmedi (16086), Ibn Hibbani (4247), et-Taberaniu në 'el-Kebir' 24/ (667, 668, 669, 670), el-Bejhekiu 4/ 178-179 dhe Ibn Abdilberri në 'el-Isti'ab' 13/ 13, nga rrugë të ndryshme prej Hisham bin Urves me të.

(115) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih), shih pas tij.

(116) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (8863), Muslimi (80), Ebu Jala (6585), Ibn Huzejme (2461), Ibn Mende te 'El-Iman' (675) dhe Ebu Nuajmi te 'El-Hilje' 2/69, përmes rrugëve nga Ismail bin Xhafer bin Ebi Kethiri, nga Amër bin Ebi Amri, nga Ebu Said el-Makburi me të.

(117) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Muslimi (987) (26) dhe Bejhekiu 1/4 përmes rrugës së Abdulaziz bin el-Muhtar dhe Ruh bin el-Kasim, nga Suhejli me të.
E ka shënuar Ibn Huzejme (2252) përmes rrugës së Abdulaziz ed-Derauerdi, nga Suhejli me të.
E ka shënuar Ibn Hibani (4671) përmes rrugës së Ruh bin el-Kasim, nga Suhejli me të.
E ka shënuar Ahmedi (7563) përmes rrugës së Hammadit, nga Suhejli me të.

(118) Zinxhiri i tij është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/571, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar Buhariu (2860), Nesaiu 6/216-217, Ibn Hibani (4672) dhe Bejhekiu 10/15.

(119) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime për shkak të Hisham bin Sa'dit. E ka nxjerrë Muslimi 987 (26) me të njëjtin zinxhir. Dhe e ka nxjerrë Ebu Davudi (1659) përmes rrugës së Ibn Ebi Fudejkut, nga Hishami me të.

(120) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Ibrahim en-Nehaiun, Hammad ibn Ebi Sulejmanin, Ebu Hanifen dhe Zufer ibn el-Hudhejlin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në en-Nukhab 10/201.

(121) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ismail el-Kadi përmes rrugës së Xhuvejrijes, siç figuron në en-Nuhab 10/203. Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Mahledi në Musnedin e tij, siç figuron në en-Nuhab 10/204, përmes rrugës së ez-Zuhriut, dhe përmes rrugës së tij e ka nxjerrë Ibn Hazmi në el-Muhalla, çështja (641).

(122) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë edhe Ibn Hazmi, çështja (641), përmes rrugës së Hammad bin Selemeh.

(123) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(124) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Hasan el-Basriun, Ibn Sirinin, Ata bin Ebi Rebahun, Mekhulin, Esh-Sha'biun, Eth-Theuriun, Ez-Zuhriun, Esh-Shafiun, Malikun, Ahmedin, Is-hakun dhe Ehlul-Dhahirin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 10/205.

(125) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët; Sheriku ka memorizim të dobët, ndërsa Ebu Hamza Mejmun el-A'uer është i dobët.
E kanë nxjerrë et-Taberiu 3/80, ed-Darimiu (1760), et-Tirmidhiu (659-660), ed-Darakutni 2/109, el-Bejhekiu 4/84 dhe el-Begauiu (1592) përmes rrugëve të ndryshme nga Sheriku me të.
E ka nxjerrë edhe Ibn Maxheh (1789) përmes Jahja bin Ademit nga Sheriku me të, me tekstin: 'Nuk ka detyrim në pasuri përveç zeqatit'.

(126) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit, ndërsa Ebu ez-Zubejri ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ahmedi. E kanë shënuar Abdurrezaku (6866), e përmes rrugës së tij Ahmedi (14442), ed-Darimiu (1658), Muslimi (988) (27) dhe Ibn el-Xharudi (335), nga Ibn Xhurejxhi, nga Ebu ez-Zubejri me të.

(127) Domethënë: nga çdo kalë hibrid (jo i pastër).

(128) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Ahmedi (218) nga rruga e Zuhejrit, në formë të shkurtuar.=

(129) Në N: 'Po ashtu, ajo që ai mori prej tyre për shkak të kuajve nuk është argument se për kuajt ka zekat, por kjo ishte si një kontribut vullnetar nga pronarët e tyre duke e dhënë atë'.

(130) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Asim bin Damrah. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/117-118, Ahmedi (913), el-Bezzari (678), en-Nesaiu 5/37 dhe ed-Darekutni 2/126 përmes rrugës së el-A'meshit me të. Dhe e ka nxjerrë ed-Darimiu (1629), Ahmedi (711), Ebu Davudi (1574), et-Tirmidhiu (620), el-Bezzari (679) dhe el-Bejhekiu 4/117-118 përmes rrugës së Ebu Avanes, nga Ebu Is'haku me të.

(131) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së el-Harith bin Abdullah el-A'war. Atë e ka shënuar Ahmedi (1243) përmes rrugës së Jezid bin Harunit me të. Atë e ka shënuar et-Tajalisi (124) përmes rrugës së Sherikut me të. Atë e kanë shënuar el-Humejdi (54), Abd bin Humejdi (65), Ahmedi (1097), Ibn Maxheh (1790, 1813), el-Bezzari (840), Ebu Ja'la (299, 580) dhe el-Bejhekiu 4/118 përmes rrugëve nga Sufjani me të.

(132) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si i mëparshmi, dhe është përsëritje e tij.

(133) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (2527), Ed-Darimi (1632), Ahmedi (9314), El-Buhariu (1463), El-Begauiu në "El-Xha'dijat" (1657), Ibn Hibani (3271) dhe El-Begauiu në "Sherh es-Sunneh" (1574), përmes rrugëve të ndryshme nga Shube.

(134) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e atij paraprak. Gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (2248) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(135) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (2249) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/226-227, el-Humajdi (1073), Ibn Ebi Shejbe 3/151, Ahmedi (7295), Ibn Maxhe (1812), Ibn Huzejme (2286) dhe el-Bejheki 4/117 përmes rrugës së Sufjanit.

(136) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" pas (2247) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu gjendet në "Muwatta" të Malikut 1/372, dhe përmes rrugës së tij te esh-Shafiu 1/226-227, Muslimi (982) (8), Ebu Davudi (1595), en-Nesaiu 5/36, el-Bejhekiu 4/117 dhe el-Begauiu (1573) nga Abdullah bin Dinari me të.

(137) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (2250) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë el-Begauiu në 'el-Xha'dijat' (1658), dhe përmes rrugës së tij Ibn Hibbani (3271), nga rruga e Abdylaziz bin el-Maxhishun, nga Abdullah bin Dinar me të.

(138) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Usame bin Zejd el-Lejthiut. Atë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (2251) me isnadin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (9579), Ebu Jala (6564), ed-Darekutni 2/127 dhe el-Bejhekiu 4/117 përmes rrugëve nga Usame bin Zejdi.

(139) Zinxhiri i tij është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (2253) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Muslimi (982) dhe Nesaiu 5/36 përmes rrugës së Hammad bin Zejdit me të.
E kanë nxjerrë Tajalisi (2528), Ibn Ebi Shejbe 3/151, Ahmedi (9281), Buhariu pas hadithit (1464), Muslimi (982) (9), Nesaiu 5/36 dhe Bejhekiu 4/117 përmes rrugëve nga Khuthajm bin Irak me të.

(140) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/380 (10146), dhe et-Taberiu në Tehdhib el-Ethar (1352) përmes rrugës së Jahja bin Saidit, nga Abdullah bin Dinari me të. E ka nxjerrë el-Bejhekiu 4/119 përmes rrugës së Malikut, nga Abdullah bin Dinari me të. Dhe e ka nxjerrë el-Kasim bin Selami në el-Emual (1363) përmes rrugës së Abdulaziz bin Ebi Selemes, nga Abdullah bin Dinari me të.

(141) Domethënë: Nuk do të thirreni nëpër beteja dhe nuk do t'ju ngarkohen dërgatat ushtarake. Gjithashtu është thënë: Domethënë, nuk do të grumbulloheni te mbledhësi i zeqatit që ai të marrë zeqatin e pasurive tuaja, por ai do ta marrë atë në vendet tuaja.

(142) Domethënë: nuk merret e dhjeta e pasurive tuaja. Është thënë gjithashtu se me këtë është pasur për qëllim lëmosha e obligueshme (zekati), dhe u është lejuar lënia e saj sepse ajo nuk ishte e obligueshme për ta në atë kohë, siç përmendet në 'En-Nukhab' 10/233.

(143) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë: El-Hasani nuk ka dëgjuar nga Uthmani. E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (939) dhe Ebu Davudi (3026) përmes rrugës së Ebu el-Velidit me të. E ka nxjerrë edhe Ahmedi (17913) përmes rrugës së Affanit, nga Hammad bin Seleme me të.

(144) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët. Ibrahim bin el-Muhaxhir është i dobët (lejin) në hadith; shih pas tij.

(145) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibrahim bin el-Muhaxhirit dhe për shkak të mosnjohjes së transmetuesit nga Amër bin Hurejthi. Atë e ka nxjerrë el-Bezzari (901) dhe Ebu Jala (964) përmes rrugës së Ebu Ahmed ez-Zubejrit me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/197 dhe Ahmedi (1654) përmes rrugës së El-Fadl bin Dukejnit nga Israili me të.

(146) Zinxhiri i transmetimit është i dobët për shkak të paqëndrueshmërisë (idhtirab), dhe ka mospajtime rreth Atasë. Atë e kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe (3/197), Ebu Davudi (3046), Ibn Ebi Hajtheme në historinë e tij (2/2792) dhe Ibn Kaniu në "Mu'xhem es-Sahabe" (1/287) përmes rrugës së Ebu el-Ahvasit. Buhariu e ka shënuar në "et-Tarikh el-Kebir" (3/60) në biografinë e Harb bin Ubejdullahut, ku ka përmendur paqëndrueshmërinë e transmetuesve dhe ka thënë: "Nuk ka mbështetje për të." Ibn Ebi Hatimi ka thënë në "el-Xherh ve et-Ta'dil" (3/249): "Transmetuesit kanë mospajtime rreth Atasë në disa forma; më e sakta prej tyre duket të jetë ajo që ka transmetuar Eth-Thevriu nga Ataja, ndërsa nuk merret parasysh transmetimi i Xheririt, Ebu el-Ahvasit dhe Nusajr bin Ebi el-Esh'athit." Ibn el-Kajimi në "Tehdhib es-Sunen" (4/253) ka cituar Abdylhakun të ketë thënë: "Në zinxhirin e transmetimit të këtij hadithi ka mospajtime dhe nuk njoh ndonjë rrugë të tij që mund të shërbejë si argument."

(147) Unë them: Ai ka pasur për qëllim me ta: El-Hasan el-Basriun, Said ibn Xhubejrin, Mejmum ibn Mehranin, Ibrahim en-Nehaiun, Mekhulin dhe Ahmedin në një transmetim (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 10/240.

(148) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(149) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Esh-Sha'biun, El-Evzaiun, Eth-Thevriun, Ebu Hanifen, Malikun, Esh-Shafiun, Ahmedin, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 10/241.

(150) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët. Muhamed bin Is'haku është mudellis dhe ka transmetuar me 'an-an'. E kanë nxjerrë Ahmedi (17294), ed-Darimiu (1666), Ebu Davudi (2937), Ibn Abdil-Hakemi në 'Futuh Misr' (f. 293), Ibn Huzejme (2333) dhe et-Taberaniu në 'el-Kebir' (17/ 879 - 880) nga rrugë të ndryshme prej Muhamed bin Is'hakut me të.

(151) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të lëkundjes (idhtirab) dhe divergjencës në transmetimin nga Ata'i; shih atë që vjen pas tij.

(152) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të paqëndrueshmërisë së tij. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/197, Ahmedi (15896) dhe el-Hatibi në 'et-Tarih' 3/153, nga rrugë të ndryshme prej Sufjanit me të.

(153) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të mosnjohjes së Abdurrahman bin Mehranit.

(154) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë El-Kasim bin Selam në 'El-Emual', f. 640, dhe El-Bejhekiu 9/210 përmes rrugës së Muadh bin Muadh el-Anberit me të.
Gjithashtu e ka nxjerrë Abdurrezaku (10112) përmes rrugës së Ma'merit, nga Ejubi, nga Enes bin Sirini me të.

(155) Me shkronjën 'shin' dhe me 'kesra' në shkronjën 'ra': kjo është deveja në moshë të thyer. Abu Ubejdi ka thënë: 'E moshuara' është ajo shumë e vjetër, ndërsa 'el-bekr' është deveja e re.

(156) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në dëshmitë përforcuese për shkak të Jakub bin Humejd bin Kasibit.

(157) Ky është mursel dhe zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë.
E ka nxjerrë Ibn Zenxhuvejhi në «el-Emual» (1557) dhe el-Bejhekiu 4/102 përmes rrugës së Xhafer bin Aun-it, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij si mursel.
E ka nxjerrë edhe el-Kasim bin Selami në «el-Emual» (1085) përmes rrugës së Ebu Muaviut, nga Hishami me të.

(158) Themë: Ka pasur për qëllim me ta një grup prej malikitëve dhe një grup prej dhihiritëve (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 10/258.

(159) Them: Me ta ka pasur për qëllim shumicën e juristëve nga katër imamët dhe pasuesit e tyre, Is'hakun, Ebu Theurin, Ebu Ubejdin e të tjerë (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 10/259.

(160) Domethënë: e mesme.

(161) Ai është mashkulli i dhenve.

(162) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Abdullah bin el-Muthanna el-Ensariut. E kanë shënuar Buhariu (1455), Ibn el-Xharudi (342), Ibn Hibani (3266), el-Bejhekiu 4/85, ed-Darekutni 2/113-114 dhe el-Begauiu (1570) përmes rrugës së Muhamed bin Abdullah el-Ensariut me të.

(163) Zingjiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Sulejman bin Davudit, i cili është Sulejman bin Arkami, për dobësinë e të cilit ka pajtueshmëri. El-Hakem bin Musa ka gabuar në emrin e babait të tij, duke thënë Sulejman bin Davud; këtë e kanë treguar më shumë se një prej imamëve. Atë e kanë nxjerrë gjithashtu el-Hakimi 1/395-397, Ibn Hibani (6559) dhe el-Bejhekiu 4/89-90, përmes rrugëve të ndryshme nga el-Hakem bin Musa.

(164) Me zanoren 'fet-ha' mbi shkronjën 'dhal': Devetë në numër nga tre deri në dhjetë.

