The Book of Hajj Rituals - Libri i Riteve të Haxhit - ٦ - كتاب مناسك الحج

CHAPTER

١ - باب: المرأة لاتجد محرمًا هل يجب عليها فرض الحج أم لا؟

Gruaja që nuk gjen mahrem, a e ka obligim Haxhin?

1. Hajj for a woman without a Mahram

#3266

3266 - Na ka treguar Junus bin Abdil-A'la, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, nga Amri, i cili e ka dëgjuar Ebu Mabedin, maulanë e Ibn Abasit, duke thënë: Ka thënë Ibn Abasi: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u mbajti fjalim njerëzve dhe tha: "Nuk udhëton asnjë grua vetëm se me të duhet të jetë një mahrem, dhe nuk hyn te ajo asnjë burrë vetëm se me të duhet të jetë një mahrem."

Atëherë u ngrit një burrë dhe tha: "O i Dërguari i Allahut! Unë jam regjistruar për të marrë pjesë në filan e filan betejë, ndërsa kam dëshiruar të shkoj në haxh me gruan time." I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Shko në haxh me gruan tënde" ⁽¹⁾.

٣٢٦٦ - حدثنا يونس بن عبد الأعلى، قال: ثنا سفيان بن عيينة، عن عمرو، سمع أبا معبد مولى ابن عباس يقول: قال ابن عباس: خطب رسول الله ﷺ الناس فقال: "لا تسافر امرأة إلا ومعها ذو مَحْرم، ولا يدخل عليها رجل إلا ومعها ذو محرم". فقام رجل فقال: يا رسول الله! إني قد اكتتبت في غزوة كذا وكذا، وقد أردت أن أحج بامرأتي، فقال رسول الله ﷺ: "احجج مع امرأتك" ⁽¹⁾.

#3267

3267 - Na ka treguar Junus b. Abdil-A'la, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, nga Amru... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽²⁾.

٣٢٦٧ - حدثنا يونس بن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن وهب، قال: ثنا ابن جريج، عن عمرو … فذكر بإسناده مثله ⁽²⁾.

#3268

3268 - Na ka treguar Abu Bekre Bekkar bin Kutejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Asim, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amër bin Dinari, nga Abu Ma'bedi, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtin ⁽³⁾.

٣٢٦٨ - حدثنا أبو بكرة بكار بن قتيبة، قال: ثنا أبو عاصم، قال: أنا ابن جريج، قال: أخبرني عمرو بن دينار، عن أبي معبد، عن ابن عباس، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁾.

#3269

3269 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamid bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Axhlani, nga Seid bin Ebi Seid el-Makburi, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Gruaja nuk duhet të udhëtojë përveçse me një mahrem" ⁽⁴⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa njerëz ⁽⁵⁾ kanë mendimin se gruaja nuk duhet të udhëtojë në një udhëtim të shkurtër apo të gjatë përveçse me një mahrem, dhe për këtë kanë argumentuar me këto transmetime.
Të tjerë ⁽⁶⁾ i kanë kundërshtuar ata dhe kanë thënë: Çdo udhëtim që është më pak se një berid ⁽⁷⁾, ajo mund të udhëtojë pa mahrem, ndërsa çdo udhëtim që është një berid e më shumë, ajo nuk mund të udhëtojë përveçse me mahrem, dhe për këtë kanë sjellë argumente.

٣٢٦٩ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا حامد بن يحيى، قال: ثنا سفيان بن عيينة، قال: ثنا ابن عجلان، عن سعيد بن أبي سعيد المقبري، عن أبي هريرة، أن رسول الله ﷺ قال: "لا تسافر المرأة إلا ومعها ذو محرم" ⁽⁴⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁵⁾ إلى أن المرأة لا تسافر سفرا قريبا أو بعيدا إلا مع ذي محرم، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁶⁾ فقالوا: كل سفر هو دون البريد ⁽⁷⁾، فلها أن تسافر بلا محرم، وكل سفر يكون بريدًا فصاعدًا فليس لها أن تسافر إلا بمحرم واحتجوا في ذلك.

#3270

3270
- Sipas asaj që na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer ed-Darir, nga Hamad bin Seleme, i cili ka thënë:
Na ka njoftuar Suhejl bin Ebi Salih, nga Seid bin Ebi Seid el-Makburi, nga Ebu Hurejra (r.a.), i cili ka thënë:
Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk udhëton gruaja një 'berid' (distancë e caktuar) përveçse me bashkëshortin ose me një të afërm me të cilin e ka të ndaluar martesën (meherem)." ⁽⁸⁾.

٣٢٧٠ - بما حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عمر هو الضرير، عن حماد بن سلمة، قال: أنا سهيل بن أبي صالح، عن سعيد بن أبي سعيد المقبري، عن أبي هريرة ﵁ قال:
قال رسول الله ﷺ: "لا تسافر امرأة بريدًا إلا مع زوج أو ذي رحم محرم" ⁽⁸⁾.

#3271

3271 - Na ka treguar Muhammed bin Huzajme, ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Esed, ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin el-Muhtar, nga Suhejli ... dhe përmendi me isnadin e tij të ngjashmen me të ⁽⁹⁾.
Ata thanë: Në përcaktimin e distancës së beridit nga ana e Pejgamberit (s.a.v.s.) ka argument se ajo që është më pak se aq, ka gjykim tjetër.
Të tjerët i kundërshtuan ata në këtë ⁽¹⁰⁾ dhe thanë: Nëse çdo udhëtim është më pak se një ditë, ajo mund të udhëtojë pa mahrem, ndërsa çdo udhëtim që zgjat një ditë e më shumë, ajo nuk mund të udhëtojë përveçse me mahrem, dhe argumentuan për këtë me atë që

٣٢٧١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا معلى بن أسد، قال: ثنا عبد العزيز بن المختار، عن سهيل … فذكر بإسناده مثله ⁽⁹⁾.
قالوا: ففي توقيت النبي ﷺ البريد ما يدل على أن ما دونه بخلافه.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁰⁾ فقالوا: إذا كان كل سفر هو دون اليوم، فلها أن تسافر بلا محرم، وكل سفر يكون يوما فصاعدًا فليس لها أن تسافر إلا بمحرم، واحتجوا في ذلك بما

#3272

3272
- Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajm, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejban bin Abdurrahman, nga
Jahja bin Ebi Kethir, nga Ebu Sa'd, nga babai i tij, se ai e ka dëgjuar Ebu Hurejren duke thënë: Ka thënë i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.): "Nuk i lejohet një gruaje të udhëtojë një ditë apo më shumë, përveçse nëse me të është një mahrem ⁽¹¹⁾" ⁽¹²⁾.

٣٢٧٢ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا شيبان بن عبد الرحمن، عن يحيى بن أبي كثير، عن أبي سعد، عن أبيه، أنه سمع أبا هريرة يقول: قال رسول الله ﷺ: "لا يحل لامرأة تسافر يوما فما فوقه إلا ومعها ذو حرمة ⁽¹¹⁾ " ⁽¹²⁾.

#3273

3273 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga El-Makburi, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtën gjë, përveçse ai nuk tha: 'e as më shumë se kjo' ⁽¹³⁾.

٣٢٧٣ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن المقبري، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله غير أنه لم يقل فما فوقه ⁽¹³⁾.

#3274

3274 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Seid el-Makburi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽¹⁴⁾.

٣٢٧٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن سعيد المقبري … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁴⁾.

#3275

3275 - Na ka treguar Hysejn bin Nasri, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Jezid bin Harunin duke thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi (h)
Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga el-Makburi, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹⁵⁾.
Thanë: Përcaktimi i një dite nga ana e Pejgamberit (s.a.v.s.) është argument se ajo që është më pak se aq, ka gjykim tjetër.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë ⁽¹⁶⁾ dhe thanë: Çdo udhëtim që është më pak se dy net, ajo mund të udhëtojë pa mahrem, ndërsa çdo udhëtim që zgjat dy net e më shumë, ajo nuk mund të udhëtojë pa mahrem. Ata argumentuan për këtë me atë që

٣٢٧٥ - حدثنا حسين بن نصر، قال: سمعت يزيد بن هارون، قال: أنا ابن أبي ذئب (ح)
وحدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن المقبري، عن أبيه، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹⁵⁾.
قالوا: ففي توقيت النبي ﷺ يومًا دليلٌ على أن ما هو أقل منه بخلافه.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁶⁾ فقالوا: كل سفر هو دون الليلتين فلها أن تسافر بغير محرم، وكل سفر يكون ليلتين فصاعدًا فليس لها أن تسافر بغير محرم، واحتجوا في ذلك بما

#3276

3276 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Abdylmelik bin Umejr, nga Kaz'ah, i liri i Zijadit, nga Ebu Said el-Hudriu, i cili ka thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë:
"Gruaja nuk duhet të udhëtojë në një distancë prej dy netësh, përveçse me bashkëshortin ose me një mahrem." ⁽¹⁷⁾.

٣٢٧٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا سعيد بن عامر قال: ثنا شعبة، عن عبد الملك بن عمير، عن قزعة مولى زياد، عن أبي سعيد الخدري، قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "لا تسافر المرأة مسيرة ليلتين إلا مع زوج، أو ذي محرم" ⁽¹⁷⁾.

#3277

3277 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Ubejdullah bin Amri, nga Abdulmeliku ... dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽¹⁸⁾.
Ata thanë: Përcaktimi i kohës prej dy netësh nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në këtë çështje është dëshmi se gjykimi për atë që është më pak se ato të dyja është ndryshe nga gjykimi i tyre.
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë ⁽¹⁹⁾
dhe thanë: Çdo udhëtim që zgjat tri ditë e më shumë, ajo nuk mund të udhëtojë përveçse me një mahrem,
dhe çdo udhëtim që është më pak se aq, ajo mund të udhëtojë pa mahrem. Ata argumentuan për këtë me atë që

٣٢٧٧ - حدثنا يونس، قال: ثنا علي بن معبد، قال: عبيد الله بن عمرو، عن عبد الملك … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁸⁾.
قالوا: ففي توقيت رسول الله ﷺ في ذلك ليلتين دليل على أن حكم ما هو دونهما بخلاف حكمها.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁹⁾ فقالوا: كل سفر يكون ثلاثة أيام فصاعدًا فليس لها أن تسافر إلا مع محرم، وكل سفر يكون دون ذلك فلها أن تسافر بغير محرم، واحتجوا في ذلك بما

#3278

3278
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musededi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja, nga Ubejdullahu, nga
Nafiu, nga Ibn Omeri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nuk i lejohet një gruaje të udhëtojë një distancë prej tri
ditësh, përveçse me një mahrem" ⁽²⁰⁾.

٣٢٧٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا يحيى، عن عبيد الله، عن نافع عن ابن عمر، أن رسول الله ﷺ قال: "لا يحل لامرأة أن تسافر مسيرة ثلاثة أيام إلا مع محرم" ⁽²⁰⁾.

#3279

3279 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Mekki bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdul Kerim bin Maliku, nga Amr bin Shuajbi, nga babai i tij, nga Abdullah bin Amri, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽²¹⁾.

٣٢٧٩ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا ابن جريج، قال: ثنا عبد الكريم بن مالك، عن عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن عبد الله بن عمرو، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽²¹⁾.

#3280

3280 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej', i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin el-Kasim, nga Suhejli bin Ebi Salih, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë:
Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk i lejohet një gruaje të udhëtojë një distancë prej tri ditësh, përveçse me një burrë me të cilin e ka të ndaluar martesën" ⁽²²⁾.

٣٢٨٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن المنهال، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا روح بن القاسم، عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "لا يحل لامرأة أن تسافر مسيرة ثلاثة أيام إلا مع رجل يحرم عليها نكاحه" ⁽²²⁾.

#3281

3281
- Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa dhe Abdullah bin Numejr,
nga el-Amashi, nga Ebu Salihu, nga Ebu Seid el-Hudriu (r.a.), i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk
udhëton gruaja një udhëtim prej tri ditësh e më shumë, përveçse nëse me të është bashkëshorti i saj, djali i saj, vëllai i saj
ose një i afërm i saj (mahrem)", përveçse Ibn Numejri ka thënë në hadithin e tij: mbi tri ⁽²³⁾.

٣٢٨١ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس، قال: ثنا يحيى بن عيسى، وعبد الله بن نمير، عن الأعمش، عن أبي صالح، عن أبي سعيد الخدري ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تسافر المرأة سفرا ثلاثة أيام فصاعدا إلا ومعها زوجها أو ابنها أو أخوها أو ذو محرم منها"، غير أن ابن نمير قال في حديثه: فوق ثلاث ⁽²³⁾.

#3282

3282 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Omer b. Hafsi, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, nga Amashi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë dhe tha: 'udhëtim prej tri ditësh' ⁽²⁴⁾.

٣٢٨٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا عمر بن حفص، قال: ثنا أبي، عن الأعمش … فذكر بإسناده مثله وقال: سفر ثلاثة أيام ⁽²⁴⁾.

#3283

3283 - Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar Musa bin Isma'il Ebu Seleme, ka thënë: Na ka treguar Wuhejb bin Halidi, ka thënë: Na ka treguar Suhejli, nga babai i tij dhe nga el-Makburi, të cilët i kanë treguar atij, nga Ebu Hurejra, i cili e përcjell nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ka thënë: "Nuk udhëton gruaja mbi tri net, përveçse me bashkëshortin ose me një të afërm mahrem ⁽²⁵⁾.
Kanë thënë: Përcaktimi i kohës prej tri ditësh nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në këtë çështje është argument se gjykimi për atë që është nën tri ditë është ndryshe nga kjo. Prej atyre që e kanë thënë këtë mendim janë Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
Këto transmetime të gjitha janë pajtuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) për ndalimin e udhëtimit tri ditë për gruan pa mahrem.
Ka pasur mospajtim për atë që është nën tri ditë. Ne e shqyrtuam këtë dhe gjetëm se ndalimi i udhëtimit pa mahrem për një distancë prej tri ditësh e më shumë është i vërtetuar me të gjitha këto transmetime. Përcaktimi i tij për tri ditë në këtë rast nënkupton lejimin e udhëtimit nën tri ditë për të pa mahrem, sepse po të mos ishte kështu, përmendja e tri ditëve nuk do të kishte kuptim.
Ai do ta ndalonte me një ndalim të përgjithshëm dhe nuk do të fliste me fjalë që do të ishin të tepërta. Mirëpo, ai i përmendi tri ditët që të dihet se ajo që është nën to ka gjykim tjetër. Kështu flet i urti, flet me fjalë që tregojnë për diçka tjetër, në mënyrë që të mos ketë nevojë të përmendë atë që tregon fjala e tij, dhe nuk flet me fjalë që nuk tregojnë për diçka tjetër, ndërkohë që ai ka mundësi të flasë me fjalë që tregojnë për diçka tjetër.
Kjo është një mirësi nga Allahu i Madhëruar për Pejgamberin e Tij (s.a.v.s.), pasi i dha atij përmbledhjen e fjalës (jawami' al-kalim), forcën e së cilës nuk e ka natyra e askujt tjetër.
Pastaj u kthyem tek ajo ku ishim. Kur u përmendën tri ditët dhe u vërtetua me përmendjen e tyre lejimi i asaj që është nën to, pastaj ajo që është transmetuar prej tij për ndalimin e saj nga udhëtimi nën tri ditë, si një ditë, dy ditë apo një postë (barid), secili prej këtyre transmetimeve dhe transmetimi i tri ditëve, cilido që ka qenë pas atij që e kundërshton, e shfuqizon atë. Nëse ndalimi i udhëtimit një ditë pa mahrem ka qenë pas ndalimit të udhëtimit tri ditë pa mahrem, atëherë ai është shfuqizues (nasikh) i tij. E nëse lajmi për tri ditët është i mëvonshmi, atëherë ai është shfuqizues i tij.
Është vërtetuar se një nga kuptimet që janë nën tri ditë është shfuqizues i tri ditëve, ose tri ditët janë shfuqizuese të tyre. Kështu që lajmi për tri ditët nuk del jashtë dy mundësive: ose të jetë i pari, ose të jetë i fundit.
Nëse ka qenë i pari, ai e ka lejuar udhëtimin me më pak se tri ditë pa mahrem, pastaj pas tij ka ardhur ndalimi i udhëtimit për atë që është nën tri ditë pa mahrem, kështu që e ka ndaluar atë që ka ndaluar hadithi i parë dhe i ka shtuar një ndalesë tjetër, që është ajo mes tij dhe tri ditëve. Prandaj, u bë obligim zbatimi i tri ditëve sipas asaj që kërkon transmetimi i përmendur në të.
E nëse ai është i fundit, dhe të tjerët janë të parët, atëherë ai është shfuqizues i asaj që ka qenë para tij, dhe ajo që ka qenë para tij nuk është obligim të veprohet sipas saj. Pra, hadithi i tri ditëve është obligim të zbatohet në të gjitha gjendjet. Ndërsa ajo që e kundërshton atë, mund të jetë obligim të zbatohet nëse është i fundit, dhe nuk është obligim nëse është i pari. Pra, ajo që na është bërë obligim ta zbatojmë dhe ta marrim në të dyja mundësitë është më parësore se ajo që mund të jetë obligim të zbatohet në një gjendje dhe të lihet në një gjendje tjetër.
Në vërtetimin e asaj që përmendëm ka argument se gruaja nuk mund të shkojë në haxh nëse mes saj dhe haxhit është një distancë prej tri ditësh udhëtim, përveçse me mahrem. Nëse nuk ka mahrem dhe mes saj dhe Mekës është distanca që përmendëm, atëherë ajo nuk e ka gjetur mundësinë (rrugën) me ekzistencën e së cilës i bëhet obligim haxhi. Disa njerëz kanë thënë: Nuk ka problem që gruaja të udhëtojë pa mahrem, dhe kanë argumentuar për këtë me atë që

٣٢٨٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا موسى بن إسماعيل أبو سلمة، قال: ثنا وهيب بن خالد، قال: ثنا سهيل، عن أبيه، وعن المقبري حدثاه، عن أبي هريرة رفعه قال: "لا تسافر امرأة فوق ثلاث ليال إلا مع بعل أو ذي رحم محرم ⁽²⁵⁾.
قالوا: ففي توقيت رسول الله ﷺ الثلاث في ذلك دليل على أن حكم ما دون الثلاث بخلاف ذلك، وممن قال بهذا القول أبو حنيفة وأبو يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.
فقد اتفقت هذه الآثار كلها عن النبي ﷺ في تحريم السفر ثلاثة أيام على المرأة بغير ذي محرم.
واختلف فيما دون الثلاث، فنظرنا في ذلك، فوجدنا النهي عن السفر بلا محرم مسيرة ثلاثة أيام فصاعدًا ثابتًا بهذه الآثار كلها، وكان توقيته ثلاثة أيام في ذلك إباحة السفر دون الثلاث لها بغير محرم، ولولا ذلك لما كان لذكره الثلاث معنى.
ولمهى نهيًا مطلقا ولم يتكلم بكلام يكون فضلا، ولكنه ذكر الثلاث ليعلم أن ما دونها بخلافها، وهكذا الحكيم يتكلم من الكلام بما يدل على غيره ليغنيه عن ذكر ما يدل كلامه ذلك عليه، ولا يتكلم بالكلام الذي لا يدل على غيره، وهو يقدر أن يتكلم بكلام يدل على غيره.
وهذا تفضيل من الله ﷿ لنبيه ﷺ بذلك، إذ آتاه جوامع الكلم الذي ليس في طبع غيره القوة عليه.
ثم رجعنا إلى ما كنا فيه، فلما ذكر الثلاث وثبت بذكره إياها إباحة ما هو دونها، ثم ما روي عنه في منعها من السفر دون الثلاث من اليوم واليومين والبريد، فكل واحد من تلك الآثار، ومن الأثر المروي في الثلاث متى كان بعد الذي خالفه نسخه، إن كان النهي عن سفر اليوم بلا محرم بعد النهي عن سفر الثلاث بلا محرم فهو ناسخ له، وإن كان خبر الثلاث هو المتأخر عنه فهو ناسخ له.
فقد ثبت أن أحد المعاني التي دون الثلاث ناسخة للثلاث أو الثلاث ناسخة لها فلم يخل خبر الثلاث من أحد وجهين: إما أن يكون هو المتقدم، أو يكون هو المتأخر.
فإن كان هو المتقدم فقد أباح السفر بأقل من ثلاث بلا محرم، ثم جاء بعده النهي عن سفر ما هو دون الثلاث بغير محرم، فحرم ما حرم الحديث الأول، وزاد عليه حرمة أخرى، وهو ما بينه وبين الثلاث، فوجب استعمال الثلاث على ما أوجبه الأثر المذكور فيه.
وإن كان هو المتأخر، وغيره هو المتقدم فهو ناسخ لما تقدمه، والذي تقدمه غير واجب العمل به، فحديث الثلاث واجب استعماله على الأحوال كلها، وما خالفه فقد يجب استعماله إن كان هو المتأخر، ولا يجب إن كان هو المتقدم، فالذي قد وجب علينا استعماله والأخذ به في كلا الوجهين أولى مما قد يجب استعماله في حال، وتركه في حال.
وفي ثبوت ما ذكرنا دليل على أن المرأة ليس لها أن تحج إذا كان بينها وبين الحج مسيرة ثلاثة أيام إلا مع محرم، فإذا عدمت المحرم وكان بينها وبين مكة المسافة التي ذكرنا فهي غير واجدة للسبيل الذي يجب عليها الحج بوجوده، وقد قال قوم: لا بأس بأن تسافر المرأة بغير محرم، واحتجوا في ذلك بما

#3284

3284
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Amreja,
nga Aishja: se ajo e dëgjoi atë duke thënë: Për gruan që kryen haxhin pa pasur me vete një mahrem, ajo tha: Jo
të gjitha ato kanë mahrem ⁽²⁶⁾.

٣٢٨٤ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن عمرة، عن عائشة: أنها سمعتها تقول: في المرأة تحج وليس معها ذو محرم، فقالت: ما لكلهن ذو محرم ⁽²⁶⁾.

#3285

3285 - Na ka treguar Rabi' el-Muadhdhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, nga el-Lejthi, se Ibn Shihabi i ka treguar atij, nga Amreja, se Aishja ka njoftuar se Ebu Seid el-Hudriu jepte fetva se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nuk i lejohet gruas të udhëtojë përveçse me një mahrem." Ajo tha: "Jo të gjitha kanë mahrem" ⁽²⁷⁾.
Argumenti kundër tyre në këtë çështje janë transmetimet e shumta (mutavatir) që kemi përmendur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), të cilat janë argument kundër kujtdo që i kundërshton ato.
Nëse dikush thotë: Haxhi nuk përfshihet në udhëtimin që është ndaluar në ato transmetime, argumenti kundër atij thënësi është hadithi i Ibn Abbasit me të cilin e filluam këtë kapitull, ku thotë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) mbajti hytbe dhe tha: "Nuk udhëton asnjë grua përveçse me mahrem." Një burrë i tha: "Unë dëshiroj të bëj haxhin me gruan time, ndërkohë që jam regjistruar për këtë dhe atë betejë." Ai tha: "Shko në haxh me gruan tënde." Kjo tregon se nuk i takon asaj të bëjë haxhin përveçse me të. Sikur të mos ishte kështu, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) do t'i thoshte: "Çfarë nevoje ka ajo për ty?" sepse ajo po del me muslimanët, ndërsa ti shko në drejtimin tënd për të cilin je regjistruar.
Fakti që Pejgamberi (s.a.v.s.) nuk e urdhëroi atë për këtë, por e urdhëroi të bënte haxhin me të, është dëshmi se nuk i lejohet asaj haxhi përveçse me të.
Një thënës ka thënë: Keni transmetuar nga Ibn Omeri se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Nuk udhëton gruaja në një distancë prej tri ditësh përveçse me një mahrem."
Dhe është transmetuar prej tij pas Pejgamberit (s.a.v.s.) një mendim ndryshe nga kjo, kështu që e përmendi.

٣٢٨٥ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا ابن وهب، عن الليث، أن ابن شهاب حدثه، عن عمرة، أن عائشة أخبرت، أن أبا سعيد الخدري يفتي أن رسول الله ﷺ قال: "لا يصلح للمرأة أن تسافر إلا ومعها محرم" فقالت: ما لكلهن ذو محرم ⁽²⁷⁾.
فإن الحجة عليهم في ذلك ما قد تواترت به الآثار التي قد ذكرناها عن رسول الله ﷺ فهي حجة على كل من خالفها.
فإن قال قائل: إن الحج لم يدخل في السفر الذي نهى عنه في تلك الآثار، فالحجة على ذلك القائل حديث ابن عباس الذي بدأنا بذكره في هذا الباب، إذ يقول: خطب رسول الله ﷺ فقال "لا تسافر امرأة إلا مع محرم". فقال له رجل: إني أردت أن أحج بامرأتي، وقد اكتتبت في غزوة كذا وكذا، قال: "احجج بامرأتك"، فدل ذلك على أنه لا ينبغي لها أن تحج إلا به، ولولا ذلك لقال له رسول الله ﷺ: "وما حاجتها إليك" لأنها تخرج مع المسلمين وأنت فامض لوجهك فيما اكتتبت.
ففي ترك النبي ﷺ أن يأمره بذلك، وأمره أن يحج معها دليل على أنها لا يصلح لها الحج إلا به.
وقد قال قائل: قد رويتم عن ابن عمر أن رسول الله ﷺ قال: "لا تسافر امرأة مسيرة ثلاثة أيام إلا مع ذي محرم".
وقد روي عنه من قوله بعد النبي ﷺ خلاف ذلك فذكر.

#3286

3286 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Na ka treguar Bakr bin Mudar, nga Amr bin el-Harith, nga Bukajr, se Nafiu i ka treguar atij se ai udhëtonte me Ibn Omerin dhe disa robëresha të liruara (mavalijat) ⁽²⁸⁾ të tij, të cilat nuk kishin me vete ndonjë mahrem ⁽²⁹⁾.

Iu tha atij: Kjo nuk bie ndesh me atë që kemi transmetuar prej tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.), sepse ne nuk kemi transmetuar prej tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.), ndalimin që gruaja të udhëtojë çfarëdo lloj udhëtimi qoftë pa mahrem, por kemi transmetuar prej tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.), se ai e ka ndaluar gruan të udhëtojë një udhëtim prej tri ditësh, përveçse me një mahrem.

Kjo ishte ndalesë për të për udhëtimin që ka distancën prej tri ditësh pa mahrem, dhe lejueshmëri për atë që është më pak se kjo distancë pa mahrem. Kështu që, mund të jetë që udhëtimi që ai bënte me këto robëresha të liruara pa mahrem, të ketë qenë udhëtimi që nuk hynte në atë që ai (s.a.v.s.) e kishte ndaluar sipas asaj që kemi transmetuar prej tij.

Të tjerët argumentuan për lejueshmërinë e udhëtimit të gruas pa mahrem me atë që transmetohet nga Aisha (r.a.) se ajo udhëtonte pa mahrem.

٣٢٨٦ - ما قد حدثنا علي بن عبد الرحمن قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: ثنا بكر بن مضر، عن عمرو بن الحارث، عن بكير، أن نافعا حدثه، أنه كان يسافر مع ابن عمر مواليات ⁽²⁸⁾ له ليس معهن ذو محرم ⁽²⁹⁾.
قيل له: ما هذا بخلاف لما رُوينا عنه، عن النبي ﷺ، لأنا لم نرو عنه، عن النبي ﷺ نهيًا أن تسافر المرأة سفرا أيّ سفر كان إلا بمحرم، ولكنا روينا عنه، عن النبي ﷺ أنه نهى أن تسافر المرأة سفر ثلاثة أيام إلا مع ذي محرم.
فكان ذلك ناهيًا لها عن السفر الذي مقدار مسافته الثلاث إلا بمحرم، ومبيحا لما هو أقل منه مسافة بغير محرم، فقد يجوز أن يكون السفر الذي كان يسافر معه هؤلاء المواليات بغير محرم هو السفر الذي لم يدخل فيما نهى عنه ما رويناه عنه ﷺ.
واحتج آخرون في إباحة السفر للمرأة بغير محرم بما روي عن عائشة ﵂ أنها كانت تسافر بغير محرم

#3287

3287 - Më tregoi disa nga shokët tanë nga Muhamed bin Mukatil el-Razi, nuk e di ndryshe vetëm se nga Hukkam el-Razi, i cili ka thënë: E pyeta Ebu Hanifen (r.h.) se a udhëton gruaja pa mahrem? Ai tha: Jo, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar që gruaja të udhëtojë një distancë prej tre ditësh e më shumë, përveçse nëse me të është bashkëshorti i saj, ose babai i saj, ose një i afërm i saj (mahrem). Hukkami tha: E pyeta el-Arzamiun dhe ai tha: Nuk ka asgjë të keqe në këtë, më tregoi Ata'u se Aishja (r.a.) udhëtonte pa mahrem. Ai tha: Shkova te Ebu Hanifja (r.h.) dhe e njoftova për këtë, e Ebu Hanifja (r.h.) tha: El-Arzamiu nuk e ka kuptuar atë që ka transmetuar; njerëzit ishin mahrem për Aishen (r.a.), kështu që me cilindo prej tyre që udhëtonte, ajo udhëtonte me një mahrem, ndërsa për gratë e tjera nuk janë të gjithë njerëzit ashtu ⁽³⁰⁾.