(165) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (7253) dhe Ibn Huzejme (2298) përmes rrugës së Sufjan eth-Thevriut me të.
Gjithashtu e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/232, el-Humejdi (735), Ahmedi (11030), Muslimi (979) (1), en-Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/17 dhe në «el-Kubra» (2225), Ibn el-Xharudi (340), Ebu Jala (979) dhe el-Bejhekiu 4/133 përmes rrugëve nga Sufjan bin Ujejne me të.

(166) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/117 (137), el-Buhariu (1447), Muslimi (979), en-Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/18, 36, 40 dhe në «el-Kubra» (2238, 2265), Ibn Huzajme (2263, 2294, 2295) dhe Ibn Hibani (3282), nga rrugë të ndryshme përmes Jahja bin Seid el-Ensariut me të.

(167) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(168) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë: Abdullah bin Omer el-Amri, edhe pse ka qenë i dobët, ai ka transmetime mbështetëse. E kanë nxjerrë Ibn Huzejme (2298), Ibn Adiu në el-Kamil 5/1789, ed-Darekutni 2/93 dhe el-Bejhekiu 4/120 përmes rrugës së Ibn Vehbit me këtë zinxhir transmetimi. Ai gjendet gjithashtu në Muvata të Malikut 1/333, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/231, 233, Ebu Ubejdi në el-Amval (1176), el-Buhariu (1447), Ebu Davudi (1558) dhe el-Bejhekiu në el-Ma'rife (7849, 8123, 8251).

(169) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Hibbani (3281) përmes rrugës së Muhamed bin Minhal ed-Daririt me të.
Rauh bin el-Kasimi është pasuar në të nga Said bin Ebi Arube.
E ka nxjerrë en-Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/40, në 'el-Kubra' (2275), dhe Ibn Huzejme (2301) përmes rrugës së Jezid bin Zurej'it me të.

(170) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Abdurrezaku (7254), ed-Darimi 1/384-385, Ahmedi (11571), Muslimi (979) (5), en-Nesaiu në el-Muxhteba 5/40 dhe në el-Kubra (2264), Ibn el-Xharudi (349), Ibn Hibani (3277) dhe el-Bejhekiu 4/128 nga disa rrugë prej =

(171) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/333, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/231-232, Abdurrezaku (7258), Ibn Zenxhuvejh në el-Amual (1609), Ahmedi (11575), el-Buhariu (1459, 1484), en-Nesa'iu në el-Muxhteba 5/36 dhe në el-Kubra (2254), Ibn Huzajme (2303), el-Bejhekiu 4/13484 dhe el-Begauiu (1569).

(172) Me shkronjën 'ra' me kesra dhe 'kaf' të lehtësuar me fet-ha: dirhemët.

(173) Zingjiri i tij i transmetimit është i ndërprerë (munkaṭi‘): pasi Amër bin Dinari nuk e ka dëgjuar atë nga Xhabiri. Ky hadith gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (1483) me zinxhirin dhe tekstin e tij, ndërsa në fillim ka një shtesë të Fehd bin Sulejmanit bashkë me Jezid bin Sinanin. Atë e kanë nxjerrë të plotë dhe të ndarë në pjesë: Abdurrezaku (7251), Abd bin Humejdi (1103), Ahmedi (14162), Ibn Maxheh (1794), Ibn Huzejme (2304 - 2305), Taberaniu në 'al-Awsat' (8478), Darekutni 2/94, Hakimi 1/400, 401, 402 dhe Bejhekiu 4/128 përmes rrugëve nga Muhamed bin Muslimi me të. Ibn Huzejme ka bashkuar Ebu Said el-Hudriun me Xhabirin dhe ka thënë: 'Këtë lajm Amër bin Dinari nuk e ka dëgjuar nga Xhabiri'. Gjithashtu e kanë nxjerrë Abdurrezaku (7250) dhe Ibn Huzejme (2306) nga Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amër bin Dinari, i cili ka thënë: Kam dëgjuar nga më shumë se një person nga Xhabir bin Abdullahu me të.

(174) Transmetuesit e tij janë të besueshëm, përveç faktit që në të ka 'an'anah' të Ebu ez-Zubejr el-Mekkiut.
E ka nxjerrë Muslimi (980) (6) dhe Ibn Huzejme (2298) përmes rrugës së Ijad bin Abdullahut, nga Ebu ez-Zubejri me të.

(175) Zingjiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Lejth bin Ebi Selimit. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (3/24) përmes rrugës së El-Hasan bin Musa el-Eshjebit. E ka nxjerrë Ahmedi (5670) përmes rrugës së Ebu en-Nadrit, dhe El-Bezzari (888) përmes rrugës së Ubejdullah bin Musës, që të dy nga Shejbani. E ka nxjerrë Jahja bin Adem në 'El-Haraxh' (444), dhe përmes rrugës së tij El-Bejhekiu (4/121) nga Abdus-Selam bin Harbi, nga Lejth bin Ebi Selimi.

(176) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Lejth bin Ebi Sulejmit. Atë e ka shënuar Taberaniu në „el-Evsat“ (697) përmes rrugës së Abduluarith bin Saidit.

(177) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen (i mirë) në përforcime (mutabe'at) për shkak të Muhamed bin Kethir es-San'aniut.

(178) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Nuajm bin Hammadit.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (7249), Ibn Ebi Shejbe (3/124, 14/282) dhe Ahmedi (9221, 9232) përmes rrugës së Abdullah bin el-Mubarakut me të.

(179) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Sulejman bin Davudit, dhe ai është përsëritje e hadithit paraprak (2859).

(180) Them: Me ta ka pasur për qëllim: el-Hasan el-Basriun, Ibn Sirinin, Seid ibn el-Musejjibin, eth-Thevriun, Malikun, esh-Shafiun, Ahmedin, Is-hakun, Ebu Jusufin dhe Muhammedin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në en-Nukhab 10/293.

(181) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Muxhahidin, Ibrahim en-Nehaiun, ez-Zuhriun, Hammad ibn Ebi Sulejmanin, Ebu Hanifen dhe Zufer ibn el-Hudhejlin (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në «en-Nukhab» 10/300.

(182) Me fet'ha në shkronjën "ba" dhe sukun në shkronjën "ajn", është ai që pi me rrënjët e tij nga toka pa u ujitur nga shiu apo nga diçka tjetër.

(183) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë, Ebu Vail Shekik bin Seleme nuk ka dëgjuar nga Muadhi. Atë e kanë shënuar Ahmedi (22037) dhe Nesaiu 5/42 përmes rrugës së Ebu Bekr bin Ajjashit. Gjithashtu e kanë shënuar Nesaiu 5/26 dhe Bejhekiu 9/193 përmes dy rrugëve nga el-A'meshi. Ndërmjetësi mes tyre është Mesruku.

(184) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(185) Ajo është: deveja me të cilën nxirret uji.

(186) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ibn Huzajme (2307) dhe el-Darakutni 2/113 përmes rrugës së Ahmed bin Abdurrahman bin Vehbit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (1483), Ebu Davudi (1596), Tirmidhiu (645), Nesaiu 5/41, Ibn Maxhe (1817) dhe Ibn Hibani (3285, 3287) përmes rrugëve të ndryshme nga Abdullah bin Vehbi.

(187) Ajo është: kafsha me të cilën nxirret uji.

(188) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lahi'ah. Atë e ka shënuar El-Kasim bin Selam në „El-Emual“ (1415) dhe Ibn Zenxhuejh (1960) përmes rrugës së Ebu El-Esuadit.

(189) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn el-Xharudi (248) përmes rrugës së Said bin Ebi Merjemit me të.

(190) Zingjiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lahi'ah. E ka nxjerrë ed-Darekutni 2/113 përmes rrugës së Jezid bin Sinanit me të. E ka nxjerrë et-Taberani në el-Kebir (13109) dhe në el-Eusat (312) përmes rrugës së Ahmed bin Rushdinit, nga Seid bin Ebi Merjemi me të.

(191) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit.
E ka nxjerrë Ibn Huzejme (2309) me të njëjtin zinxhir.
E kanë nxjerrë Ahmedi (14667), Muslimi (981), Ebu Davudi (1597), Nesaiu 5/41, Ibn el-Xharudi (347), Ibn Huzejme (2309), ed-Darekutni 2/130 dhe el-Bejhekiu 4/130 përmes rrugëve nga Abdullah bin Vehbi me të.

(192) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Sherikut.
Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/372 (10034) përmes rrugës së Sufjanit, dhe Ibn Zenxhuejh (1971) përmes rrugës së Hasanit, që të dy nga Mensuri me të.
Atë e ka nxjerrë Ebu Jusufi në "el-Athar" (443) nga Ebu Hanifja, nga Hammadi, nga Ibrahimi me të.

(193) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Husajf bin Abdurrahmanit. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/371 përmes rrugës së Muamer bin Sulejman er-Rakiut, dhe el-Kasim bin Selami (1417) përmes rrugës së Mervan bin Shuxha'it, që të dy nga Husajfi me të.

(194) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdullah bin Nafi'. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (4504), Buhariu (2343-2344), Muslimi (1547) (109), Nesaiu në 'el-Muxhteba' (7/46), Ibn Hibani (5194), Taberaniu në 'el-Kebir' (4302) dhe Bejhekiu (6/130) përmes rrugëve nga Ejubi, nga Nafiu, pa tregimin e Abdullah bin Rauahas. Ky tregim gjendet te Abdurrezaku (7206, 7201) përmes rrugës së Ibn Xhurejxhit, nga Ata'i, nga Ibn Rauaha.

(195) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit, dhe Ebu ez-Zubejri ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ahmedi. Atë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (2675) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Ai ka shtuar edhe një rrugë tjetër: na ka treguar Ebu Umeje, na ka treguar Muhamed bin Sabik, nga Ibrahim bin Tahman. Kjo gjendet në 'Meshjehat Ibn Tahman' (37), dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar Ahmedi (14953), Ebu Davudi (3414), ed-Darekutni 2/133-134 dhe el-Bejhekiu 4/123, nga rruga e Muhamed bin Sabikut, nga Ibrahim bin Tahmani me të.

(196) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen): për shkak të Abdullah bin Nafi'ut dhe Said bin el-Musejjibit. Edhe pse Ebu Davudi dhe Ibn Ebi Hatimi kanë thënë për të se nuk ka dëgjuar asgjë nga Ittabi, transmetimet e tij 'mursel' konsiderohen ndër transmetimet më të sakta 'mursel' dhe ato kanë statusin e transmetimeve 'musned'. E kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/243, Ebu Davudi (1604), et-Tirmidhiu (649), Ibn Maxheh (1819), Ibn Huzejme (2316), Ibn Hibbani (3278), ed-Darekutni 2/133 dhe el-Bejhekiu 4/121-122, përmes disa rrugëve nga Abdullah bin Nafi'u me të.

(197) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: ez-Zuhriun, Atanë, el-Hasanin, Omer bin Dinarin, Abdylkerim bin Ebi el-Muharikun, Meruanin, el-Kasim bin Muhamedin, Malikun, esh-Shafi'iun, Ahmedin, Ebu Theurin dhe Ebu Ubejd bin Selamin (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në 'en-Nuhab' 10/325.

(198) Them: Ka pasur për qëllim me ta: esh-Sha’biun, eth-Theuriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 10/328.

(199) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të mosnjohjes së Abdurrahman bin Mes'ud bin Nejarit. E ka nxjerrë Ibn Huzejme (2320) përmes rrugës së Vehb bin Xheririt me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1234), Ibn Ebi Shejbe 3/194, Ed-Darimi 2/271-272, Ahmedi (15713), Ebu Davudi (1605), Et-Tirmidhiu (643), Ibn el-Xharudi (352), Ibn Huzejme (2320), Ibn Hibani (3280), Et-Taberani (5626), El-Hakimi 1/402 dhe El-Bejhekiu 4/123 përmes rrugëve nga Shu'be me të.

(200) Domethënë: ajo që zbritet nga tërësia e llogarisë, duke e pakësuar atë.

(201) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar el-Hakimi 1/560 dhe el-Bejhekiu 4/124 përmes rrugës së Hammad bin Zejdit, nga Jahja bin Saidi, nga Beshiri, nga Sehli, se Omeri...
Dhe e ka shënuar Ibn Ebi Shejbe 2/414 (10560) dhe el-Kasim bin Selami në «el-Amual» (1449) përmes disa rrugëve nga Jahja bin Saidi, nga Beshir bin Jesari, se Omeri....

(202) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar El-Darimi (2654) dhe Muslimi (1392), nga Abdullah bin Mesleme el-Ka'nebi me të.
E ka shënuar të plotë dhe të shkurtuar El-Buhariu (1872, 3791), Muslimi (1392) fq. 1786 - (11) dhe El-Bejhekiu 4/122, nga rruga e Sulejman bin Bilalit me të.

(203) Them: Me ta ka pasur për qëllim një grup nga xhemati të cilët e mohojnë vlerësimin (el-khars), siç thuhet në 'el-Nukhab' 10/340.

(204) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memorizimit të dobët të Abdullah bin Lehias.

(205) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3399) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë shënuar në formë të plotë dhe të shkurtuar Ahmedi (11698), el-Darimi 1/393, el-Buhariu (1505, 1508), et-Tirmidhiu (673), en-Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/51 dhe në 'el-Kubra' (2291), si dhe el-Bejhekiu 4/164 përmes disa rrugëve nga Sufjani.

(206) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (3400) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Gjendet në "Muwatta" të Malikut 1/382, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/251-252, ed-Darimi 1/393, el-Buhariu (1506), Muslimi (985) (17), el-Bejhekiu 4/164 dhe el-Begauiu (1595).

(207) Me këtë ka pasur për qëllim grurin e Shamit, ndërsa emërtimi "es-samra" (e murrmja) përdoret për çdo lloj gruri.

(208) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3401) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë esh-Shafi'i 1/252, Ahmedi (11932), Muslimi (985) (18), Ebu Davudi (1616), en-Nesa'i në 'el-Muxhteba' 1/51 dhe në 'el-Kubra' (2292), Ibn Maxheh (1829), Ibn Huzejme (2418), Ibn Hibbani (3305), ed-Darekutni 2/146, el-Bejheki 4/165 dhe el-Begavi (1596) përmes rrugëve të ndryshme nga Davud bin Kajsi me të.

(209) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Abdullah bin Nafi' es-Saig el-Kureshit. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3402) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(210) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (3403) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë ed-Darimi 1/392 nga Uthman bin Omer bin Faris me të.

(211) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, është përsëritje e atij paraprak (2890). Ai gjendet tek autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3404) me zinxhirin e tij të transmetimit dhe tekstin e tij.

(212) Zingjiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Abdullah bin Uthmanit.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (3405) me isnadin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/53 dhe në 'el-Kubra' (2219) përmes rrugës së Lejth bin Saadit.

(213) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen). Muhamed bin Is'haku ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ibn Huzejme dhe Ibn Hibani. Këtë e ka shënuar edhe autori në Sherh Mushkil el-Athar (3406) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(214) Themë: Ai ka pasur për qëllim me ta: Ebu Alijen, Mesrukun, Ebu Kilaben, Malikun, Shafiun, Ahmedin dhe Is'hakun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 10/355.

(215) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Ataun, Said bin Xhubejrin, Ebu Seleme bin Abdurrahman bin Aufin, Mus'ab bin Sa'din, Abdullah bin el-Mubarekun, Sufjan eth-Theuriun, Said bin el-Musejjibin, Muxhahidin, esh-Sha'biun, Tausin, Alkamen, el-Esvedin, Ibrahim en-Nehaiun, Abdullah bin Sheddadin, Omer bin Abdulazizin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe banorët e Kufës (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 10/358.

(216) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Ibn Lehi'ah-s.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3409) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (26936), Humejd bin Zenxhuejh në 'al-Amwal' (2377), et-Taberaniu në 'al-Kebir' (24/352) dhe në 'al-Awsat' (8967) përmes rrugëve nga Ibn Lehi'ah.

(217) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (3408) me të njëjtin zinxhir dhe tekst. Gjithashtu e ka nxjerrë Taberaniu 24/218 përmes rrugës së Jahja bin Ejubit.

(218) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Selame bin Ruhit. Atë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (3407) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(219) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' 9/26 me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë edhe Ibn Hazmi në 'Al-Muhalla', çështja 641, përmes Hammad bin Selemes.

(220) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (2278) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Bejhakiu 4/164 përmes Sulejman bin Harbit. Gjithashtu e kanë transmetuar Buhariu (1511), Ebu Davudi (1615), Tirmidhiu (675), Nesaiu 5/47 dhe në "Al-Kubra" (2292), si dhe Bejhakiu 4/160-161 përmes rrugëve nga Hamad bin Zejdi. E kanë nxjerrë Ahmedi (4486), Muslimi (984) (14) dhe Ibn Huzejme (2393, 2397, 2411) përmes rrugëve nga Ejubi.

(221) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Ethar (2279) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Në fillim të tij është Ebu Umeje bashkë me Ali bin Shejbe.=

(222) Zinxhiri i tij është i dobët: për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejlasë, mësuesit të et-Tahaviut dhe Jahja bin Isait.
E ka nxjerrë Abdurrezaku (5763) nga Ibn Ebi Lejla me të.

(223) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Hibbani (3300) përmes rrugës së Ebu el-Velid et-Tajalisiut, i vetëm.
Dhe e kanë nxjerrë Buhariu (1507), Muslimi (984) (15), Nesaiu (11658) dhe Ibn Maxhe (1825) përmes rrugëve nga El-Lejthi me të.

(224) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (2281) me zinxhirin dhe tekstin e tij.=

(225) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3398) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Në fillim është krahasuar me Fahd Tahir bin Amr bin el-Rebi'.

(226) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Nu'man bin Rashidit dhe për shkak të mospajtimit që ka ndodhur nga ez-Zuhriu.
Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil al-Athar“ (3411) me isnadin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Buhariu në „et-Tarikh al-Kebir“ 5/36, Ebu Davudi (1619), ed-Darekuni 2/148 dhe el-Bejhekiu 4/167 përmes rrugës së Museddedit me të.
Dhe e ka nxjerrë Ahmedi (23664), Jakub bin Sufjani në „al-Ma'rife ve et-Tarikh“ 1/253, Ibn Kaniu 1/122 dhe Ibn el-Ethiri në „Usd al-Ghabe“ 1/289 përmes rrugëve nga Hammad bin Zejdi me të.

(227) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, sikurse ai paraprak.
Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (3410) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ahmedi (23664) dhe Ibn Kaniu në 'Mu'xhem es-Sahabe' 1/122, përmes rrugës së Affanit me të.

(228) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë si maukuf. Ai gjendet në Musannef-in e Abdurrezakut (5761), dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë ed-Darekutni (2/149-150) dhe el-Bejhekiu (4/164), nga Ma'meri, nga ez-Zuhriu, nga el-A'rexhi me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (7724) përmes rrugës së Abdurrezakut, nga Ma'meri, nga ez-Zuhriu, nga Ebu Hurejra, dhe kjo është e shkëputur.

(229) Mursel dhe transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (3414) me zinxhirin e tij të transmetimit dhe tekstin e tij.
Buhariu e ka përmendur si "mu'allak" në "Historinë" e tij 5/37 nga Ukajli dhe Abdurrahman bin Halidi me këtë zinxhir transmetimi.
E ka transmetuar Shafiu në "Sunetin" e tij (378) përmes transmetimit të autorit nga daja i tij, El-Muzeniu.
Dhe përmes rrugës së tij, Bejhakiu në "Es-Sunen" 4/169 dhe në "El-Ma'rife" (8475) nga Jahja bin Hasani me të.
E ka nxjerrë Ibn Zenxhuejhi në "El-Amual" (2370) nga rruga e Abdullah bin Salihut, nga Lejthi me të.
E ka transmetuar Ebu Davudi në "El-Merasil" (120) nga Kutejbe bin Saidi, nga Lejthi, nga Abdurrahman bin Halidi, nga Ibn Shihabi, nga Ibn el-Musejjibi me të.

(230) Mursel, transmetuesit e tij janë të besueshëm dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(231) Mursel, dhe transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil el-Athar“ (3415) me zinxhirin dhe tekstin e tij.=

(232) Mursel dhe transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3416) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ibn Zenxhuejh në 'el-Amual' (2371) përmes rrugës së Ibn Lehi'as, nga Ukajli me këtë zinxhir transmetimi.

(233) Mursel. Në të është Ibn Lahi'ah, i cili ka dobësi në memorizim, ndërsa pjesa tjetër e transmetuesve janë të besueshëm. Gjendet tek autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (3417) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(234) Mursel, transmetuesit e tij janë të besueshëm. Ai gjendet tek autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3418) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë edhe Ebu Ubejdi në 'el-Amual' (f. 188) nga Ismail bin Ibrahim, nga Abdulkhalik bin Seleme esh-Shejbani me këtë zinxhir transmetimi.

(235) Në C: "fetva".

(236) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Hilal bin Jahja bin Muslim el-Re'jit. E ka nxjerrë Abdurrezaku (5776) përmes rrugës së Eth-Thevriut, nga Asimi me të. Dhe e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/1396 (10336) përmes rrugës së Hafsit, nga Asimi me të.

(237) Zingjiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdullah bin Nafi'.
Këtë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' 9/38 me isnadin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë edhe Buhariu në 'et-Tarikh', siç përmendet në 'en-Nukheb' 10/398, nga rruga e Mensurit, prej el-Hakemit dhe të tjerëve.

(238) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Nuajm bin Hammadit.
Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' 9/ 39 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(239) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar 9/40 me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/396 nga Abdulvehabi, nga Halidi me të.

(240) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë si ai i mëparshmi. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' 9/39 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(241) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Ibn Ebi Lejla-s dhe dobësisë së mësuesit të el-Tahauiut. Këtë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' 9/40 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(242) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Ai gjendet tek autori në Sherh Mushkil al-Athar 9/41 me zinxhirin e tij të transmetimit dhe tekstin e tij.

(243) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' 9/42 me zinxhirin dhe tekstin e tij, mirëpo në versionin e shtypur ka ardhur: nga Mensuri, nga Muxhahidi, nga Ibrahimi, gjë që mbase është gabim, ndërsa e sakta është ajo që kemi vërtetuar në 'Sherh al-Ma'ani'.
Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/396 përmes rrugës së Xheririt, nga Mensuri me të.

(244) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' 9/42 me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Abdurrezaku (5771) dhe Ibn Zenxhuejhi (2381) nga Eth-Theuri me të. E ka nxjerrë edhe Ibn Ebi Shejbe 1/396 përmes rrugës së Xheririt, nga Mensuri me të.

(245) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Zenxhuvehi (2388) përmes rrugës së Muslim bin Ibrahimit me të.
E ka nxjerrë Abdurrezaku (5786) nga Ma'meri, nga Katadeja me të.

(246) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Ibn Ebi Shejbe 2/396 (10348) përmes rrugës së Ebu Davudit, nga Shubeja, se ai e ka pyetur El-Hakemin dhe Hamadin...

(247) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Hasan el-Basriun, Said ibn el-Musejjibin dhe Sulejman ibn Jesarin (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në En-Nukhab 10/407.

(248) Them: Me ta ka pasur për qëllim: eth-Theuriun, en-Nehaiun, Ebu Hanifen dhe shokët e tij, si dhe të tjerë – Allahu i mëshiroftë – siç thuhet në burimin e mëparshëm.

(249) Në J, DS, M, KhD: "me të ngjashmen e saj".

(250) Me zanoren 'u' mbi shkronjën 'ajn' dhe me dyfishimin e shkronjës 'sin' (të dyja pa pika), ai është: kupa e madhe.

(251) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, dhe Muhamed bin Shuxha' është i mbështetur. E ka nxjerrë Ebu Ubejdi (1580) nga Sheriku, Nesaiu në el-Muxhteba (1/127) dhe në el-Kubra (230) përmes rrugës së Jahja bin Zekerijas, Ahmedi (24248), Ebu Ubejdi në el-Emual (1579) dhe Ibn el-Mundhiri në el-Eusat (642) përmes rrugës së Jahja bin Said el-Kattanit; që të tre nga Musa el-Xhuheni me të njëjtin tekst. Te Nesaiu thuhet 'tetë rital' pa asnjë dyshim.

(252) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Haxhaxh bin Erta-në, El-Hekem bin Utejbe-n, Ibrahim en-Nehai-un dhe Ahmedin në një transmetim – Allahu e mëshiroftë –, siç thuhet në 'En-Nukhab' 10/410.

(253) Them: Ai e ka pasur fjalën për banorët e Medines, si p.sh.: Rabia er-Re'ji, Jahja bin Said el-Ensariu, Said bin el-Musejjibi dhe Malikun,

(254) Ibn el-Ethiri ka thënë: El-Ferk: me vokalizim, është një masë që nxë gjashtëmbëdhjetë ritla.

(255) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së transmetimit të Xhafer bin Burkanit nga Ez-Zuhriu. Atë e ka nxjerrë Ed-Darimiu (795) dhe Temami në 'Favaid' (212) përmes rrugës së Xhafer bin Burkanit.

(256) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1438), El-Buhariu (250), El-Bejhekiu 1/193 dhe El-Begauiu (255) përmes rrugës së Ibn Ebi Dhib-it.

(257) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Muslimi (319) (41), Nesaiu në «el-Muxhteba» 1/57, 127, 179 dhe në «el-Kubra» (73, 231), Ebu Avane 1/295, Ibn Hibani (1108), Bejhekiu 1/193 dhe Ibn Abdilberri në «et-Temhid» 8/101, përmes rrugës së Lejth bin Sadit.

(258) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anesë së Haxhaxh bin Ertatit dhe dobësisë së Ibrahim bin Muhaxhir el-Hexhriut. Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 1/66 përmes rrugës së Abdurrahimit me të. Gjithashtu e ka nxjerrë ed-Darekutni 1/94 përmes rrugës së Katades, nga Safije me të.

(259) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime dhe dëshmi, për shkak të el-Himmanit.

(260) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Muslim bin Kejsan el-A'war-it. E ka nxjerrë Is'hak bin Rahuejh (1688) nga Xheriri, nga Muslim el-A'war, nga Ibrahim en-Nehaiu, nga Aishja, e cila ka thënë: Larja e të Dërguarit të Allahut ﷺ nga xhunubllëku bëhej me një sa' ujë.

(261) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ebu Jala (4858) përmes rrugës së Hudbe bin Halidit me të. E kanë nxjerrë edhe Ahmedi (24897), Ebu Davudi (92), Nesaiu 1/179, Ibn Maxhe (268) dhe Ibn el-Mundhiri në 'el-Evsat' (643) përmes rrugëve nga Hemami me të.

(262) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Dhe e ka nxjerrë Ahmedi (24898), Bejhekiu në es-Sunen 1/195 dhe në es-Sunen es-Sagir (147) përmes rrugës së Affanit, nga Aban bin Jezid el-Attar me të njëjtin zinxhir.

(263) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Dhe e ka shënuar Ahmedi (25976) përmes Abdulvehabit me të.

(264) Në ج dhe ن është 'أبي', ndërsa ajo që është vërtetuar është nga dorëshkrimet د, س, خد dhe م.

(265) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Mubarek bin Fedales, i cili transmeton nga babai ose nëna e tij me shprehjen e dëgjimit (tahdith). E ka nxjerrë Ahmedi pas hadithit nr. 25974 përmes Jezidit, nga Safija ose Muadhi, nga Aisheja me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ebu Ubejdi në «el-Emual» (1572) dhe në «et-Tuhur» (112) përmes Hamad bin Selemes, nga Katadeja, nga Muadhja, nga Safija, nga Aisheja me të.

(266) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Bakijeh ibn el-Velidit.

(267) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jezid bin Ebi Zijadit. E ka nxjerrë Bejhekiu 1/195 nga rruga e Ebu Avanes me të. E kanë nxjerrë gjithashtu Ibn Ebi Shejbe 1/65-66, Abd bin Humajdi (1114), Ahmedi (14250), Ebu Davudi (93), Ibn Huzejme (117) dhe Bejhekiu 1/195 përmes dy rrugëve nga Jezid bin Ebi Zijadi me të.

(268) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Muslimi 326 (52), el-Bezzari (3832), Ibn el-Mundhiri në 'el-Awsat' (327), Ibn Adij 4/1567, ed-Darakutni 1/94 dhe el-Bejheki 1/195 përmes rrugës së Bishr bin el-Mufaddal me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (21930), Ebu Avane (632), Temami në 'Fawa'id' 2/210 dhe et-Taberani në 'el-Awsat' (7794) përmes rrugëve të ndryshme nga Ebu Rejhane me të.