Dhe gjithçka që sqaruam në këtë kapitull rreth ndalimit të gruas për të udhëtuar një distancë prej tre ditësh përveçse me mahrem, dhe rreth lejueshmërisë së asaj që është më pak se aq për të udhëtuar pa mahrem, dhe se gruas nuk i obligohet farzi i haxhit përveçse me praninë e mahremit të saj së bashku me ekzistimin e kushteve të tjera të rrugës (mundësisë) me të cilat obligohet farzi i haxhit. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٢٨٧ - فحدثني بعض أصحابنا عن محمد بن مقاتل الرازي لا أعلمه إلا عن حكام الرازي، قال: سألت أبا حنيفة ﵀ هل تسافر المرأة بغير محرم؟ فقال: لا، نهى رسول الله ﷺ أن تسافر امرأة مسيرة ثلاثة أيام فصاعدا إلا ومعها زوجها أو أبوها أو ذو رحم منها، قال حكام: فسألت العرزمي فقال: لا بأس بذلك، حدثني عطاء أن عائشة ﵂ كانت تسافر بلا محرم، قال: فأتيت أبا حنيفة ﵀ فأخبرته بذلك فقال أبو حنيفة ﵀: لم يدر العرزمي ما روى، كان الناس لعائشة ﵂ محرما فمع أيهم سافرت فقد سافرت مع محرم وليس كل الناس لغيرها من النساء كذلك ⁽³⁰⁾.
وكل الذي بينا في هذا الباب من منع المرأة من السفر مسيرة ثلاثة أيام إلا مع محرم ومن إباحة ما دون ذلك لها من السفر بغير محرم، ومن أن المرأة لا يجب عليها فرض الحج إلا بوجودها المحرم مع وجود سائر سبل السبيل الذي يجب بوجودها فرض الحج. هو قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٢ - باب: المواقيت التي ينبغي لمن أراد الإحرام أن يجاوزها إلا محرما

Mikatet që nuk duhen kaluar pa hyrë në Ihram

2. The Miqats for entering Ihram

#3288

3288
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) caktoi si mikat për banorët e Medinës Dhu-l-Hulejfen, për banorët e Shamit el-Xhuhfen, për banorët e Nexhdit Karnin dhe për banorët e Jemenit Jelemlemin. (Ibn Omeri thotë): Nuk e kam dëgjuar këtë prej tij. Atij iu tha: "Po Iraku?" Ai tha: "Në atë kohë nuk kishte Irak ⁽³¹⁾. ⁽³²⁾"

٣٢٨٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة قال: ثنا سفيان، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر، قال: وقت رسول الله ﷺ لأهل المدينة ذا الحليفة، ولأهل الشام الجُحفة، ولأهل نجد قرن، ولأهل اليمن يلَمْلَم، ولم أسمعه منه، قيل له: فالعراق؟ قال: لم يكن يومئذ عراق ⁽³¹⁾. ⁽³²⁾

#3289

3289 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Xherir bin Abdul Hamidi, nga Sadaka bin Jesari, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Omerin... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽³³⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽³⁴⁾ kanë menduar se banorët e Irakut nuk kanë një kohë të caktuar (mikat) për ihram ashtu siç kanë vendet e tjera.
Ata argumentuan për këtë me këtë hadith dhe thanë se po ashtu hadithet e tjera të transmetuara nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me përmendjen e mikateve të ihramit, në asnjë prej tyre nuk përmendet Iraku. Pastaj përmendën në lidhje me këtë atë që...

٣٢٨٩ - حدثنا فهد، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا جرير بن عبد الحميد، عن صدقة ابن يسار، قال: سمعت ابن عمر … فذكر مثله ⁽³³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽³⁴⁾ إلى أن أهل العراق لا وقت لهم في الإحرام كوقت سائر البلدان.
واحتجوا في ذلك بهذا الحديث، وقالوا كذلك سائر الأحاديث الأخر المروية عن النبي ﷺ في ذكر مواقيت الإحرام، ليس في شيء منها للعراق ذكر. ثم ذكروا في ذلك ما

#3290

3290
- Na kanë treguar Junusi dhe Rebi el-Muadhini, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Jahja bin Hasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb bin Halidi dhe Hammad bin Zejdi, nga Abdullah bin Tavusi, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) caktoi Dhul-Hulejfen si mikat për banorët e Medinës, El-Xhuhfen për banorët e Shamit, Karnin për banorët e Nexhdit dhe Jelemlemin për banorët e Jemenit. Pastaj tha: "Këto janë për ata dhe për këdo tjetër që kalon nëpër to prej të tjerëve, ndërsa kushdo që banon brenda kufijve të mikateve, atëherë (mikat) është vendi ku ai niset, derisa kjo vlen edhe për banorët e Mekës." ⁽³⁵⁾.

٣٢٩٠ - حدثنا يونس وربيع المؤذن، قالا: ثنا يحيى بن حسان، قال: ثنا وهيب بن خالد وحماد بن زيد، عن عبد الله بن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس، أن رسول الله ﷺ وقَّت لأهل المدينة ذا الحُليفة، ولأهل الشام الجحفة، ولأهل نجد قَرن، ولأهل اليمن يلملم، ثم قال: "فهي لهن ولكل من أتى عليهن من غيرهن، فمن كان أهله دون الميقات فمن حيث ينشئ حتى يأتي ذلك على أهل مكة" ⁽³⁵⁾.

#3291

3291 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Kethir bin Hisham, i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Burkan, i cili ka thënë: E pyeta Amr bin Dinarin për një grua haxhie që kaloi nëpër Medinë dhe erdhi në Dhu'l-Hulejfe, ndërsa ishte me menstruacione. Ai i tha asaj: I mjafton ⁽³⁶⁾ sikur të vazhdonte deri në el-Xhuhfe dhe të hynte në ihram prej andej. Amri tha: Po, na ka treguar Tausi - dhe mos mendoni se ka ndonjë ndër ne me fjalë më të vërtetë se Tausi - i cili ka thënë: Ka thënë Ibn Abbasi: I dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka caktuar kohën (miqatin)... pastaj përmendi të ngjashmen me të. Përveçse ai nuk përmendi fjalën e tij: "E kushdo që familja e tij është..." deri në fund të hadithit ⁽³⁷⁾.
Ata thanë: Po ashtu edhe për banorët e Irakut, cilindo prej këtyre miqateve që ata hasin, ai është miqat për ta, ndërsa çdo gjë tjetër nuk është miqat për ta. Dhe ata përmendën në lidhje me këtë gjithashtu atë që

٣٢٩١ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا كثير بن هشام، قال: ثنا جعفر بن برقان، قال: سألت عمرو بن دينار عن امرأة حاجة مرت بالمدينة فأتت ذا الحليفة، وهي حائض، فقال لها: يجزئها ⁽³⁶⁾ لو تقدمت إلى الجحفة فأحرمت منها، فقال عمرو: نعم، حدثنا طاوس، ولا تحسبن فينا أحدا أصدق لهجة من طاوس، قال: قال ابن عباس: وقت رسول الله ﷺ … ثم ذكر مثله. إلا أنه لم يذكر من قوله: فمن كان أهله … إلى آخر الحديث ⁽³⁷⁾.
قالوا: فكذلك أهل العراق ما أتوا عليه من هذه المواقيت فهو وقت لهم، وما سواها فليس بوقت لهم. وذكروا في ذلك أيضا ما

#3292

3292
- Na tregoi Junusi, i cili tha: Na njoftoi Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, se i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Banorët e Medinës e fillojnë ihramin nga Dhu-l-Hulejfeja, banorët e Shamit nga el-Xhuhfeja dhe banorët e
Nexhdit nga Karni", Abdullahu tha: Dhe më ka mbërritur se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Banorët e Jemenit e fillojnë ihramin nga
Jelemlemi" ⁽³⁸⁾.

٣٢٩٢ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه عن نافع عن ابن عمر أن رسول الله ﷺ قال: "يُهلّ أهل المدينة من ذي الحليفة، وأهل الشام من الجحفة، وأهل نجد من قرن"، قال عبد الله: وبلغني أن رسول الله ﷺ قال: "يهل أهل اليمن من يلملم" ⁽³⁸⁾.

#3293

3293 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube (h)
Dhe na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Abdullah bin Dinari, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.).
Dhe ka thënë Sufjani, nga Abdullah bin Dinari, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Omerin duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka caktuar mikatin për banorët e Medines: Dhu-l-Hulejfen; për banorët e Shamit: El-Xhuhfen; për banorët e Nexhdit: Karnin; dhe për banorët e Jemenit: Jelemlemin ⁽³⁹⁾.

٣٢٩٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة (ح)
وحدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، قال: ثنا شعبة، عن عبد الله بن دينار، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ.
وقال سفيان، عن عبد الله بن دينار قال: سمعت ابن عمر بن يقول: وقت رسول الله ﷺ لأهل المدينة: ذا الحليفة، ولأهل الشام: الجحفة، ولأهل نجد: قرن، ولأهل اليمن: يلملم ⁽³⁹⁾.

#3294

3294 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ngjashëm me të ⁽⁴⁰⁾.
Të tjerët i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽⁴¹⁾, duke thënë: Përkundrazi, mikati i banorëve të Irakut është Dhatu Irk; këtë ua ka caktuar atyre i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ashtu siç ka caktuar mikatet e tjera për banorët e tyre. Dhe kanë përmendur lidhur me këtë.

٣٢٩٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ نحوه ⁽⁴⁰⁾.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁴¹⁾، فقالوا: بل ميقات أهل العراق ذات عرق، وقَّت ذلك لهم رسول الله ﷺ كما وقّت سائر المواقيت لأهلها. وذكروا في ذلك.

#3295

3295
- Na ka treguar Muhamed bin Ali bin Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Jezid el-Kutrubuli dhe Hisham bin
Behram el-Medaini, të cilët kanë thënë: Na ka treguar el-Muafa bin Imran, nga Efleh bin Humejd, nga el-Kasimi,
nga Aisha, se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka caktuar mikatin për banorët e Medinës: Dhu-l-Hulejfen; për banorët e Shamit dhe Egjiptit:
el-Xhuhfen; për banorët e Irakut: Dhatu Irk; dhe për banorët e Jemenit: Jelemlemin ⁽⁴²⁾.

٣٢٩٥ - ما حدثنا محمد بن علي بن داود، قال: ثنا خالد بن يزيد القطربلي وهشام بن بهرام المدائني، قالا: ثنا المعافى بن عمران، عن أفلح بن حميد، عن القاسم، عن عائشة أن النبي ﷺ وقّت لأهل المدينة: ذا الحليفة، ولأهل الشام ومصر: الجحفة، ولأهل العراق ذات عرق، ولأهل اليمن: يلملم ⁽⁴²⁾.

#3296

3296
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin el-Hejthem, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë:
Dhe më ka njoftuar Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, se ai e ka dëgjuar atë duke u pyetur për vendet e hyrjes në ihram (el-muhel), e ai tha: Kam dëgjuar - pastaj
u ndal, mendoj se - kishte për qëllim Pejgamberin (s.a.v.s.), i cili ka thënë: "Banorët e Medinës hyjnë në ihram nga Dhu-l-Hulejfe, ndërsa rruga
tjetër nga el-Xhuhfe. Banorët e Irakut hyjnë në ihram nga Dhatu Irk, banorët e Nexhdit nga Karn, dhe banorët e
Jemenit nga Jelemlem" ⁽⁴³⁾.

٣٢٩٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عثمان بن الهيثم قال: أنا ابن جريج، قال: وأخبرني أبو الزبير، عن جابر أنه سمعه يسأل عن المهل، فقال: سمعت -ثم انتهى أراه- يريد النبي ﷺ قال: "يهل أهل المدينة من ذي الحليفة، والطريق الآخر من الجحفة، ويهل أهل العراق من ذات عرق، ويهل أهل نجد من قرن، ويهل أهل اليمن من يلملم" ⁽⁴³⁾.

#3297

3297 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hafsi, që është Ibn Gijathi, nga el-Haxhaxhi, nga Ata'i, nga Xhabiri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka caktuar mikatin për banorët e Medinës: Dhu-l-Hulejfen; për banorët e Shamit: el-Xhuhfen; për banorët e Jemenit: Jelemlemin; dhe për banorët e Irakut: Dhatu Irk ⁽⁴⁴⁾.

٣٢٩٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: ثنا حفص هو ابن غياث، عن الحجاج، عن عطاء، عن جابر قال: وقّت رسول الله ﷺ لأهل المدينة: ذا الحليفة، ولأهل الشام: الجحفة، ولأهل اليمن: يلملم، ولأهل العراق: ذات عرق ⁽⁴⁴⁾.

#3298

3298 - Na ka treguar Jahja bin Uthmani dhe Ali bin Abdurrahmani, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Said bin Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibrahim bin Suvejdi, i cili ka thënë: Më ka treguar Hilal bin Zejdi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Enes bin Maliku, se ai
e ka dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke caktuar mikatin për banorët e Medinës në Dhu-l-Hulejfe, për banorët e Shamit në el-Xhuhfe, për banorët e Basrës në Dhatu Irk dhe për banorët e Medainit në el-Akik ⁽⁴⁵⁾.
Është vërtetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) përmes këtyre transmetimeve caktimi i mikatit për banorët e Irakut, ashtu siç është vërtetuar caktimi për të tjerët përmes transmetimeve para kësaj.
Dhe ky është Abdullah bin Omeri (r.a.), i cili ka transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me caktimin e mikatit atë që kemi përmendur prej tij në kapitullin para këtij, e pastaj Abdullah bin Omeri (r.a.) ka folur për këtë pas Pejgamberit (s.a.v.s.).

٣٢٩٨ - حدثنا يحيى بن عثمان، وعلي بن عبد الرحمن، قالا: ثنا سعيد بن أبي مريم، قال: أخبرني إبراهيم بن سويد، قال حدثني هلال بن زيد قال: أخبرني أنس بن مالك، أنه
سمع رسول الله ﷺ وقَّت لأهل المدينة ذا الحليفة، ولأهل الشام: الجحفة، ولأهل البصرة: ذات عرق، ولأهل المدائن العقيق ⁽⁴⁵⁾.
فقد ثبت عن رسول الله ﷺ بهذه الآثار من وقّت أهل العراق كما ثبت من وقّت من سواهم بالآثار التي قبلها.
وهذا عبد الله بن عمر ﵄ فقد روى عن النبي ﷺ من توقيته ما قد ذكرناه عنه في الفصل الذي قبل هذا، ثم قد قال عبد الله بن عمر ﵄ من بعد النبي ﷺ في ذلك.

#3299

3299 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vakiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Burkani, nga Mejmum bin Mehrani, nga Ibn Umari (r.a.), se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka caktuar si mikat: për banorët e Medinës: Dhu'l-Hulejfen; për banorët e Shamit: el-Xhuhfen; për banorët e Jemenit: Jelemlemin; dhe për banorët e Taifit: Karnin. Ibn Umari (r.a.) ka thënë: Dhe njerëzit kanë thënë: Për banorët e Lindjes: Dhat Irk ⁽⁴⁶⁾.
Këtu Ibn Umari njofton se njerëzit e kanë thënë këtë, dhe Ibn Umari me 'njerëzit' nuk ka për qëllim tjetër veçse njerëzit e argumentit dhe të dijes mbi Sunetin. Është e pamundur që ata ta kenë thënë këtë bazuar në mendimet e tyre; sepse kjo nuk është diçka që thuhet nga ana e mendimit, por ata e kanë thënë atë që u ka lënë si udhëzim i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).
Dikush mund të thotë: Si është e mundur që Pejgamberi (s.a.v.s.) të ketë caktuar mikat për banorët e Irakut në atë kohë, kur Iraku u bë pjesë e shtetit islam vetëm pas tij?
Atij i thuhet: Ashtu siç caktoi për banorët e Shamit atë që caktoi, ndërkohë që Shami u çlirua vetëm pas tij (a.s.), kështu që nëse ai ka pasur për qëllim me atë që caktoi për banorët e Shamit ata që ishin në anën që u çlirua atëherë nga ana e Shamit, po ashtu ai ka pasur për qëllim me atë që caktoi për banorët e Irakut ata që ishin në anën që u çlirua atëherë nga ana e Irakut, siç janë dy malet e Tajit dhe rrethinat e tyre.
E nëse ajo që ai caktoi për banorët e Shamit ishte për shkak të asaj që ai dinte përmes shpalljes se Shami do të bëhej shtëpi e Islamit, po ashtu edhe ajo që ai caktoi për banorët e Irakut ishte për shkak të asaj që ai dinte përmes shpalljes se Iraku do të bëhej shtëpi e Islamit. Ai (s.a.v.s.) kishte përmendur atë që do të bënin banorët e Irakut me zekatet e tyre, së bashku me përmendjen e asaj që do të bënin banorët e Shamit me zekatet e tyre.

٣٢٩٩ - ما حدثنا أحمد بن داود قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا وكيع، قال: ثنا جعفر بن برقان، عن ميمون بن مهران، عن ابن عمر ﵄، أن النبي ﷺ وقَّت لأهل المدينة: ذا الحليفة، ولأهل الشام الجحفة، ولأهل اليمن: يلملم، ولأهل الطائف: قرن. قال ابن عمر ﵄: وقال الناس: لأهل المشرق: ذات عرق ⁽⁴⁶⁾.
فهذا ابن عمر يخبر أن الناس قد قالوا ذلك، ولا يريد ابن عمر من الناس إلا أهل الحجة والعلم بالسنة، ومحال أن يكونوا قد قالوا ذلك بآرائهم؛ لأن هذا ليس مما يقال من جهة الرأي، ولكنهم قالوا بما وقّفهم عليه رسول الله ﷺ.
فقال قائل: وكيف يجوز أن يكون النبي ﷺ وقَّت لأهل العراق يومئذ ما وقَّت، والعراق إنما كانت بعده؟.
قيل له: كما وقت لأهل الشام ما وقت، والشام إنما افتتحت بعده ﵇، فإن كان يريد بما وقَّت لأهل الشام من كان في الناحية التي افتتحت حينئذ من قبل الشام، فكذلك يريد بما وقّت لأهل العراق من كان في الناحية التي افتتحت حينئذ من قبل العراق مثل جبلي طيئ ونواحيها.
وإن كان ما وقَّت لأهل الشام إنما هو لما علم بالوحي أن الشام ستكون دار إسلام، فكذلك ما وقَّت لأهل العراق إنّما هو لما علم بالوحي أنّ العراق ستكون دار إسلام، فإنه قد كان ﷺ ذكر ما سيفعله أهل العراق في زكواتهم مع ذكره ما سيفعله أهل الشام في زكواتهم.

#3300

3300 - Na ka treguar Ali bin Abdil-Aziz el-Bagdadi, ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junus (h)
Dhe na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar el-Vuhaidhi (h)
Dhe na ka treguar Fehd, ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan, kanë thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, nga Suhejl bin Ebi Salih, nga babai i tij, nga Ebu Hurejre, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Iraku ndaloi
kafizin dhe dërhemin e tij, Shami ndaloi mudin dhe dinarin e tij, dhe Egjipti ndaloi irdebin e tij ⁽⁴⁷⁾ dhe dinarin e tij, dhe ju do të ktheheni ashtu siç keni filluar, do të ktheheni ashtu siç keni filluar, do të ktheheni ashtu siç keni filluar". Pastaj mishi dhe gjaku i Ebu Hurejres dëshmojnë për këtë. Disa prej tyre shtojnë mbi të tjerët në tregimin e hadithit ⁽⁴⁸⁾.

Ky është i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i cili ka përmendur atë që do të bëjnë banorët e Irakut sa i përket ndalimit të zekatit para se të bëhej Irak, dhe ka përmendur të ngjashme me këtë për banorët e Shamit dhe banorët e Egjiptit para se të bëheshin Sham dhe Egjipt, për shkak të asaj që Allahu i Lartësuar e njoftoi atë se ato do të ekzistonin pas tij. Po ashtu, ajo që ai përmendi rreth caktimit të kohës (miqatit) për banorët e Irakut së bashku me përmendjen e caktimit të kohës për të tjerët që u përmendën, është për shkak të asaj që Allahu i Lartësuar e njoftoi atë se do të ndodhte pas tij.

Dhe kjo që përmendëm rreth vërtetimit të këtyre kohëve (miqateve) që përshkruam për banorët e Irakut dhe për ata që përmendëm bashkë me ta, është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Lartësuar i mëshiroftë.

٣٣٠٠ - حدثنا علي بن عبد العزيز البغدادي، قال: ثنا أحمد بن يونس (ح)
وحدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوحاظي (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قالوا: ثنا زهير بن معاوية، عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "منعت العراق
قفيزها ودرهمها، ومنعت الشام مدها ودينارها، ومنعت مصر إردبها ⁽⁴⁷⁾ ودينارها، وعُدتم كما بدأتم، وعُدتم كما بدأتم، وعُدتم كما بدأتم". ثم يشهد على ذلك لحم أبي هريرة ودمه. يزيد بعضهم على بعض في قصة الحديث ⁽⁴⁸⁾.
فهذا رسول الله ﷺ قد ذكر ما سيفعله أهل العراق من منع الزكاة قبل أن تكون عراق، وذكر مثل ذلك في أهل الشام وأهل مصر قبل أن تكون الشام ومصر لما أعلمه الله تعالى من كونهما من بعده، فكذلك ما ذكره من التوقيت لأهل العراق مع ذكره التوقيت لغيرهم المذكورين، هو لما أخبره الله تعالى أنه سيكون من بعده.
وهذا الذي ذكرناه من تثبيت هذه المواقيت التي وصفناها لأهل العراق، ولمن ذكرنا معهم هو قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٣ - باب: الإهلال من أين ينبغي أن يكون؟

Prej nga duhet të fillojë Ihrami?

3. Where to begin the Talbiyah

#3301

3301
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Katadeja, nga Ebu Hasani,
nga Ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal në Dhu-l-Hulejfe, pastaj iu soll kafsha e tij e udhëtimit dhe ai hipi mbi të, e kur
u ngjit në rrafshnaltën e Bejdasë ⁽⁴⁹⁾ filloi të shqiptojë Telbijen ⁽⁵⁰⁾.

٣٣٠١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، عن أبي حسان، عن ابن عباس، أن رسول الله ﷺ صلى بذي الحليفة ثم أتي براحلته فركبها فلما استوت به البيداء ⁽⁴⁹⁾ أهلّ ⁽⁵⁰⁾.

#3302

3302
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Ismaili,
i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabiri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Haxhin e Lamtumirës
hipi mbi devenë e tij el-Kasva, dhe kur ajo u ngrit me të në el-Bejda, ai filloi të shqiptonte telbijen (ehalla) ⁽⁵¹⁾.

٣٣٠٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد بن موسى، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، قال: ثنا جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر، أن رسول الله ﷺ في حجة الوداع ركب ناقته القصواء، فلما استوت به على البيداء أهل ⁽⁵¹⁾.

#3303

3303 - Na ka treguar Muhammed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin Muslimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amri, i cili është El-Evzaiu, nga Ata'i, i cili është Ibn Ebi Rebahu, se ai e ka dëgjuar atë duke treguar nga Xhabiri, domethënë e ka dëgjuar atë duke njoftuar për ihramin (tehlilin) e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) nga Dhu-l-Hulejfeja kur u drejtua me të deveja e tij ⁽⁵²⁾.

Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup njerëzish ⁽⁵³⁾ kanë shkuar drejt kësaj dhe e kanë konsideruar të pëlqyeshme (mustehab) hyrjen në ihram nga El-Bejda, për shkak të hyrjes në ihram të Pejgamberit (s.a.v.s.) prej saj.

Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽⁵⁴⁾, duke thënë: Mund të jetë që Pejgamberi (s.a.v.s.) ka hyrë në ihram prej saj, jo sepse ai kishte për qëllim që ihrami i tij të ishte posaçërisht prej saj për shkak të ndonjë vlere të hyrjes në ihram prej saj mbi hyrjen në ihram nga vendet e tjera. Ne e kemi parë atë të bëjë gjëra gjatë haxhit të tij në vende të caktuara, jo për shkak të ndonjë vlere që ai synonte në ato vende me të cilat ato do të dalloheshin nga vendet e tjera. Prej kësaj është zbritja e tij në El-Muhasab në Mina, e cila nuk ishte sepse ishte sunet, por për një arsye tjetër për të cilën njerëzit kanë pasur mospajtime se çfarë ishte. Është transmetuar nga Aishja (r.a.) lidhur me këtë ajo që

٣٣٠٣ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد بن مسلم، قال: ثنا أبو عمرو وهو الأوزاعي، عن عطاء هو ابن أبي رباح، أنه سمعه يحدث عن جابر يعني سمعه يخبر عن إهلال رسول الله ﷺ من ذي الحليفة حين استوت به راحلته ⁽⁵²⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁵³⁾ إلى هذا فاستحبوا الإحرام من البيداء لإحرام النبي ﷺ منها.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵⁴⁾، فقالوا: قد يجوز أن يكون النبي ﷺ أحرم منها، لا لأنه قصد أن يكون إحرامه منها خاصةً لفضل في الإحرام منها على الإحرام مما سواها، وقد رأيناه فعل أشياء في حجته في مواضع لا لفضل قصده في تلك المواضع مما يفضل به غيرها من سائر المواضع، من ذلك نزوله بالمحصّب من منى، فلم يكن ذلك لأنه سنة، ولكنه لمعنى آخر قد اختلف الناس فيه ما هو؟. فروي عن عائشة ﵂ في ذلك ما

#3304

3304 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Enes bin Ijadi, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Aishja se ajo i ka thënë atij: "Ajo ishte vetëm një vendndalesë ku zbriti i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) sepse ishte më e përshtatshme për dalje." Dhe Urve nuk e praktikonte qëndrimin në Muhasab, as Esmaja, e bija e Ebu Bekrit (r.a.) ⁽⁵⁵⁾.
Dhe transmetohet nga Ebu Rafiu se ai ka thënë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) vetëm më urdhëroi që t'ia ngrija çadrën dhe nuk më urdhëroi për ndonjë vend specifik, kështu që unë e ngrita atë në Muhasab."

٣٣٠٤ - حدثنا يونس، قال: أنا أنس بن عياض، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة أنها قالت له: إنما كان منزلًا نزله رسول الله ﷺ لأنه كان أسمح للخروج ولم يكن عروة يحصّب ولا أسماء بنت أبي بكر ﵂ ⁽⁵⁵⁾.
ورُوي عن أبي رافع أنه قال: إنما أمرني رسول الله ﷺ أن أضرب له الخيمة، ولم يأمرني بمكان بعينه، فضربتها بالمحصّب.

#3305

3305 - Na ka treguar për këtë Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Is’hak bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Salih bin Kejsani, nga Sulejman bin Jesari, nga Ebu Rafi ⁽⁵⁶⁾.
Dhe është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.anhuma) atë që...

٣٣٠٥ - حدثنا بذلك ابن أبي عمران، قال: ثنا إسحاق بن إسماعيل، قال: ثنا سفيان، عن صالح بن كيسان، عن سليمان بن يسار، عن أبي رافع ⁽⁵⁶⁾.
وروي عن ابن عباس ﵄ ما

#3306

3306
- Na ka treguar Rebi el-Muadhin, ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhib,
nga Shube, i liruari i Ibn Abbasit, se Ibn Abbasi (r.a.) ka thënë: "Qëndrimi në El-Muhasab ishte vetëm sepse arabët
kishin frikë nga njëri-tjetri, kështu që ata kërkonin vend dhe dilnin të gjithë së bashku, dhe njerëzit vazhduan ta bënin këtë ⁽⁵⁷⁾."

٣٣٠٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن شعبة مولى ابن عباس، أن ابن عباس ﵄ قال: إنما كانت المحصب لأن العرب كانت تخاف بعضها بعضا، فيرتادون فيخرجون جميعا، فجرى الناس عليها ⁽⁵⁷⁾.

#3307

3307
- Na ka treguar Rebi el-Muedhini, ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi,
nga Salihu, i çliruari i Teu'emes, nga Ibn Abbasi … të njëjtën gjë, përveç se ai ka thënë: Temimi
dhe Rebi'a kishin frikë nga njëri-tjetri ⁽⁵⁸⁾.

٣٣٠٧ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن صالح مولى التوأمة، عن ابن عباس … مثله، غير أنه قال: قد كانت تميم وربيعة يخاف بعضها بعضا ⁽⁵⁸⁾.

#3308

3308 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amri, nga Ata'i, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: "El-Muhassabi nuk është asgjë (ritual i veçantë), ai ishte thjesht një vend ku zbriti i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽⁵⁹⁾."
Meqenëse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u ndal në el-Muhassab, dhe ky qëndrim nuk ishte sepse ishte sunet; po ashtu është e mundur që ai të ketë hyrë në ihram kur arriti në el-Bejda, jo sepse kjo ishte sunet.
Disa njerëz kanë mohuar që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) të ketë hyrë në ihram nga el-Bejda, dhe kanë thënë: "Ai nuk hyri në ihram përveçse pranë xhamisë", dhe këtë e kanë transmetuar nga Ibn Omeri (r.a.).

٣٣٠٨ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا سفيان، عن عمرو، عن عطاء، عن ابن عباس قال: ليس المحصّب بشيء، إنما هو منزل نزله رسول الله ﷺ ⁽⁵⁹⁾.
فلما كان رسول الله ﷺ قد حصّب، ولم يكن ذلك التحصيب لأنه سنة؛ فكذلك يجوز أن يكون أحرم حين صار على البيداء، لا لأن ذلك سنة.
وقد أنكر قوم أن يكون رسول الله ﷺ أحرم من البيداء، وقالوا: ما أحرم إلا من عند المسجد، ورووا ذلك عن ابن عمر ﵄.

#3309

3309 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Mesleme, ka thënë: I kam lexuar Malikut, nga Musa bin Ukbe, nga Salimi, nga babai i tij, se ai ka thënë: "Kjo Baidaja juaj, për të cilën gënjeni ndaj të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në të, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk ka hyrë në ihram (nuk ka bërë tehlil) përveçse pranë xhamisë." D.m.th. xhamia e Dhu-l-Hulejfes ⁽⁶⁰⁾.

٣٣٠٩ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا عبد الله بن مسلمة، قال: قرأت على مالك، عن موسى بن عقبة، عن سالم، عن أبيه، أنه قال بيداؤكم هذه التي تكذبون على رسول الله ﷺ فيها، ما أهلّ رسول الله ﷺ إلا من عند المسجد. يعني مسجد ذي الحليفة ⁽⁶⁰⁾.

#3310

3310 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Musa... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të ⁽⁶¹⁾.

٣٣١٠ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن موسى … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶¹⁾.

#3311

3311 - Na ka treguar Nasr bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb bin Halidi, nga Musa... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të ngjashëm me të ⁽⁶²⁾.
Ata thanë: "Kjo ishte vetëm pasi ai hipi në devenë e tij të udhëtimit." Dhe përmendën në lidhje me këtë atë që...

٣٣١١ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا وهيب بن خالد، عن موسى … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶²⁾.
قالوا: وإنما كان ذلك بعد ما ركب راحلته. وذكروا في ذلك ما

#3312

3312
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar Mekki bin Ibrahim, ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi,
ka thënë: Më ka njoftuar Salih bin Kejsani, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka hyrë në ihram kur u drejtua
me të deveja e tij duke qëndruar në këmbë ⁽⁶³⁾.

٣٣١٢ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني صالح بن كيسان، عن نافع، عن ابن عمر أن النبي ﷺ أهلّ حين استوت به راحلته قائمة ⁽⁶³⁾.

#3313

3313 - Na ka treguar Rabi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhi'bi, nga ez-Zuhriu, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.): se ai e fillonte telbijen (ihlal) kur kafsha e tij e udhëtimit ngrihej në këmbë me të ⁽⁶⁴⁾. Ka thënë: Edhe Ibn Umeri (r.a.) e vepronte këtë.

٣٣١٣ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن الزهري، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ: أنه كان يهل إذا استوت به راحلته قائمة ⁽⁶⁴⁾. قال: وكان ابن عمر ﵄ يفعله.

#3314

3314
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Mekki bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muhamed bin el-Munkediri, nga Enes bin Maliku, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e kaloi natën në Dhu-l-Hulejfe derisa u gdhi. Kur hipi mbi devenë e tij dhe ajo u ngrit me të, ai filloi të shqiptojë telbijen (ehlel-le) ⁽⁶⁵⁾.

٣٣١٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا ابن جريج، قال: أنا محمد بن المنكدر، عن أنس بن مالك، قال: بات رسول الله ﷺ بذي الحليفة حتى أصبح، فلما ركب راحلته واستوت به أهلّ ⁽⁶⁵⁾.

#3315

3315 - Na ka treguar Salih b. Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh b. Ibrahim el-Ezrak, i cili ka thënë: Na ka treguar Isa b. Junus, nga Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Shihabi, nga Enesi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁶⁶⁾.
Ata thanë: Dhe kjo duhet të jetë pasi deveja e tij të jetë nisur. Dhe ata përmendën në lidhje me këtë atë që

٣٣١٥ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا حجاج بن إبراهيم الأزرق، قال: ثنا عيسى بن يونس، عن ابن جريج قال: ثنا ابن شهاب، عن أنس، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁶⁶⁾.
قالوا: وينبغي أن يكون ذلك بعد ما تنبعث به ناقته. وذكروا في ذلك ما

#3316

3316 - Na tregoi Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Seid el-Makburi, nga Ubejd bin Xhurejxhi, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Nuk e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) të fillojë telbijen derisa kafsha e tij e udhëtimit të nisej me të ⁽⁶⁷⁾.

٣٣١٦ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن سعيد المقبري، عن عبيد بن جريج، عن ابن عمر قال: لم أر رسول الله ﷺ يهلُّ حتى تنبعث به راحلته ⁽⁶⁷⁾.

#3317

3317 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Mushiri, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur e vendoste këmbën e tij në yzengji ⁽⁶⁸⁾, dhe kur kafsha e tij e udhëtimit ngrihej në këmbë, ai e fillonte telbijen nga Dhu-l-Hulejfe ⁽⁶⁹⁾.
Kur ata ranë në kundërshtim lidhur me këtë, ne dëshiruam të shohim se nga erdhi mospajtimi i tyre?

٣٣١٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو بكر بن أبي شيبة، قال: ثنا علي بن مسهر، عن عبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر، قال: كان رسول الله ﷺ إذا وضع رجله في الغرز ⁽⁶⁸⁾، وانبعثت به راحلته قائمة أهلَّ من ذي الحليفة ⁽⁶⁹⁾.
فلما اختلفوا في ذلك أردنا أن ننظر من أين جاء اختلافهم؟.

#3318

3318 - Isma'il bin Is'hak bin Sehl el-Kufi na ka treguar duke na diktuar: Na ka treguar Ebu Nuajmi: Na ka treguar Abdus-Selam bin Harb, nga Husajfi, nga Seid bin Xhubejri, i cili ka thënë: Iu tha Ibn Abbasit: Si u mospajtuan njerëzit rreth ihramit (ihlalit) të Pejgamberit (s.a.v.s.)? Një grup tha: Ai hyri në ihram në vendfaljen e tij. Një grup tjetër tha: Kur u stabilizua mbi devenë e tij. Dhe një grup tjetër tha: Kur u ngjit mbi el-Bejda. Ai tha: Unë do t'ju njoftoj rreth kësaj. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri në ihram në vendfaljen e tij, dhe këtë e dëshmoi një popull, të cilët njoftuan për këtë. Kur u stabilizua mbi devenë e tij, ai bëri telbijen, dhe këtë e dëshmoi një popull që nuk e kishte dëshmuar herën e parë, andaj thanë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri në ihram në këtë çast, dhe njoftuan për këtë. Kur u ngjit mbi el-Bejda, ai bëri telbijen, dhe këtë e dëshmoi një popull që nuk e kishte dëshmuar në dy herët e para, andaj thanë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri në ihram në këtë çast, dhe njoftuan për këtë. Porse, hyrja e Pejgamberit (s.a.v.s.) në ihram ishte në vendfaljen e tij ⁽⁷⁰⁾.

Abdullah bin Abbasi (r.a.) sqaroi mënyrën se si erdhi deri te mospajtimi i tyre, dhe se hyrja e Pejgamberit (s.a.v.s.) në ihram, me të cilën filloi haxhin dhe hyri në të, ishte në vendfaljen e tij. Ne këtë mendim e marrim.

I takon njeriut që kur dëshiron të hyjë në ihram, të falë dy rekate e pastaj të hyjë në ihram pas tyre, ashtu siç veproi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).

Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë. Gjithashtu është transmetuar nga El-Hasen bin Muhamed diçka e ngjashme me atë që është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.a.).

٣٣١٨ - فإذا إسماعيل بن إسحاق بن سهل الكوفي حدثنا إملاء، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا عبد السلام بن حرب، عن خصيف، عن سعيد بن جبير، قال: قيل لابن عباس: كيف اختلف الناس في إهلال النبي ﷺ؟ فقالت طائفة: أهلّ في مصلاه. وقالت طائفة: حين استوت به راحلته. وقالت طائفة: حين علا على البيداء. فقال: سأخبركم عن ذلك، إنّ رسول الله ﷺ أهلّ في مصلّاه، فشهده قوم، فأخبروا بذلك، فلما استوت به راحلته أهل، فشهده قوم لم يشهدوه في المرة الأولى، فقالوا: أهلَّ رسول الله ﷺ الساعة فأخبروا بذلك، فلما علا على البيداء أهل، فشهده قوم لم يشهدوه في المرتين الأوليين، فقالوا أهلّ رسول الله ﷺ الساعة، فأخبروا بذلك، وإنما كان إهلال النبي ﷺ في مصلّاه ⁽⁷⁰⁾.
فبين عبد الله بن عباس ﵄ الوجه الذي منه جاء اختلافهم، وأن إهلال النبي ﷺ الذي ابتدأ الحج ودخل به فيه كان في مصلاه. فبهذا نأخذ.
ينبغي للرجل إذا أراد الإحرام أن يصلي ركعتين ثم يحرم في دبرهما كما فعل رسول الله ﷺ.
وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى. وقد روي عن الحسن بن محمد في ذلك شيء مما روي عن ابن عباس ﵄.

#3319

3319 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin el-Hejthem, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Habib bin Ebi Thabit, se ai e ka dëgjuar el-Hasan bin Muhamed bin Aliun duke thënë: Të gjitha këto i ka bërë Pejgamberi (s.a.v.s.); ai ka filluar telbijen kur është stabilizuar mbi devenë e tij dhe ka filluar telbijen kur ka arritur në el-Bejda ⁽⁷¹⁾.

٣٣١٩ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عثمان بن الهيثم، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني حبيب بن أبي ثابت، أنه سمع الحسن بن محمد بن علي يقول: كل ذلك قد فعل النبي ﷺ قد أهلّ حين استوت به راحلته، وقد أهل حين جاء البيداء ⁽⁷¹⁾.

CHAPTER

٤ - باب: التلبية كيف هي؟

Si bëhet Telbije?

4. How to perform the Talbiyah

#3320

3320
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Aban
bin Taglibi, nga Ebu Is'haku, nga Abdurrahman bin Jezidi, nga Abdullahu, i cili ka thënë: Telbija e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte
"Lebbejk Allahumme lebbejk, lebbejke la sherike leke lebbejk, innel-hamde
ven-ni'mete leke" ⁽⁷²⁾.

٣٣٢٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا حماد بن زيد، عن أبان بن تغلب، عن أبي إسحاق، عن عبد الرحمن بن يزيد، عن عبد الله قال: كانت تلبية رسول الله ﷺ "لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك" ⁽⁷²⁾.

#3321

3321
- Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen bin Er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu El-Ahvesi, nga El-A'meshi, nga Umare, nga Ebu Atije, i cili ka thënë: Ka thënë Aishja: Unë e mbaj mend mirë se si i bënte telbijen i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe e përmendi këtë gjithashtu ⁽⁷³⁾.

٣٣٢١ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحسن بن الربيع، قال: ثنا أبو الأحوص، عن الأعمش عن عمارة، عن أبي عطية قال: قالت عائشة: إني لأحفظ كيف كان رسول الله ﷺ يلبي، فذكر ذلك أيضا ⁽⁷³⁾.

#3322

3322 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Ibn Umeri: Se telbija e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte e tillë dhe shtoi: "Dhe sundimi, Ti nuk ke asnjë ortak" ⁽⁷⁴⁾.

٣٣٢٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن نافع، عن ابن عمر: أن تلبية رسول الله ﷺ كانت كذلك وزاد: "والملك لا شريك لك" ⁽⁷⁴⁾.

#3323

3323 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ejubi dhe Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omari … ngjashëm me të ⁽⁷⁵⁾.

٣٣٢٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن منهال، قال: ثنا حماد بن سلمة، قال: أنا أيوب وعبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر … مثله ⁽⁷⁵⁾.

#3324

3324
- Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Ismail el-Medeni,
i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabiri: se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë telbijen në haxhin e tij
po ashtu kështu ⁽⁷⁶⁾.

٣٣٢٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل المدني، قال: ثنا جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر: أن رسول الله ﷺ لبّى في حجته كذلك أيضا ⁽⁷⁶⁾.

#3325

3325 - Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Zijad bin Zebbar, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherki bin Kutami, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ebu Talk el-Aidhi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Shurahbil bin el-Kaka'un duke thënë: E kam dëgjuar Amër bin Ma'di Kerib duke thënë: Na kam parë para pak kohe kur ne, kur bënim haxhin, thonim:
[El-Bahr er-Rexhez]
Të përgjigjemi Ty (Lebejk) me madhërim dhe si arsyetim... Këta janë Zubejdët që të kanë ardhur me forcë
Ata nisen herët me deve të holla duke na mbajtur anash... duke kaluar shkretëtira dhe male të vështira
I kanë lënë idhujt bosh dhe të zbrazët
Ndërsa sot ne themi ashtu siç na ka mësuar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Tha: I thashë: E si ju ka mësuar? Atëherë ai e përmendi telbijen ashtu siç është në hadithin para këtij ⁽⁷⁷⁾.
Të gjithë muslimanët janë pajtuar njëzëri se kështu bëhet telbija në haxh, përveç një grupi ⁽⁷⁸⁾ të cilët kanë thënë: Nuk ka asgjë të keqe që njeriu të shtojë në të nga dhikri i Allahut çfarë të dëshirojë, dhe ky është mendimi i Muhamedit, eth-Thevriut dhe el-Evzaiut (r.a.).
Dhe ata argumentuan për këtë me atë që

٣٣٢٥ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا محمد بن زياد بن زبّار، قال: ثنا شرقي بن قطامي، قال: أنا أبو طلق العائذي، قال: سمعت شرحبيل بن القعقاع، يقول: سمعت عمرو بن معدي كرب، يقول: لقد رأيتنا منذ قريب ونحن إذا حججنا نقول:
[البحر الرجز]
لبيك تعظيمًا إليك عذرًا … هذه زبيدُ قد أتتك قسرًا
تغدوا مضمراتٌ بنا شزرًا … يقطعن خبتًا وجبالًا وعرًا
قد خلفوا الأنداد خلوًا صِفرًا
ونحن اليوم نقول كما علمنا رسول الله ﷺ. قال: قلت: وكيف علمكم؟ فذكر التلبية على مثل ما في الحديث الذي قبل هذا ⁽⁷⁷⁾.
فأجمع المسلمون جميعا على أنه هكذا يلبى بالحج غير أن قوما ⁽⁷⁸⁾ قالوا: ولا بأس للرجل أن يزيد فيها من الذكر الله ما أحب، وهو قول محمد والثوري والأوزاعي ﵏.
واحتجوا في ذلك بما

#3326

3326 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi (h)

dhe na ka treguar Ibn Merzuku, ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir el-Akadi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Abdullah bin Ebi Seleme. Ibn Vehbi ka thënë se Abdullah bin el-Fadli i ka treguar atij. Ebu Amiri ka thënë: Nga Abdullah bin el-Fadli, nga Abdurrahman el-A'rexh, nga Ebu Hurejra, se ai thoshte: Prej telbijes së të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte "Lebbejk, ilehel-hakk, lebbejk" ⁽⁷⁹⁾.

Dhe kanë përmendur në lidhje me këtë gjithashtu nga Ibn Omeri (r.anhuma) atë që

٣٣٢٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر العقدي، قالا: ثنا عبد العزيز بن عبد الله بن أبي سلمة، قال ابن وهب، إن عبد الله بن الفضل حدثه. وقال أبو عامر: عن عبد الله ابن الفضل، عن عبد الرحمن الأعرج، عن أبي هريرة، أنه كان يقول: كان من تلبية رسول الله ﷺ "لبيك إله الحق لبيك" ⁽⁷⁹⁾.
وذكروا في ذلك أيضا عن ابن عمر ﵄ ما

#3327

3327 - Na tregoi Junusi, tha: Na tregoi Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë (h)
Dhe na tregoi Muhamed bin Huzajme, tha: Na tregoi Haxhaxhi, tha: Na tregoi Hamadi, tha: Na njoftoi Ejubi dhe Ubejdullahu, të cilët të gjithë transmetuan nga Nafiu, i cili tha: Ibn Omeri (r.anhuma) shtonte në telbije mbi telbijen që kemi përmendur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Lebbejk, lebbejk, lebbejk, ve sa'dejk, vel-hajru bi-jedejk, lebbejk, ver-ragbau ilejk, vel-amel" ⁽⁸⁰⁾.
Ata thanë: Nuk ka asgjë të keqe që të shtohet në telbije diçka si kjo apo e ngjashme me të.
Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽⁸¹⁾ dhe thanë: Nuk duhet të shtohet në telbije asgjë mbi atë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua mësoi njerëzve, sipas asaj që përmendëm në hadithin e Amër bin Ma'di Keribit.
Pastaj ai e bëri atë në hadithet e tjera, dhe nuk e mësoi atë siç e mësoi atë (telbijen), dhe ajo është më pak se telbija, as nuk i tha atij: "Thirr (bëj telbije) me çfarë të dëshironi prej këtij lloji", por ai e mësoi atë ashtu siç e mësoi tekbirin në namaz, dhe atë që duhet të bëhet në të përveç tekbirit. Pra, ashtu siç nuk duhet të tejkalohet asgjë nga ajo që ai e mësoi në këtë (namaz), po ashtu nuk duhet të tejkalohet në telbije asgjë nga ajo që ai e ka mësuar. Dhe është transmetuar diçka e ngjashme me këtë nga Sa'di (r.a.).

٣٣٢٧ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، أن مالكا أخبره (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا أيوب وعبيد الله، قالوا جميعا عن نافع، قال: كان ابن عمر ﵄ يزيد في التلبية على التلبية التي قد ذكرناها عن رسول الله ﷺ، "لبيك، لبيك، لبيك، ف وسعديك، والخير بيديك لبيك، والرغباء إليك، والعمل" ⁽⁸⁰⁾.
قالوا: فلا بأس أن يزاد في التلبية مثل هذا وشبهه.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁸¹⁾ فقالوا: لا ينبغي أن يزاد في التلبية على ما قد علّمه رسول الله ﷺ الناس، على ما ذكرنا في حديث عمرو بن معد يكرب.
ثم فعله هو في الأحاديث الآخر، ولم يعلم ذلك علمه، وهو ناقص عن التلبية، ولا قال له لبّ بما شئت ممّا هو من جنس هذا، بل علّمه كما علم التكبير في الصلاة، وما ينبغي أن يفعل فيها ممّا سوى التكبير، فكما لا ينبغي أن يتعدى في ذلك شيئا مما علّمه فكذلك لا ينبغي أن يتعدى في التلبية شيئا ممّا قد علمه وقد روي نحو من هذا عن سعد ﵁.

#3328

3328 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Asbagh bin el-Faraxh, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhammed ed-Deravardi, nga Muhammed bin Axhlani, nga Abdullah bin Ebi Seleme, nga Amir bin Sa'di, nga
babai i tij, se ai e ka dëgjuar një burrë duke bërë telbije e duke thënë: 'Lebbejk dhel-Ma'arixh lebbejk'. Sa'di (r.a.) tha: 'Nuk kemi bërë telbije kështu në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)' ⁽⁸²⁾.
Kështu, Sa'di (r.a.) e ka urryer shtimin mbi atë që i kishte mësuar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nga telbija, andaj ne bazohemi në këtë.

٣٣٢٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أصبغ بن الفرج، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد الدراوردي، عن محمد بن عجلان، عن عبد الله بن أبي سلمة، عن عامر بن سعد، عن
أبيه، أنه سمع رجلا يلبي يقول: لبيك ذا المعارج لبيك، قال سعد ﵁: ما هكذا كنا نلبي على عهد رسول الله ﷺ ⁽⁸²⁾.
فهذا سعد ﵁ قد كره الزيادة على ما كان رسول الله ﷺ علمهم من التلبية فبهذا نأخذ.

CHAPTER

٥ - باب: التطيّب عند الإحرام

Përdorimi i parfumit gjatë hyrjes në Ihram

5. Applying perfume when entering Ihram

#3329

3329
- Na ka treguar Ebu Bekre Bekar bin Kutejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im,
ka thënë: Kam dëgjuar Kajs bin Sa'din duke treguar nga Ata'i, nga Safuan bin Jala bin Umeje, nga babai i tij:
Se një burrë erdhi te Pejgamberi (s.a.v.s.) në Xhi'rane, i veshur me një xhybe dhe me mjekrën e kokën e lyer me të verdhë (safran), e tha: O
i Dërguari i Allahut! Unë kam hyrë në ihram dhe jam kështu siç po më sheh. Ai tha: "Hiqe xhyben, laje ngjyrën e verdhë dhe
atë që do të bëje në haxhin tënd, bëje edhe në umren tënde" ⁽⁸³⁾.
Një grup njerëzish ⁽⁸⁴⁾ u mbështetën në këtë hadith dhe e konsideruan të papëlqyeshme (mekruh) parfumosjen gjatë hyrjes në ihram, dhe thanë: Kjo përforcon atë që është transmetuar nga Omer bin el-Hatabi dhe Osman bin Afani (r.a.).

٣٣٢٩ - حدثنا أبو بكرة بكار بن قتيبة، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا أبي، قال: سمعت قيس بن سعد يحدث، عن عطاء، عن صفوان بن يعلى بن أمية، عن أبيه: أن رجلا أتى النبي ﷺ بالجعرانة، وعليه جبة، وهو مصفر لحيته ورأسه، فقال: يا رسول الله! إني قد أحرمت، وأنا كما ترى، فقال: "انزع عنك الجبة، واغسل عنك الصفرة، وما كنت صانعا في حجك فاصنعه في عمرتك" ⁽⁸³⁾.
فذهب قوم ⁽⁸⁴⁾ إلى هذا الحديث فكرهوا به التطيّب عند الإحرام، وقالوا: قد شد هذا ما قد روي عن عمر بن الخطاب وعثمان بن عفان ﵄.

#3330

3330 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar El-Hasib bin Nasih, ka thënë: Na ka treguar Vuhejb bin Halid,

nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, se Omer bin el-Hatabi (r.a.) ndjeu erë parfumi

ndërsa ishte në Dhu-l-Hulejfeh, e tha: "Prej kujt është kjo erë e mirë?" Muaviu tha: "Prej meje", Omeri tha: "Prej teje,

pasha jetën time, prej teje pasha jetën time". Muaviu tha: "Mos u nxito me mua, o prijës i besimtarëve! Ummu Habibeja më parfumosi

dhe m'u betua". Omeri (r.a.) i tha: "Edhe unë po të betohem që të kthehesh tek ajo e ta lash atë tek ajo", kështu ai u kthye tek ajo, e lau atë dhe i arriti njerëzit rrugës ⁽⁸⁵⁾.

٣٣٣٠ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا وهيب بن خالد،
عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، أن عمر بن الخطاب ﵄ وجد ريح طيب
وهو بذي الحليفة، فقال: ممن هذه الريح الطيبة؟ فقال معاوية: مني، فقال عمر: منك
لعمري منك لعمري. فقال معاوية: لا تعجل عليّ يا أمير المؤمنين! إن أم حبيبة طيّبتني
وأقسمتْ علي. فقال له عمر ﵁: وأنا أقسم عليك لترجعن إليها فتغسله عندها، فرجع إليها، فغسله، فلحق الناس بالطريق ⁽⁸⁵⁾.

#3331

3331 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁸⁶⁾.

٣٣٣١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أيوب … فذكر بإسناده مثله ⁽⁸⁶⁾.

#3332

3332 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Eslemi, nga Omeri (r.a.) … të ngjashëm me të ⁽⁸⁷⁾.

٣٣٣٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن نافع، عن أسلم، عن عمر ﵁ … مثله ⁽⁸⁷⁾.

#3333

3333 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Nafiu, nga Eslemi, nga Omeri (r.a.) … të njëjtin ⁽⁸⁸⁾.

٣٣٣٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، عن نافع، عن أسلم، عن عمر ﵁ … مثله ⁽⁸⁸⁾.

#3334

3334
- Na tregoi Ibn Marzuq, i cili tha: Na tregoi Vehbi, i cili tha: Na tregoi Shu'be, nga Sa'd bin Ibrahimi, nga babai i tij, i cili ka thënë: Isha me Uthmanin (r.a.) në Dhu al-Hulayfah, dhe ai pa një burrë që donte të hynte në ihram pasi kishte lyer kokën me vaj. Ai e urdhëroi atë dhe ai e lau kokën me baltë ⁽⁸⁹⁾.
Të tjerët i kundërshtuan ata në këtë ⁽⁹⁰⁾ dhe nuk panë ndonjë problem në përdorimin e parfumit gjatë hyrjes në ihram. Ata thanë: Sa i përket hadithit të Ja'las (r.a.), nuk ka asnjë argument në të për ata që na kundërshtojnë, sepse parfumi që ishte mbi atë burrë ishte 'sufrah' (ngjyrë e verdhë), që është 'haluk', dhe kjo është e urryer për burrat, jo për shkak të ihramit, por sepse është e urryer në vetvete si në gjendjen e ihlalit ashtu edhe në gjendjen e ihramit. Ndërsa nga parfumi lejohet gjatë ihramit ai që është i lejuar në gjendjen e ihlalit.
Është transmetuar nga Ja'la ajo që sqaron se ajo që Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi atë burrë ta lante ishte haluk.

٣٣٣٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن سعد بن إبراهيم، عن أبيه، قال: كنت مع عثمان ﵁ بذي الحليفة، فرأى رجلا يريد أن يُحرم وقد ادّهن رأسه فأمر به فغسل رأسه بالطين ⁽⁸⁹⁾.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁹⁰⁾ فلم يروا بالتطيب عند الإحرام بأسا. فقالوا: أما حديث يعلى ﵁، فلا حجة فيه لمن خالفنا، وذلك أن الطيب الذي كان على ذلك الرجل إنما كان صفرة وهو خَلوق، فذلك مكروه للرجل، لا للإحرام، ولكنه لأنه مكروه في نفسه في حال الإحلال وفي حال الإحرام، وإنما أبيح من الطيب عند الإحرام ما هو حلال في حال الإحلال.
وقد روي عن يعلى ما بين أن ذلك الذي أمر النبي ﷺ ذلك الرجل بغسله كان خَلوقًا.

#3335

3335 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej', i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Ebi Arube, nga Matar el-Verraku, nga Ata-i, nga Jala bin Munje, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) pa një burrë që kishte bërë telbije për Umre, ndërsa kishte veshur një xhybe dhe kishte gjurmë të halukut (parfumit), kështu që e urdhëroi atë ta hiqte xhyben, ta fshinte halukun dhe të bënte në Umren e tij atë që bën në Haxhin e tij ⁽⁹¹⁾.

٣٣٣٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا محمد بن المنهال، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا سعيد بن أبي عروبة، عن مطر الوراق، عن عطاء، عن يعلى بن منية أن رسول الله ﷺ رأى رجلا لبّى بعمرة وعليه جبة وشيء من خَلوق، فأمره أن ينزع الجبة ويمسح خلوقه، ويصنع في عمرته ما يصنع في حجته ⁽⁹¹⁾.

#3336

3336
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejthi, se Ata bin Ebi Rebah, nga ai që i ka treguar atij, nga Ibn Jala bin Munje, nga babai i tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … të njëjtin ⁽⁹²⁾.

٣٣٣٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: حدثني الليث، أن عطاء بن أبي رباح، عن حدثه عن ابن يعلى بن منية، عن أبيه، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁹²⁾.

#3337

3337 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibban bin Hilali, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemmami, i cili ka thënë: Na ka treguar Ata'i, nga Safuan bin Ja'la bin Umeje, nga babai i tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të, përveçse ai ka thënë:
"Dhe laje prej teje gjurmën e halukut ⁽⁹³⁾ ose të verdhës" ⁽⁹⁴⁾.

٣٣٣٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا حبان بن هلال، قال: ثنا همام، قال: ثنا عطاء، عن صفوان بن يعلى بن أمية، عن أبيه، عن النبي ﷺ … نحوه، غير أنه قال: "واغسل عنك أثر الخلوق ⁽⁹³⁾ أو الصفرة" ⁽⁹⁴⁾.

#3338

3338
- Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Sa'id bin Mansur, ka thënë: Na ka treguar Hushajm, ka thënë:
Na ka njoftuar Abdul Melik, Mensuri dhe Ibn Ebi Lejla, nga Ata, nga Jala bin Umeje (r.a.): Se një
burrë erdhi te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe tha: O i Dërguari i Allahut, unë kam hyrë në ihram ndërsa kam veshur këtë xhyben
time, ndërsa në xhyben e tij kishte gjurmë ⁽⁹⁵⁾ parfumi (haluk), dhe njerëzit po talleshin me të. Ai uli kokën për një çast, pastaj tha: "Hiqe këtë xhybe, laje këtë shafran dhe bëj në Umren tënde atë që do të bëje në Haxhin tënd" ⁽⁹⁶⁾.
Këto transmetime na sqaruan se ai parfum që Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi ta lante ishte haluk, dhe kjo është e ndaluar si në gjendjen jashtë ihramit ashtu edhe në ihram. Pra, ka mundësi që Pejgamberi (s.a.v.s.) të ketë pasur për qëllim me urdhrin e tij për ta larë atë për shkak të ndalimit të tij që burri të lyehet me shafran, e jo sepse ishte parfum me të cilin ishte lyer para ihramit, e pastaj ihrami ia ndaloi atë.
Sa i përket asaj që transmetohet nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me ndalimin e burrave për t'u lyer me shafran.

٣٣٣٨ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: أنا عبد الملك، ومنصور، وابن أبي ليلى، عن عطاء، عن يعلى بن أمية ﵁: أن رجلا جاء إلى رسول الله ﷺ فقال: يا رسول الله إني أحرمت وعلي جبتي
هذه، وعلى جبته ردوع ⁽⁹⁵⁾ من خلوق، والناس يسخرون مني، فأطرق عنه ساعة، ثم قال: "اخلع عنك هذه الجبة، واغسل عنك هذا الزعفران، واصنع في عمرتك ما كنت صانعا في حجتك" ⁽⁹⁶⁾.
فبينت لنا هذه الآثار أن ذلك الطيب الذي أمره النبي ﷺ بغسله كان خَلوقًا، وذلك منهيّ عنه في حال الإحلال وحال الإحرام، فيجوز أن يكون النبي ﷺ أراد بأمره إياه بغسله لما كان من نهيه أن يتزعفر الرجل، لا لأنه طيب تطيب به قبل الإحرام، ثم حرمه عليه الإحرام.
فأما ما روي عن النبي ﷺ في نهيه الرجال عن التزعفر.

#3339

3339 - Ibn Ebi Davudi na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Ebu Ma'meri, ka thënë: Na ka treguar Abdul-Varithi, nga Abdul-Aziz bin Suhejbi, nga Enesi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar që burri të lyhet me shafran ⁽⁹⁷⁾.

٣٣٣٩ - فإن ابن أبي داود حدثنا، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث، عن عبد العزيز بن صهيب، عن أنس، قال: نهى رسول الله ﷺ أن يتزعفر الرجل ⁽⁹⁷⁾.

#3340

3340 - Na ka treguar Abu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Museddedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Abdulaziz bin Suhejbi, nga Enesi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar lyerjen me shafran për burrat ⁽⁹⁸⁾.

٣٣٤٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا حماد بن زيد، عن عبد العزيز بن صهيب، عن أنس قال: نهى رسول الله ﷺ عن التزعفر للرجال ⁽⁹⁸⁾.

#3341

3341 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽⁹⁹⁾.

٣٣٤١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد … فذكر بإسناده مثله ⁽⁹⁹⁾.

#3342

3342 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, nga Ismail ibn Ulejje, i cili ka thënë: Mendoj se është nga Abdulaziz bin Suhejbi, nga Enesi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar burrin që të lyhet me shafran ⁽¹⁰⁰⁾.

٣٣٤٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، عن إسماعيل ابن علية، قال: أراه عن عبد العزيز بن صهيب، عن أنس، قال: نهى رسول الله ﷺ الرجل أن يتزعفر ⁽¹⁰⁰⁾.

#3343

3343 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajm, nga Abdulaziz bin Suhejb, nga Enes bin Malik, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar lyerjen me shafran ⁽¹⁰¹⁾.

٣٣٤٣ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، عن عبد العزيز بن صهيب، عن أنس بن مالك قال: نهى رسول الله ﷺ عن التزعفر ⁽¹⁰¹⁾.