(269) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të Sherikut. Atë e kanë shënuar Ahmedi (12839), Tirmidhiu (609) dhe Begauiu (278) përmes rrugës së Sherikut.

(270) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: ai është përsëritje e atij paraprak.

(271) Ibn el-Ethiri ka thënë: 'El-Mekkuk' është 'el-mudd', ndërsa është thënë se është 'es-sa'', por mendimi i parë është më i saktë.

(272) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Dhe e ka nxjerrë Darimiu (689) përmes rrugës së Ebu el-Velid et-Tajalisiut me të.
Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (12105), Muslimi (325) (50), Nesaiu 1/127, Ibn Huzejme (116), Ebu Avane 1/232, Ibn Hibani (1203-1204), Bejhekiu 1941 dhe Begaviu (277) përmes rrugëve nga Shu'be me të.
Dhe e kanë nxjerrë Buhariu (201) dhe Muslimi (325) (51) përmes rrugës së Mis'ar bin Kidamit, nga Abdullah bin Xhebri me të.

(273) Zinxhiri i tij i transmetimit përmban Ali bin Salihun, për të cilin El-Ajni ka heshtur në El-Megani 2/353; dhe Bishr bin el-Velidin, i cili është nga transmetuesit e El-Lisan. Salih Xhezereh ka thënë: 'Është i sinqertë, por nuk logjikon, pasi ishte matufosur'. Atë e kanë konsideruar të besueshëm Ed-Darakutni dhe Meslemeh, ndërsa Ahmedi e lavdëronte atë. Ahmed ibn Ebi Imran është i besueshëm. Atë e ka nxjerrë El-Bejhekiu në Es-Sunen el-Kubra 4/171 dhe në El-Ma'rifeh (8156) përmes rrugës së El-Husejn bin Mensurit, nga El-Husejn bin el-Velidi me të.

(274) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Jakub bin Hamid bin Kasibit.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 2/421 (10640) përmes rrugës së Vekiut me të.
E ka nxjerrë Ibn Hazmi në 'El-Muhal-la' 4/50 përmes rrugës së Zuhejr bin Muaviut, nga Ebu Is-haku, nga një burrë, nga Musa me të.

(275) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Jakub bin Humajdit dhe El-Xherrahut, babait të Vekiut. Atë e ka shënuar Said bin Mensuri (1404) nga Ebu Vekiu, dhe Ibn Zenxhuvejhi në «El-Amual» (1923) përmes rrugës së Ebu Bekrit; që të dy transmetojnë nga Mugira me të.

(276) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen, ndërsa Sheriku dhe Ubejdeja janë mbështetur në të.

(1) بكسر العين المهملة هي الإبل بأحمالها.

(2) إسناده ضعيف رواية سماك عن عكرمة مضطربة وتفرد به شريك.
وأخرجه الطبراني (١١٧٤٣)، والحاكم ٢/ ٢٤، والبيهقي ٥/ ٣٥٦ من طريق سعيد بن سليمان الواسطي عن شريك به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٧/ ١٨، وأحمد (٢٠٩٣، ٢٩٧٠ - ٢٩٧١)، وأبو داود (٣٣٤٤) من طرق عن شريك به.

(3) قلت أراد بهم: طائفة من المالكية، وأبا حنيفة في رواية، وبعض الشافعية ﵏، كما في النخب
١٠/ ١٢.

(4) قلت أراد بهم: مجاهدا، والثوري، والنخعي، ومالكا، والشافعي، وأبا حنيفة في رواية، وأبا يوسف، ومحمدا، وجماهير أهل العلم من الفقهاء، وأهل الحديث ﵏، كما في النخب ١٠/ ١٥.

(5) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن ماجه (٤٢٦) مختصرا، والنسائي ١/ ٨٩، ٦/ ٢٢٤، وفي الكبرى (١٣٧، ٤٤٠٦)، وابن خزيمة (١٧٥) من طريق حماد بن زيد به.

(6) إسناده صحيح، هو مكرر سابقه.

(7) إسناده حسن في المتابعات من أجل مرجى بن رجاء.
وأخرجه أحمد (١٩٧٧، ٢٢٣٨)، والترمذي (١٧٠١)، وابن خزيمة (١٧٥)، والبيهقي ١٠/ ٢٣ من طرق عن موسى بن سالم به.

(8) في س خد "ينسخ".

(9) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه عبد الرزاق (٩٧٧٤)، وأحمد (٩)، والبخاري (٣٠٩٢ - ٣٠٩٣، ٣٧١١ - ٣٧١٢، ٤٠٣٥ - ٤٠٣٦)، ومسلم (١٧٥٩)، وأبو داود (٢٩٦٩)، والنسائي ٧/ ١٣٢، والبزار (٥٧)، والطحاوي في شرح مشكل الآثار (١٤٣)، وأبو يعلى (٤٣)، وابن حبان (٤٨٢٣)، والبيهقي ٦/ ٣٠٠ من طرق عن الزهري به.

(10) في ج د "حدثنا".

(11) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥٥)، والبخاري (٤٢٤٠، ٤٢٤١)، ومسلم (١٧٥٩)، وأبو داود (٢٩٦٨)، وابن حبان (٦٦٠٧) من طرق عن الليث به.

(12) إسناده صحيح.
وهو عند عبد الرزاق (٩٧٧٢، ١٤٨٨٣) ومن طريقه أخرجه أحمد (٣٣٣)، ومسلم (١٧٥٧) (٥٠)، والمروزي في مسند أبي بكر (٢)، وابن حبان (٦٦٠٨).
وأخرجه ابن سعد ٢/ ٣١٤، وأبو داود (٢٩٦٤) من طريقين عن معمر به.

(13) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٧٢)، ومسلم (١٧٥٧)، وأبو داود (٢٩٦٥)، والنسائي في الكبرى (٦٣٠٩)، والبزار (٢) ٥١٨، وأبو يعلى (٤) من طريق سفيان بن عيينة به.
وأخرجه البخاري (٤٠٣٣، ٥٣٥٨، ٦٧٢٨، ٧٣٠٥)، وأبو داود (٢٩٦٣)، والترمذي (١٦١٠)، والنسائي في الكبرى (٦٣١٠)، وأبو يعلى (٢)، والبيهقي ٦/ ٢٩٧، والبغوي (٢٧٣٨) من طرق عن الزهري به، يزيد بعضهم فيه على بعض.

(14) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو يعلى (٢)، والنسائي في الكبرى (٦٢٧٦) من طريق بشر بن عمر به.
وأخرجه البخاري (٣٠٩٤)، ومسلم (١٧٥٧)، وأبو داود (٢٩٦٣)، والترمذي (١٦١٠) من طريق مالك به.

(15) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (١١٣٤)، وأحمد (٧٣٠٣)، ومسلم (١٧٦٠)، والطحاوي في شرح مشكل الآثار (٩٨٤)، وابن حبان (٦٦٠٩)، والبيهقي ٧/ ٦٥ من طريق سفيان بن عيينة به.
وأخرجه مالك ٢/ ٩٩٣، ومن طريقه البخاري (٢٧٧٦، ٣٠٩٦، ٦٧٢٩)، ومسلم (١٧٦٠)، وأبو داود (٢٩٧٤)، وابن حبان (٦٦١٠)، والبيهقي ٦/ ٣٠٢، والبغوي (٣٨٣٨) عن أبي الزناد به.

(16) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١١٧٧)، والدارمي (١٥٩١)، وأحمد (١٧٢٣)، وأبو يعلى (٦٧٦٢)، وابن خزيمة (٢٣٤٧)، وابن حبان (٧٢٢)، والطبراني (٢٧١٠) من طرق عن شعبة به.

(17) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢١٤، وأحمد (١٧٢٤)، وابن خزيمة (٢٣٤٩)، والطبراني (٢٧٤١) من طريق ثابت بن عمارة به.

(18) إسناده ضعيف لسوء حفظ ابن أبي ليلى.
وأخرجه البيهقي ٧/ ٣٢ من طريق حسين بن حفص، عن سفيان الثوري به.

(19) أي: ما تجمعانه في صدوركما من الكلام.

(20) أي: تشير إلينا.

(21) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٠٩٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مسلم (١٠٧٢) (١٦٧)، عن عبد الله بن محمد الضبعي به.=

(22) إسناده ضعيف لضعف شريك بن عبد الله.
وأخرجه الطبراني في الكبير (٦٠٧١)، والبيهقي في دلائل النبوة ٢/ ٩٨ من طريق محمد بن سعيد بن الأصبهاني به.
وأخرجه أحمد (٢٣٧٠٤)، وعبد الله بن أحمد في زوائده على المسند إثر (٢٣٧٠٤) من طريقين عن شريك به

(23) إسناده حسن: محمد بن إسحاق، صدوق حسن الحديث، وقد صرح بالتحديث عند أحمد وأبي نعيم والبيهقي.
وأخرجه ابن سعد في الطبقات ٤/ ٧٥ - ٨٠ عن يوسف بن بهلول به.
وهو في السيرة لإبن إسحاق ١/ ٢٢٨ - ٢٣٥، ومن طريق ابن إسحاق رواه أحمد (٢٣٧٣٧)، والطبراني (٦٠٦٥)، وأبو نعيم في الدلائل (١٩٩)، والبيهقي في دلائل النبوة ٢/ ٩٢ - ٩٧.

(24) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٩٧٢)، وابن أبي شيبة ٣/ ٢١٤، وأحمد (٢٣٨٧٢)، وابن زنجويه في الأموال (٢١٢٣)، وأبو داود (١٦٥٠)، والترمذي (٦٥٧)، وابن خزيمة (٢٣٤٤)، والطبراني في الكبير (٩٢٣)، والحاكم ١/ ٤٠٤، والبيهقي ٧/ ٣٢ من طرق عن شعبة به.

(25) إسناده حسن، أم كلثوم بنت علي بن أبي طالب هي الصغرى وأمها أم ولد، لم يرو عنها غير عطاء بن السائب، وهي غير أم كلثوم الكبرى التي أمها فاطمة بنت رسول الله ﷺ.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٩١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبراني ٢٠/ ٨٣٧ من طريق ورقاء بن عمر عن عطاء بن السائب به لكن سمى المولى كيسان أو هرمز.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٩٤٢)، وأحمد (١٦٣٩٩)، والبخاري في التاريخ الكبير ٧/ ٤٢٧، وحميد بن زنجويه في الأموال (٢١٢٦)، والطبراني في الكبير ٢٠/ ٨٣٦، والبيهقي في السنن ٧/ ٣٢ من طريق سفيان الثوري، عن عطاء بن السائب به.

(26) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٤٨٢)، وإسحاق بن راهويه (٥١)، والدارمي (١٦٤٢)، وأحمد (٩٣٠٨)، والبخاري (١٤٩١)، ومسلم (١٠٦٩) (١٦١)، والنسائي في الكبرى (٨٥٩١)، وابن حبان (٣٢٩٤)، والبيهقي ٧/ ٢٩، والبغوي (١٦٠٥) من طرق عن شعبة به.

(27) في د "يديه".

(28) إسناده حسن، بهز بن حكيم وأبوه صدوقان.
وأخرجه أحمد (٢٠٠٥٤)، والبخاري في التاريخ الكبير ٧/ ٣٢٩، ويعقوب بن سفيان في المعرفة والتاريخ ١/ ٣٠٦، والترمذي (٦٥٦)، والطبراني في الكبير ١٩/ ١٠٠٨، والبيهقي ٤٠٧، وابن عبد البر في التمهيد ٣/ ٩٤ - ٩٥ من طرق عن مكي بن إبراهيم به.

(29) أي: طالبا للأجر.

(30) إسناده حسن كسابقه.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٨٢٤)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٢٢، والدارمي (١٦٧٧)، وأحمد (٢٠٠١٦)، وأبو داود (١٥٧٥)، والنسائي ٥/ ٢٥، وابن خزيمة (٢٢٦٦)، والطبراني في الكبير ١٩/ ٩٨٤، والبيهقي ٤/ ١٠٥، ١١٦ من طرق عن بهز بن حكيم به.

(31) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٩٩٩)، وأحمد (١٢٩١٣)، وأبو داود (١٦٥١)، وأبو يعلى (٢٨٦٢)، وابن حبان (٣٢٩٦)، وأبو نعيم في الحلية ٦/ ٢٥٢ من طرق عن حماد بن سلمة به.

(32) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٢٤٣٢) عن يحيى عن سفيان به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢١٤، وأحمد (١٢١٩٠)، والبخاري (٢٠٥٥، ٢٤٣١)، ومسلم (١٠٧١) (١٦٤)، وأبو عوانة ٤/ ٤١، وابن الأعرابي في معجمه (٨١٢)، والبيهقي ٦/ ١٩٥ من طرق عن سفيان به.

(33) ترجم له ابن حجر في الإصابة ١/ ٥١٦.

(34) أي: يتمرغ على التراب وذلك لأنَّه كان صغيرا يلعب.

(35) إسناده ضعيف: لجهالة حفصة بنت طلق.
وأخرجه ابن سعد في الطبقات ٦/ ٤٥، وابن أبي شيبة ٣/ ٢١٥ - ٢١٦، ١٤/ ٢٧٩ - ٢٨٠، وأحمد (١٦٠٠٢)، والبخاري في التاريخ الكبير ٣/ ٣٣٤، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٢٧٣٦)، والدولابي في الكنى ١/ ٨٤، والطبراني في الكبير (٤٦٣٢) من طرق عن معرف بن واصل به.

(36) إسناده حسن في المتابعات من أجل شريك.
وأخرجه الطبراني في الكبير (٦٤١٨) من طريق شريك به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢١٥، ١٤/ ٢٧٩، وأحمد (١٩٠٥٩) من طريق زهير، عن عبد الله بن عيسى، عن أبيه، عن جده، عن أبي ليلى به، ورواية أحمد مطولة.

(37) إسناده حسن كسابقه.

(38) في ن والنخب: "أبو نعيم"، وقال محققه في شرح معاني الآثار: "نعيم"، بدون "أبو"، والصواب "أبو نعيم"، قلت: الصواب نعيم هو ابن حماد المروزي ويدل عليه الأصول الخطية وكتب التراجم والأطراف، وانظر مثل هذا السند على هذه الأرقام (٦٠٠، ٨٠٠، ١٠٥٧، ١٠٥٨).