#3344

3344
- Na kanë treguar Ibn Ebi Imran dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ali bin el-Xha'd, i cili ka thënë: Më ka njoftuar
Shu'be, i cili ka thënë: Më ka treguar Ismail bin Ibrahim, nga Abdulaziz bin Suhejb, nga Enesi, i cili ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar lyerjen me shafran ⁽¹⁰²⁾.
Ka thënë
Aliu: në atë që ka përmendur Ibn Ebi Imran veçanërisht: Pastaj e takova Ismailin dhe e pyeta për këtë,
dhe e njoftova se Shu'be na e kishte treguar këtë prej tij, e ai më tha: Nuk ia kam treguar kështu, por ia kam treguar se:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar që burri të lyehet me shafran. Ibn Ebi Imran ka thënë: Me këtë ai ka pasur për qëllim se ndalimi
që ka ardhur nga Pejgamberi (s.a.v.s.) në këtë çështje ka rënë mbi burrat veçanërisht, e jo mbi gratë.

٣٣٤٤ - حدثنا ابن أبي عمران وابن أبي داود، قالا: ثنا علي بن الجعد، قال: أنا شعبة، قال حدثني إسماعيل بن إبراهيم، عن عبد العزيز بن صهيب، عن أنس قال: نهى رسول الله ﷺ عن التزعفر ⁽¹⁰²⁾.
قال علي: فيما ذكر ابن أبي عمران خاصة: ثم لقيت إسماعيل فسألته عن ذلك، وأخبرته أن شعبة حدثنا به عنه، فقال لي: ليس هكذا حدثته إنما حدثته: أن رسول الله ﷺ نهى أن يتزعفر الرجل، قال ابن أبي عمران: أراد بذلك أن النهي الذي كان من النبي ﷺ في ذلك وقع على الرجال خاصة دون النساء.

#3345

3345 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin el-Harithi, nga Shu'beja, nga Ata bin es-Saibi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Hafs bin Amrin duke treguar nga Jala bin Murra:
Se ai kaloi pranë Pejgamberit (s.a.v.s.) ndërsa ishte i lyer me parfum (haluk), e ai (Pejgamberi) i tha: "A ke grua?" Ai u përgjigj: "Jo." Atëherë ai i tha: "Shko dhe laje atë." ⁽¹⁰³⁾.

٣٣٤٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا خالد بن الحارث، عن شعبة، عن عطاء بن السائب، قال: سمعت أبا حفص بن عمرو يحدث، عن يعلى بن مرة: أنه مر على النبي ﷺ وهو متخلّق فقال: "ألك امرأة؟ " فقال: لا، فقال له: "اذهب فاغسله" ⁽¹⁰³⁾.

#3346

3346 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu 'Amir (h)
Na ka treguar gjithashtu 'Ali bin Shaybah, i cili ka thënë: Na ka treguar Rawh; që të dy kanë thënë: Na ka treguar Shu'bah, nga 'Ata' bin al-Sa'ib, nga një burrë prej Thaqifit, nga Ya'la, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … të njëjtin (hadith).
Kështu ka thënë Abu Bakrah në hadithin e tij, ndërsa 'Aliu ka thënë në hadithin e tij: nga 'Ata' bin al-Sa'ib, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Abu Hafs bin 'Amr ose Abu 'Amr bin Hafs al-Thaqafiun ⁽¹⁰⁴⁾.

٣٣٤٦ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عامر (ح)
وحدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح قالا: ثنا شعبة، عن عطاء بن السائب، عن رجل من ثقيف، عن يعلى عن النبي ﷺ … مثله.
هكذا قال أبو بكرة في حديثه وقال علي في حديثه: عن عطاء بن السائب قال: سمعت أبا حفص بن عمرو أو أبا عمرو بن حفص الثقفي ⁽¹⁰⁴⁾.

#3347

3347
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ajash er-Rakkami, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdula'la, i cili ka thënë:
Na ka treguar Saidi, nga Katadeja ose Matari, nga el-Hasani, nga Imran bin Husajni (r.a.), i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.): "Vini re, parfumi i burrave është ai që ka aromë por nuk ka ngjyrë, ndërsa parfumi i grave është ai që ka ngjyrë por nuk ka aromë" ⁽¹⁰⁵⁾.

٣٣٤٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عياش الرقام، قال: ثنا عبد الأعلى، قال: ثنا سعيد، عن قتادة أو مطر، عن الحسن، عن عمران بن حصين ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "ألا وطيب الرجال ريح لا لون، ألا وطيب النساء لون لا ريح" ⁽¹⁰⁵⁾.

#3348

3348 - Na ka treguar Muhamed bin el-Haxhaxh el-Hadrami, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Ubejd, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, i cili ka thënë: Na ka treguar Humajdi, nga Enes bin Maliku, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ngjashëm me të ⁽¹⁰⁶⁾.

٣٣٤٨ - حدثنا محمد بن الحجاج الحضرمي، قال: ثنا صاعد بن عبيد قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا حميد، عن أنس بن مالك عن النبي ﷺ نحوه ⁽¹⁰⁶⁾.

#3349

3349 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Selm el-Aleviu, nga Enes bin Maliku, i cili ka thënë: Një burrë erdhi te Pejgamberi (s.a.v.s.) duke pasur mbi vete (gjurmë) të verdhë (parfumi),
kur ai u ngrit (për t'u larguar), Pejgamberi (s.a.v.s.) tha: "Sikur ta urdhëronit këtë që ta linte këtë të verdhë." Tha (Enesi): Pejgamberi (s.a.v.s.) nuk e ballafaqonte njeriun me diçka (të pakëndshme) në fytyrë ⁽¹⁰⁷⁾.

٣٣٤٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد، عن سلم العلوي، عن أنس بن مالك قال: جاء رجل إلى النبي ﷺ وعليه صفرة،
فلما قام قال النبي ﷺ: "لو أمرتم هذا يدع هذه الصفرة" قال: وكان النبي ﷺ لا يواجه الرجل بشيء في وجهه ⁽¹⁰⁷⁾.

#3350

3350 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Ahmad, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Xha'far er-Razi, nga er-Rabi' bin Enes, nga dy gjyshërit e tij, të cilët kanë thënë: E kemi dëgjuar Abu Musën duke thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Nuk pranohet namazi i një burri në trupin e të cilit ka diçka prej halukut" ⁽¹⁰⁸⁾.

٣٣٥٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا أبو جعفر الرازي، عن الربيع بن أنس، عن جديه، قالا: سمعنا أبا موسى يقول: قال رسول الله ﷺ: "لا تقبل صلاة رجل وفي جسده شيء من خَلُوق" ⁽¹⁰⁸⁾.

#3351

3351 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Sa'id bin 'Amir, ka thënë: Na ka treguar Shu'bah, nga Ishaq bin Suwayd, nga Umm Habibah, nga njeriu që kishte ardhur te Pejgamberi (s.a.v.s.), i cili ka thënë: Erdha te Pejgamberi (s.a.v.s.) për një nevojë, ndërsa isha i lyer me parfum (khaluq), e ai tha: "Shko dhe lahu". Shkova
dhe u lava, pastaj erdha, e ai tha: "Shko dhe lahu". Shkova dhe mora diçka me të cilën fillova të pastroja mbetjet e tij ⁽¹⁰⁹⁾⁽¹¹⁰⁾.

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ndaloi burrat në të gjitha këto transmetime nga përdorimi i shafranit (taza'fur). Ai e urdhëroi njeriun, të cilin e urdhëroi të lante parfumin e tij në hadithin e Ya'la-s, sepse ai nuk ishte prej parfumeve të burrave. Në këtë nuk ka argument për rregullin e atij që dëshiron të hyjë në Ihram, nëse i lejohet të parfumohet me një parfum që mbetet tek ai pas hyrjes në Ihram apo jo. Ndërsa sa i përket asaj që kanë transmetuar nga Omeri dhe Osmani (r.a.) lidhur me këtë, Abdullah bin Abbasi (r.a.) i ka kundërshtuar ata në këtë çështje.

٣٣٥١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا سعيد بن عامر، قال: ثنا شعبة، عن إسحاق بن سويد، عن أم حبيبة، عن الرجل الذي كان أتى النبي ﷺ قال: أتيت النبي ﷺ في حاجة وأنا متخلّق فقال: "اذهب، فاغتسل"، فذهبت
فاغتسلت ثم جئت، فقال: "اذهب فاغتسل"، فذهبت فأخذت شيئا فجعلت أتتبع به وَضَرَه ⁽¹⁰⁹⁾⁽¹¹⁰⁾.
فنهى رسول الله ﷺ الرجال في هذه الآثار كلها عن التزعفر، فإنما أمر الرجل الذي أمره بغسل طيبه الذي كان عليه في حديث يعلى لأنه لم يكن من طيب الرجال، وليس في ذلك دليل على حكم من أراد الإحرام، هل له أن يتطيّب بطيب يبقى عليه بعد الإحرام أم لا؟ وأما ما رووه عن عمر وعثمان ﵄ في ذلك فإنه قد خالفهما في ذلك عبد الله بن عباس ﵄.

#3352

3352
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin Umeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ujejne bin Abdurrahmani, nga babai i tij, i cili ka thënë: U nisa për haxh dhe më shoqëroi Uthman bin Ebi el-Asi. Kur erdhi koha e ihramit, ai tha: "Lajini kokat tuaja me këtë mëllagë të bardhë (el-hatmi el-ebjed) dhe asnjëri prej jush të mos prekë tjetër gjë." Më lindi një dyshim në vete për këtë. Kur arrita në Mekë, pyeta Ibn Umerin dhe Ibn Abbasin (r.anhuma). Ibn Umeri tha: "Nuk më pëlqen." Ndërsa Ibn Abbasi tha: "Sa më përket mua, unë e lyej kokën me të dhe më pëlqen që të mbetet (në kokë) ⁽¹¹¹⁾.
Ky është Ibn Abbasi (r.anhuma) i cili e ka kundërshtuar Umerin, Uthmanin, Ibn Umerin dhe Uthman bin Ebi el-Asin në këtë çështje. Lidhur me këtë është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ajo që tregon për lejueshmërinë e saj.

٣٣٥٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عثمان بن عمر، قال: ثنا عيينة بن عبد الرحمن، عن أبيه: أنه قال: انطلقت حاجا فرافقني عثمان بن أبي العاص، فلما كان عند الإحرام قال: اغسلوا رؤوسكم بهذا الخطمي الأبيض، ولا يمسَّ أحد منكم غيره، فوقع في نفسي من ذلك شيء. فقدمت مكة فسألت ابن عمر وابن عباس ﵃، فأما ابن عمر فقال: ما أحبه. وأما ابن عباس فقال: أما أنا فأضمّخ به رأسي ثم أحب بقاءه ⁽¹¹¹⁾.
فهذا ابن عباس ﵄ فقد خالف عمر وعثمان وابن عمر وعثمان بن أبي العاص في ذلك. وقد روي في ذلك عن النبي ﷺ ما يدل على إباحته.

#3353

3353
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Omer, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga El-Hakemi,
nga Ibrahimi, nga El-Eswedi, nga Aisha, e cila ka thënë: Sikur po e shoh shkëlqimin e parfumit në ndarjen e flokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ndërkohë që ai ishte në gjendje ihrami ⁽¹¹²⁾.

٣٣٥٣ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة قالت: كأني أنظر إلى وبيص الطيب في مفرق رسول الله ﷺ وهو محرم ⁽¹¹²⁾.

#3354

3354 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Rexha, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shube ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹¹³⁾.

٣٣٥٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: أنا شعبة … فذكر بإسناده مثله ⁽¹¹³⁾.

#3355

3355 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi ⁽¹¹⁴⁾ dhe Ebu Amir el-Akadi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hisham bin Ebi Abdilah, nga Hammadi, nga Ibrahimi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹¹⁵⁾.

٣٣٥٥ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود ⁽¹¹⁴⁾، وأبو عامر العقدي قالا: ثنا هشام بن أبي عبد الله، عن حماد، عن إبراهيم … فذكر بإسناده مثله ⁽¹¹⁵⁾.

#3356

3356 - Na ka treguar Ibn Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Hammadi dhe Ata bin es-Saibi, nga Ibrahimi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹¹⁶⁾.

٣٣٥٦ - حدثنا ابن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن حماد، وعطاء بن السائب، عن إبراهيم … فذكر بإسناده مثله ⁽¹¹⁶⁾.

#3357

3357 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ferjabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Malik bin Migueli, nga Abdurrahman bin el-Esvedi, nga babai i tij, nga Aisha, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtën gjë ⁽¹¹⁷⁾.

٣٣٥٧ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا الفريابي، قال: ثنا مالك بن مغول، عن عبد الرحمن بن الأسود، عن أبيه، عن عائشة عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹¹⁷⁾.

#3358

3358
- Na ka treguar Ibn Khuzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullâh bin Raxhâ', i cili ka thënë: Na ka njoftuar Isra'ili, nga Ebu
Is'haku, nga Abdurrahman bin el-Esvedi, nga babai i tij, nga Aisha: Se ajo e parfumoste
Pejgamberin (s.a.v.s.) me parfumin më të mirë që gjente. Ajo tha: "Aq sa unë e shihja shkëlqimin ⁽¹¹⁸⁾ e parfumit në kokën dhe mjekrën e tij ⁽¹¹⁹⁾."

٣٣٥٨ - حدثنا ابن خزيمة، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: أنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن عبد الرحمن بن الأسود، عن أبيه، عن عائشة: أنها كانت تُطيّب النبي ﷺ بأطيب ما تجد من الطيب، قالت: حتى أني لأرى وبيص ⁽¹¹⁸⁾ الطيب في رأسه ولحيته ⁽¹¹⁹⁾.

#3359

3359
- Na ka treguar Ibn Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Zejd Abdurrahman b. Ebil Gamr, i cili ka thënë: Më ka njoftuar
Jakub b. Abdurrahman ez-Zuhriu, nga Musa b. Ukbe, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, nga
Aishja, e cila ka thënë: E parfumosja të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) me el-galije ⁽¹²⁰⁾ cilësore kur ai hynte në ihram ⁽¹²¹⁾.

٣٣٥٩ - حدثنا ابن خزيمة، قال: ثنا أبو زيد عبد الرحمن بن أبي الغمر، قال: أنا يعقوب بن عبد الرحمن الزهري، عن موسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر، عن عائشة قالت: كنت أطيب رسول الله ﷺ بالغالية ⁽¹²⁰⁾ الجيدة عند إحرامه ⁽¹²¹⁾.

#3360

3360 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasib bin Nasih, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Hisham bin Urve, nga vëllai i tij Uthman bin Urve, nga babai i tij Urve, nga Aisha, e cila ka thënë: "E kam parfumosur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) gjatë ihramit të tij me parfumin më të mirë që kam gjetur ⁽¹²²⁾."

٣٣٦٠ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا وهيب، عن هشام بن عروة، عن أخيه عثمان بن عروة، عن أبيه عروة، عن عائشة قالت: طيبت رسول الله ﷺ عند إحرامه بأطيب ما أجد ⁽¹²²⁾.

#3361

3361 - Na ka treguar Ali b. Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha' b. el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah b. Umeri, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Kasimi, nga Aisha, e cila ka thënë: E kam parfumosur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) me duart e mia për ihramin e tij, para se të hynte në ihram ⁽¹²³⁾.

٣٣٦١ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا شجاع بن الوليد، قال: ثنا عبيد الله بن عمر، قال: حدثني القاسم، عن عائشة قالت: طيبت رسول الله ﷺ بيدي لإحرامه قبل أن يُحِرم ⁽¹²³⁾.

#3362

3362 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Usame bin Zejdi, se el-Kasimi i ka treguar atij, nga Aishja, e cila ka thënë: "E parfumosa të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për ihramin e tij kur hyri në ihram ⁽¹²⁴⁾."
Usame bin Zejdi ka thënë: Dhe më ka treguar Ebu Bekr bin Hazmi, nga Amreja, nga Aishja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për këtë.

٣٣٦٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني أسامة بن زيد، أن القاسم حدثه، عن عائشة قالت: طيبت رسول الله ﷺ لحرمه حين أحرم ⁽¹²⁴⁾.
قال أسامة بن زيد: وحدثني أبو بكر بن حزم، عن عمرة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ بذلك.

#3363

3363 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹²⁵⁾.

٣٣٦٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹²⁵⁾.

#3364

3364 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Omer, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Abdurrahman bin el-Kasimi... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽¹²⁶⁾.

٣٣٦٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا شعبة، عن عبد الرحمن بن القاسم … فذكر بإسناده مثله ⁽¹²⁶⁾.

#3365

3365 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Eflehu - ai është Ibn Humejdi - nga el-Kasimi, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të njëjtin (hadith) ⁽¹²⁷⁾.

٣٣٦٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا أفلح -هو ابن حميد- عن القاسم، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹²⁷⁾.

#3366

3366 - Na tregoi Fehdi, i cili ka thënë: Na tregoi Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na tregoi Sufjani, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të ngjashëm me të ⁽¹²⁸⁾.

٣٣٦٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹²⁸⁾.

#3367

3367 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Museddedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Ejubi, nga Kasimi, nga Aisha, e cila ka thënë: "E kam parfumosur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për ihramin e tij dhe për daljen e tij nga ihrami ⁽¹²⁹⁾."

٣٣٦٧ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا حماد بن زيد، عن أيوب، عن القاسم، عن عائشة قالت: طيبت رسول الله ﷺ لحرمه ولحلّه ⁽¹²⁹⁾.

#3368

3368 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, nga Uthman bin Urve, nga babai i tij, i cili ka thënë: E pyeta Aishen (r.a.): 'Me çfarë e parfumose të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)?' Ajo tha: 'Me parfumet më të mira kur ai doli nga ihrami dhe para se të hynte në ihram ⁽¹³⁰⁾.'

٣٣٦٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو بكر بن أبي شيبة، قال: ثنا سفيان بن عيينة، عن عثمان بن عروة، عن أبيه، قال: سألت عائشة ﵂ بأي شيء طيبت رسول الله ﷺ؟ فقالت: بأطيب الطيب عند إحلاله وقبل أن يحرم ⁽¹³⁰⁾.

#3369

3369 - Na ka treguar Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejbi, nga Ibn Xhurejxhi, nga Ata'i, nga Aishja, e cila ka thënë: "E kam parfumosur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për ihramin e tij dhe për lirimin e tij (nga ihrami) ⁽¹³¹⁾."

٣٣٦٩ - حدثنا نصر، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا وُهَيب، عن ابن جريج، عن عطاء، عن عائشة قالت: طيبت رسول الله ﷺ لحرمه ولحلّه ⁽¹³¹⁾.

#3370

3370 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Xhurejxhi, nga Ataiu, i cili ka thënë: Ka thënë Aishja (r.a.): "E kam parfumosur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për çlirimin nga ihrami dhe për hyrjen në ihram ⁽¹³²⁾."
Ebu Xhaferi ka thënë: Këto transmetime nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) janë të shumta (teuatur) lidhur me lejueshmërinë e parfumosjes gjatë hyrjes në ihram, dhe se parfumi i mbetej në ndarjen e flokëve pas hyrjes në ihram.
Kjo është transmetuar gjithashtu edhe nga Ibn Abbasi (r.a.) në atë që kemi përmendur më parë në këtë kapitull, si dhe është transmetuar nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).

٣٣٧٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، عن عطاء قال: قالت عائشة ﵂: طيبت رسول الله ﷺ للحل والإحرام ⁽¹³²⁾.
قال أبو جعفر: فقد تواترت هذه الآثار عن رسول الله ﷺ بإباحة الطيب عند الإحرام، وأنه قد كان يبقى في مفارقه بعد الإحرام.
وقد روي ذلك أيضا عن ابن عباس ﵄ فيما تقدم مما روينا في هذا الباب وقد روي في ذلك أيضا عن أصحاب رسول الله ﷺ.

#3371

3371 - Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Temam Ebu el-Kerus, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukejr, i cili ka thënë: Më ka treguar Mejmuni bin Jahja bin Muslim el-Eshxhë, nga Mahreme bin Bukejr, nga babai i tij, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Usame bin Zejdin duke thënë: E kam dëgjuar Aishe bint Sa'din duke thënë: "Unë ia lyeja kokën Sa'd bin Ebi Uakasit me shumë parfum për ihramin e tij ⁽¹³³⁾."

٣٣٧١ - حدثنا محمد بن عمرو بن تمام أبو الكروس قال: ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير قال: حدثني ميمون بن يحيى بن مسلم بن الأشج، عن مخرمة بن بكير، عن أبيه، قال: سمعت أسامة بن زيد يقول: سمعت عائشة بنت سعد تقول: كنت أشبع رأس سعد بن أبي وقاص لحرمه بالطيب ⁽¹³³⁾.

#3372

3372 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibban bin Hilal, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejd,
i cili ka thënë: Na ka treguar Zejd bin Eslem, i cili ka thënë: Më ka treguar Dhurreh, e cila ka thënë: Unë e lyeja ⁽¹³⁴⁾ kokën e Aishes (r.a.) me misk dhe amber kur ajo hynte në ihram ⁽¹³⁵⁾.

٣٣٧٢ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا حبان بن هلال، قال: ثنا حماد بن زيد، قال: ثنا زيد بن أسلم، قال: حدثتني ذرّة، قالت: كنت أغلف ⁽¹³⁴⁾ رأس عائشة ﵂ بالمسك والعنبر عند إحرامها ⁽¹³⁵⁾.

#3373

3373 - Na ka treguar Abu Bishr al-Raqqi, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Muhamed, (h)

dhe na ka treguar Ibn Marzuq, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Asim, nga Ibn Xhurajxh, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Hakima - Abu Asim ka thënë: vajza e Abu Hakimit - nga nëna e saj, vajza e Abu al-Naxharit, se gratë e Pejgamberit (s.a.v.s.) vendosnin shirita në të cilët kishte vars dhe shafran, dhe me to i lidhnin pjesët e poshtme të flokëve të tyre mbi ballin e tyre para se të hynin në ihram, pastaj hynin në ihram. Kështu shton njëri prej tyre ndaj tjetrit në tregimin e hadithit ⁽¹³⁶⁾.

٣٣٧٣ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا حجاج بن محمد، (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، قال: أخبرتني حكيمة -قال أبو عاصم: ابنة أبي حكيم- عن أمها ابنة أبي النجار، أن أزواج النبي ﷺ كُنّ يجعلن عصائب فيهن الورس والزعفران، فيعصّبن بها أسافل شعورهن على جباههن قبل أن يحرمن، ثم يحرمن، كذلك يزيد أحدهما على صاحبه في قصة الحديث ⁽¹³⁶⁾.

#3374

3374 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasib bin Nasih, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Abdullah bin ez-Zubejri: Se ai parfumosej me 'galije' (parfum i shtrenjtë) të cilësisë së mirë gjatë ihramit ⁽¹³⁷⁾.
Kjo që erdhi në lidhje me këtë nga ata që përmendëm në këto gjurmë (ethar) prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), përputhet me atë që ka transmetuar Aisheja (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.) për parfumosjen e tij gjatë ihramit.
Këtë mendim kishte Ebu Hanifja dhe Ebu Jusufi, Allahu i mëshiroftë. Ndërsa Muhamed bin el-Hasani (r.h.), ai në këtë çështje anon nga ajo që transmetohet nga Omeri, Uthman bin Afani, Uthman bin Ebi el-Asi dhe Ibn Omeri sa i përket urrejtjes (mekruh) së këtij veprimi.
Argumenti i tij për këtë ishte se ajo që përmendet në hadithin e Aishes (r.a.) për parfumosjen e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) gjatë ihramit, thotë vetëm se: Ajo e parfumoste atë kur ai dëshironte të hynte në ihram. Kështu, mund të jetë që ajo e ka bërë këtë, pastaj ai është larë (ka bërë gusël) kur ka dashur të hyjë në ihram, dhe me larjen e tij është larguar nga trupi i tij ajo që ishte prej parfumit, ndërsa ka mbetur era e tij.
Nëse dikush thotë: Aisheja (r.a.) ka thënë në hadithin e saj: 'E shihja shkëlqimin e parfumit në ndarjen e flokëve të tij pasi kishte hyrë në ihram'.
I thuhet atij: Kjo mund të ndodhë edhe pasi ai të jetë larë ashtu siç përmendëm, sepse ndodh që njeriu ta lajë parfumin nga fytyra ose trupi i tij, kështu që ai largohet por mbetet shkëlqimi i tij. Pasi ajo që transmetohet nga Aisheja (r.a.) e mbart këtë mundësi që përmendëm, ne pamë: A ka në atë që transmetohet prej saj diçka që tregon për këtë?

٣٣٧٤ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا وُهيب، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عبد الله بن الزبير: أنه كان يتطيب بالغالية الجيدة عند الإحرام ⁽¹³⁷⁾.
فهذا قد جاء في ذلك عمن ذكرنا في هذه الآثار من أصحاب رسول الله ﷺ ما يوافق ما قد روته عائشة ﵂ عن النبي ﷺ من تطييبه عند الإحرام.
وبهذا كان يقول أبو حنيفة وأبو يوسف رحمهما الله. وأما محمد بن الحسن ﵀ فإنه كان يذهب في ذلك إلى ما روي عن عمر وعثمان بن عفان وعثمان بن أبي العاص وابن عمر من كراهته.
وكان من الحجة له في ذلك أن ما ذكر في حديث عائشة ﵂ من تطييب رسول الله ﷺ عند الإحرام إنما فيه: أنها كانت تطيبه إذا أراد أن يحرم. فقد يجوز أن تكون كانت تفعل به هذا، ثم يغتسل إذا أراد أن يحرم، فيذهب بغسله عنه ما كان على بدنه من طيب، ويبقى فيه ريحه.
فإن قال قائل: فقد قالت عائشة ﵂ في حديثها: كنت أرى وبيص الطيب في مفارقه بعدما أحرم.
قيل له: قد يجوز أن يكون ذلك وقد غسله كما ذكرنا، وهكذا الطيب ربما غسله الرجل عن وجهه أو عن بدنه فيذهب ويبقى وبيصه. فلما احتمل ما روي عن عائشة ﵂ من ذلك ما ذكرنا، نظرنا هل فيما روي عنها شيء يدل على ذلك؟.

#3375

3375 - Pra, na ka treguar Fehd, ka thënë: na ka treguar Ebu Gassan, ka thënë: na ka treguar Ebu Avane, nga Ibrahim bin Muhamed bin el-Muntashir, nga babai i tij, i cili ka thënë: E pyeta Ibn Omerin (r.a.) për parfumin gjatë ihramit, dhe ai tha: "Nuk dëshiroj të gdhihem muhrim ndërsa nga unë kundërmon ⁽¹³⁸⁾ era e parfumit." Atëherë Ibn Omeri dërgoi një nga djemtë e tij te Aishja që ta dëgjonte babai i tij atë që ajo do të thoshte. Ai tha: Aishja tha: "Unë e parfumosa të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), pastaj ai shkoi te gratë e tij, e pastaj u gdhi muhrim." Atëherë Ibn Omeri (r.a.) heshti ⁽¹³⁹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Ky hadith tregon se midis ihramit të tij dhe parfumosjes së saj ka pasur gusël (larje), sepse ai nuk shkonte te ato (gratë e tij) pa u larë. Sikur ajo me këto hadithe ka dashur të argumentojë kundër atij që e urren të gjendet te muhrimi era e parfumit pas ihramit të tij, ashtu siç e urrente këtë Ibn Omeri (r.a.). Sa i përket mbetjes së vetë parfumit në trupin e muhrimit pasi të ketë hyrë në ihram, edhe nëse është parfumosur para ihramit, kjo nuk lejohet. Pra, kuptoje këtë hadith, sepse kuptimi i tij është një kuptim i hollë.
Ne i kemi sqaruar aspektet e këtyre transmetimeve, andaj pas kësaj na u desh të dinim se si është ana e asaj që jemi duke diskutuar sa i përket mospajtimit nga rruga e analogjisë (teorisë). Ne e shqyrtuam këtë dhe pamë se ihrami ndalon veshjen e këmishës, pantallonave, mesteve dhe çallmave, si dhe ndalon parfumin, vrasjen e gjahut dhe mbajtjen e tij.
Pastaj pamë se njeriu, nëse vesh këmishë ose pantallona para se të hyjë në ihram, pastaj hyn në ihram ndërsa i ka ato veshur, ai urdhërohet t'i heqë ato. Nëse nuk i heq, lënia e tyre veshur është sikur t'i kishte veshur pas ihramit si veshje e re, andaj për këtë obligohet ajo që do të obligohej sikur ta fillonte veshjen e tyre pas ihramit të tij.
Gjithashtu, nëse zë një gjah në vendin hallall ndërsa është hallall (jo në ihram), dhe e mban në dorën e tij, pastaj hyn në ihram ndërsa gjahu është në dorën e tij, ai urdhërohet ta lirojë atë. Nëse nuk e liron, mbajtja e tij pasi ka hyrë në ihram me atë gjah që e ka zënë, konsiderohet sikur mbajtja e tij pas ihramit për një gjah që do ta zinte pas ihramit.
Kur kjo që përmendëm është kështu, dhe parfumi është i ndaluar për muhrimin pas ihramit të tij ashtu siç janë të ndaluara këto gjëra, atëherë qëndrimi i parfumit mbi të pas ihramit, edhe nëse është parfumosur para ihramit, është si parfumosja pas ihramit, sipas analogjisë dhe shqyrtimit mbi atë që sqaruam.
Ky është shqyrtimi (analogjia) në këtë kapitull dhe këtë mendim e marrim ne, dhe ky është mendimi i Muhamed bin el-Hasanit (r.h.).

٣٣٧٥ - فإذا فهد قد حدثنا، قال: ثنا أبو غسان، قال ثنا أبو عوانة، عن إبراهيم بن محمد بن المنتشر، عن أبيه، قال: سألت ابن عمر ﵄ عن الطيب عند الإحرام فقال: ما أحب أن أصبح محرما ينضح ⁽¹³⁸⁾ مني ريح الطيب، فأرسل ابن عمر بعض بنيه إلى عائشة
ليُسمع أباه ما قالت قال: فقالت عائشة: أنا طيبت رسول الله ﷺ ثم طاف في نسائه فأصبح محرما، فسكت ابن عمر ﵄ ⁽¹³⁹⁾.
قال أبو جعفر: فدل هذا الحديث على أنه قد كان بين إحرامه وبين تطييبها إياه غسل، لأنه لا يطوف عليهن إلا اغتسل. فكأنها إنما أرادت بهذه الأحاديث الاحتجاج على من كره أن يوجد من المحرم بعد إحرامه ريح الطيب، كما كره ذلك ابن عمر ﵄ فأما بقاء نفس الطّيب على بدن المحرم بعدما أحرم، وإن كان إنما تطيّب به قبل الإحرام فلا، فتفهم هذا الحديث فإن معناه معنى لطيف.
فقد بينا وجوه هذه الآثار، فاحتجنا بعد ذلك أن نعلم كيف وجه ما نحن فيه من الاختلاف من طريق النظر. فاعتبرنا ذلك فرأينا الإحرام يمنع من لبس القميص والسراويلات والخفاف والعمائم ويمنع من الطيب وقتل الصيد وإمساكه.
ثم رأينا الرجل إذا لبس قميصا أو سراويلا قبل أن يحرم، ثم أحرم وهو عليه أنه يؤمر بنزعه وإن لم ينزعه، وتركه عليه كان كمن لبسه بعد الإحرام لبسا مستقبلا، فيجب عليه في ذلك ما يجب عليه فيه لو استأنف لبسه بعد إحرامه.
وكذلك لو صاد صيدا في الحل وهو حلال، فأمسكه في يده، ثم أحرم وهو في يده أمر بتخليته وإن لم يخله كان إمساكه له بعد ما أحرم بصيده إياه كان منه بعد إحرامه المتقدم كإمساكه إياه بعد إحرامه بصيد كان منه بعد إحرامه.
فلما كان ما ذكرنا كذلك، وكان الطيب محرما على المحرم بعد إحرامه كحرمة هذه الأشياء، كان ثبوت الطيب عليه بعد إحرامه، وإن كان قد تطيب به قبل إحرامه كتطييبه بعد إحرامه قياسا ونظرا على ما بينا.
فهذا هو النظر في هذا الباب وبه نأخذ وهو قول محمد بن الحسن ﵀.

CHAPTER

٦ - باب: ما يلبس المحرم من الثياب

Çfarë rrobash vesh muhrimi

6. Clothing for the person in Ihram

#3376

3376 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi dhe Sulejman bin Harbi (h)
na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Amër bin Dinari, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Xhabir bin Zejdin duke thënë: E kam dëgjuar Ibn Abasin duke thënë: E kam dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) në Arafat duke thënë: "Kush nuk gjen izar, le të veshë pantallona, dhe kush nuk gjen sandale, le të veshë meste" ⁽¹⁴⁰⁾.

٣٣٧٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد وسليمان بن حرب (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قالوا: ثنا شعبة، عن عمرو بن دينار، قال: سمعت جابر بن زيد، يقول: سمعت ابن عباس يقول: سمعت النبي ﷺ بعرفة يقول: "من لم يجد إزارًا لبس سراويلا، ومن لم يجد نعلين لبس خفين" ⁽¹⁴⁰⁾.

#3377

3377 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amr bin Dinari, nga Xhabir bin Zejdi, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të, por nuk e ka përmendur Arafatin ⁽¹⁴¹⁾.

٣٣٧٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن جابر بن زيد، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ … مثله ولم يذكر عرفة ⁽¹⁴¹⁾.

#3378

3378 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hushajmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Amër bin Dinari ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽¹⁴²⁾.

٣٣٧٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: أنا هشيم، قال: أنا عمرو بن دينار … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁴²⁾.

#3379

3379 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Saidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi dhe Sufjan bin Ujejne, nga Amr bin Dinari, nga Xhabir bin Zejdi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) duke mbajtur hytbe... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽¹⁴³⁾.

٣٣٧٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد، قال: ثنا حماد بن زيد، وسفيان بن عيينة، عن عمرو بن دينار، عن جابر بن زيد، عن ابن عباس قال: سمعت النبي ﷺ وهو يخطب … فذكر مثله ⁽¹⁴³⁾.

#3380

3380 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Bashshar, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amr bin Dinar, nga Xhabir bin Zejd, nga Ibn Abbasi ... dhe përmendi të njëjtën gjë. Përveç se ai nuk tha: ndërsa ai po mbante hytbe ⁽¹⁴⁴⁾.

٣٣٨٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا إبراهيم بن بشار، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن جابر بن زيد، عن ابن عباس … فذكر مثله. غير أنه لم يقل: وهو يخطب ⁽¹⁴⁴⁾.

#3381

3381
- Na ka treguar Ibn Marzuk-u, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Asim-i, nga Ibn Xhurejxhi, nga Amr bin Dinari, nga
Abu al-Sha'tha, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Abbasi (r.a.) se ai e ka dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) duke mbajtur hytbe... dhe përmendi të ngjashmen me të. Thashë:
Dhe nuk tha: 't'i presë ato'? Tha: Jo ⁽¹⁴⁵⁾.

٣٣٨١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، عن عمرو بن دينار، عن أبي الشعثاء، قال: أنا ابن عباس ﵄ أنه سمع النبي ﷺ يخطب … فذكر نحوه. قلت: ولم يقل: يقطعهما؟ قال لا ⁽¹⁴⁵⁾.

#3382

3382 - Na ka treguar Husejn bin el-Hekem el-Hibrij el-Kufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan Malik bin Ismail, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu ez-Zubejr, nga Xhabiri, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kush nuk gjen nalle (sandale), le të veshë meste, dhe kush nuk gjen izar (pëlhurë për pjesën e poshtme), le të veshë pantallona" ⁽¹⁴⁶⁾.

Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup njerëzish ⁽¹⁴⁷⁾ kanë shkuar drejt këtyre transmetimeve dhe kanë thënë: Kush nuk gjen izar ndërsa është në ihram, vesh pantallona dhe nuk ka asgjë mbi të, dhe kush nuk gjen nalle, vesh meste dhe nuk ka asgjë mbi të.

Të tjerë ⁽¹⁴⁸⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Sa i përket asaj që përmendët për veshjen e mesteve dhe pantallonave nga muhrimi në rast nevoje, ne e themi këtë dhe ia lejojmë atij veshjen e tyre për shkak të nevojës që ka.

Por, ne e bëjmë të detyrueshme për të, bashkë me këtë, shpagimin (kefaretin), dhe në atë që keni transmetuar nuk ka mohim të detyrueshmërisë së shpagimit, e as në të e as në fjalën tonë nuk ka kundërshtim me asgjë nga kjo. Sepse ne nuk kemi thënë: "Nuk i vesh mestet nëse nuk gjen nalle, as pantallonat nëse nuk gjen izar". Sikur ta thoshim këtë, do të ishim kundërshtues të këtij hadithi, por ne ia kemi lejuar atij veshjen ashtu siç ia ka lejuar Pejgamberi (s.a.v.s.), pastaj kemi bërë të detyrueshme për të shpagimin me argumentet ekzistuese që e bëjnë të detyrueshme këtë.

Gjithashtu, thënia e tij (s.a.v.s.): "Kush nuk gjen nalle, le të veshë meste", mund të bartë kuptimin që t'i presë ato nën nyje (kyçe), kështu që t'i veshë siç vishen nallet. Dhe thënia e tij: "Kush nuk gjen izar, le të veshë pantallona", në kuptimin që t'i çajë pantallonat dhe t'i veshë siç vishet izari. Nëse me këtë hadith është synuar ky kuptim, atëherë ne nuk kundërshtojmë asgjë nga kjo, por e themi dhe e pohojmë atë.

Dallimi mes nesh dhe jush ka rënë vetëm në interpretim (te'vil) dhe jo në vetë hadithin, sepse ne e kemi orientuar hadithin drejt një kuptimi që ai e bart. Pra, njihni vendin e mospajtimit në interpretim nga vendi i mospajtimit në hadith, sepse ato janë të ndryshme, dhe mos e bëni të detyrueshme për atë që kundërshton interpretimin tuaj se ai po kundërshton atë hadith. Abdullah bin Umeri ka sqaruar diçka nga kjo prej Pejgamberit (s.a.v.s.).

٣٣٨٢ - حدثنا الحسين بن الحكم الحبري الكوفي، قال: ثنا أبو غسان مالك بن إسماعيل، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو الزبير، عن جابر، قال: قال رسول الله ﷺ: "من لم يجد النعلين فليلبس الخفين، ومن لم يجد إزارا فليلبس سراويلًا" ⁽¹⁴⁶⁾.
قال أبو جعفر: فذهب إلى هذه الآثار قوم ⁽¹⁴⁷⁾ فقالوا: من لم يجد إزارًا وهو محرم لبس سراويلًا، ولا شيء عليه، ومن لم يجد نعلين لبس خفين ولا شيء عليه.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁴⁸⁾ فقالوا: أما ما ذكرتموه من لبس المحرم الخفَّ والسراويل على حال الضرورة، فنحن نقول بذلك، ونبيح له لبسه للضرورة التي هي به.
ولكنا نوجب عليه مع ذلك الكفارة، وليس فيما رويتموه نفي لوجوب الكفارة ولا فيه ولا في قولنا خلاف لشيء من ذلك. لأنا لم نقل: لا يلبس الخفين إذا لم يجد نعلين ولا السراويل إذا لم يجد إزارا. ولو قلنا ذلك لكنا مخالفين لهذا الحديث، ولكنا قد أبحنا له اللباس كما أباح له النبي ﷺ، ثم أوجبنا عليه مع ذلك الكفارة بالدلائل القائمة الموجبة لذلك.
وقد يحتمل أيضا قوله ﷺ: "من لم يجد نعلين فليلبس خفين" على أن يقطعهما من تحت الكعبين، فيلبسهما كما يلبس النعلين. وقوله: "من لم يجد إزارا فيلبس سراويل" على أن يشق السراويل فيلبسه كما يلبس الإزار. فإن كان هذا الحديث اريد به هذا المعنى فلسنا نخالف شيئا من ذلك، ونحن نقول بذلك ونثبته.
وإنما وقع الخلاف بيننا وبينكم في التأويل لا في نفس الحديث، لأنا قد صرفنا الحديث إلى وجه يحتمله، فاعرفوا موضع خلاف التأويل من موضع خلاف الحديث، فإنهما مختلفان ولا توجبوا على من خالف تأويلكم خلافا لذلك الحديث، وقد بين عبد الله بن عمر عن النبي ﷺ بعض ذلك.

#3383

3383 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin Saidi, nga
Omer bin Nafiu, nga babai i tij, nga Ibn Omeri, se një burrë e pyeti Pejgamberin (s.a.v.s.): Çfarë të veshim nga rrobat kur jemi në ihram? Ai tha: "Mos vishni pantallona, as çallma, as rroba me kapuç, as
meste, përveç nëse dikush nuk ka nalle, atëherë le të veshë meste nën nyjat e këmbëve" ⁽¹⁴⁹⁾.

٣٣٨٣ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال أنا يحيى بن سعيد، عن عمر بن نافع، عن أبيه، عن ابن عمر أن رجلا سأل النبي ﷺ ما نلبس من الثياب إذا أحرمنا؟ فقال: "لا تلبسوا السراويلات ولا العمائم ولا البرانس ولا الخفاف إلا أن يكون أحد ليس له نعلان فليلبس خفين أسفل من الكعبين" ⁽¹⁴⁹⁾.

#3384

3384 - Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esbat bin Muhamedi, nga Seid bin Ebi Arube, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹⁵⁰⁾.

٣٣٨٤ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس، قال: ثنا أسباط بن محمد، عن سعيد بن أبي عروبة، عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹⁵⁰⁾.

#3385

3385 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, nga Ejubi, nga Nafiu ... dhe e përmendi të njëjtën gjë me isnadin e tij ⁽¹⁵¹⁾.

٣٣٨٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن أيوب، عن نافع … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁵¹⁾.

#3386

3386 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹⁵²⁾.

٣٣٨٦ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽¹⁵²⁾.

#3387

3387 - Na ka treguar Isa bin Ibrahim el-Gafiki, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, ai është Ibn Ujejne, nga ez-Zuhriu, nga Salimi, nga babai i tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹⁵³⁾.

٣٣٨٧ - حدثنا عيسى بن إبراهيم الغافقي، قال: ثنا سفيان هو ابن عيينة، عن الزهري، عن سالم، عن أبيه، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹⁵³⁾.

#3388

3388 - Na ka treguar Rabi' el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Dhibi, nga ez-Zuhriu ... dhe ai përmendi të njëjtën gjë me zinxhirin e tij të transmetimit ⁽¹⁵⁴⁾.

٣٣٨٨ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁵⁴⁾.

#3389

3389 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muslimi (h) ⁽¹⁵⁵⁾

٣٣٨٩ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا عبد العزيز بن مسلم (ح) ⁽¹⁵⁵⁾

#3390

3390 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, që të dy kanë thënë: nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri … ngjashëm me të ⁽¹⁵⁶⁾.

٣٣٩٠ - وحدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، قالا جميعا: عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر … مثله ⁽¹⁵⁶⁾.

#3391

٣٣٩١ - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Abdullah bin Dinari, se ai e ka dëgjuar Abdullah bin Omerin duke thënë: Nga Pejgamberi ﷺ se ai ka thënë: "Kush nuk gjen sandale, le të veshë meste (khuffayn) dhe le t'i presë ato poshtë nyjeve të këmbëve" ⁽¹⁵⁷⁾.
Ky është Ibn Omeri ﵄ që njofton nga Pejgamberi ﷺ për veshjen e mesteve që ai ia lejoi muhrimit, se si është ajo? Dhe se ajo është ndryshe nga ajo që vesh njeriu që nuk është në ihram (halal). Ibn Abbasi ﵄ nuk sqaroi asgjë nga kjo në hadithin e tij, prandaj hadithi i Ibn Omerit ﵄ ka përparësi.
Dhe nëse ajo që ai lejoi për muhrimin nga veshja e mesteve është ndryshe nga ajo që vesh halali, po ashtu edhe ajo që ai lejoi për të nga veshja e pantallonave (sarawil), është ndryshe nga ajo që vesh halali. Ky është gjykimi i këtij kapitulli nga rruga e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve (athar).
Sa i përket shqyrtimit (nazar) në këtë, ne kemi parë se ata nuk kanë pasur mospajtime se kush gjen një izar (pëlhurë për pjesën e poshtme), veshja e pantallonave nuk është e lejuar për të, sepse ihrami e ka ndaluar atë nga kjo. Po ashtu, kush gjen sandale, e ka të ndaluar veshjen e mesteve pa domosdoshmëri.
Dëshiruam të shqyrtojmë veshjen e kësaj nga rruga e domosdoshmërisë (darurah), se si është ajo? Dhe a kërkon shlyerje (keffaret) apo nuk kërkon? E kemi shqyrtuar këtë dhe kemi parë se ihrami ndalon gjëra që ishin të lejuara para tij, prej tyre:
Veshja e këmishës, çallmave, mesteve, pantallonave dhe manteleve me kapuç (burnus). Kushdo që ishte i shtrënguar dhe gjente nxehtësi e mbulonte kokën, ose gjente ftohtësi e vishte rrobat e tij, ai ka bërë atë që është e lejuar për të ta bëjë, por bashkë me këtë ai ka detyrim shlyerjen (keffaretin). Gjithashtu, ihrami ndaloi rruajtjen e kokës përveçse nga domosdoshmëria. Kushdo që rruante kokën nga domosdoshmëria, ai ka bërë atë që është e lejuar për të, por shlyerja është e detyrueshme për të.
Pra, rruajtja e kokës për muhrimin në rastet kur nuk ka domosdoshmëri, nëse i lejohet në rast domosdoshmërie, lejimi i saj nuk e rrëzon shlyerjen, përkundrazi, shlyerja në të gjitha këto është e detyrueshme në rast domosdoshmërie, ashtu siç është në rastet pa domosdoshmëri.
Po ashtu edhe veshja e këmishës që i ishte ndaluar në rastet pa domosdoshmëri. Kur vjen domosdoshmëria dhe kjo i lejohet atij, kjo nuk e rrëzon dëmshpërblimin, kështu që shlyerja ishte e detyrueshme për të në të gjitha këto. Domosdoshmëria në asgjë nga ato që përmendëm nuk e rrëzon shlyerjen që ishte e detyrueshme në rastet pa domosdoshmëri, por ajo heq vetëm mëkatin. Po ashtu, domosdoshmëritë në veshjen e mesteve dhe pantallonave nuk shkaktojnë rënien e shlyerjeve që do të ishin të detyrueshme sikur të mos ishin ato domosdoshmëri, por ato heqin vetëm mëkatet.
Ky është shqyrtimi në këtë kapitull, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٣٩١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا شعبة، قال: أخبرني عبد الله بن دينار، أنه سمع عبد الله عبد الله بن عمر يقول: عن النبي ﷺ أنه قال: "من لم يجد نعلين فليلبس خفين وليشقهما من عند الكعبين" ⁽¹⁵⁷⁾.
فهذا ابن عمر ﵄ يخبر عن النبي ﷺ بلبس الخفين الذي أباحه للمحرم كيف هو؟ وإنه بخلاف ما يلبس الحلال. ولم يبين ابن عباس ﵄ في حديثه من ذلك شيئا، فحديث ابن عمر ﵄ أولاهما.
وإذا كان ما أباح للمحرم من لبس الخفين هو بخلاف ما يلبس الحلال، فكذلك ما أباح له من لبس السراويل، هو بخلاف ما يلبس الحلال. فهذا حكم هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما النظر في ذلك فإنا رأيناهم لم يختلفوا فيمن وجد إزارًا أن لبس السراويل له غير مباح، لأن الإحرام قد منعه من ذلك. وكذلك من وجد نعلين فحرام عليه لبس الخفين من غير ضرورة.
فأردنا أن ننظر في لبس ذلك من طريق الضرورة كيف هو؟ وهل يوجب كفارة أو لا يوجبها؟ فاعتبرنا ذلك، فرأينا الإحرام ينهي عن أشياء قد كانت مباحة قبله، منها:
لبس القميص والعمائم والخفاف والسراويلات والبرانس، وكان من اضطر فوجد الحر فغطي رأسه أو وجد البرد فلبس ثيابه أنه قد فعل ما هو مباح له فعله، وعليه الكفارة مع ذلك وحرم عليه الإحرام أيضا حلق الرأس إلا من ضرورة، وكان من حلق رأسه من ضرورة، فقد فعل ما هو مباح له والكفارة عليه واجبة.
فكان حلق الرأس للمحرم في غير حال الضرورة إذا أبيح له في حال الضرورة لم تكن إباحته تسقط الكفارة بل الكفارة، في ذلك كله واجبة في حال الضرورة، كهي في غير حال الضرورة.
وكذلك لبس القميص الذي حرم عليه في غير حال الضرورة. فإذا كانت الضرورة، فأبيح ذلك له لم يسقط بذلك الضمان، فكانت الكفارة واجبة عليه في ذلك كله، فلم تكن الضرورة في شيء مما ذكرنا تسقط كفارةً كانت تجب في شيء في غير حال الضرورة، وإنما تسقط الآثام خاصة. فكذلك الضرورات في لبس الخفاف والسراويلات لا توجب سقوط الكفارات التي كانت تجب بذلك لو لم تكن تلك الضرورات ولكنها ترفع الآثام خاصة.
فهذا هو النظر في هذا الباب، وهو قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٧ - باب: لبس الثوب الذي قد مسّه ورس أو زعفران في الإحرام

Veshja e rrobave të lyera me shafran ose uers gjatë Ihramit

7. Wearing garments dyed with saffron or wars in Ihram

#3392

3392 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi dhe Ebu Salihu, shkruesi i Lejthit, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Sa'di, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.):
"Mos vishni rrobë që është prekur nga uersi ose shafrani", d.m.th. gjatë ihramit ⁽¹⁵⁸⁾.

٣٣٩٢ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو داود وأبو صالح كاتب الليث، قالا: ثنا إبراهيم بن سعد، عن الزهري، عن سالم، عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تلبسوا ثوبًا مسّه ورس، أو زعفران" يعني في الإحرام ⁽¹⁵⁸⁾.

#3393

3393 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omari, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹⁵⁹⁾.

٣٣٩٣ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹⁵⁹⁾.

#3394

3394 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽¹⁶⁰⁾.

٣٣٩٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … نحوه ⁽¹⁶⁰⁾.

#3395

3395 - Na ka treguar Muhamed b. Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽¹⁶¹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish kanë ndjekur këto transmetime ⁽¹⁶²⁾ dhe kanë thënë: Çdo rrobë që është prekur nga bima 'vers' ose shafrani, nuk lejohet të vishet gjatë ihramit, edhe nëse lahet, sepse Pejgamberi (s.a.v.s.) në këto transmetime nuk ka sqaruar se çfarë është larë prej tyre dhe çfarë jo, kështu që ndalimi i tij vlen për të gjitha këto.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽¹⁶³⁾ dhe kanë thënë: Ajo që lahet prej tyre derisa të mos lëshojë më ngjyrë, nuk ka problem të vishet gjatë ihramit, sepse rroba e lyer është ndaluar të vishet në ihram për shkak të asaj që ka hyrë në të nga gjërat që janë të ndaluara për muhrimin. Kur ajo lahet dhe kjo gjë largohet prej saj, atëherë largohet edhe arsyeja për të cilën ishte ndalimi, dhe rroba kthehet në gjendjen e saj fillestare para se ta prekte ajo që u la prej saj. Ata kanë thënë: Kjo është si rroba e pastër që preket nga papastërtia dhe bëhet e papastër me të, kështu që nuk lejohet falja e namazit me të. Por, nëse lahet derisa të largohet papastërtia prej saj, ajo pastrohet dhe lejohet falja e namazit me të.\nËshtë transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me këtë se ai ka bërë përjashtim nga ajo që ia ka ndaluar muhrimit, duke thënë: "Përveç nëse është e larë".

٣٣٩٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر عن النبي ﷺ … مثله ⁽¹⁶¹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم إلى هذه الآثار ⁽¹⁶²⁾ فقالوا: كل ثوب مسَّه ورس أو زعفران فلا يحلّ لبسه في الإحرام وإن غسل، لأن النبي ﷺ لم يبين في هذه الآثار ما غسل من ذلك، مما لم يغسل، فنهيه على ذلك كله.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁶³⁾ فقالوا: ما غسل من ذلك حتى صار لا ينفض فلا بأس بلبسه في الإحرام، لأن الثوب الذي صبغ إنما نهي عن لبسه في الإحرام، لما كان قد دخله مما هو حرام على المحرم، فإذا غسل فخرج ذلك منه، ذهب المعنى الذي له كان النهي، وعاد الثوب إلى أصله الأول قبل أن يصيبه ذلك الذي غسل منه. وقالوا: هذا كالثوب الطاهر الذي تصيبه النجاسة فينجس بذلك، فلا تجوز الصلاة فيه، فإذا غسل حتى تخرج منه النجاسة طهر وحلّت الصلاة فيه.
وقد روي عن النبي ﷺ في ذلك أنه استثنى مما حرمه على المحرم من ذلك فقال: "إلا أن يكون غسيلا".

#3396

3396 - Na ka treguar për këtë Fehd-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdilhamid-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Muavije (h).
Dhe na ka treguar Ibn Ebi Imran-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Salih el-Ezdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Muavije, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omeri (r.anhuma), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) me hadithin e ngjashëm me atë që përmendëm në fillim të këtij kapitulli, dhe shtoi: "përveç nëse është i larë". Ibn Ebi Imran-i ka thënë: E kam parë Jahja bin Mein-in duke u çuditur me Himmani-un kur po tregonte këtë hadith, kështu që Abdurrahmani i tha atij: "Këtë e kam unë". Pastaj u ngrit menjëherë, solli origjinalin e tij dhe nxori prej tij këtë hadith nga Ebu Muavije ashtu siç e përmendi Jahja el-Himmani, kështu që Jahja bin Mein-i e shkroi atë prej tij ⁽¹⁶⁴⁾.

Me atë që përmendëm, u vërtetua përjashtimi që i bëri i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) rrobës së larë nga ajo që është prekur nga vorsi ose shafrani, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i lartësuar i mëshiroftë, dhe kjo është transmetuar gjithashtu nga një grup i të parëve.

٣٣٩٦ - حدثنا بذلك فهد، قال: ثنا يحيى بن عبد الحميد، قال: ثنا أبو معاوية (ح).
وحدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا عبد الرحمن بن صالح الأزدي، قال: ثنا أبو معاوية، عن عبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر ﵄ عن النبي ﷺ بمثل الحديث الذي ذكرناه في أول هذا الباب، وزاد "إلا أن يكون غسيلا". قال ابن أبي عمران: ورأيت يحيى بن معين وهو يتعجب من الحماني إذ يحدث بهذا الحديث فقال له عبد الرحمن هذا عندي. ثم وثب من فوره، فجاء بأصله فأخرج منه هذا الحديث عن أبي معاوية كما ذكره يحيى الحماني فكتبه عنه يحيى بن معين ⁽¹⁶⁴⁾.
فقد ثبت بما ذكرنا استثناء رسول الله ﷺ الغسيل مما قد مسه ورس أو زعفران، وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد، رحمهم الله تعالى، وقد روي ذلك أيضا عن نفر من المتقدمين.

#3397

3397
- Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Bishri, nga Sa'id ibn
el-Musejjibi, se i erdhi një burrë e i tha: "Unë dëshiroj të hyj në ihram, por nuk kam tjetër përveç kësaj rrobe, një rrobë
e lyer me shafran." Ai tha: "Pasha Allahun, a nuk gjen tjetër?" Ai u betua (se nuk kishte), atëherë ai (Sa'idi) tha: "Laje atë dhe hyr në ihram me të." ⁽¹⁶⁵⁾.

٣٣٩٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن أبي بشر، عن سعيد بن المسيب أنه أتاه رجل فقال له: إني أريد أن أحرم وليس لي إلا هذا الثوب ثوب مصبوغ بزعفران. قال: آلله ما تجد غيره؟ فحلف فقال: اغسله، وأحرم فيه ⁽¹⁶⁵⁾.

#3398

3398 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amiri, nga Sufjani, nga Lejthi, nga Tavusi, i cili ka thënë:
Nëse në rrobë ka pasur shafran ose vars, dhe ajo është larë, atëherë nuk ka asgjë të keqe që të hyhet në ihram me të ⁽¹⁶⁶⁾.

٣٣٩٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، عن سفيان، عن ليث، عن طاوس، قال: إذا كان في الثوب زعفران، أو ورس فغسل فلا بأس أن يحرم فيه ⁽¹⁶⁶⁾.

#3399

3399 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, nga Sufjani, nga el-Mugira, nga Ibrahimi, lidhur me rrobën në të cilën ka pasur vars ose shafran, e cila është larë, se ai nuk shihte ndonjë problem që të hyhej në ihram me të ⁽¹⁶⁷⁾.

٣٣٩٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، عن سفيان، عن المغيرة، عن إبراهيم، في الثوب يكون فيه ورس أو زعفران، فغسل إنه لم ير بأسا أن يحرم فيه ⁽¹⁶⁷⁾.

CHAPTER

٨ - باب: الرجل يحرم وعليه قميص، كيف ينبغي أن يخلعه؟

Si duhet ta heqë këmishën ai që ka hyrë në Ihram me të

8. How to remove a shirt after entering Ihram

#3400

3400 - Na ka treguar Rabi' al-Mu'adhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Asad, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Isma'il, nga Abdurrahman bin Ata' bin Abi Labiba, nga Abdul Malik bin Jabir, nga Jabir bin Abdullah, i cili ka thënë: Isha ulur te Pejgamberi (s.a.v.s.) në xhami, kur ai e shqeu këmishën e tij nga jaka e saj, derisa e nxori nga këmbët e tij. Njerëzit e shikuan Pejgamberin (s.a.v.s.) dhe ai tha: "Jam urdhëruar për devetë e mia (kurbanet) që dërgova, që t'u vendosen shenjat dhe t'u bëhet shpimi (ish'ar) sot në filan vend. Vesha këmishën dhe harrova, andaj nuk doja ta nxirrja këmishën nga koka ime." Ai i kishte dërguar devetë e tij dhe qëndroi në Medinë ⁽¹⁶⁸⁾.

Ka thënë Abu Ja'far: Një grup ⁽¹⁶⁹⁾ shkoi drejt kësaj dhe thanë: Nuk i takon muhrimit ta heqë atë ashtu siç e heq këmishën njeriu që nuk është në ihram, sepse nëse njeriu që nuk është në ihram e bën këtë, ai e mbulon kokën e tij, dhe kjo është e ndaluar për të. Prandaj, ai urdhëroi shqyerjen e saj për këtë arsye.

Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽¹⁷⁰⁾ dhe thanë: Përkundrazi, ai e heq atë (normalisht), dhe argumentuan për këtë me hadithin e Ya'la bin Umayya rreth atij që hyri në ihram duke pasur veshur një xhybe, ku i dërguari i Allahut (s.a.v.s.) erdhi dhe e urdhëroi atë ta hiqte atë.

Dhe ne e kemi përmendur këtë në kapitullin: Parfumosja gjatë ihramit. Ky hadith bie ndesh me hadithin e Jabirit që përmendëm, dhe zinxhiri i tij (isnad) është më i mirë se isnadi i tij. Nëse këto gjëra vërtetohen përmes saktësisë së isnadit, atëherë hadithi i Ya'la ka një saktësi isnadi që hadithi i Jabirit nuk e ka.

Sa i përket kësaj nga ana e arsyes (nazar), ne pamë se ata që e urryen heqjen e këmishës, e urryen këtë vetëm sepse ajo mbulon kokën kur hiqet këmisha.

Dëshiruam të shohim nëse mbulimi i kokës në ihram është i ndaluar në të gjitha format, apo jo? Pamë se muhrimi është i ndaluar të veshë kësula, çallma dhe pelerina me kapuç (burnus), pra u ndalua të veshë diçka në kokë, ashtu siç u ndalua të veshë këmishë në trup.

Dhe pamë se muhrimi, nëse mban mbi kokë rroba ose diçka tjetër, nuk ka problem me këtë dhe kjo nuk hyn në atë që është ndaluar sa i përket mbulimit të kokës me kësula e të ngjashme, sepse ai nuk është duke e veshur atë. Pra, ndalimi ka rënë vetëm mbi mbulimin e asaj që vishet në kokë, e jo mbi gjërat e tjera me të cilat mbulohet.