(39) إسناده ضعيف لضعف نعيم بن حماد.
وأخرجه البخاري (٢٤٣٢)، وأبو نعيم في الحلية ٨/ ١٨٧ من طريق عبد الله بن المبارك، عن معمر به.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٩٤٤)، ومن طريقه أحمد (٨٢٠٦)، ومسلم (١٠٧٠) (١٦٣)، والبيهقي في الشعب (٥٧٤٣)، والبغوي (١٦٠٦) عن معمر به.

(40) إسناده حسن من أجل حسين بن واقد المروزي.=

(41) في م ج س خد "أن".

(42) هكذا في ج د، وفي م س خد زاد: "قول أبي حنيفة … ".

(43) إسناده صحيح.

(44) في م ج س خد "الصدقة".

(45) إسناده ضعيف لجهالة حال عبد الله بن أبي رزين.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٨٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبري في تهذيب الآثار ٣/ ٢٣٥، والبزار (٨٩٥)، وابن خزيمة (٢٣٩٠)، والحاكم ٣/ ٣٧٥ من طرق عن قبيصة به.

(46) إسناده حسن في المتابعات من أجل شريك.
وأخرجه الطيالسي - (١٣٨١)، والدارمي (٢٢٨٩)، وأحمد (٢٥٤٢٦)، والبخاري (٥٢٨٤، ٦٧١٧، ٦٧٥١)، ومسلم (١٠٧٥) (١٧١)، والنسائي ٥/ ١٠٧ - ١٠٨، ٦/ ١٦٣، والبيهقي ٧/ ٢٢٣ - ٢٢٤ من طريق شعبة، عن الحكم، عن إبراهيم به.

(47) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٨٧) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ٢/ ٧١ مطولا، ومن طريقه أخرجه أحمد (٢٥٤٥٢)، والبخاري (٥٠٩٧، ٥٢٧٩)، ومسلم (١٥٠٤) (٢١٤)، (١٠٧٥)، والنسائي في المجتبى ٦/ ١٦٢، وفي الكبرى (٥٦٤٠)، والبيهقي ٦/ ١٨٤.

(48) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(49) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٧٨) بإسناده مطولا.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٠/ ١٨٢، وأحمد (٢٥٤٢) من طريق عفان بن مسلم به.=

(50) إسناده حسن ومحمد بن إسحاق مدلس وقد عنعن لكنه توبع فيه.
وأخرجه أحمد (٢٧٤٢٤)، ومسلم (١٠٧٣)، وابن حبان (٥١١٧)، والطبراني في الكبير ٢٤/ ١٦٤، والحاكم ٤/ ٢٨ من طرق عن الليث بن سعد به.

(51) إسناده صحيح.
أخرجه الحميدي (٣١٧)، وأحمد (٢٧٤٢٠)، ومسلم (١٠٧٣)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣١٠٩)، وأبو يعلى (٧٠٦٧)، وابن حبان (٥١١٨)، والطبراني في الكبير ٢٤/ ١٦٨، وابن عبد البر في التمهيد ٥/ ١٠٤ - ١٠٥ من طريق سفيان بن عيينة به.

(52) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٤٩٤)، وابن حبان (٥١١٩)، والطبراني في الكبير ٢٥/ ١٤٩ من طريق يزيد بن زريع به. وأخرجه أحمد (٢٧٣٠١) (، والبخاري (١٤٤٦، ٢٥٧٩)، ومسلم (١٠٧٦)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣٣٣٢)، وابن حبان (٥١١٩)، والطبراني ٢٥/ ١٤٨ - ١٤٩، والبيهقي ٧/ ٣٣، وابن عبد البر في التمهيد ٥/ ١٠٥ - ١٠٦ من طرق عن خالد الحذاء به.

(53) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.

(54) في م ج د س خد "الذي مرة قوي" والمثبت من ن.

(55) هو موقوف ورجاله ثقات.
وأخرجه البيهقي في المعرفة (١٣٣١٥) من طريق الشافعي، عن إبراهيم بن سعد، عن أبيه به موقوفا.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٠٨ من طريق عبد الرحمن بن مهدي، عن موسى بن علي، عن أبيه، عن عبد الله بن عمرو به موقوفًا.
وأخرجه مرفوعًا البخاري في التاريخ الكبير ٣/ ٣٢٩، والحاكم ١/ ٤٠٧، والبيهقي ٧/ ١٣ من طريق شعبة به.

(56) رجاله ثقات، والمراد بالرجل ريحان بن يزيد.

(57) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧١٥٥)، والطيالسي (٢٢٧١)، والدارمي ١/ ٣٨٦، وأحمد (٦٥٣٠)، والبخاري في التاريخ.=

(58) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٦٥٩٤) من طريق عكرمة به.

(59) إسناده حسن من أجل أبي بكر بن عياش.
وأخرجه أبو نعيم ٨/ ٣٠٨ من طريقين عن أبي بكر بن عياش به.

(60) إسناده حسن من أجل أبي بكر بن عياش.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٠٧، وأحمد (٨٩٠٨)، والنسائي ٥/ ٩٩، وابن ماجه (١٨٣٩)، وابن الجارود (٣٦٤)، وأبو يعلى (٦٤٠١)، وابن حبان (٣٢٩٠)، والدارقطني ٢/ ١١٨، والبيهقي ٧/ ١٤ من طرق عن أبي بكر بن عياش به.

(61) إسناده حسن كسابقه.

(62) قلت أراد بهم: الشافعي، وأحمد في رواية، وإسحاق، وبعض المالكية، وأبا عبيد القاسم بن سلام ﵏، كما في النخب ١٠/ ١٠٧.

(63) قلت أراد بهم: أبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وأحمد في رواية، ومالكا، وابن جرير الطبري ﵏، كما في النخب ١٠/ ١١٠.

(64) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي في مسنده ١/ ٢٤٤، وفي السنن المأثورة (٣٨٥)، وأبو عبيد في الأموال (١٧٢٥)، وأحمد (١٧٩٧٢)، وأبو داود (١٦٣٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٩٩ - ١٠٠، والبيهقي في السنن ٧/ ١٤، والبغوي (١٥٩٨) من طرق عن هشام بن عروة به.

(65) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.

(66) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.

(67) إسناده حسن من أجل هلال بن حصن.
وأخرجه الطيالسي (٢٢١١)، وابن أبي شيبة ٣/ ٢١١، وأحمد (١١٤٠١)، وأبو نعيم في الحلية ٧/ ٢٠٣، والبيهقي في شعب الإيمان (٣٥٠٤) من طرق عن شعبة به.

(68) أي: افتقرنا.

(69) إسناده حسن من أجل هلال بن حصن.
وأخرجه أبو يعلى (١١٢٩، ١٢٦٧)، والطبراني في التفسير (٦٢٢٨) من طرق عن قتادة به.

(70) إسناده حسن كسابقه.

(71) إسناده ضعيف: لضعف عبد الرحمن بن زياد الإفريقي.
وأخرجه عبد الرزاق (١٨٣٣)، وابن أبي شيبة ١/ ٢١٦، وابن سعد في الطبقات ١/ ٣٢٦ - ٣٢٧، وأحمد (١٧٥٣٧)، والبخاري في التاريخ الكبير ٣/ ٣٤٤، وأبو داود (٥١٤)، والترمذي (١٩٩)، وابن ماجه (٧١٧) من طرق عن عبد الرحمن بن زياد الإفريقي به.

(72) في م ج د "زكواتهم".

(73) بكسر القاف هو: ما يقوم بحاجته ويستغني به.

(74) بكسر السين المهملة: ما تسد به خلته.

(75) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الحميدي (٨١٩)، وأحمد (١٥٩١٦)، وابن الجارود (٣٦٧)، وابن خزيمة (٢٣٧٥)، والطبراني في الكبير ١٨/ ٩٥٠، والدارقطني ٢/ ١٢٠، والبيهقي في السنن ٦/ ٧٣، ٧/ ٢١ من طريق سفيان بن عيينة به.

(76) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (١٣٢٧)، وابن أبي شيبة ٣/ ٢١٠، والدارمي ١/ ٣٩٦، ومسلم (١٠٤٤)، وأبو داود (١٦٤٠)، والنسائي ٥/ ٨٨ - ٨٩، وابن خزيمة (٢٣٦١)، وابن حبان (٣٣٩٦) من طريق حماد بن زيد به.

(77) بفتح الحاء وتخفيف الميم هي: المال الذي يتحمله الإنسان أي يستدينه ويدفعه في إصلاح ذات البين.

(78) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٩٢)، بإسناده ومتنه
وأخرجه الطيالسي (١٣٢٧)، وابن حبان (٤٨٣٠) من طريق حماد بن سلمة به.

(79) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٠٢٦٥) من طريق عفان به.
وأخرجه الطيالسي (٨٨٩)، وأبو داود (١٦٣٩)، والنسائي ٥/ ١٠٠، وابن حبان (٣٣٩٧)، والطبراني في الكبير (٦٧٦٧)، والبيهقي ٤/ ١٧ من طرق عن شعبة به.

(80) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.

(81) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.

(82) بضم الغين وسكون الراء: هو الدين.

(83) هو الشديد والشنيع الذي جاوز المقدار.

(84) أي الفقر الشديد.

(85) إسناده ضعيف: لجهالة حال أبي بكر الحنفي.
وأخرجه أحمد (١٢١٣٤)، وأبو داود (١٦٤١)، وابن ماجه (٢١٩٨)، وابن الجارود (٥٦٩)، والبيهقي ٧/ ٢٥، والضياء في المختارة (٢٢٦٥ - ٢٢٦٦) من طرق عن الأخضر بن عجلان به.

(86) كذا في ج د ن، وفي م س خد "شقيق" ولم نجد في التهذيب في الرواة عن عمران إلا سفيان الثوري.

(87) إسناده ضعيف: لضعف عطية بن سعد العوفي ولجهالة عمران البارقي.
وأخرجه أبو داود (١٦٣٧)، وابن خزيمة (٢٣٦٨)، والبيهقي ٧/ ٢٢ من طريق سفيان الثوري به.

(88) إسناده ضعيف لضعف ابن أبي ليلى وعطية بن سعد.
وأخرجه عبد بن حميد (٨٩٥)، والبيهقي ٧/ ٢٣ من طريق عبيد الله بن موسى به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢١٠، وأحمد (١١٢٦٨)، وأبو يعلى (١٢٠٢) من طريق ابن أبي ليلى به.

(89) من الاثراء وهو الاكثار.

(90) الخمش: اسم لجرح البشرة.

(91) هو الحجارة المحماة على النار.

(92) إسناده ضعيف لضعف مجالد بن سعيد.
وأخرجه أبو الفتح الموصلي الأزدي في المخزون (ص ١٦٤) من طريق سعيد بن يحيى الأموي، عن يحيى بن سعيد به.

(93) إسناده حسن في المتابعات من أجل مخول بن إبراهيم، وصرح أبو إسحاق بالسماع عنه عند ابن خزيمة.
وأخرجه أحمد (١٧٥٠٨)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١٥١٣)، وابن خزيمة (٢٤٤٦)، ويعقوب بن سفيان في المعرفة والتاريخ ٢/ ٦٣٢، والطبراني في الكبير (٣٥٠٦، ٣٥٠٨) من طرق عن إسرائيل به.
وأخرجه الطبراني في الكبير (٣٥٠٧) من طريق قيس بن الربيع، والبيهقي في الشعب (٣٥١٧) من طريق شريك، كلاهما عن أبي إسحاق به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٠٩، والطبراني في الكبير (٣٥٠٥) من طريق الشعبي، عن حبشي بلفظ آخر.

(94) إسناده صحيح.

(95) في ج والنخب ١٠/ ١٥٣: "إبراهيم بن مرزوق".

(96) إسناده ضعيف لضعف حكيم بن جبير.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٨٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٨٠، وأحمد (٣٦٧٥)، والدارمي ١/ ٣٨٦، وأبو داود (١٦٢٦)، والترمذي (٦٥١)، والنسائي ٥/ ٩٧، وابن ماجه (١٨٤٠)، وأبو يعلى (٥٢١٧)، والدارقطني ٢/ ١٢٢، والشاشي (٤٧٩)، والحاكم ١/ ٤٠٧، والبيهقي ٧/ ٢٤ من طرق عن سفيان الثوري به.

(97) كل أثر من عض أو خدش.

(98) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٨٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الترمذي (٦٥١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٩٧، وفي الكبرى (٢٣٨٤)، وابن ماجه (١٨٤٠)، والحاكم ١/ ٤٠٧، وابن عدي ٢/ ٦٣٦ من طريق يحيى بن آدم به.

(99) إسناده ضعيف لضعف أيوب بن سويد.
وأخرجه أحمد (١٧٦٢٥)، وابن حبان ٥٤٥ (٣٣٩٤)، والطحاوي في شرح مشكل الآثار (٤٨٦)، والطبراني في الكبير (٥٦٢٠)، وفي مسند الشاميين (٥٨٤) من طرق عن عبد الرحمن بن يزيد بن جابر به.
وأخرجه أبو داود (١٦٢٩)، وابن خزيمة (٢٣٩١)، والبيهقي ٧/ ٢٥ من طريق ربيعة بن يزيد به.

(100) العيب والقبح.

(101) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٢٤٢٠)، والدارمي (١٦٤٥)، والبزار (٩٢٣ كشف الأستار)، والطبراني في المعجم الكبير (١٤٠٧)، وأبو نعيم في حلية الأولياء ١/ ١٨١ من طرق عن يزيد بن زريع به.

(102) هي: أربعون درهما.

(103) في ج د ن "فهو ملحف في المسألة إذا بالغ فيها والشح".

(104) إسناده حسن من أجل عبد الرحمن بن أبي الرجال.=

(105) في م ج د "ليكثر".

(106) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٠٨، وأحمد (٧١٦٣)، ومسلم (١٠٤١)، وابن ماجه (١٨٣٨)، وأبو يعلى (٦٠٨٧)، وابن حبان (٣٣٩٣)، والقضاعي في مسند الشهاب (٥٢٥)، والبيهقي ٤/ ١٩٦ من طرق عن محمد بن فضيل به.

(107) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٨٧) بإسناده مختصرا.
وهو في موطأ مالك ٢/ ٥٩٩، ومن طريقه أبو داود (١٦٢٧)، والبغوي (١٦٠١).
وأخرجه أحمد (١٦٤١١)، وأبو عبيد في الأموال (١٧٣٤) من طريق سفيان بن عيينة، عن زيد بن أسلم به.