Gjithashtu, trupat janë ndaluar të veshin këmishë, por nuk janë ndaluar të mbështillen me izar (pëlhurë). Kur ajo mbi të cilën ra ndalimi në kokë është pikërisht veshja (ilbas) dhe jo mbulimi që nuk është veshje, dhe kur ai e heq këmishën e tij dhe ajo prek kokën e tij, kjo nuk konsiderohet veshje e diçkaje në kokë, por është thjesht një mbulim i saj.

U vërtetua me atë që përmendëm se ndalimi i veshjes së kësulave nuk ka rënë mbi mbulimin e kokës, por ka rënë mbi veshjen e kokës në gjendjen e ihramit me atë që vishet në gjendjen jashtë ihramit.

Kur doli nga kjo ajo që prek kokën prej këmishës që hiqet, nga kategoria e mbulimit të ndaluar të kokës, u vërtetua se nuk ka problem me këtë, bazuar në analogji (kijas) dhe arsye (nazar) mbi atë që përmendëm.

Ky është mendimi i Abu Hanifas, Abu Yusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë, ndërsa të parët kanë pasur mospajtime rreth kësaj.

٣٤٠٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، عن عبد الرحمن ابن عطاء بن أبي لبيبة، عن عبد الملك بن جابر، عن جابر بن عبد الله قال: كنتُ عند النبي ﷺ جالسا في المسجد، فقدّ قميصه من جيبه، حتى أخرجه من رجليه، فنظر القوم إلى النبي ﷺ فقال: "إني أمرت ببدني التي بعثت بها أن تقلد اليوم وتشعر على مكان كذا وكذا، فلبست قميصي، ونسيت، فلم أكن لأخرج قميصي من رأسي" وكان بعث ببدنه، وأقام بالمدينة ⁽¹⁶⁸⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽¹⁶⁹⁾ إلى هذا، فقالوا: لا ينبغي للمحرم أن يخلعه كما يخلع الحلال قميصه، لأنه إذا فعل الحلال ذلك غطى رأسه، وذلك عليه حرام، فأمر بشقه لذلك.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁷⁰⁾ فقالوا: بل ينزعه نزعا، واحتجوا في ذلك بحديث يعلى بن أمية في الذي أحرم وعليه جبّة، فأتى رسول الله ﷺ فأمره أن ينزعها نزعا.
وقد ذكرنا ذلك في باب: التطيب عند الإحرام، فقد خالف ذلك حديث جابر الذي ذكرنا وإسناده أحسن من إسناده. فإن كانت هذه الأشياء تثبت بصحة الإسناد، فإن حديث يعلى معه من صحة الإسناد ما ليس مع حديث جابر.
وأما وجه ذلك من طريق النظر، فإنا رأينا الذين كرهوا نزع القميص، إنما كرهوا ذلك لأنه يغطي رأسه إذا نزع قميصه.
فأردنا أن ننظر هل يكون تغطية الرأس في الإحرام على كل الجهات منهيًّا عنها، أم لا؟ فرأينا المحرم نهي عن لبس القلانس والعمائم والبرانس، فنهى أن يلبس رأسه شيئا، كما نهي أن يلبس بدنه القميص.
ورأينا المحرم لو حمل على رأسه ثيابا، أو غيرها لم يكن بذلك بأس ولم يدخل ذلك فيما قد نهي عن تغطية الرأس بالقلانس، وما أشبهها لأنه غير لابس. فكان النهي إنما وقع من ذلك على تغطية ما يلبسه الرأس لا على غير ذلك مما يغطى به.
وكذلك الأبدان نهي عن إلباسها القميص، ولم ينه عن تحليها بالأزر. فلما كان ما وقع عليه النهي من هذا في الرأس إنما هو الإلباس لا التغطية التي ليست بإلباس، وكان إذا نزع قميصه فلاقى ذلك رأسه، فليس ذلك بإلباس منه لرأسه شيئا، إنما ذلك تغطية منه لرأسه.
وقد ثبت بما ذكرنا أن النهي عن لبس القلانس لم يقع على تغطية الرأس، وإنما وقع على إلباس الرأس في حال الإحرام ما يلبس في حال الإحلال.
فلما خرج بذلك ما أصاب الرأس من القميص المنزوع من حال تغطية الرأس المنهى عنها ثبت أنه لا بأس بذلك قياسا ونظرا على ما ذكرنا.
وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى وقد اختلف المتقدمون في ذلك.

#3401

3401
- Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensur, ka thënë: Na ka treguar Hushajm, ka thënë:
Na ka njoftuar Junusi, nga Hasani, dhe na ka njoftuar Mugira, nga Ibrahimi dhe esh-Sha'biu, se ata kanë thënë: Nëse
burri hyn në ihram duke pasur veshur këmishë, le ta shqyejë atë derisa të dalë prej saj ⁽¹⁷¹⁾.

٣٤٠١ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: أنا يونس، عن الحسن، وأخبرنا مغيرة، عن إبراهيم، والشعبي، أنهم قالوا: إذا أحرم الرجل وعليه قميص، فليخرقه عنه حتى يخرج منه ⁽¹⁷¹⁾.

#3402

3402 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik, nga Salim, nga Seid bin Xhubejr ... të njëjtin (hadith) ⁽¹⁷²⁾.

٣٤٠٢ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا شريك، عن سالم، عن سعيد بن جبير … مثله ⁽¹⁷²⁾.

#3403

3403 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Mugira dhe Hamadi, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Nëse burri hyn në ihram duke pasur veshur këmishë, njëri prej tyre tha: Ta shqyejë atë, ndërsa tjetri tha: Ta heqë atë nga ana e këmbëve të tij ⁽¹⁷³⁾.

٣٤٠٣ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن المغيرة، وحماد، عن إبراهيم، قال: إذا أحرم الرجل وعليه قميص، قال أحدهما: يشقه وقال الآخر: يخلعه من قبل رجليه ⁽¹⁷³⁾.

#3404

3404 - Na ka treguar Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Katade, nga Ata bin Ebi Rebah, se një burrë i quajtur Jala bin Umeje kishte hyrë në ihram duke pasur veshur një xhybe, kështu që Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi atë ta hiqte atë. Katade tha: I thashë Atasë: "Ne mendonim se ai duhej ta griste atë." Ataja tha: "Vërtet, Allahu nuk e do shkatërrimin" ⁽¹⁷⁴⁾.

٣٤٠٤ - حدثنا سليمان، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، عن عطاء بن أبي رباح، أن رجلا يقال له يعلى بن أمية: أحرم وعليه جبة، فأمره النبي ﷺ أن ينزعها، قال قتادة: قلت لعطاء: إنما كنا نرى أن يشقّها، فقال عطاء: إن الله لا يحب الفساد ⁽¹⁷⁴⁾.

#3405

3405 - Na ka treguar Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ebu Mesleme el-Ezdiu, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ikrimen kur u pyet për një burrë që ka hyrë në ihram duke pasur veshur një kaba, e ai tha: "Ta heqë atë" ⁽¹⁷⁵⁾.
Këta janë Ataiu dhe Ikrimeja, të cilët kanë kundërshtuar Ibrahimin, Shabiun dhe Said bin Xhubejrin, dhe kanë ndjekur atë që kemi ndjekur ne nga hadithi i Jalas (r.a.).

٣٤٠٥ - حدثنا سليمان، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا شعبة، عن أبي مسلمة الأزدي قال: سمعت عكرمة، وسئل عن رجل أحرم وعليه قباء قال: "يخلعه" ⁽¹⁷⁵⁾.
فهذا عطاء وعكرمة قد خالفا إبراهيم والشعبي وسعيد بن جبير وذهبا إلى ما ذهبنا إليه من حديث يعلى ﵁.

CHAPTER

٩ - باب: ما كان النبي ﷺ محرما في حجة الوداع

Ihrami i Pejgamberit ﷺ në Haxhin e Lamtumirës

9. The Prophet's ﷺ Ihram during the Farewell Pilgrimage

#3406

3406 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisheja: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka kryer haxhin tefriz (ka bërë vetëm haxhin) ⁽¹⁷⁶⁾.

٣٤٠٦ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة: أن رسول الله ﷺ أفرد الحج ⁽¹⁷⁶⁾.

#3407

3407 - Na ka treguar Rabi' el-Mu'edh-dhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, ai është i biri i Musait, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Mensuri, nga Ibrahimi, nga el-Esuedi, nga Aisheja, e cila ka thënë: Dola (për rrugë) dhe nuk mendonim tjetër veçse se ishte Haxhi ⁽¹⁷⁷⁾.

٣٤٠٧ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد هو ابن موسى، قال: ثنا أبو عوانة، عن منصور، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة قالت: خرجنا ولا نرى إلا أنه الحج ⁽¹⁷⁷⁾.

#3408

3408 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Muhamed bin Abdurrahman bin Neufeli, nga Urve, nga Aisha (r.a.), e cila ka thënë:
"Dolëm bashkë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në vitin e Haxhit të Lamtumirës. Disa prej nesh bënë telbije për Umre, disa prej nesh bënë telbije për Haxh dhe Umre, e disa prej nesh bënë telbije vetëm për Haxh. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri telbije për Haxh. Sa i përket atyre që bënë telbije për Umre, ata u liruan nga ihrami (pas kryerjes së saj), ndërsa ata që bënë telbije për Haxh ose i bashkuan Haxhin dhe Umren, nuk u liruan nga ihrami deri në ditën e kurbanit (nehr) ⁽¹⁷⁸⁾."

٣٤٠٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا مالك، عن محمد بن عبد الرحمن بن نوفل، عن عروة، عن عائشة ﵂ قالت: خرجنا مع رسول الله ﷺ عام حجة الوداع، فمنا من أهلّ بعمرة، ومنّا من أهل بحج وعمرة، ومنا من أهل بالحج، وأهلّ رسول الله ﷺ بالحج، فأما من أهلَّ بالعمرة فحل، وأما من أهل بالحج أو جمع بين الحج والعمرة، فلم يحل حتى يوم النحر ⁽¹⁷⁸⁾.

#3409

3409 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi ez-Zinadi,
i cili ka thënë: Më ka treguar Alkame bin Ebi Alkame, nga nëna e tij, nga Aisha, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
i urdhëroi njerëzit në vitin e Haxhit të Lamtumirës, duke thënë: "Kush dëshiron të fillojë me Umren para Haxhit
le ta bëjë këtë", dhe se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e kreu Haxhin vetëm (Ifrad) ⁽¹⁷⁹⁾.

٣٤٠٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أخبرني ابن أبي الزناد، قال: حدثني علقمة بن أبي علقمة، عن أمه، عن عائشة، أن رسول الله ﷺ أمر الناس عام حجة الوداع، فقال: "من أحبّ أن يبدأ بالعمرة قبل الحج فليفعل، وأن رسول الله ﷺ أفرد الحج" ⁽¹⁷⁹⁾.

#3410

3410 - Na ka treguar Nasr bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejbi, nga Mensur bin Abdurrahmani, nga nëna e tij, nga Esmaja, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij erdhën duke bërë telbije për haxh ⁽¹⁸⁰⁾.

٣٤١٠ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا وهيب، عن منصور بن عبد الرحمن، عن أمه، عن أسماء قالت: قدم رسول الله ﷺ وأصحابه مهلِّين بالحج ⁽¹⁸⁰⁾.

#3411

3411
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, ka thënë: Na ka treguar Esedi, ka thënë: Na ka treguar Hatim b. Ismaili, ka thënë: Na ka treguar Xhafer b. Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabir b. Abdullahu në hadithin e tij të gjatë, ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
e filloi telbijen me Teuhid, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk u shtoi njerëzve asgjë, ndërsa ne nuk kishim për qëllim tjetër veçse haxhin, dhe nuk e njihnim umren ⁽¹⁸¹⁾.

٣٤١١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، قال: ثنا جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر بن عبد الله في حديثه الطويل قال: فأهل رسول الله صلى الله
عليه وسلم بالتوحيد، ولم يزد رسول الله ﷺ! على الناس شيئا، ولسنا ننوي إلا الحج، ولا نعرف العمرة ⁽¹⁸¹⁾.

#3412

3412
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Lejthi dhe Ibn Lehia, nga Ebu Ez-Zubejri, nga Xhabiri, i cili ka thënë: U nisëm bashkë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke bërë telbijen për haxhin mufred ⁽¹⁸²⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽¹⁸³⁾ kanë ndjekur këtë mendim dhe kanë thënë: Ifradi është më i vlefshëm se temetu-i dhe kirani, dhe kanë thënë: Me të ka hyrë në ihram i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Haxhin e Lamtumirës.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata ⁽¹⁸⁴⁾ dhe kanë thënë: Temetu-i (shijimi i umres deri në haxh) është më i vlefshëm se ifradi dhe kirani, dhe kanë thënë: Këtë ka vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Haxhin e Lamtumirës. Dhe kanë përmendur lidhur me këtë atë që...

٣٤١٢ - حدثنا يونس قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني الليث وابن لهيعة، عن أبي الزبير، عن جابر قال: أقبلنا مع رسول الله ﷺ مهلّين بالحج مفردا ⁽¹⁸²⁾.
قال أبو جعفر: فذهب إلى هذا قوم ⁽¹⁸³⁾، فقالوا: الإفراد أفضل من التمتع والقرآن، وقالوا: به كان أحرم رسول الله ﷺ في حجة الوداع.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽¹⁸⁴⁾، فقالوا: التمتع بالعمرة إلى الحج أفضل من الإفراد والقرآن، وقالوا: هو الذي كان رسول الله ﷺ فعله في حجة الوداع. وذكروا في ذلك ما

#3413

3413 - Na ka treguar Ibn Marzuk, ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xherir, ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Amr bin
Murre, nga Sa'id bin el-Musejjib, ka thënë: U takuan Aliu dhe Uthmani (r.a.) në Usfan, ndërsa Uthmani (r.a.)
ndalonte Temettu-un. Atëherë Aliu i tha atij: "Çfarë dëshiron me një çështje që e ka bërë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), ndërsa ti e
ndalon atë?" Ai tha: "Na lër rehat." Ai tha: "Unë nuk mund të të lë rehat." Pastaj Ali bin Ebi Talibi
(r.a.) bëri Telbijen për të dyja bashkë ⁽¹⁸⁵⁾.

٣٤١٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا شعبة، عن عمرو بن مرّة، عن سعيد بن المسيب قال: اجتمع علي وعثمان ﵄ بعسفان، وعثمان رضي عنه ينهى عن المتعة فقال له علي: ما تريد إلى أمر قد فعله رسول الله ﷺ تنهى عنه؟ فقال: دعنا منك، فقال: إني لا أستطيع أن أدعك، ثم أهل علي بن أبي طالب ﵁ بهما جميعا ⁽¹⁸⁵⁾.

#3414

3414 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim b. Ismaili, nga Abdurrahman b. Harmale, nga Seid b. el-Musejjibi, i cili ka thënë: Uthmani (r.a.) kreu haxhin, dhe Aliu (r.a.) i tha atij: "A nuk e ke dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke kryer (haxhin) Temettu?" Ai u përgjigj: "Po." ⁽¹⁸⁶⁾.

٣٤١٤ - حدثنا ربيع المؤذن قال: ثنا أسد، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، عن عبد الرحمن بن حرملة، عن سعيد بن المسيب قال: حج عثمان ﵁ فقال له علي ﵁ ألم تسمع رسول الله ﷺ تمتع؟ فقال: بلى ⁽¹⁸⁶⁾.

#3415

3415
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Muhamed ibn
Abdullahu ibn el-Harith ibn Noufel ibn Abdil-Muttalib, se ai i ka treguar atij, se e ka dëgjuar Sa'd ibn Ebi
Vakkasin dhe ed-Dahhak ibn Kajsin, në vitin kur kreu haxhin Muavije ibn Ebi Sufjani, ndërsa ata të dy po diskutonin për Temettu'-në
(bashkimin e umres me haxhin). Ed-Dahhaku tha: "Këtë nuk e bën askush tjetër përveç atij që është i paditur për urdhrin e Allahut të Lartësuar."
Atëherë Sa'di tha: "Sa keq ajo që
the, o nipi im!" Ed-Dahhaku tha: "Vërtet, Omer ibn el-Hattabi (r.a.) e ka ndaluar këtë." Sa'di tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë atë, prandaj edhe ne e kemi bërë bashkë me të" ⁽¹⁸⁷⁾.

٣٤١٥ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن محمد ابن عبد الله بن الحارث بن نوفل بن عبد المطلب أنه حدثه، أنه سمع سعد بن أبي وقاص والضحاك بن قيس، عام حج معاوية بن أبي سفيان، وهما يذكران التمتع بالعمرة إلى الحج، فقال الضحاك: لا يصنع ذلك إلا من جَهِل أمر الله تعالى، فقال سعد: بئس ما
قلت يا ابن أخي! فقال الضحاك: فإن عمر بن الخطاب ﵁ قد نهى عن ذلك، فقال سعد: قد صنعها رسول الله ﷺ فصنعناها معه ⁽¹⁸⁷⁾.

#3416

3416 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽¹⁸⁸⁾.

٣٤١٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا مالك … فذكر بإسناده مثله ⁽¹⁸⁸⁾.

#3417

3417
- Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibnul Mubareku, nga Sulejman
et-Tejmiu, nga Gunejm bin Kajsi, i cili ka thënë: E pyeta Sad bin Malikun rreth Mut'as së Haxhit, e ai tha:
"Ne e kemi bërë atë, ndërsa ai në atë kohë ishte idhujtar në Arsh ⁽¹⁸⁹⁾," d.m.th. Muaviu, d.m.th. në strehët e shtëpive të Mekës ⁽¹⁹⁰⁾.

٣٤١٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال ثنا ابن المبارك، عن سليمان التيمي، عن غنيم بن قيس، قال: سألت سعد بن مالك عن متعة الحج، فقال: فعلناها وهو يومئذ مشرك بالعرش ⁽¹⁸⁹⁾، يعني معاوية، يعني عروش بيوت مكة ⁽¹⁹⁰⁾.

#3418

3418 - Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Muslimi - i cili është el-Kurri - i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Abbasin duke thënë: Shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) bënë telbije për haxh, ndërsa ai (s.a.v.s.) bëri telbije për umre.
Kush kishte me vete kurban (hedij), nuk doli nga ihrami, ndërsa kush nuk kishte me vete kurban, doli nga ihrami. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe Talha ishin prej atyre që kishin kurban me vete, andaj nuk dolën nga ihrami ⁽¹⁹¹⁾.

٣٤١٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا شعبة، عن مسلم وهو القُري، قال: سمعت ابن عباس يقول: أهلَّ أصحاب رسول الله ﷺ بالحج، وأهلَّ هو
بالعمرة، فمن كان معه هدي فلم يحل، ومن لم يكن معه هدي حل، وكان رسول الله ﷺ وطلحة ممن معهما الهدي، فلم يحلا ⁽¹⁹¹⁾.

#3419

3419 - Na ka treguar Ahmed bin Abdylmumin el-Merveziu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Hasan bin Shekiku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hamza, nga Lejthi - ai është Ibn Ebi Sulejmi (h)
Dhe na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Lejthi, nga Tavusi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë Temettu derisa vdiq, edhe Ebu Bekri (r.a.) derisa vdiq, edhe Omeri (r.a.) derisa vdiq, edhe Osmani (r.a.) derisa vdiq. Sulejmani ka thënë në hadithin e tij: Dhe i pari që e ndaloi atë ishte Muaviu (r.a.) ⁽¹⁹²⁾.

٣٤١٩ - حدثنا أحمد بن عبد المؤمن المروزي قال: ثنا علي بن الحسن بن شقيق، قال: ثنا أبو حمزة، عن ليث هو ابن أبي سليم (ح)
وحدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن ليث، عن طاوس، عن ابن عباس قال: تمتع رسول الله ﷺ حتى مات، وأبو بكر ﵁ حتى مات، وعمر ﵁ حتى مات، وعثمان ﵁ حتى مات، قال سليمان في حديثه: وأول من نهى عنها معاوية ﵁ ⁽¹⁹²⁾.

#3420

3420 - Na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sherik bin Abdullahu, nga Abdullah bin Sheriku, i cili ka thënë: Kam kryer Temettu' (Haxhin) dhe i pyeta Ibn Omerin, Ibn Abbasin dhe Ibn ez-Zubejrin (r.anhum), e ata më thanë: 'Je udhëzuar në Sunetin e Pejgamberit tënd (s.a.v.s.); shko, bëj tavaf dhe pastaj lirohu nga ihrami (bëj tehallul) ⁽¹⁹³⁾.'

٣٤٢٠ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني قال: ثنا شريك بن عبد الله، عن عبد الله بن شريك، قال: تمتعت فسألت ابن عمر وابن عباس وابن الزبير ﵃، فقالوا: هديت لسنة نبيك، تقدم فتطوف ثم تحل ⁽¹⁹³⁾.

#3421

3421 - Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani, ka thënë: Na ka treguar Sheriku... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të, përveç se ai tha: Tha Ebu Gasani: Mendoj se ai ka thënë: "Për sunetin e Pejgamberit tënd (s.a.v.s.) vepro kështu, pastaj hyr në ihram në ditën e Tervijes dhe vepro kështu, dhe vepro kështu" ⁽¹⁹⁴⁾.

٣٤٢١ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا شريك … فذكر بإسناده نحوه، غير أنه قال: قال أبو غسان: أظنه قال لسنة نبيك افعل كذا، ثم أحرم يوم التروية وافعل كذا، وافعل كذا ⁽¹⁹⁴⁾.

#3422

3422
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ebu Xhemre, i cili ka thënë: Bëra Temettu' (haxhin e llojit temettu'),
por njerëzit më ndaluan nga kjo. E pyeta Ibn Abbasin (r.anhuma) dhe ai më urdhëroi ta bëja. Kështu, bëra Temettu' dhe pastaj fjeta. Më erdhi dikush në
ëndërr e më tha: 'Umre e pranuar dhe haxh i mbarë.' Shkova te Ibn Abbasi dhe e njoftova, e ai tha:
Allahu Ekber! Suneti i Ebu Kasimit, ose suneti i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ⁽¹⁹⁵⁾.

٣٤٢٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن أبي جمرة، قال: تمتعت فنهاني ناس عنها، فسألت ابن عباس ﵄ فأمرني بها، فتمتعت فنمت، فأتاني آت في المنام، فقال: عمرة متقبلة، وحج مبرور، فأتيت ابن عباس فأخبرته، فقال: الله أكبر سنة أبي القاسم، أو سنة رسول الله ﷺ ⁽¹⁹⁵⁾.

#3423

3423
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, ai është Ahmed bin Halidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn
Is'haku, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, i cili ka thënë: Isha i ulur me Ibn Omerin (r.a.) në xhami kur i erdhi një
burrë nga banorët e Shamit dhe e pyeti atë për Temettu-në (bashkimin e Umres me Haxhin). Ibn Omeri tha: 'Është e mirë dhe e
bukur.' Ai tha: 'Por babai yt e ndalonte këtë.' Ai tha: 'Mjerë për ty! Edhe nëse babai im e ka ndaluar këtë,
ndërkohë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë atë dhe ka urdhëruar për të, a do të marrësh fjalën e babait tim apo urdhrin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)?'
Ai tha: 'Urdhrin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).' Atëherë ai tha: 'Çohu prej meje!' ⁽¹⁹⁶⁾.

٣٤٢٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي هو أحمد بن خالد، قال: ثنا ابن إسحاق، عن الزهري، عن سالم قال: إني لجالس مع ابن عمر ﵄ في المسجد إذ جاءه رجل من أهل الشام، فسأله عن التمتع بالعمرة إلى الحج، فقال ابن عمر: حسن جميل، فقال: فإن أباك كان ينهى عن ذلك، فقال: ويلك، فإن كان أبي قد نهى عن ذلك، وقد فعله رسول الله ﷺ، وأمر به، فبقول أبي تأخذ أم بأمر رسول الله ﷺ؟ قال: بأمر رسول الله ﷺ، فقال: قم عني ⁽¹⁹⁶⁾.

#3424

3424 - Na treguan Jezid bin Sinani dhe Ibn Ebi Davudi, të cilët kanë thënë: Na tregoi Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë:
Më ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka treguar Salim bin Abdullahu
se Abdullah bin Omeri (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kreu Temettu' në Haxhin e Lamtumirës duke bërë Umren para
Haxhit, dhe theri kurban, duke e marrë kurbanin me vete nga Dhul-Hulejfeja. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) filloi duke hyrë në ihram për Umre,
pastaj hyri në ihram për Haxh, dhe njerëzit kryen Temettu' bashkë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke bërë Umren para Haxhit ⁽¹⁹⁷⁾.

٣٤٢٤ - حدثنا يزيد بن سنان وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني عقيل، عن ابن شهاب، قال: حدثني سالم بن عبد الله أن عبد الله بن عمر ﵄ قال: تمتع رسول الله ﷺ في حجة الوداع بالعمرة إلى الحج وأهدى وساق معه الهدي من ذي الحليفة، وبدأ رسول الله ﷺ فأهل بالعمرة، ثم أهل بالحج، وتمتع الناس مع رسول الله ﷺ بالعمرة إلى الحج ⁽¹⁹⁷⁾.

#3425

3425 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka informuar Urve bin ez-Zubejri se Aishja (r.a.) e ka informuar atë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me Temetu-në e tij me Umre deri në Haxh, dhe Temetu-në e njerëzve bashkë me të, ngjashëm me atë që më ka informuar Salimi, nga Abdullahu, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽¹⁹⁸⁾.
Nëse dikush thotë: Ju keni transmetuar nga Aishja (r.a.) në fillim të këtij kapitulli diçka që bie ndesh me këtë; keni transmetuar nga el-Kasimi, nga Aishja (r.a.) se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka kryer Haxhin Ifrad (vetëm haxhin), dhe keni transmetuar nga Muhamed bin Abdurrahman bin Neufeli, nga Urve, nga Aishja (r.a.) e cila ka thënë: 'Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në vitin e Haxhit të Lamtumirës, e prej nesh pati që bënë Telbije për Umre, prej nesh pati që bënë Telbije për Haxh dhe Umre, dhe prej nesh pati që bënë Telbije për Haxh, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri Telbije për Haxh', si dhe keni transmetuar nga Umm Alkame, nga Aishja (r.a.) se 'i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në vitin e Haxhit të Lamtumirës e kreu Haxhin Ifrad dhe nuk bëri Umre'.
I thuhet atij: Është e mundur që kjo të ketë një kuptim që nuk bie ndesh me kuptimin e asaj që ka transmetuar ez-Zuhriu, nga Urve, nga Aishja (r.a.). Kjo sepse është e mundur që Ifradi të cilin e ka përmendur el-Kasimi nga Aishja, ajo të ketë pasur për qëllim me të veçimin e Haxhit në kohën kur ka hyrë në Ihram për të, edhe nëse ai kishte hyrë në Ihram pas daljes prej tij me një Umre; kështu ajo ka pasur për qëllim se ai nuk e ka përzier atë në kohën e Ihramit të tij me Ihramin për Umre, ashtu siç bënë të tjerët që ishin me të.
Ndërsa hadithi i Muhamed bin Abdurrahmanit, nga Urve, nga Aishja (r.a.), ajo ka informuar se prej tyre pati që bënë Telbije për Umre pa Haxh me të, prej tyre pati që bënë Telbije për Haxh dhe Umre, që do të thotë Kiron (të bashkuara), dhe prej tyre pati që bënë Telbije për Haxh, dhe nuk e ka përmendur në këtë Temetu-në. Është e mundur që ata të cilët kishin hyrë në Ihram për Umre, të kenë hyrë pas saj në Ihram për Haxh, dhe ky hadith i saj nuk mohon asgjë nga kjo; dhe ajo ka thënë: 'I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri Telbije për Haxh si Ifrad'.
Kështu, është e mundur që ai Haxh Ifrad të ketë qenë pas një Umreje që kishte paraprirë si Ifrad, kështu që ai të ketë hyrë në Ihram për Umre si Ifrad sipas asaj që është në hadithin e el-Kasimit dhe Muhamed bin Abdurrahmanit nga Urve, e pastaj të ketë hyrë në Ihram pas kësaj për Haxh sipas asaj që është në hadithin e ez-Zuhriut nga Urve, në mënyrë që këto transmetime të pajtohen dhe të mos kundërshtojnë njëra-tjetrën.
Sa i përket kuptimit të asaj që ka transmetuar Umm Alkame nga Aishja (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka veçuar Haxhin (Ifrad) dhe nuk ka bërë Umre, është e mundur që ajo të ketë pasur për qëllim me këtë se ai nuk ka bërë Umre në kohën e Ihramit të tij për Haxh, ashtu siç bënë ata që ishin me të, por ai e ka bërë Umren pas kësaj.

٣٤٢٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني عُقيل، عن ابن شهاب، قال: أخبرني عروة بن الزبير أن عائشة ﵂ أخبرته عن رسول الله ﷺ في تمتعه بالعمرة إلى الحج، وتمتع الناس معه بمثل الذي أخبرني به سالم، عن عبد الله، عن رسول الله ﷺ ⁽¹⁹⁸⁾.
فإن قال قائل: فقد رويتم عن عائشة ﵂ في أول هذا الباب خلاف هذا، فرويتم عن القاسم، عن عائشة ﵂ أنّ رسول الله ﷺ أفرد الحج، ورويتم عن محمد بن عبد الرحمن بن نوفل، عن عروة، عن عائشة ﵂ قالت: خرجنا مع رسول الله ﷺ عام حجة الوداع، فمنّا من أهلّ بعمرة، ومنّا من أهلّ بحجة وعمرة، ومنّا من أهلَّ بالحج، وأهل رسولُ الله ﷺ بالحج، ورويتم عن أم علقمة، عن عائشة ﵂ "أن رسول الله ﷺ عام حجة الوداع، أفرد الحج ولم يعتمر".
قيل له: يجوز أن يكون هذا على معنى لا يخالف معنى ما روى الزهري، عن عروة، عن عائشة ﵂، وذلك أنه قد يجوز أن يكون الإفراد الذي ذكره القاسم، عن عائشة، إنما أرادت به إفراد الحج في وقت ما أحرم به، وإن كان قد أحرم بعد خروجه منه بعمرة فأرادت أنّه لم يخلطه في وقت إحرامه به بإحرام بعمرة كما فعل غيره ممّن كان معه
وأما حديث محمد بن عبد الرحمن، عن عروة، عن عائشة ﵂ فإنها أخبرت أن منهم مَنْ أهلّ بعمرة لا حجة معها، ومنهم من أهلّ بحجة وعمرة، تعني مقرونتين، ومنهم من أهلّ بالحج ولم يذكر في ذلك التمتع، فقد يجوز أن يكون الذين قد كانوا أحرموا بالعمرة، أحرموا بعدها بحجة ليس حديثها هذا ينفي من ذلك شيئا، وإنها قالت: وأهلَّ رسول الله ﷺ بالحج مفردًا.
فقد يجوز أن يكون ذلك الحج المفرد بعد عمرة قد كانت تقدمت منه مفردة فيكون قد أحرم بعمرة مفردة على ما في حديث القاسم، ومحمد بن عبد الرحمن، عن عروة، ثم أحرم بعد ذلك بحجة على ما في حديث الزهري عن عروة، حتى تتفق هذه الآثار، ولا تتضاد.
فأما معنى ما روت أم علقمة، عن عائشة ﵂، أنّ رسول الله ﷺ أفرد الحج ولم يعتمر، فقد يجوز أن يكون يريد بذلك أنه لم يعتمر في وقت إحرامه بالحج كما فعل من كان معه، ولكنه اعتمر بعد ذلك

#3426

3426 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Halid, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehia, nga Ebu el-Esved, se Abdullah, i liri i Esma bint Ebi Bekër es-Siddik, i ka treguar atij se e ka dëgjuar Esmanë kur kaloi pranë El-Haxhun duke thënë: "Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.). Ne zbritëm me të këtu kur ishim me pak barrë, me pak kafshë transporti dhe me pak furnizime. Unë, motra ime Aishja, Ez-Zubejri dhe filani e filani (r.a.) bëmë umren. Pasi e prekëm Shtëpinë (Qaben), dolëm nga ihrami, pastaj në mbrëmje veshëm ihramin për haxh ⁽¹⁹⁹⁾.
Kjo është Esmaja që tregon se kushdo që në atë kohë fillonte me umre, pastaj hynte në ihram për haxh, bëhej mutemetti (kryente haxhin Temettu)."

٣٤٢٦ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا عمرو بن خالد، قال: ثنا ابن لهيعة، عن أبي الأسود، أن عبد الله مولى أسماء بنت أبي بكر الصديق حدثه، أنه سمع أسماء لما مرت بالحجون تقول: صلى الله على رسول الله ﵇ لقد نزلنا معه ها هنا ونحن خفاف الحقائب قليل ظهورنا قليلة أزوادنا، فاعتمرت أنا وأختي عائشة، والزبير، وفلان وفلان ﵃، فلما مسحنا البيت أحللنا، ثم أهللنا من العشي بالحج ⁽¹⁹⁹⁾.
فهذه أسماء تخبر أن من كان حينئذ ابتدأ بعمرة فقد أحرم بعدها بحجة، فصار بها متمتعا.

#3427

3427
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, nga Katadeja, nga
Mutarrifi, nga Imrani, i cili ka thënë: Kemi bërë Temettu' me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), dhe për këtë ka zbritur Kurani, e nuk na ka ndaluar
i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe asgjë nuk e ka shfuqizuar atë, pastaj një njeri tha sipas mendimit të tij çfarë deshi ⁽²⁰⁰⁾.

٣٤٢٧ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا همام، عن قتادة، عن مطرف، عن عمران قال: تمتعنا مع رسول الله ﷺ، ونزل فيها القرآن، فلم ينهنا رسول الله ﷺ، ولم ينسخها شيء، ثم قال رجل برأيه ما شاء ⁽²⁰⁰⁾.

#3428

3428 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Humejdi, nga El-Hasani, nga Imran bin Husajni, i cili ka thënë: "Kemi bërë Temetu (mut'ah el-haxh) në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), dhe ai nuk na e ndaloi atë, e as Allahu nuk shpalli ndonjë ndalesë për të ⁽²⁰¹⁾."

٣٤٢٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن حميد، عن الحسن، عن عمران بن حصين قال: تمتعنا على عهد رسول الله ﷺ متعة الحج، فلم ينهنا عنها ولم ينزل الله فيها نهيا ⁽²⁰¹⁾.

#3429

3429
- Na ka treguar Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, nga Katadeja, nga Ebu Nadre,
nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Kemi bërë mut'ah me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.). Kur erdhi në pushtet Omeri, ai u mbajti fjalim njerëzve
dhe tha: "Vërtet, Kurani është Kurani, dhe i Dërguari është i Dërguari. Vërtet, ato ishin dy lloje të mut'as në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): mut'aja e haxhit, prandaj ndajeni haxhin tuaj nga umreja juaj, sepse kjo është më e plotë për haxhin tuaj dhe më e plotë për umren tuaj; dhe tjetra është mut'aja e grave, të cilën unë e ndaloj dhe dënoj për të ⁽²⁰²⁾."

٣٤٢٩ - حدثنا سليمان، قال: ثنا الخصيب قال: ثنا همام، عن قتادة، عن أبي نضرة، عن جابر بن عبد الله قال: تمتعنا مع رسول الله ﷺ، فلما ولي عمر، خطب الناس فقال: إن القرآن هو القرآن، وإن الرسول هو الرسول، وإنهما كانتا متعتان على عهد رسول الله ﷺ متعة الحج، فافصلوا بين حجكم وعمرتكم، فإنه أتم لحجكم وأتم لعمرتكم، والأخرى متعة النساء، فأنهي عنها وأعاقب عليها ⁽²⁰²⁾.

#3430

3430
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Asimi, nga
Ebu Nadra, nga Xhabiri, i cili ka thënë: Dy lloje të mut'as (kënaqësisë) i kemi praktikuar në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), por na i ndaloi ato
Omeri (r.a.), andaj nuk u kthyem më tek ato ⁽²⁰³⁾.
Është transmetuar gjithashtu nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) prej fjalëve të tij: diçka që tregon se kështu ka qenë gjithashtu.

٣٤٣٠ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد، عن عاصم عن أبي نضرة، عن جابر قال: متعتان فعلناهما على عهد رسول الله ﷺ نهانا عنهما عمر ﵁ فلم نعد إليهما ⁽²⁰³⁾.
وقد روي عن رسول الله ﷺ من قوله: ما يدل على أنه كان كذلك أيضا.

#3431

3431 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga Hafsa, se ajo i ka thënë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Çfarë është puna e njerëzve që u liruan nga ihrami me umre, ndërsa ti nuk u lirove nga umreja jote?" Ai tha: "Unë i kam lyer flokët e mi (për t'i mbajtur të bashkuara) dhe e kam shënuar kurbanin tim, andaj nuk lirohem derisa të bëj kurban" ⁽²⁰⁴⁾.
Ky hadith tregon se ai ishte mutemetti' (duke kryer temettu'), sepse kurbani i shënuar nuk pengon lirimin nga ihrami përveçse në rastin e temettu-it në veçanti, kjo nëse ajo thënie e tij ka qenë pas tavafit të tij për umre.
Gjithashtu, ekziston mundësia që kjo thënie e tij të ketë qenë para se të hynte në ihram për haxh dhe para se të bënte tavafin për umre. Kështu që ky do të ishte gjykimi i tij, sikur të mos e kishte nisur kurbanin, do të lirohej ashtu siç u liruan njerëzit pasi bënë tavafin, por ai nuk bëri tavaf derisa hyri në ihram për haxh, kështu që u bë karin (duke kryer kiran). Pra, hadithi i Hafsës që përmendëm nuk del jashtë njërës prej këtyre dy interpretimeve. Dhe cilido qoftë realiteti, ai e mohon thënien e atij që thotë: Ai ishte mufrid (duke kryer ifrad) me një haxh që nuk i paraprinte umreja dhe nuk kishte umre bashkë me të.
Të tjerët i kundërshtuan ata në këtë ⁽²⁰⁵⁾, duke thënë: Përkundrazi, kirani (bashkimi) midis umres dhe haxhit në këtë rast është më i vlefshëm sesa ifradi (vetëm haxhi) dhe sesa temettu-i (umreja deri në haxh). Ata thanë: Kështu veproi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Haxhin e Lamtumirës. Dhe përmendën në lidhje me këtë atë që...

٣٤٣١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه عن نافع عن ابن عمر، عن حفصة أنها قالت لرسول الله ﷺ: ما شأن الناس حلوا بعمرة، ولم تحلل أنت من عمرتك؟ فقال: إني لبّدتُ رأسي، وقلدت هديي، فلا أحل حتى أنحر" ⁽²⁰⁴⁾.
فدل هذا الحديث أنه كان متمتعا، لأن الهدي المقلد لا يمنع من الإحلال إلا في المتعة خاصة، هذا إن كان ذلك القول منه بعد طوافه للعمرة.
وقد يحتمل أيضا أن يكون هذا القول كان منه قبل أن يحرم بالحج، وقبل أن يطوف للعمرة، فكان ذلك حكمه لولا سياقه الهدي يحل، كما يحل الناس بعد أن يطوف فلم يطف حتى أحرم بالحج، فصار قارنا، فليس يخلو حديث حفصة الذي ذكرنا من أحد هذين التأويلين، وعلى أيّهما ما كان في الحقيقة فإنه قد نفى قول مَن قال: إنه كان مفردا بحجة لم يتقدمها عمرة، ولم يكن معها عمرة.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽²⁰⁵⁾، فقالوا: بل القران في ذلك بين العمرة والحجة أفضل من إفراد الحج، ومن التمتع بالعمرة إلى الحج وقالوا: كذلك فعل رسول الله ﷺ في حجة الوداع. وذكروا في ذلك ما

#3432

3432
- Na tregoi Junusi, i cili tha: Na njoftoi Bishr bin Bekri, nga el-Evzaiu, i cili tha: Më tregoi Abdeh bin Ebi Lubabeh, i cili tha: Më tregoi Shekik bin Seleme, i cili tha: Më tregoi një burrë nga Taglibi, i cili quhej Ibn Ma'bed, i cili tha: Hyra në ihram për haxh dhe umre së bashku. Kur erdha te Omer bin el-Hatabi (r.a.), ia përmenda atij hyrjen time në ihram, e ai tha: "Je udhëzuar në sunetin e Pejgamberit tënd, ose në sunetin e Pejgamberit (s.a.v.s.)" ⁽²⁰⁶⁾.

٣٤٣٢ - حدثنا يونس، قال: أنا بشر بن بكر، عن الأوزاعي قال: حدثني عبدة بن أبي لبابة، قال: حدثني شقيق بن سلمة، قال: حدثني رجل من تغلب يقال له: ابن معبد، قال: أهللت بالحج والعمرة جميعا، فلما قدمت على عمر بن الخطاب ﵁ ذكرت له إهلالي، فقال: هِديتَ لسنة نبيك، أو لسنة النبي ﷺ ⁽²⁰⁶⁾.

#3433

3433 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed b. Seidi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, nga Mensuri dhe Amashi, nga Ebu Vaili ... ngjashëm me të ⁽²⁰⁷⁾.

٣٤٣٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: أنا شريك، عن منصور والأعمش، عن أبي وائل … مثله ⁽²⁰⁷⁾.

#3434

3434 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Mensuri, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Vailin duke treguar se fëmija... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽²⁰⁸⁾.

٣٤٣٤ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا شعبة، قال: أنا منصور، قال: سمعت أبا وائل يحدث أن الصبي … فذكر مثله ⁽²⁰⁸⁾.

#3435

3435 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Seleme bin Kuhejli, nga Ebu Vaili ... ngjashëm me të ⁽²⁰⁹⁾.

٣٤٣٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا سلمة بن كهيل، عن أبي وائل … مثله ⁽²⁰⁹⁾.

#3436

3436 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Asim bin Behdela, nga Ebu Vaili ... ngjashëm me të ⁽²¹⁰⁾.

٣٤٣٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن عاصم بن بهدلة، عن أبي وائل … مثله ⁽²¹⁰⁾.

#3437

3437 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Rexha, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shube, nga el-Hakemi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Vailin... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽²¹¹⁾.

٣٤٣٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: أنا شعبة، عن الحكم، قال: سمعت أبا وائل … فذكر مثله ⁽²¹¹⁾.

#3438

3438 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Hakemi, nga Ebu Vaili ... ngjashëm me të ⁽²¹²⁾.

٣٤٣٨ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، عن أبي وائل … مثله ⁽²¹²⁾.

#3439

3439 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen b. Er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu El-Ahvesi, nga El-A'meshi, nga Ebu Vaili, i cili ka thënë: Ka thënë Es-Subejj b. Ma'bedi... dhe e përmendi të ngjashmen me të ⁽²¹³⁾.
Ata që e mohuan kiranin (bashkimin e Haxhit dhe Umres) thanë: Fjala e Omerit (r.a.): "Je udhëzuar në sunetin e Pejgamberit tënd (s.a.v.s.)", ishte vetëm si lutje prej tij për të, e jo si miratim i tij për veprimin e tij. Argumenti kundër tyre në këtë, që tregon se kjo nuk ishte nga Omeri në formë lutjeje, është se:

٣٤٣٩ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحسن بن الربيع، قال: ثنا أبو الأحوص، عن الأعمش، عن أبي وائل قال: قال الصبي بن معبد … فذكر نحوه ⁽²¹³⁾.
فقال الذين أنكروا الِقرآن: إنما قول عمر ﵁: هُديت لسنة نبيك على الدعاء منه له، لا على تصويبه إياه في فعله، وكان من الحجة عليهم في ذلك مما يدل على أن ذلك لم يكن من عمر على جهة الدعاء: أن

#3440

3440 - Fahda na tregoi, tha: Na tregoi Omer bin Hafs bin Gijath, tha: Na tregoi babai im, tha: Na tregoi el-A'mash, tha: Më tregoi Shekik, tha: Më tregoi es-Subejj bin Ma'bed, i cili tha: Isha i ri në Islam (sapo kisha lënë krishterimin). Kur u bëra musliman, nuk lashë gjë pa u përpjekur, kështu që bëra telbijen për umre dhe haxh së bashku. Kalova në el-Udhejb pranë Selman bin Rebi'as dhe Zejd bin Suhanit, të cilët më dëgjuan duke bërë telbijen për të dyja bashkë. Njëri prej tyre i tha shokut të tij: "A i bën të dyja bashkë?" Ndërsa tjetri tha: "Lëre atë, ai është më i humbur se deveja e tij." Tha: Vazhdova rrugën dhe (sikur) deveja ime ishte mbi qafën time. Arrita në Medine dhe takova Omer bin el-Hatabin (r.a.), të cilit ia tregova ngjarjen. Ai tha: "Ata të dy nuk kanë thënë asgjë. Ti je udhëzuar në sunetin e Pejgamberit tënd (s.a.v.s.)" ⁽²¹⁴⁾.

٣٤٤٠ - فهدا حدثنا، قال: ثنا عمر بن حفص بن غياث، قال: ثنا أبي، قال: ثنا الأعمش، قال: حدثني شقيق، قال: حدثني الصّبي بن مَعْبَد قال: كنت حديث عهد بنصرانية، فلما أسلمت لم آل أن أجتهد، فأهللت بعمرة وحجة جميعا، فمررت بالعذيب بسلمان بن ربيعة وزيد بن صوحان فسمعاني وأنا أهل بهما جميعا، فقال أحدهما لصاحبه أيهما جميعا؟ وقال الآخر: دعْه فهو أضل من بعيره قال: فانطلقتُ وكان بعيري على عنقي، فقدمت المدينة فلقيت عمر بن الخطاب ﵁ فقصصت عليه، فقال: إنهما لم يقولا شيئا هديت لسنة نبيك ﷺ ⁽²¹⁴⁾.

#3441

3441 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin Ibrahim el-Hanthali, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Vakiu, i cili ka thënë: Na ka treguar el-A'meshi, nga Shekiku, nga es-Subejj bin Ma'bed, i cili ka thënë: Hyra në ihram për të dyja bashkë (Haxhin dhe Umren), dhe kalova pranë Selman bin Rebi'as dhe Zejd bin Suhanit, të cilët ma qortuan këtë veprim. Kur erdha te Omer bin el-Hattabi (r.a.), ia përmenda këtë, e ai tha: 'Ata të dy nuk kanë thënë asgjë (me vlerë), ti je udhëzuar në sunetin e Pejgamberit tënd (s.a.v.s.)' ⁽²¹⁵⁾.

Fakti që ai tha: 'Je udhëzuar në sunetin e Pejgamberit tënd' pasi tha: 'Ata të dy nuk kanë thënë asgjë', tregon se kjo ishte një miratim (vërtetim) nga ana e tij, dhe jo thjesht një lutje.

Gjithashtu është transmetuar nga Ibn Abbasi, nga Omeri (r.a.), diçka që tregon po ashtu për këtë.

٣٤٤١ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا إسحاق بن إبراهيم الحنظلي، قال: أنا وكيع، قال: ثنا الأعمش، عن شقيق، عن الصّبي بن مَعْبد، قال أهلَلْت بهما جميعا، فمررت بسلمان بن ربيعة وزيد بن صُوحان فعابا ذلك علي، فلما قدمت على عمر ﵁ ذكرت ذلك له، فقال: إنهما لم يقولا شيئا هديت لسنة نبيك ﷺ ⁽²¹⁵⁾.
فدل قوله: هديت لسنة نبيك بعد قوله: إنهما لم يقولا شيئا؟ أن ذلك كان منه على التصويب منه، لا على الدعاء.
وقد روي عن ابن عباس عن عمر ﵃ ما يدل على ذلك أيضا.

#3442

3442 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin Muslimi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Evzaiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, nga Omeri (r.a.), i cili ka thënë:
E kam dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) kur ishte në Akik duke thënë: "Më erdhi sonte një i dërguar nga Zoti im e më tha: 'Falu në këtë luginë të bekuar dhe thuaj: Umre në Haxh'." ⁽²¹⁶⁾.

٣٤٤٢ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد بن مسلم، قال: ثنا الأوزاعي، قال: ثنا يحيى بن أبي كثير، عن عكرمة عن ابن عباس، عن عمر ﵃ قال: سمعت النبي ﷺ وهو بالعقيق يقول: "أتاني الليلة آتٍ من ربي، فقال: صلِّ في هذا الوادي المبارك، وقل: عمرة في حجة" ⁽²¹⁶⁾.

#3443

3443 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Harun bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Mubaraku, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽²¹⁷⁾.
Omeri në këtë hadith njoftoi nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se i kishte ardhur një i dërguar nga Zoti i tij dhe i kishte thënë: Thuaj: "Umre në haxh".
Pasi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte urdhëruar që ta bënte umren brenda haxhit, ishte e pamundur që ajo që ai bëri të ishte në kundërshtim me atë që u urdhërua.
Nëse dikush thotë: Si është e mundur që kjo të transmetohet nga Omeri (r.a.), kur ai e kishte ndaluar mut'an? Ju e keni përmendur këtë prej tij në hadithin e Malikut, nga ez-Zuhriu, nga Muhamed bin Abdullah bin el-Harith bin Neufeli. Dhe u përmend në këtë gjithashtu ajo që

٣٤٤٣ - حدثنا ابن مرزوق قال: ثنا هارون بن إسماعيل قال: ثنا علي بن المبارك، قال: ثنا يحيى بن أبي كثير … فذكر بإسناده مثله ⁽²¹⁷⁾.
فأخبر عمر في هذا الحديث عن رسول الله ﷺ أنه أتاه آت من ربه فقال له: قل: "عمرة في حجة".
فلما كان رسول الله ﷺ قد كان أمر أن يجعل عمرة في حجة استحال أن يكون ما فعل خلافا لما أمر به.
فإن قال قائل: وكيف يجوز أن ينقل هذا عن عمر ﵁ وقد نهى عن المتعة؟ وقد ذكرتم ذلك عنه في حديث مالك، عن الزهري، عن محمد بن عبد الله بن الحارث بن نوفل؟. وذكر في ذلك أيضا ما

#3444

3444 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Mekki bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Nafiu, nga Ibn Umari, i cili ka thënë: Ka thënë Umari (r.a.): Dy lloje të mut'as (kënaqësisë) ishin në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), unë i ndaloj ato dhe dënoj për to: mut'a e grave dhe mut'a e haxhit ⁽²¹⁸⁾.

٣٤٤٤ - حدثنا يزيد بن سنان قال: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا مالك، عن نافع، عن ابن عمر قال: قال عمر ﵃: متعتان كانتا على عهد رسول الله ﷺ أنهى عنهما وأعاقب عليهما، متعة النساء ومتعة الحج ⁽²¹⁸⁾.

#3445

3445
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, ka thënë: Na ka njoftuar Davud bin Ebi Hind, nga Seid bin el-Musajib: Se Omer bin el-Hatabi (r.a.) e ndalonte Mut'an e grave dhe Mut'an e Haxhit ⁽²¹⁹⁾.
Ata thanë: Si lejohet që ai të ndëshkojë dikë për një çështje që e ka ditur se Allahu i Madhëruar e ka urdhëruar të Dërguarin e Tij (s.a.v.s.) me të?.
Iu tha atij: Kjo Mut'ah që përmendet në këtë hadith nuk është ajo Mut'ah që e pëlqyen ithtarët e mendimit që përmendëm në kapitullin para këtij, por kjo Mut'ah sipas nesh - e Allahu e di më së miri - është Ihrami me të cilin shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) kishin hyrë për Haxh, pastaj bënë tavaf për të, vrapuan para Arafatit, u rruan dhe dolën nga ihrami. Kjo ishte një Mut'ah që praktikohej në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), pastaj u shfuqizua, dhe do ta përmendim atë.
Dhe atë që është transmetuar rreth saj dhe shfuqizimit të saj në vende të tjera në këtë libër tonin, në dashtë Allahu i Madhëruar, kjo është Mut'ah që e ndaloi Omeri (r.a.) dhe kërcënoi me ndëshkim atë që e bën atë. Sa i përket Mut'as që Allahu i Madhëruar e ka përmendur në Librin e Tij me fjalën e Tij: {E kush dëshiron të përfitojë (të bëjë Temettu) duke bërë Umren para Haxhit, atëherë le të therrë një kurban që i vjen më lehtë} [el-Bekare: 196] ajeti, dhe që e ka bërë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij, është e pamundur që Omeri (r.a.) ta ndalonte atë, madje ne kemi transmetuar nga Omeri (r.a.) se ai e pëlqente atë dhe nxiste për të.

٣٤٤٥ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا داود بن أبي هند، عن سعيد بن المسيب: أن عمر بن الخطاب ﵁ كان ينهى عن متعة النساء ومتعة الحج ⁽²¹⁹⁾.
قالوا: فكيف يجوز أن يعاقب أحدا على أمر قد علم أن الله ﷿ قد أمر به رسوله ﷺ؟.
قيل له: ليست هذه المتعة التي في هذا الحديث هي المتعة التي استحبها أهل المقالة التي ذكرناها في الفصل الذي قبل هذا، ولكن هذه المتعة عندنا -والله أعلم- هي الإحرام الذي كان أصحاب رسول الله ﷺ أحرموه بحجة، ثم طافوا لها، وسعوا قبل عرفة، وحلقوا وحلوا، فتلك متعة قد كانت تُفْعل على عهد رسول الله ﷺ، ثم نِسخَت، وسنذكرها.
وما روي فيها وفي نسخها في غير هذا الموضع في كتابنا هذا إن شاء الله تعالى فهذه المتعة التي نهى عنها عمر ﵁ وتواعد من فعلها بالعقوبة، فأما متعة قد ذكرها الله ﷿ في كتابه بقوله: ﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [البقرة: ١٩٦] الآية وفعلها رسول الله ﷺ وأصحابه فمحال أن ينهى عنها عمر ﵁ بل قد روينا عن عمر ﵁ أنه استحبها وحضَّ عليها.

#3446

3446
- Na ka treguar Sulejman b. Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman b. Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubeja, nga Seleme b. Kuhejli, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Tavusin duke treguar nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: Thonë: Vërtet Omeri (r.a.) e ka ndaluar mut'an (haxhin temettu). Omeri (r.a.) ka thënë: "Sikur të kryeja umren dy herë brenda një viti e pastaj të kryeja haxhin, do ta bashkoja atë me haxhin tim"
⁽²²⁰⁾.

٣٤٤٦ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، عن سلمة بن كُهيل، قال: سمعت طاوسا يحدث، عن ابن عباس قال: يقولون: إن عمر ﵁ نهى عن المتعة، قال عمر ﵁: لو اعتمرت في عام مرتين ثم حججت لجعلتها مع حجتي ⁽²²⁰⁾.

#3447

3447 - Na ka treguar Hysejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Seleme, nga Tavusi, nga Ibn Abbasi (r.anhuma), i cili ka thënë: Ka thënë Omeri (r.a.)... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽²²¹⁾.
Ky është Ibn Abbasi (r.anhuma) i cili ka mohuar që Omeri (r.a.) ta ketë ndaluar Temettu-un, dhe ka përmendur prej tij se ai e ka pëlqyer Kuran-in, kështu që kjo tregon se Temettu-i për të cilin Omeri (r.a.) kërcënoi me ndëshkim këdo që e bën atë, është Temettu-i tjetër.
Nëse dikush thotë: Është transmetuar nga Omeri (r.a.) se ai ka urdhëruar për Ifred (veçimin e Haxhit). Dhe ka përmendur në lidhje me këtë atë që.

٣٤٤٧ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، عن سلمة، عن طاوس، عن ابن عباس ﵄ قال: قال عمر ﵁ … فذكر مثله ⁽²²¹⁾.
فهذا ابن عباس ﵄ قد أنكر أن يكون عمر ﵁ نهى عن التمتع، وذكر عنه أنه استحب القرآن، فدل ذلك أن المتعة التي تواعد عمر ﵁ من فعلها بالعقوبة، هي المتعة الأخرى.
فإن قال قائل: فقد روي عن عمر ﵁ أنه أمر بإفراد الحج. وذكر في ذلك ما.

#3448

3448 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Ibrahim bin Abdil-
A'la, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Suvejd-in duke thënë: E kam dëgjuar Omerin (r.a.) duke thënë: Kryejeni vetëm haxhin (Ifrad) ⁽²²²⁾.
Iu tha atij: Kjo sipas nesh nuk do të thotë se ai i urrente llojet e tjera përveç Ifradit, si Temettu'i dhe Kirani, por ai kishte për qëllim një kuptim tjetër përveç kësaj, të cilin e ka sqaruar Abdullah bin Omeri (r.a.).

٣٤٤٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا إسرائيل، عن إبراهيم بن عبد الأعلى، قال: سمعت سويدا يقول: سمعت عمر ﵁ يقول أفردوا بالحج ⁽²²²⁾.
قيل له: ليس ذلك عندنا على كراهته لما سوى الإفراد من التمتع والقرآن، ولكنه لإرادته معنى سوى ذلك، قد بينه عبد الله بن عمر ﵄.

#3449

3449 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Maliku (h)

dhe na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, se Omer bin el-Hatabi (r.a.) ka thënë: Ndajeni haxhin tuaj nga umreja juaj, sepse kjo është më e plotë për haxhin e secilit prej jush, dhe është më e plotë për umren e tij që të kryejë umre jashtë muajve të haxhit ⁽²²³⁾.

٣٤٤٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر قال: ثنا مالك (ح)
وحدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن نافع عن ابن عمر أن عمر بن الخطاب ﵃ قال: افصلوا بين حجكم وعمرتكم، فإنه أتم لحج أحدكم، وأتم لعمرته أن يعتمر في غير أشهر الحج ⁽²²³⁾.

#3450

3450
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: I thashë Salimit: Pse e ndaloi Omeri (r.a.) Temetu-në, ndërkohë që
këtë e ka bërë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe njerëzit e kanë bërë bashkë me të? Ai tha: Më ka njoftuar Abdullah bin Omeri se
Omeri (r.a.) ka thënë: Plotësimi i Umres është që ta veçoni atë nga muajt e Haxhit, ndërsa {Haxhi është në muaj të
caktuar}, prandaj kushtojani atyre vetëm Haxhin, kurse Umren kryejeni në muajt e tjerë ⁽²²⁴⁾.
Omeri (r.a.)
me këtë synonte plotësimin e Umres sipas fjalës së Allahut të Madhëruar: {Dhe plotësojeni Haxhin dhe Umren
për Allahun} [el-Bekare: 196]. Kjo sepse Umreja në të cilën njeriu bën Temetu me Haxhin, nuk
plotësohet përveçse duke therur kurban (hedij), ose duke agjëruar nëse nuk gjen kurban. Ndërsa Umreja në muajt e tjerë
përveç muajve të Haxhit plotësohet pa kurban dhe pa agjërim.
Omeri (r.a.) dëshironte që Shtëpia të vizitohej në çdo vit
dy herë, dhe nuk pëlqente që njerëzit të bënin Temetu nga Umreja në Haxh, sepse kjo do t'i detyronte njerëzit, e nuk do të vinin në
Shtëpi veçse një herë në vit. Ibn Omeri njoftoi nga Omeri (r.a.) në këtë hadith se ai
vetëm se urdhëroi veçimin e Umres nga Haxhi, që njerëzit të mos mjaftoheshin me aq, e të mos vinin në Shtëpi veçse
një herë në vit, e jo sepse e urrente Temetu-në si diçka që nuk është nga Suneti.
Sa i përket thënies së tij: Se ai është plotësimi i Umres së secilit prej jush, dhe Haxhit të tij: që të veçojë secilën nga shoqja e saj,
ajo që kemi transmetuar nga Ibn Abbasi prej tij tregon të kundërtën e kësaj.

Gjithashtu kemi transmetuar nga Ibn Omeri (r.a.) mendimin e tij që bie në kundërshtim me këtë gjithashtu.