(108) إسناده ضعيف لضعف إبراهيم الهجري.
وأخرجه أحمد (٤٢٦١)، وأبو يعلى (٥١٢٥)، وابن خزيمة (٢٤٣٥)، والشاشي (٧١٨)، والحاكم ١/ ٤٠٨، والبيهقي ٤/ ١٩٨ من طرق عن إبراهيم الهجري به.

(109) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٩٨١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٠٠)، والدارمي (١٦٤٨)، والبخاري (٧١٦٣)، والنسائي ٥/ ١٠٤ عن أبي اليمان بهذا الإسناد.
وأخرجه الحميدي (٢١)، ومسلم (١٠٤٥) (١١١)، والنسائي ٥/ ١٠٣ - ١٠٤، وابن خزيمة (٢٣٦٥ - ٢٣٦٦)، والبزار (٢٤٤) من طرق عن الزهري به.

(110) أي الأعمش.

(111) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٤٦٦)، ومسلم (١٠٠٠). (٤٦)، والنسائي في الكبرى (٩١٥٨) من طريق عمر بن حفص بهذا الإسناد.
وأخرجه أحمد (١٦٠٨٢)، والنسائي في الكبرى (٢٣٦٤، ٩٢٠١)، وفي المجتبى ٥/ ٩٢ - ٩٣ من طريق شعبة عن=

(112) قلت أراد بهم: الشافعي، وأحمد في رواية، وأبا ثور، وأبا عبيد، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٠/ ١٨٤.

(113) قلت أراد بهم: الحسن، والثوري، وأبا حنيفة ومالكا، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٠/ ١٨٥.

(114) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو عبيد في الأموال (١٨٧٧) من طريق الليث بن سعد به.
وأخرجه أحمد (١٦٠٨٦)، وابن حبان (٤٢٤٧)، والطبراني في الكبير ٢٤/ (٦٦٧، ٦٦٨، ٦٦٩، ٦٧٠)، والبيهقي ٤/ ١٧٨ - ١٧٩، وابن عبد البر في الإستيعاب ١٣/ ١٣ من طرق عن هشام بن عروة به.

(115) إسناده صحيح، وانظر بعده.

(116) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٨٨٦٣)، ومسلم (٨٠)، وأبو يعلى (٦٥٨٥)، وابن خزيمة (٢٤٦١)، وابن مندة في الإيمان (٦٧٥)، وأبو نعيم في الحلية ٢/ ٦٩ من طرق عن إسماعيل بن جعفر بن أبي كثير، عن عمرو بن أبي عمرو، عن أبي سعيد المقبري به.

(117) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (٩٨٧) (٢٦)، والبيهقي ١/ ٤ من طريق عبد العزيز بن المختار وروح بن القاسم، عن سهيل به.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٢٥٢) من طريق عبد العزيز الدراوردي، عن سهيل به.
وأخرجه ابن حبان (٤٦٧١) من طريق روح بن القاسم، عن سهيل به.
وأخرجه أحمد (٧٥٦٣) من طريق حماد، عن سهيل به.

(118) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٥٧١، ومن طريقه أخرجه البخاري (٢٨٦٠)، والنسائي ٦/ ٢١٦ - ٢١٧، وابن حبان (٤٦٧٢)، والبيهقي ١٠/ ١٥.

(119) إسناده حسن في المتابعات من أجل هشام بن سعد.
وأخرجه مسلم ٩٨٧ (٢٦) بنفس السند.
وأخرجه أبو داود (١٦٥٩) من طريق ابن أبي فديك، عن هشام به.

(120) قلت أراد بهم: إبراهيم النخعي، وحماد بن أبي سليمان، وأبا حنيفة، وزفر بن الهذيل ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٠١.

(121) إسناده صحيح.
وأخرجه إسماعيل القاضي من طريق جويرية كما في النخب ١٠/ ٢٠٣.
وأخرجه ابن مخلد في مسنده كما في النخب ١٠/ ٢٠٤ من طريق الزهري، ومن طريقه أخرجه ابن حزم في المحلى مسألة (٦٤١).

(122) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم مسألة (٦٤١) من طريق حماد بن سلمة به.

(123) إسناده صحيح.

(124) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وابن سيرين، وعطاء بن أبي رباح، ومكحولا، والشعبي، والثوري، والزهري، والشافعي، ومالكا، وأحمد، وإسحاق، وأهل الظاهر ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٠٥.

(125) إسناده ضعيف، شريك سيء الحفظ، وأبو حمزة ميمون الأعور: ضعيف.
وأخرجه الطبري ٣/ ٨٠، والدارمي (١٧٦٠)، والترمذي (٦٥٩ - ٦٦٠)، والدارقطني ٢/ ١٠٩، والبيهقي ٤/ ٨٤، والبغوي (١٥٩٢) من طرق عن شريك به.
وأخرجه ابن ماجه (١٧٨٩) من طريق يحيى بن آدم عن شريك به، بلفظ ليس في المال حق سوى الزكاة.

(126) إسناده صحيح على شرط مسلم، وقد صرح أبو الزبير بالتحديث عند أحمد.
وأخرجه عبد الرزاق (٦٨٦٦)، ومن طريقه أحمد (١٤٤٤٢)، والدارمي (١٦٥٨)، ومسلم (٩٨٨) (٢٧)، وابن الجارود (٣٣٥) عن ابن جريج، عن أبي الزبير به.

(127) أي: من كل فرس هجين.

(128) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢١٨) من طريق زهير به مختصرا.=

(129) في ن "فكذلك ما أخذه منهم بسبب الخيل ليس ذلك بدليل على أن الخيل فيها صدقة ولكن ذلك على التبرع من أربابها بإعطاء ذلك".

(130) إسناده حسن من أجل عاصم بن ضمرة.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١١٧ - ١١٨، وأحمد (٩١٣)، والبزار (٦٧٨)، والنسائي ٥/ ٣٧، والدارقطني ٢/ ١٢٦ من طريق الأعمش به.
وأخرجه الدارمي (١٦٢٩)، وأحمد (٧١١)، وأبو داود (١٥٧٤)، والترمذي (٦٢٠)، والبزار (٦٧٩)، والبيهقي ٤/ ١١٧ - ١١٨ من طريق أبي عوانة، عن أبي إسحاق به.

(131) إسناده ضعيف لضعف الحارث بن عبد الله الأعور.
وأخرجه أحمد (١٢٤٣) من طريق يزيد بن هارون به.
وأخرجه الطيالسي (١٢٤) من طريق شريك به.
وأخرجه الحميدي (٥٤)، وعبد بن حميد (٦٥)، وأحمد (١٠٩٧)، وابن ماجه (١٧٩٠، ١٨١٣)، والبزار (٨٤٠)، وأبو يعلى (٢٩٩، ٥٨٠)، والبيهقي ٤/ ١١٨ من طرق عن سفيان به.

(132) إسناده ضعيف كسابقه، وهو مكرر سابقه.

(133) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٥٢٧)، والدارمي (١٦٣٢)، وأحمد (٩٣١٤)، والبخاري (١٤٦٣)، والبغوي في الجعديات (١٦٥٧)، وابن حبان (٣٢٧١)، والبغوي في شرح السنة (١٥٧٤) من طرق عن شعبة به.

(134) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٤٨) بإسناده ومتنه.

(135) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٤٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٢٦ - ٢٢٧، والحميدي (١٠٧٣)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٥١، وأحمد (٧٢٩٥)، وابن ماجه (١٨١٢)، وابن خزيمة (٢٢٨٦)، والبيهقي ٤/ ١١٧ من طريق سفيان به.

(136) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار إثر (٢٢٤٧) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٧٢، ومن طريقه الشافعي ١/ ٢٢٦ - ٢٢٧، ومسلم (٩٨٢) (٨)، وأبو داود (١٥٩٥)، والنسائي ٥/ ٣٦، والبيهقي ٤/ ١١٧، والبغوي (١٥٧٣) عن عبد الله بن دينار به.

(137) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٥٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البغوي في الجعديات (١٦٥٨)، ومن طريقه ابن حبان (٣٢٧١) من طريق عبد العزيز بن الماجشون، عن عبد الله بن دينار به.

(138) إسناده حسن من أجل أسامة بن زيد الليثي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٥١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٩٥٧٩)، وأبو يعلى (٦٥٦٤)، والدارقطني ٢/ ١٢٧، والبيهقي ٤/ ١١٧ من طرق عن أسامة بن زيد به.

(139) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٥٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مسلم (٩٨٢)، والنسائي ٥/ ٣٦ من طريق حماد بن زيد به.
وأخرجه الطيالسي (٢٥٢٨)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٥١، وأحمد (٩٢٨١)، والبخاري بإثر الحديث (١٤٦٤)، ومسلم (٩٨٢) (٩)، والنسائي ٥/ ٣٦، والبيهقي ٤/ ١١٧ من طرق عن خثيم بن عراك به.

(140) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٨٠ (١٠١٤٦)، والطبري في تهذيب الآثار (١٣٥٢) من طريق يحيى بن سعيد، عن عبد الله بن دينار به.
وأخرجه البيهقي ٤/ ١١٩ من طريق مالك، عن عبد الله بن دينار به.
وأخرجه القاسم بن سلام في الأموال (١٣٦٣) من طريق عبد العزيز بن أبي سلمة، عن عبد الله بن دينار به.

(141) أي: لا تندبون إلى المغازي، ولا تضرب عليكم البعوث، وقيل: أي: لا تحشرون إلى عامل الزكاة ليأخذ صدقة أموالكم، بل يأخذها في أماكنكم.

(142) أي: لا يؤخذ عشر أموالكم. وقيل: أراد بها الصدقة الواجبة، وإنما فسح لهم في تركها؛ لأنها لم تكن واجبةً يومئذٍ عليهم كما في النخب ١٠/ ٢٣٣.

(143) إسناده منقطع: الحسن لم يسمع من عثمان.
وأخرجه الطيالسي (٩٣٩)، وأبو داود (٣٠٢٦) من طريق أبي الوليد به.
وأخرجه أحمد (١٧٩١٣) من طريق عفان، عن حماد بن سلمة به.

(144) إسناده ضعيف إبراهيم بن المهاجر لين الحديث، وانظر بعده.

(145) إسناده ضعيف لضعف إبراهيم بن المهاجر، ولجهالة الراوي عن عمرو بن حريث.
وأخرجه البزار (٩٠١)، وأبو يعلى (٩٦٤) من طريق أبي أحمد الزبيري به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٩٧، وأحمد (١٦٥٤) من طريق الفضل بن دكين عن إسرائيل به.

(146) إسناده ضعيف للإضطراب، وقد اختلف على عطاء.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٩٧، وأبو داود (٣٠٤٦)، وابن أبي خيمة في تاريخه ٢/ ٢٧٩٢، وابن قانع في معجم الصحابة ١/ ٢٨٧ من طريق أبي الأحوص به.
وأخرجه البخاري في التاريخ الكبير ٣/ ٦٠ في ترجمة حرب بن عبيد الله، وساق اضطراب الرواة وقال: لا يتابع عليه.
وقال ابن أبي حاتم في الجرح والتعديل ٣/ ٢٤٩: اختلف الرواة عن عطاء على وجوه فكأن أشبهها ما رواه الثوري عن عطاء ولا يشتغل برواية جرير وأبي الأحوص ونصير بن أبي الأشعث.
ونقل ابن القيم في تهذيب السنن ٤/ ٢٥٣ عن عبد الحق قوله: في هذا الحديث في إسناده اختلاف ولا أعلمه من طريق يحتج به.

(147) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وسعيد بن جبير، وميمون بن مهران، وإبراهيم النخعي، ومكحولا، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٤٠.

(148) إسناده صحيح.

(149) قلت أراد بهم: الشعبي، والأوزاعي، والثوري، وأبا حنيفة ومالكا، والشافعي، وأحمد، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٤١.

(150) إسناده ضعيف محمد بن إسحاق مدلس وقد عنعن.
وأخرجه أحمد (١٧٢٩٤)، والدارمي (١٦٦٦)، وأبو داود (٢٩٣٧)، وابن عبد الحكم في فتوح مصر (ص ٢٩٣)، وابن خزيمة (٢٣٣٣)، والطبراني في الكبير (١٧/ ٨٧٩ - ٨٨٠) من طرق عن محمد بن إسحاق به.

(151) إسناده ضعيف لإضطرابه واختلافه على عطاء، وانظر ما بعده.

(152) إسناده ضعيف لإضطرابه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٩٧، وأحمد (١٥٨٩٦)، والخطيب في التاريخ ٣/ ١٥٣ من طرق عن سفيان به.

(153) إسناده ضعيف لجهالة عبد الرحمن بن مهران=

(154) إسناده صحيح.
وأخرجه القاسم بن سلام في الأموال ص ٦٤٠، والبيهقي ٩/ ٢١٠ من طريق معاذ بن معاذ العنبري به.
وأخرجه عبد الرزاق (١٠١١٢) من طريق معمر، عن أيوب، عن أنس بن سيرين به.

(155) بالشين المعجمة وكسر الراء: هي الناقة المسنة، وقال أبو عبيد: المسنة الهرمة، والبكر: الفتي من الإبل.

(156) إسناده حسن في الشواهد من أجل يعقوب بن حميد بن كاسب.

(157) هو مرسل وإسناده حسن.
وأخرجه ابن زنجويه في الأموال (١٥٥٧)، والبيهقي ٤/ ١٠٢ من طريق جعفر بن عون، عن هشام بن عروة، عن أبيه مرسلا.
وأخرجه القاسم بن سلام في الأموال (١٠٨٥) من طريق أبي معاوية، عن هشام به.

(158) قلت أراد بهم طائفة من المالكية، وطائفة من الظاهرية ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٥٨.

(159) قلت أراد بهم: جماهير الفقهاء من الأئمة الأربعة وأصحابهم، وإسحاق، وأبا ثور، وأبا عبيد وآخرين ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٥٩.

(160) أي: وسطا.

(161) هو فحل الغنم.

(162) إسناده حسن من أجل عبد الله بن المثنى الأنصاري.
وأخرجه البخاري (١٤٥٥)، وابن الجارود (٣٤٢)، وابن حبان (٣٢٦٦)، والبيهقي ٤/ ٨٥، والدارقطني ٢/ ١١٣ - ١١٤، والبغوي (١٥٧٠) من طريق محمد بن عبد الله الأنصاري به.

(163) إسناده ضعيف لضعف سليمان بن داود هو سليمان بن أرقم، المتفق على ضعفه، غلط الحكم بن موسى في اسم والده، فقال سليمان بن داود حكى ذلك غير واحد من الأئمة.
وأخرجه الحاكم ١/ ٣٩٥ - ٣٩٧، وابن حبان (٦٥٥٩)، والبيهقي ٤/ ٨٩ - ٩٠ من طرق عن الحكم بن موسى به.

(164) بفتح الذال المعجمة: الإبل من ثلاث إلى عشر.

(165) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٢٥٣)، وابن خزيمة (٢٢٩٨) من طريق سفيان الثوري به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٣٢، والحميدي (٧٣٥)، وأحمد (١١٠٣٠)، ومسلم (٩٧٩) (١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧، وفي الكبرى (٢٢٢٥)، وابن الجارود (٣٤٠)، وأبو يعلى (٩٧٩)، والبيهقي ٤/ ١٣٣ من طرق عن سفيان بن عيينة به.

(166) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١١٧ (١٣٧)، والبخاري (١٤٤٧)، ومسلم (٩٧٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨، ٣٦، ٤٠، وفي الكبرى (٢٢٣٨، ٢٢٦٥)، وابن خزيمة (٢٢٦٣، ٢٢٩٤، ٢٢٩٥)، وابن حبان (٣٢٨٢) من طرق عن يحيى بن سعيد الأنصاري به.

(167) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(168) إسناده صحيح: وعبد الله بن عمر العمري وإن كان لينا فقد توبع.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٢٩٨)، وابن عدي في الكامل ٥/ ١٧٨٩، والدارقطني ٢/ ٩٣، والبيهقي ٤/ ١٢٠ من طريق ابن وهب بهذا الإسناد.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٣٣، أيضا ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٣١، ٢٣٣، وأبو عبيد في الأموال (١١٧٦)، والبخاري (١٤٤٧)، وأبو داود (١٥٥٨)، والبيهقي في المعرفة (٧٨٤٩، ٨١٢٣، ٨٢٥١).

(169) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٢٨١) من طريق محمد بن منهال الضرير به.
وروح بن القاسم: توبع فيه ب سعيد بن أبي عروبة.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٥/ ٤٠، وفي الكبرى (٢٢٧٥)، وابن خزيمة (٢٣٠١) من طريق يزيد بن زريع به.

(170) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٢٥٤)، والدارمي ١/ ٣٨٤ - ٣٨٥، وأحمد (١١٥٧١)، ومسلم (٩٧٩) (٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٤٠، وفي الكبرى (٢٢٦٤)، وابن الجارود (٣٤٩)، وابن حبان (٣٢٧٧)، والبيهقي ٤/ ١٢٨ من طرق عن =

(171) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٣٣، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٣١ - ٢٣٢، وعبد الرزاق (٧٢٥٨)، وابن زنجويه في الأموال (١٦٠٩)، وأحمد (١١٥٧٥)، والبخاري (١٤٥٩، ١٤٨٤)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٣٦، وفي الكبرى (٢٢٥٤)، وابن خزيمة (٢٣٠٣)، والبيهقي ٤/ ١٣٤٨٤، والبغوي (١٥٦٩).

(172) بكسر الراء وفتح القاف المخففة: الدراهم.

(173) إسناده منقطع: فإن عمرو بن دينار لم يسمعه من جابر.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٤٨٣) بإسناده ومتنه وفي أوله زيادة فهد بن سليمان مع يزيد بن سنان.
وأخرجه تاما ومقطعا عبد الرزاق (٧٢٥١)، وعبد بن حميد (١١٠٣)، وأحمد (١٤١٦٢)، وابن ماجه (١٧٩٤)، وابن خزيمة (٢٣٠٤ - ٢٣٠٥)، والطبراني في الأوسط (٨٤٧٨)، والدارقطني ٢/ ٩٤، والحاكم ١/ ٤٠٠، ٤٠١، ٤٠٢، والبيهقي ٤/ ١٢٨ من طرق عن محمد بن مسلم به.
وقرن ابن خزيمة بجابر أبا سعيد الخدري، وقال ابن خزيمة: هذا الخبر لم يسمعه عمرو بن دينار من جابر.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٢٥٠)، وابن خزيمة (٢٣٠٦) عن ابن جريج، قال: أخبرني عمرو بن دينار، قال: سمعت عن غير واحد عن جابر بن عبد الله به.

(174) رجاله ثقات، إلا أن فيه عنعنة أبي الزبير المكي.
وأخرجه مسلم (٩٨٠) (٦)، وابن خزيمة (٢٢٩٨) من طريق عياض بن عبد الله، عن أبي الزبير به.

(175) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٤ من طريق الحسن بن موسى الأشيب به.
وأخرجه أحمد (٥٦٧٠) من طريق أبي النضر، والبزار (٨٨٨) من طريق عبيد الله بن موسى، كلاهما عن شيبان به.
وأخرجه يحيى بن آدم في الخراج (٤٤٤)، ومن طريقه البيهقي ٤/ ١٢١ عن عبد السلام بن حرب، عن ليث بن أبي سليم به.

(176) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه الطبراني في الأوسط (٦٩٧) من طريق عبد الوارث بن سعيد به.

(177) إسناده حسن في المتابعات من أجل محمد بن كثير الصنعاني.

(178) إسناده ضعيف لضعف نعيم بن حماد.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٢٤٩)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٢٤، ١٤/ ٢٨٢، وأحمد (٩٢٢١، ٩٢٣٢) من طريق عبد الله بن المبارك به.

(179) إسناده ضعيف لضعف سليمان بن داود، وهو مكرر سابقه (٢٨٥٩).

(180) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وابن سيرين، وسعيد بن المسيب، والثوري، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٠/ ٢٩٣.

(181) قلت أراد بهم: مجاهدا، وإبراهيم النخعي، والزهري، وحماد بن أبي سليمان، وأبا حنيفة، وزفر بن الهذيل ﵏، كما في النخب ١٠/ ٣٠٠.

(182) بفتح الباء الموحدة وسكون العين المهملة هو الذي يشرب بعروقه من الأرض من غير سقي سماء ولا غيرها.

(183) إسناده منقطع، أبو وائل شقيق بن سلمة، لم يسمع من معاذ.
وأخرجه أحمد (٢٢٠٣٧)، والنسائي ٥/ ٤٢ من طريق أبي بكر بن عياش به.
وأخرجه النَّسَائِي ٥/ ٢٦، والبيهقي ٩/ ١٩٣ من طريقين عن الأعمش به.
والواسطة بينهما مسروق.

(184) إسناده منقطع، وهو مكرر سابقه.

(185) هي: الناقة التي يستقي عليها.

(186) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٣٠٧)، والدارقطني ٢/ ١١٣ من طريق أحمد بن عبد الرحمن بن وهب به.
وأخرجه البخاري (١٤٨٣)، وأبو داود (١٥٩٦)، والترمذي (٦٤٥)، والنسائي ٥/ ٤١، وابن ماجه (١٨١٧)، وابن حبان (٣٢٨٥، ٣٢٨٧) من طرق عن عبد الله بن وهب به.

(187) هي: الدابة التي يستقى عليها.

(188) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه القاسم بن سلام في الأموال (١٤١٥)، وابن زنجويه (١٩٦٠) من طريق أبي الأسود به.

(189) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن الجارود (٢٤٨) من طريق سعيد بن أبي مريم به.

(190) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ١١٣ من طريق يزيد بن سنان به.
وأخرجه الطبراني في الكبير (١٣١٠٩) وفي الأوسط (٣١٢) من طريق أحمد بن رشدين، عن سعيد بن أبي مريم به.

(191) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٣٠٩) بنفس السند.
وأخرجه أحمد (١٤٦٦٧)، ومسلم (٩٨١)، وأبو داود (١٥٩٧)، والنسائي ٥/ ٤١، وابن الجارود (٣٤٧)، وابن خزيمة (٢٣٠٩)، والدارقطني ٢/ ١٣٠، والبيهقي ٤/ ١٣٠ من طرق عن عبد الله بن وهب به.

(192) إسناده حسن في المتابعات من أجل شريك.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٧٢ (١٠٠٣٤) من طريق سفيان، وابن زنجويه (١٩٧١) من طريق حسن، كلاهما عن منصور به.
وأخرجه أبو يوسف في آثاره (٤٤٣) عن أبي حنيفة، عن حماد، عن إبراهيم به.

(193) إسناده حسن في المتابعات من أجل خصيف بن عبد الرحمن.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٧١ من طريق معمر بن سليمان الرقي، والقاسم بن سلام (١٤١٧) من طريق مروان بن شجاع، كلاهما عن خصيف به.

(194) إسناده ضعيف لضعف عبد الله بن نافع.
وأخرجه أحمد (٤٥٠٤)، والبخاري (٢٣٤٣ - ٢٣٤٤)، ومسلم (١٥٤٧) (١٠٩)، والنسائي في المجتبى ٧/ ٤٦، وابن حبان (٥١٩٤)، والطبراني في الكبير (٤٣٠٢) والبيهقي ٦/ ١٣٠ من طرق عن أيوب، عن نافع به، دون قصة عبد الله بن رواحة، وهي عند عبد الرزاق (٧٢٠٦، ٧٢٠١) من طريق ابن جريج عن عطاء، عن ابن رواحة به.

(195) إسناده صحيح على شرط مسلم، وقد صرح أبو الزبير بالسماع عند أحمد.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٦٧٥) بإسناده ومتنه.
وزاده فيه طريقًا أخرى حدثنا أبو أمية حدثنا محمد بن سابق عن إبراهيم بن طهمان.
وهو في مشيخة ابن طهمان (٣٧)، ومن طريقه رواه أحمد (١٤٩٥٣)، وأبو داود (٣٤١٤)، والدارقطني ٢/ ١٣٣ - ١٣٤، والبيهقي ٤/ ١٢٣ من طريق محمد بن سابق عن إبراهيم بن طهمان به.

(196) إسناده حسن: من أجل عبد الله بن نافع وسعيد بن المسيب، وإن قال فيه أبو داود وابن أبي حاتم: لم يسمع من عتاب شيئا فإن مراسيله تعد من أصح المراسيل وأن لها حكم المسندات.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٤٣، وأبو داود (١٦٠٤)، والترمذي (٦٤٩)، وابن ماجه (١٨١٩)، وابن خزيمة (٢٣١٦)، وابن حبان (٣٢٧٨)، والدارقطني ٢/ ١٣٣، والبيهقي ٤/ ١٢١ - ١٢٢ من طرق عن عبد الله بن نافع به.

(197) قلت أراد بهم: الزهري، وعطاء، والحسن، وعمر بن دينار، وعبد الكريم بن أبي المخارق، ومروان، والقاسم بن محمد، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وأبا ثور، وأبا عبيد بن سلام ﵏، كما في النخب ١٠/ ٣٢٥.

(198) قلت أراد بهم: الشعبي، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٠/ ٣٢٨.

(199) إسناده ضعيف لجهالة عبد الرحمن بن مسعود بن نيار.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٣٢٠) من طريق وهب بن جرير به.
وأخرجه الطيالسي (١٢٣٤)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٩٤، والدارمي ٢/ ٢٧١ - ٢٧٢، وأحمد (١٥٧١٣)، وأبو داود (١٦٠٥)، والترمذي (٦٤٣)، وابن الجارود (٣٥٢)، وابن خزيمة (٢٣٢٠)، وابن حبان (٣٢٨٠)، والطبراني (٥٦٢٦)، والحاكم ١/ ٤٠٢، والبيهقي ٤/ ١٢٣ من طرق عن شعبة به.

(200) أي: ما يحط من جملة الحساب فينقص منه.

(201) إسناده صحيح.
وأخرجه الحاكم ١/ ٥٦٠، والبيهقي ٤/ ١٢٤ من طريق حماد بن زيد عن يحيى بن سعيد، عن بشير، عن سهل أن عمر …
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤١٤ (١٠٥٦٠)، والقاسم بن سلام في الأموال (١٤٤٩) من طرق عن يحيى بن سعيد، عن بشير بن يسار أن عمر ....

(202) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (٢٦٥٤)، ومسلم (١٣٩٢)، عن عبد الله بن مسلمة القعنبي به.
وأخرجه مطولا ومختصرا البخاري (١٨٧٢، ٣٧٩١)، ومسلم (١٣٩٢) ص ١٧٨٦ - (١١)، والبيهقي ٤/ ١٢٢ من طريق سليمان بن بلال به.

(203) قلت أراد بهم: طائفة من الجماعة الذين ينكرون الخرص كما في النخب ١٠/ ٣٤٠.

(204) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.=

(205) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٣٩٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مطولا ومختصرا أحمد (١١٦٩٨)، والدارمي ١/ ٣٩٣، والبخاري (١٥٠٥، ١٥٠٨)، والترمذي (٦٧٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٥١، وفي الكبرى (٢٢٩١)، والبيهقي ٤/ ١٦٤ من طرق عن سفيان به.

(206) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٠) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٨٢، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٥١ - ٢٥٢، والدارمي ١/ ٣٩٣، والبخاري (١٥٠٦)، ومسلم (٩٨٥) (١٧)، والبيهقي ٤/ ١٦٤، والبغوي (١٥٩٥).

(207) أراد به بر الشام، ويطلق السمراء على كل بر.

(208) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٥٢، وأحمد (١١٩٣٢)، ومسلم (٩٨٥) (١٨)، وأبو داود (١٦١٦)، والنسائي في المجتبى ١/ ٥١، وفي الكبرى (٢٢٩٢)، وابن ماجه (١٨٢٩)، وابن خزيمة (٢٤١٨)، وابن حبان (٣٣٠٥)، والدارقطني ٢/ ١٤٦، والبيهقي ٤/ ١٦٥، والبغوي (١٥٩٦) من طرق عن داود بن قيس به.

(209) إسناده حسن من أجل عبد الله بن نافع الصائغ القرشي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٢) بإسناده ومتنه.

(210) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارمي ١/ ٣٩٢ عن عثمان بن عمر بن فارس به.

(211) إسناده صحيح هو مكرر سابقه (٢٨٩٠).
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٤) بإسناده ومتنه.

(212) إسناده حسن من أجل عبد الله بن عثمان.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه النَّسَائِي في المجتبى ٥/ ٥٣، وفي الكبرى (٢٢١٩) من طريق الليث بن سعد به.

(213) إسناده حسن محمد بن إسحاق صرح بالتحديث عند ابن خزيمة وابن حبان.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٦) بإسناده ومتنه=

(214) قلت أراد بهم: أبا العالية، ومسروقا، وأبا قلابة، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٠/ ٣٥٥.

(215) قلت أراد بهم: عطاء، وسعيد بن جبير، وأبا سلمة بن عبد الرحمن بن عوف، ومصعب بن سعد، وعبد الله بن المبارك، وسفيان الثوري، وسعيد بن المسيب، ومجاهدا، والشعبي، وطاووسا، وعلقمة، والأسود، وإبراهيم النخعي، وعبد الله بن شداد، وعمر بن عبد العزيز، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وأهل الكوفة ﵏، كما في النخب ١٠/ ٣٥٨.

(216) إسناده ضعيف لسوء حفظ ابن لهيعة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٦٩٣٦)، وحميد بن زنجويه في الأموال (٢٣٧٧)، والطبراني في الكبير ٢٤/ ٣٥٢، وفي الأوسط (٨٩٦٧) من طرق عن ابن لهيعة به.

(217) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبراني ٢٤/ ٢١٨ من طريق يحيى بن أيوب به.

(218) إسناده حسن في المتابعات من أجل سلامة بن روح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٠٧) بإسناده ومتنه.=

(219) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٢٦ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن حزم في المحلى مسألة (٦٤١) من طريق حماد بن سلمة به.

(220) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧٨) بإسناده ومتنه.
ورواه البيهقي ٤/ ١٦٤ من طريق سليمان بن حرب به.
ورواه البخاري (١٥١١)، وأبو داود (١٦١٥)، والترمذي (٦٧٥)، والنسائي ٥/ ٤٧، وفي الكبرى (٢٢٩٢)، والبيهقي ٤/ ١٦٠ - ١٦١ من طرق عن حماد بن زيد به.
وأخرجه أحمد (٤٤٨٦)، ومسلم (٩٨٤) (١٤)، وابن خزيمة (٢٣٩٣، ٢٣٩٧، ٢٤١١) من طرق عن أيوب به.

(221) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٧٩) بإسناده ومتنه. وفي بدايته أبو أمية مع علي بن شيبة.=

(222) إسناده ضعيف: لضعف ابن أبي ليلى وشيخ الطحاوي ويحيى بن عيسى.
وأخرجه عبد الرزاق (٥٧٦٣) عن ابن أبي ليلى به.

(223) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٣٠٠) من طريق أبي الوليد الطيالسي وحده.
وأخرجه البخاري (١٥٠٧)، ومسلم (٩٨٤) (١٥)، والنسائي (١١٦٥٨)، وابن ماجه (١٨٢٥) من طرق عن الليث به.

(224) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٢٨١) بإسناده ومتنه.=

(225) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٣٩٨) بإسناده ومتنه. وفي البداية قورن مع فهد طاهر بن عمرو بن الربيع.

(226) إسناده ضعيف لضعف نعمان بن راشد وللإختلاف الذي وقع عن الزهري.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري في التاريخ الكبير ٥/ ٣٦، وأبو داود (١٦١٩)، والدارقطني ٢/ ١٤٨، والبيهقي ٤/ ١٦٧ من طريق مسدد به.
وأخرجه أحمد (٢٣٦٦٤)، ويعقوب بن سفيان في المعرفة والتاريخ ١/ ٢٥٣، وابن قانع ١/ ١٢٢، وابن الأثير في أسد الغابة ١/ ٢٨٩ من طرق عن حماد بن زيد به.

(227) إسناده ضعيف كسابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٣٦٦٤)، وابن قانع في معجم الصحابة ١/ ١٢٢ من طريق عفان به.

(228) إسناده صحيح موقوفًا.
وهو في مصنف عبد الرزاق (٥٧٦١)، ومن طريقه أخرجه الدارقطني ٢/ ١٤٩ - ١٥٠، والبيهقي ٤/ ١٦٤ عن معمر عن الزهري عن الأعرج به.
وأخرجه أحمد (٧٧٢٤)، من طريق عبد الرزاق، عن معمر، عن الزهري، عن أبي هريرة، وهذا منقطع.

(229) مرسل ورجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١٤) بإسناده ومتنه.
وعلقه البخاري في تاريخه ٥/ ٣٧ عن عقيل وعبد الرحمن بن خالد بهذا الإسناد.
ورواه الشافعي في سنته (٣٧٨) برواية المؤلف عن خاله المزني.
ومن طريقه البيهقي في السنن ٤/ ١٦٩، وفي المعرفة (٨٤٧٥) عن يحيى بن حسان به.
وأخرجه ابن زنجويه في الأموال (٢٣٧٠) من طريق عبد الله بن صالح، عن الليث به.
ورواه أبو داود في المراسيل (١٢٠) عن قتيبة بن سعيد، عن الليث، عن عبد الرحمن بن خالد، عن ابن شهاب، عن ابن المسيب به.

(230) مرسل ورجاله ثقات، وهو مكرر سابقه.

(231) مرسل ورجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١٥) بإسناده ومتنه.=

(232) مرسل ورجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن زنجويه في الأموال (٢٣٧١) من طريق ابن لهيعة، عن عقيل بهذا الإسناد.

(233) مرسل فيه ابن لهيعة فيه شيء من جهة حفظه، وبقية رجاله ثقات.
وهو. عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١٧) بإسناده ومتنه.

(234) مرسل رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤١٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو عبيد في الأموال (ص (١٨٨) عن إسماعيل بن إبراهيم، عن عبد الخالق بن سلمة الشيباني بهذا الإسناد.

(235) في ج "فتوى".

(236) إسناده ضعيف لضعف هلال بن يحيى بن مسلم الرأي.
وأخرجه عبد الرزاق (٥٧٧٦) من طريق الثوري، عن عاصم به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ١٣٩٦ (١٠٣٣٦) من طريق حفص، عن عاصم به.

(237) إسناده ضعيف لضعف عبد الله بن نافع.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٣٨ بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري في التاريخ كما في النخب ١٠/ ٣٩٨ من طريق منصور، عن الحكم وغيره.

(238) إسناده ضعيف لضعف نعيم بن حماد.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٣٩ بإسناده ومتنه.

(239) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٠ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٩٦ عن عبد الوهاب، عن خالد به.

(240) إسناده صحيح كسابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٣٩ بإسناده ومتنه.

(241) إسناده ضعيف لسوء حفظ ابن أبي ليلى ولضعف شيخ الطحاوي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٠ بإسناده ومتنه.

(242) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤١ بإسناده ومتنه.=

(243) إسناده صحيح.
هو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٢ بإسناده ومتنه، غير أنه وقع في المطبوع عن منصور، عن مجاهد، عن إبراهيم ولعله خطأ، والصواب ما أثبتناه في شرح المعاني.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٩٦ من طريق جرير، عن منصور به.

(244) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٢ بإسناده ومتنه.
وأخرجه عبد الرزاق (٥٧٧١)، وابن زنجويه (٢٣٨١) عن الثوري به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١/ ٣٩٦ من طريق جرير، عن منصور به.

(245) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن زنجويه (٢٣٨٨) من طريق مسلم بن إبراهيم به.
وأخرجه عبد الرزاق (٥٧٨٦) عن معمر، عن قتادة به.

(246) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٣٩٦ (١٠٣٤٨) من طريق أبي داود، عن شعبة أنه سأل الحكم وحمادا …

(247) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وسعيد بن المسيب، وسليمان بن يسار ﵏، كما في النخب ١٠/ ٤٠٧.

(248) قلت أراد بهم: الثوري، والنخعي، وأبا حنيفة وأصحابه، وآخرين ﵏، كما في المصدر السابق.

(249) في ج دس م خد "بمثلها".

(250) بضم العين وتشديد السين المهملتين هو: القدح الكبير.

(251) إسناده صحيح، ومحمد بن شجاع متابع.
وأخرجه أبو عبيد (١٥٨٠) عن شريك، والنسائي في المجتبى ١/ ١٢٧، وفي الكبرى (٢٣٠) من طريق يحيى بن زكريا وأحمد (٢٤٢٤٨)، وأبو عبيد في الأموال (١٥٧٩)، وابن المنذر في الأوسط (٦٤٢) من طريق يحيى بن سعيد القطان ثلاثتهم عن موسى الجهني به، وعند النَّسَائِي ثمانية أرطال من غير شك.

(252) قلت أراد بهم: الحجاج بن أرطاة، والحكم بن عتيبة، وإبراهيم النخعي، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٠/ ٤١٠.

(253) قلت أراد بهم: أهل المدينة نحو ربيعة الرأي، ويحيى بن سعيد الأنصاري، وسعيد بن المسيب، ومالكا،=

(254) قال ابن الأثير: الفرق: بالتحريك، مكيال يسع ستة عشر رطلا.

(255) إسناده ضعيف لضعف رواية جعفر بن برقان عن الزهري.
وأخرجه الدارمي (٧٩٥)، وتمام في فوائده (٢١٢) من طريق جعفر بن برقان به.

(256) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٤٣٨)، والبخاري (٢٥٠)، والبيهقي ١/ ١٩٣، والبغوي (٢٥٥) من طريق ابن أبي ذئب به.

(257) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (٣١٩) (٤١)، والنسائي في المجتبى ١/ ٥٧، ١٢٧، ١٧٩، وفي الكبرى (٧٣، ٢٣١)، وأبو عوانة ١/ ٢٩٥، وابن حبان (١١٠٨)، والبيهقي ١/ ١٩٣، وابن عبد البر في التمهيد ٨/ ١٠١ من طريق الليث بن سعد به.

(258) إسناده ضعيف لعنعنة حجاج بن أرطاة، ولضعف إبراهيم بن مهاجر الهجري.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١/ ٦٦ من طريق عبد الرحيم به.
وأخرجه الدارقطني ١/ ٩٤ من طريق قتادة، عن صفية به.

(259) إسناده حسن في المتابعات والشواهد من أجل الحماني.

(260) إسناده ضعيف: لضعف مسلم بن كيسان الأعور.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٦٨٨) عن جرير عن مسلم الأعور عن إبراهيم النخعي عن عائشة قالت: كان غسل رسول الله ﷺ من الجنابة صاعا من الماء.

(261) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو يعلى (٤٨٥٨) من طريق هدبة بن خالد به.
وأخرجه أحمد (٢٤٨٩٧)، وأبو داود (٩٢)، والنسائي ١/ ١٧٩، وابن ماجه (٢٦٨)، وابن المنذر في الأوسط (٦٤٣) من طرق عن همام به.

(262) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٤٨٩٨)، والبيهقي في السنن ١/ ١٩٥، وفي السنن الصغير (١٤٧) من طريق عفان، عن أبان بن يزيد العطار به.

(263) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٥٩٧٦) من طريق عبد الوهاب به.

(264) في ج ن "أبي"، والمثبت من د س خد م.

(265) إسناده حسن من أجل المبارك بن فضالة، هو يروي عن أبيه أو عن أمه بالتحديث.
وأخرجه أحمد إثر (٢٥٩٧٤) من طريق يزيد عن صفية أو معاذ، عن عائشة به.
وأخرجه أبو عبيد في الأموال (١٥٧٢)، وفي الطهور (١١٢) عن حماد بن سلمة، عن قتادة، عن معاذة، عن صفية، عن عائشة به.

(266) إسناده ضعيف لضعف بقية بن الوليد.=

(267) إسناده ضعيف: لضعف يزيد بن أبي زياد.
وأخرجه البيهقي ١/ ١٩٥ من طريق أبي عوانة به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١/ ٦٥ - ٦٦، وعبد بن حميد (١١١٤)، وأحمد (١٤٢٥٠)، وأبو داود (٩٣)، وابن خزيمة (١١٧)، والبيهقي ١/ ١٩٥ من طريقين عن يزيد بن أبي زياد به.

(268) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم ٣٢٦ (٥٢)، والبزار (٣٨٣٢)، وابن المنذر في الأوسط (٣٢٧)، وابن عدي ٤/ ١٥٦٧، والدارقطني ١/ ٩٤، والبيهقي ١/ ١٩٥ من طريق بشر بن المفضل به.
وأخرجه أحمد (٢١٩٣٠)، وأبو عوانة (٦٣٢)، وتمام في فوائده ٢/ ٢١٠، والطبراني في الأوسط (٧٧٩٤) من طرق عن أبي ريحانة به.

(269) إسناده ضعيف من أجل شريك.
وأخرجه أحمد (١٢٨٣٩)، والترمذي (٦٠٩)، والبغوي (٢٧٨) من طريق شريك به.

(270) إسناده ضعيف: وهو مكرر سابقه.

(271) قال ابن الأثير: المكوك المد، وقيل: الصاع والأول أشبه.

(272) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (٦٨٩) من طريق أبي الوليد الطيالسي به.
وأخرجه أحمد (١٢١٠٥)، ومسلم (٣٢٥) (٥٠)، والنسائي ١/ ١٢٧، وابن خزيمة (١١٦)، وأبو عوانة ١/ ٢٣٢، وابن حبان (١٢٠٣ - ١٢٠٤) والبيهقي ١٩٤١، والبغوي (٢٧٧) من طرق عن شعبة به.
وأخرجه البخاري (٢٠١)، ومسلم (٣٢٥) (٥١) من طريق مسعر بن كدام، عن عبد الله بن جبر به.

(273) إسناده فيه علي بن صالح: سكت عليه العيني في المغاني ٢/ ٣٥٣، وبشر بن الوليد: من رجال اللسان، قال صالح جزرة: صدوق لكنه لا يعقل قد كان خرف، ووثقه الدارقطني ومسلمة وكان أحمد يثني عليه، وأحمد ابن أبي عمران: ثقة.
وأخرجه البيهقي في السنن الكبرى ٤/ ١٧١، وفي المعرفة (٨١٥٦) من طريق الحسين بن منصور عن الحسين بن الوليد به.

(274) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد بن كاسب.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٢/ ٤٢١ (١٠٦٤٠) من طريق وكيع به.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٤/ ٥٠ من طريق زهير بن معاوية، عن أبي إسحاق، عن رجل، عن موسى به.

(275) إسناده حسن من أجل يعقوب بن حميد والجراح والد وكيع.
وأخرجه سعيد بن منصور (١٤٠٤) عن أبي وكيع، وابن زنجويه في الأموال (١٩٢٣) من طريق أبي بكر، كلاهما عن مغيرة به.

(276) إسناده حسن وشريك وعبيدة توبعا فيه.