٣٤٥٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني عُقيل، عن ابن شهاب، قال: قلت لسالم، لِم نَهى عمر ﵁ عن المتعة، وقد فعل ذلك رسول الله ﷺ، وفعلها الناس معه؟ فقال: أخبرني عبد الله بن عمر أن عمر ﵃ قال: إن أتم العمرة أن تفردوها من أشهر الحج، و﴿الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ﴾، فأخلصوا فيهن الحج، واعتمروا فيما سواهن من الشهور ⁽²²⁴⁾.
فأراد عمر ﵁ بذلك تمام العمرة لقول الله ﷿: ﴿وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾ [البقرة: ١٩٦] وذلك أن العمرة التي يتمتع فيها المرء بالحج، لا تتم إلا بأن يهدي صاحبها هديا، أو يصوم إن لم يجد هديا، وإن العمرة في غير أشهر الحج تتم بغير هدي ولا صيام.
وأراد عمر ﵁ أن يزار البيت في كل عام مرتين، وكره أن يتمتع الناس بالعمرة إلى الحج، فيلزم الناس ذلك، فلا يأتون البيت إلا مرة واحدة في السنة، فأخبر ابن عمر عن عمر ﵃ في هذا الحديث أنه إنما أمر بإفراد العمرة من الحج، لئلا يلزم الناس ذلك، فلا يأتون البيت إلا مرة واحدة في السنة لا لكراهته التمتع، لأنه ليس من السنة.
وأما قوله: إنه أتم لعمرة أحدكم، وحجته: أن يفرد كل واحدة من صاحبتها، فإن ما روينا عن ابن عباس عنه يدل على خلاف ذلك.
وقد روينا عن ابن عمر ﵄ من رأيه خلافا لذلك أيضا.

#3451

3451
- Na ka treguar Ibn Merzuki, ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samed bin Abdul-Warith, ka thënë: Na ka treguar Shu'be,
ka thënë: Na kanë treguar Sadaka bin Jesar dhe Ebu Jafur, të cilët e kanë dëgjuar Ibn Omerin duke thënë: Të kryej Umren në dhjetëditëshin
e parë të Dhul-Hixhes është më e dashur për mua sesa ta kryej atë në dhjetëditëshin e mbetur ⁽²²⁵⁾.

٣٤٥١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عبد الصمد بن عبد الوارث، قال: ثنا شعبة، قال: ثنا صدقة بن يسار وأبو يعفور سمعا ابن عمر يقول: لأن أعتمر في العشر الأول من ذي الحجة أحب إلي من أن أعتمر في العشر البواقي ⁽²²⁵⁾.

#3452

3452 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sadaka bin Jesari, i cili e ka dëgjuar Ibn Omerin duke thënë:
Një umre në dhjetëditëshin e parë të Dhul-Hixhes është më e dashur për mua sesa të bëj umre në dhjetëditëshat e mbetur,
pastaj ia tregova këtë Nafiut, e ai tha: Po, një umre në të cilën ka kurban (hedij) ose agjërim është më e dashur për të sesa një umre në të cilën nuk ka kurban e as agjërim ⁽²²⁶⁾.

٣٤٥٢ - حدثنا يونس قال: ثنا سفيان، قال: ثنا صدقة بن يسار، سمع ابن عمر يقول: عمرة في العشر الأول من ذي الحجة أحب إلي من أن أعتمر في العشر البواقي، فحدثت به نافعا فقال: نعم، عمرة فيها هدي أو صيام أحب إليه من عمرة ليس فيها هدي ولا صيام ⁽²²⁶⁾.

#3453

3453 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ata bin es-Saibi,
nga Kethir bin Xhumhani, i cili ka thënë: Kemi kryer haxhin dhe me ne ishte një burrë i huaj (joarab), i cili bëri telbijen për umre dhe haxh, andaj ne e qortuam
atë për këtë. E pyetëm Ibn Omerin dhe i thamë: 'Një burrë prej nesh ka bërë telbijen për umre dhe haxh, cili është
shlyerja (kefareti) e tij?' Ai tha: 'Ai kthehet me dy shpërblime, ndërsa ju ktheheni me një shpërblim' ⁽²²⁷⁾.

٣٤٥٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد عن عطاء بن السائب، عن كثير بن جمهان، قال: حججنا وفينا رجل أعجمي، فلبي بالعمرة والحج، فعبنا ذلك عليه، فسألنا ابن عمر فقلنا: إن رجلا منا لبَّى بالعمرة والحج، فما كفارته؟ قال: رجع بأجرين، وترجعون أنتم بأجر واحد ⁽²²⁷⁾.

#3454

3454 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Sadaka bin Jesari, nga Abdullah bin Omer (r.a.), i cili ka thënë: "Pasha Allahun, të kryej umren para haxhit dhe të therr kurban, është më e dashur për mua sesa të kryej umren pas haxhit në muajin Dhul-Hixhxhe" ⁽²²⁸⁾.
Kështu, edhe ky Abdullah bin Omer (r.a.) e ka vlerësuar më shumë umren që bëhet në muajt e haxhit sesa umren që bëhet jashtë muajve të haxhit. Kjo dëshmon për vërtetësinë e asaj që ka transmetuar Ibn Abbasi nga Omeri (r.a.), sepse Ibn Omeri (r.a.), po ta kishte dëgjuar atë nga Omeri (r.a.) siç është në hadithin e Ukajlit nga Ez-Zuhriu, atëherë nuk do të thoshte të kundërtën e saj, pasi ai do ta kishte dëgjuar babanë e tij duke e thënë këtë në prani të shokëve të Pejgamberit (s.a.v.s.), ku askush nuk do ta kundërshtonte dhe as ai vetë nuk do ta hidhte poshtë, e as nuk do t'i thoshte: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë këtë". Por ajo që tregohet nga Omeri (r.a.) në këtë çështje është dëshira e Omerit (r.a.) që Shtëpia (Qabeja) të vizitohet, ndërsa pjesa tjetër e fjalës pas kësaj, është fjala e Salimit të cilën Ez-Zuhriu e ka përzier me transmetimin e tij, kështu që ato nuk u dalluan.
Sa i përket thënies së tij: "Umreja në muajt e haxhit nuk plotësohet përveçse me kurban për atë që gjen kurban, ose me agjërim për atë që nuk gjen kurban".
Me këtë vërtetohet plotësimi i umres jashtë muajve të haxhit, pasi kjo nuk është e detyrueshme në to, dhe u bë i detyrueshëm mangësia në umren që bëhet në muajt e haxhit, pasi kjo është e detyrueshme në to.
E gjithë kjo ndodh kur haxhi vjen pas saj. Argumenti kundër atij që mbron këtë mendim sipas nesh - e Allahu e di më mirë - është se ne kemi parë që kurbani i cili është i detyrueshëm në Temettu dhe Kiran, lejohet të ngrënit prej tij me pajtimin e të gjithë të parëve (selefëve), ndërsa kemi parë që kurbani i cili është i detyrueshëm për shkak të ndonjë mangësie në umre ose në haxh, nuk lejohet të ngrënit prej tij me pajtimin e të gjithë atyre.
Kur kurbani i detyrueshëm në Temettu dhe Kiran lejohet të ngrënit prej tij, vërtetohet se ai nuk është i detyrueshëm për shkak të ndonjë mangësie në umre apo në haxhin pas saj. Sepse po të ishte për mangësi, do të ishte prej llojeve të gjakut (kurbanit) të detyrueshëm për mangësi, dhe nuk do të lejohej të ngrënit prej tij ashtu siç nuk lejohet prej tyre. Por ai është gjak (kurban) vlerësimi dhe arritje e mirësisë.

٣٤٥٤ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن صدقة بن يسار، عن عبد الله بن عمر ﵄ قال: والله لأن أعتمر قبل الحج وأهدي أحب إلي من أن أعتمر بعد الحج في ذي الحجة ⁽²²⁸⁾.
فهذا عبد الله بن عمر ﵄ أيضا قد فضّل العمرة التي في أشهر الحج على العمرة التي في غير أشهر الحج، فدل ذلك على صحة ما روى ابن عباس عن عمر ﵃ لأن ابن عمر ﵄ لو كان سمع ذلك من عمر ﵁ كما في حديث عُقَيل، عن الزهري إذًا لمَا قال بخلاف ذلك، لأنه قد سمع أباه قاله بحضرة أصحاب النبي ﷺ، لا ينكره عليه منكر، ولا يدفعه عنه دافع، وهو أيضا فلا يدفعه عنه، ولا يقول له: إن رسول الله ﷺ قد كان فعل هذا، ولكن المحكي في ذلك عن عمر ﵁ هو إرادة عمر ﵁ أن يزار البيت، وباقي الكلام بعد ذلك، فكلام سالم خلطه الزهري بروايته، فلم يتميزا.
فأما قوله: "إن العمرة في أشهر الحج لا تتم إلا بالهدي لمن يجد الهدي أو بالصيام لمن لا يجد الهدي".
فثبت بذلك تمام العمرة في غير أشهر الحج إذا كان ذلك غير واجب فيها، وأوجب النقصان في العمرة التي في أشهر الحج إذا كان واجبا فيها.
وهذا كله إذا كان الحج يتلوها، فإن الحجة على مَن ذهب إلى ذلك عندنا -والله أعلم- أنا رأينا الهدي الذي يجب في المتعة والقرآن يؤكل منه باتفاق المتقدمين جميعا، ورأينا الهدي الذي يجب لنقصان في العمرة أو في الحجة، لا يؤكل منه باتفاقهم جميعا.
فلما كان الهدي الواجب في المتعة والقرآن يؤكل منه ثبت أنه غير واجب لنقصان في العمرة، أو في الحجة التي بعدها، لأنه لو كان لنقصان لكان من أشكال الدماء الواجبة للنقصان، ولكان لا يؤكل منه كما لا يؤكل منها، ولكنه دم فضل، وإصابة خير.

#3455

3455 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, ka thënë: Na ka treguar Vakiu (h)

Dhe na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar El-Hadir bin Muhamed el-Harrani, ka thënë: Na ka lajmëruar Isa bin Junusi dhe Ebu Usameja, të gjithë kanë thënë: Nga el-A'meshi, nga Muslim el-Betini, nga Ali bin Husejni, nga Mervan bin el-Hakemi, i cili ka thënë: Po udhëtonim me Uthman bin Afanin (r.a.), kur ja, një burrë po bënte telbije për haxh dhe umre. Uthmani (r.a.) tha: "Kush është ky?" Thanë: "Aliu". Atëherë Uthmani (r.a.) shkoi tek ai dhe i tha: "A nuk e di se unë e kam ndaluar këtë?" Ai tha: "Po, por unë nuk do ta lija fjalën e Pejgamberit (s.a.v.s.) për fjalën tënde ⁽²²⁹⁾."

٣٤٥٥ - وقد حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا وكيع (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا الخضر بن محمد الحراني قال: أنا عيسى بن يونس وأبو أسامة، قالوا جميعا: عن الأعمش، عن مسلم البطين، عن علي بن حسين، عن مروان بن الحكم، قال: كنا نسير مع عثمان بن عفان ﵁ فإذا رجل يلبّي بالحج والعمرة، فقال عثمان ﵁: من هذا؟ فقالوا علي، فأتاه عثمان ﵁ فقال: ألم تعلم أني نَهيتُ عن هذا؟ فقال: بلى ولكني لم أكن لأدَع قول النبي ﷺ لقولك ⁽²²⁹⁾.

#3456

3456 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Khallad bin Jahja, ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevri, nga Bukejr bin Ata, ka thënë: Më ka treguar Hurejth bin Selim el-Udhri, nga Aliu (r.a.) se ai: Shpalli Telbijen për të dyja bashkë, ndërsa e ndaloi Uthmani (r.a.). Atëherë Aliu (r.a.) tha: "Sa i përket teje, ti tashmë e ke parë ⁽²³⁰⁾.

Ky është Aliu (r.a.) i cili ka njoftuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në kundërshtim me ndalimin e bashkimit (Kiran) të Umres dhe Haxhit, dhe veproi në këtë çështje ndryshe nga ajo që urdhëroi Uthmani (r.a.), dhe e kundërshtoi Uthmanin (r.a.) për atë që urdhëroi lidhur me këtë.

Kjo tregon nga Aliu (r.a.) se ai kishte njohuri për vlerën e lartë të Kiranit mbi Ifradin nga Pejgamberi (s.a.v.s.). Po të mos ishte kështu, ai nuk do ta kundërshtonte Uthmanin (r.a.) për atë që pa, as nuk do ta preferonte mendimin e tij mbi mendimin e Uthmanit (r.a.) në këtë çështje, pasi që të dy do të kishin urdhëruar atë që urdhëruan bazuar në një gjë të vetme, që është mendimi. Por, kundërshtimi i tij ndaj Uthmanit (r.a.) në këtë çështje është argument për ne se ai e ka ditur vlerën e Kiranit mbi të tjerat nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Gjithashtu është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.a.) gjithashtu se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i kishte bashkuar (Kiran) ato në Haxhin e Lamtumirës."

٣٤٥٦ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا خلاد بن يحيى، قال: ثنا سفيان الثوري، عن بكير بن عطاء قال: حدثني حريث بن سليم العذري، عن علي ﵁ أنه: لبى بهما جميعا، فنهاه عثمان ﵁ فقال علي ﵁: أما إنك قد رأيت ⁽²³⁰⁾.
فهذا علي ﵁ قد أخبر عن رسول الله ﷺ بخلاف النهي عنِ قرِان العمرة والحج، وفعل في ذلك خلاف ما أمر به عثمان ﵁، وأنكر على عثمان ﵁ ما أمر به من ذلك.
فدلّ هذا من علي ﵁ أنه قد كان عنده تفضيلِ القرآن على الإِفراد عن النبي ﷺ، ولولا ذلك لما أنكر على عثمان ﵁ ما رأى، ولا فضل رأيه على رأي عثمان ﵁ في ذلك، إذ كانا كلاهما إنما أمرا بما أمرا به من ذلك عن شيء واحد، وهو الرأي، ولكن خلافه لعثمان ﵁ في ذلك دليل عندنا على أنه قد علم فضل القرآن على ما سواه من رسول الله ﷺ، وقد روي عن ابن عباس ﵄ أيضا أن رسول الله ﷺ كان قَرَن في حجة الوداع.

#3457

3457
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja, ka thënë: Na ka treguar Davud bin Abdurrahman, nga Amr bin Dinari, nga Ikrimja, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka kryer katër Umre: Umren e el-Xhuhfes ⁽²³¹⁾, Umren e tij të vitit të ardhshëm, Umren e tij nga el-Xhi'ranah dhe Umren e tij bashkë me Haxhin e tij, dhe ka kryer një Haxh të vetëm ⁽²³²⁾.
Nëse dikush thotë: Si e pranoni këtë nga Ibn Abbasi (r.a.), kur ju keni transmetuar prej tij në kapitullin e parë "se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë Temettu"?
I thuhet atij: Mund të jetë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në fillim të çështjes së tij ka hyrë në Ihram për Umre, duke vazhduar në të si Mutamatti', pastaj ka hyrë në Ihram për Haxh para tavafit të tij, kështu që në fillim të çështjes së tij ishte Mutamatti', ndërsa në fund të saj ishte Karin.
Ibn Abbasi (r.a.) njoftoi në hadithin e parë për Temettu-in e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) për të mohuar fjalën e atij që e urrente Temettu-in, dhe njoftoi në këtë hadith të dytë për Kiran-in e tij sipas asaj që u bë çështja e tij pas hyrjes së tij në Ihram për Haxh.
Kështu u vërtetua me këtë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Haxhin e Lamtumirës ishte Mutamatti' pas hyrjes së tij në Ihram për Umre derisa hyri në Ihram për Haxh, kështu që me këtë u bë Karin.

٣٤٥٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يحيى بن يحيى، قال: ثنا داود بن عبد الرحمن، عن عمرو بن دينار، عن عكرمة، عن ابن عباس قال: اعتمر رسول الله ﷺ
أربع عمر: عمرة الجحفة ⁽²³¹⁾، وعمرته من العام المقبل، وعمرته من الجعرانة، وعمرته مع حجته، وحج حجة واحدة ⁽²³²⁾.
فإن قال قائل: فكيف تقبلون هذا عن ابن عباس ﵄، وقد رويتم عنه في الفصل الأول "أنّ رسول الله ﷺ تمتع؟ ".
قيل له: قد يجوز أن يكون رسول الله ﷺ أحرم في بدء أمره بعمرة، فمضى فيها متمتعا بها، ثم أحرم بحجة قبل طوافه، فكان في بدء أمره متمتعا، وفي آخره قارنا.
فأخبر ابن عباس ﵄ في الحديث الأول بتمتع رسول الله ﷺ لينفي قول من كره المتعة وأخبر في هذا الحديث الثاني لقرانه على ما كان صار إليه أمره بعد إحرامه بالحجة.
فثبت بذلك أن رسول الله ﷺ قد كان في حجة الوداع متمتعا بعد إحرامه بالعمرة إلى أن أحرم بالحجة، فصار بذلك قارنا.

#3458

3458
- Na ka treguar Fahd, ka thënë: Na ka treguar al-Nufayli, ka thënë: Na ka treguar Zuhayr bin Mu'awiyah, ka thënë: Na ka treguar Abu Ishaq, nga Mujahidi, i cili ka thënë: Ibn Umari u pyet: Sa herë ka kryer Umre i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)?
Ai tha: Dy herë. Atëherë Aisha tha: Ibn Umari e di mirë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka kryer tri Umre, përveç Umres që e bashkoi me Haxhin e tij ⁽²³³⁾.
Nëse dikush thotë: Si e pranoni këtë nga Aisha (r.a.)? Ndërkohë që keni transmetuar prej saj në fillim të këtij kapitulli atë që keni transmetuar rreth Ifradit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe Temettu-it të tij sipas asaj që keni përmendur?
I thuhet atij: Kjo tek ne - Allahu e di më së miri - është e ngjashme me atë që kemi saktësuar në hadithin e Ibn Abbasit (r.a.). Kështu që, ajo që Aisha (r.a.) dinte nga çështja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte se ai filloi duke hyrë në Ihram për Umre, dhe nuk e bashkoi atë në atë kohë me Haxhin, por vazhdoi me të me qëllimin për të kryer Haxhin në kohën e Haxhit, kështu që ai ishte Mutemetti' me të. Pastaj ai hyri në Ihram për Haxh si Mufrid në Ihramin e tij, pa filluar një Ihram të ri për Umre bashkë me të, kështu që me këtë ai u bë Karin i tij me Umren e tij të mëparshme. Ai ishte në Ihramin e tij në gjendje të ndryshme: në fillim ishte Mutemetti', pastaj u bë Muhrim për Haxh të cilin e veçoi në Ihramin e tij, kështu që ai iu bë i detyrueshëm bashkë me Umren që kishte kryer më parë, duke u bërë kështu në kuptimin e Karinit dhe Mutemetti-it. Aisha (r.a.) me përmendjen e Ifradit kishte për qëllim të kundërshtonte ata që transmetojnë se Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri në Ihram për të dyja njëkohësisht.

٣٤٥٨ - وقد حدثنا فهد، قال: ثنا النفيلي، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو إسحاق، عن مجاهد قال: سئل ابن عمر: كم اعتمر رسول الله ﷺ؟
فقال: مرتين فقالت عائشة: لقد علم ابن عمر أن رسول الله ﷺ قد اعتمر ثلاثا سوى عمرته التي قرنها بحجته ⁽²³³⁾.
فإن قال قائل: فكيف تقبلون مثل هذا عن عائشة عن ﵂؟ وقد رويتم عنها في أول هذا الباب ما قد رويتم من إفراد رسول الله ﷺ وتمتعه على ما ذكرتم؟.
قيل له: ذلك عندنا -والله أعلم- على نظير ما صححنا عليه حديث ابن عباس ﵄ فيكون ما علمت عائشة ﵂ من أمر رسول الله ﷺ أنه ابتدأ، فأحرم بعمرة، ولم يقرنها حينئذ بحجة، فمضى فيها على أن يحج في وقت الحج، فكان في ذلك متمتعا بها، ثم أحرم بحجة مفردة في إحرامه بها لم يبتدئ معها إحرامًا بعمرة، فصار بذلك قارنا لها إلى عمرته المتقدمة، فقد كان في إحرامه على أشياء مختلفة، كان في أوله متمتعا، ثم صار محرما بحجة أفردها في إحرامه، فلزمته مع العمرة التي قد كان قدّمها، فصار في معنى القارن والمتمتع وأرادت يعني عائشة ﵂ بذكرها الإفراد خلافا للذين يروون أن النبي ﷺ أهل بهما جميعا.

#3459

3459
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ujejne, nga
Ejub bin Musa, nga Nafiu, se Ibn Omeri doli nga Medina për në Mekë duke hyrë në ihram për Umre
nga frika e pengimit (el-hasr), pastaj tha: "Nuk është çështja e tyre (Haxhit dhe Umres) veçse një. Ju dëshmoj se unë ia kam obliguar
kësaj Umreje sime edhe Haxhin." Pastaj erdhi dhe bëri një tavaf të vetëm për të dyja,
dhe tha: "Kështu ka vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽²³⁴⁾."

٣٤٥٩ - وقد حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد قال: ثنا ابن عيينة، عن أيوب بن موسى، عن نافع، أن ابن عمر خرج من المدينة إلى مكة مهلا بالعمرة مخافة الحصر، ثم قال: ما شأنهما إلا واحدا أشهدكم أني قد أوجبت إلى عمرتي هذه حجة، ثم قدم فطاف لهما طوافا واحدا، وقال: هكذا فعل رسول الله ﷺ ⁽²³⁴⁾.

#3460

3460 - Na ka treguar Ahmed, i cili është djali i Davud bin Musait, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajd bin Kasib, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamed, nga Musa bin Ukbe, nga Nafiu, se Ibn Omeri (r.a.) dëshiroi të kryente haxhin në vitin kur El-Haxhaxhi zbriti kundër Ibn Ez-Zubejrit. Ai hyri në ihram për umre, e iu tha: "Njerëzit janë në luftë mes vete dhe ne kemi frikë se do të pengohesh nga Shtëpia (Qabeja)." Ai tha: "Vërtet, ju keni pasur shembullin më të mirë te i Dërguari i Allahut" [El-Ahzab: 21]. Ju bëj dëshmitarë se unë e kam bërë obligim haxhin bashkë me umren time. Kështu ai u nis duke bërë telbije për të dyja bashkë derisa arriti në Mekë. Ai bëri tavaf rreth Shtëpisë dhe mes Safasë e Merves dhe nuk shtoi asgjë më shumë se kjo. Nuk theri kurban, nuk e rroi kokën dhe nuk doli nga asgjë që i ishte ndaluar (në ihram) derisa erdhi dita e kurbanit, kur e rroi kokën dhe konsideroi se e kishte kryer tavafin e haxhit me atë tavafin e tij të parë. Pastaj tha: "Kështu ka vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)" ⁽²³⁵⁾.

٣٤٦٠ - وحدثنا أحمد هو ابن داود بن موسى قال: ثنا يعقوب بن حميد بن كاسب، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، عن موسى بن عقبة، عن نافع، أن ابن عمر ﵄ أراد الحج عام نزل الحجاج بابن الزبير، فأحرم بعمرة، فقيل له: إن الناس كائن بينهم قتال، وإنا نخاف أن نصد عن البيت، فقال ﴿لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾ [الأحزاب: ٢١]، أشهدكم أني قد أوجبت حجا مع عمرتي، فانطلق يهل بهما جميعا حتى قدم مكة، فطاف بالبيت وبين الصفا والمروة ولم يزد على ذلك، ولم ينحر، ولم يحلق، ولم يحل من شيء حرم عليه حتى يوم النحر فحلق ورأى أن قد قضى طواف الحج بطوافه ذلك الأول، ثم قال: هكذا صنع رسول الله ﷺ ⁽²³⁵⁾.

#3461

3461 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejth, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Nafiu, se Abdullah bin Omer deshi të bënte haxhin në vitin kur El-Haxhaxhi zbriti kundër Ibn ez-Zubejrit. Atij iu tha: "Njerëzit janë në luftë mes vete dhe ne kemi frikë se do të të pengojnë nga Shtëpia (Qabeja)." Ai tha: "Ju keni pasur një shembull të mirë te i Dërguari i Allahut." Atëherë do të veproj ashtu siç ka vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Unë ju dëshmoj se e kam bërë obligim haxhin bashkë me umren time. Pastaj doli derisa arriti në shpinën e Bejdasë dhe tha: "Çështja e haxhit dhe e umres nuk është veçse një. Ju dëshmoj se e kam bërë obligim haxhin bashkë me umren time." Ai mori me vete kurbanin që e kishte blerë në Kudejd. Vazhdoi duke bërë telbije për të dyja bashkë derisa arriti në Mekë. Bëri tavaf rreth Shtëpisë dhe mes Safasë e Marvasë, dhe nuk shtoi asgjë mbi këtë. Nuk theri kurban, nuk u rruajt, nuk i shkurtoi flokët dhe nuk doli nga asgjë që i ishte ndaluar (ihrami), derisa erdhi dita e kurbanit. Atëherë theri kurban, u rruajt dhe konsideroi se e kishte kryer tavafin e haxhit dhe të umres me tavafin e tij të parë. Kështu kishte vepruar edhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽²³⁶⁾.

Nëse dikush thotë: "Si e pranoni këtë nga Ibn Omeri (r.a.) kur keni transmetuar më parë se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka bërë temettu?", përgjigjja jonë për të në këtë është si përgjigjja jonë për të në hadithin e Ibn Abbasit dhe Aishes (r.anhuma).

٣٤٦١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، عن نافع، أن عبد الله بن عمر أراد الحج عام نزل الحجاج بابن الزبير فقيل له: إن الناس كائن بينهم قتال، وإنا نخاف أن يصدّوك عن البيت فقال: ﴿لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾، إذًا أصنع كما صنع رسول الله ﷺ، إني أشهدكم أني قد أوجبت حجا مع عمرتي، ثم خرج حتى إذا كان بظهر البيداء قال: ما شأن الحج والعمرة إلا واحدا، أشهدكم أني قد أوجبت حجا مع عمرتي، وأهدى هديا اشتراه بقديد، فانطلق يهل بهما جميعا حتى قدم مكة، فطاف بالبيت وبين الصفا والمروة، ولم يزد على ذلك، ولم ينحر، ولم يحلق، ولم يقصر، ولم يحلّ من شيء حرم عليه، حتى كان يوم النحر، فنحر، وحلق، ورأى أن قد قضى طواف الحج والعمرة بطوافه الأول، وكذلك فعله رسول الله ﷺ ⁽²³⁶⁾.
فإن قال قائل: فكيف تقبلون مثل هذا عن ابن عمر ﵄ وقد رويتم فيما تقدم أن النبي ﷺ تمتع فجوابنا له في ذلك مثل جوابنا له في حديث ابن عباس وعائشة ﵃.

#3462

3462 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hummani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Selam bin Harb, nga Saidi,
nga Katade, nga Mutarrif bin Abdullah bin Esh-Shikh-khir, nga Imran bin El-Husajn, se ai e ka dëgjuar
Pejgamberin (s.a.v.s.) duke bërë telbije për umre dhe haxh ⁽²³⁷⁾.
Nëse
dikush thotë: Ju keni transmetuar nga Imrani (r.a.) gjithashtu në atë që u përmend më parë në këtë kapitull se i Dërguari i Allahut
(s.a.v.s.) ka bërë temettu, atëherë si e pranoni prej tij se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë kiran? Përgjigjja jonë për këtë është e njëjtë me
përgjigjen tonë për hadithin e Ibn Abbasit (r.a.).

٣٤٦٢ - وقد حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا عبد السلام بن حرب، عن سعيد، عن قتادة، عن مطرف بن عبد الله بن الشخّير، عن عمران بن الحصين، أنه سمع النبي ﷺ يلبي بعمرة وحجة ⁽²³⁷⁾.
فإن قال قائل: فقد رويتم عن عمران ﵁ أيضا فيما تقدم من هذا الباب أن رسول الله ﷺ تمتع، فكيف تقبلون عنه أن رسول الله ﷺ قرن؟ فجوابنا له في ذلك مثل جوابنا في حديث ابن عباس ﵄.

#3463

3463 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Xhafer, nga Humajdi, nga Enesi, se Pejgamberi (s.a.v.s.) bëri telbije për umre dhe haxh dhe tha: "Lebejk bi umretin ue haxh-xhetin" ⁽²³⁸⁾.
Bekër bin Abdullah el-Muzeniu ia përmendi Ibn Omerit thënien e Enesit (r.a.), e ai tha: "Enesi është gabuar ⁽²³⁹⁾, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri ihram vetëm për haxh, dhe ne bëmë ihram bashkë me të. Kur arritëm në Mekë,
ai tha: 'Kush nuk ka kurban me vete, le të dalë nga ihrami'. Bekri tha: U ktheva te Enesi (r.a.) dhe e njoftova për thënien e Ibn Omerit (r.anhuma), por ai vazhdoi ta përmendte këtë derisa vdiq.

٣٤٦٣ - وقد حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا إسماعيل بن جعفر، عن حميد، عن أنس عن النبي ﷺ أنه لبي بعمرة وحجة وقال لبيك بعمرة وحجة ⁽²³⁸⁾.
فذكر بكر بن عبد الله المزني لابن عمر قول أنس ﵁، قال: وهل ⁽²³⁹⁾ أنس، إنما أهلّ رسول الله ﷺ بالحج، وأهللنا به معه، فلمّا قدمنا مكة
قال: "من لم يكن معه هدي فليحل" قال بكر: فرجعت إلى أنس ﵁ فأخبرته بقول ابن عمر ﵄ فلم يزل يذكر ذلك حتى مات.

#3464

3464
- Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije,
i cili ka thënë: Na ka treguar Humajdi, i cili ka thënë: Dhe më ka treguar Bekër bin Abdullahu, nga Enesi … ngjashëm me të. Bekri ka thënë:
Ia përmenda këtë Ibn Omerit, e ai tha: "A ka harruar Enesi (r.a.)? I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri telbije vetëm për Haxh, dhe ne bëmë telbije
për të ⁽²⁴⁰⁾."

٣٤٦٤ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا حميد، قال: وحدثني بكر بن عبد الله، عن أنس … مثله قال: بكر، فذكرت ذلك لابن عمر فقال: وهل أنس ﵁ إنما أهلّ رسول الله ﷺ بالحج، وأهللنا به ⁽²⁴⁰⁾.

#3465

3465 - Na ka treguar Husejni, i cili është i biri i Nasrit, e që ka thënë: Kam dëgjuar Jezid bin Harunin duke thënë: Na ka treguar Humejdi... dhe e përmendi të ngjashmen me zinxhirin e tij të transmetimit, dhe shtoi: Kur erdhi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), tha: "Kush nuk ka kurban me vete, le të dalë nga ihrami." Ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kishte kurban me vete, andaj nuk doli nga ihrami ⁽²⁴¹⁾.

٣٤٦٥ - حدثنا حسين هو ابن نصر قال: سمعت يزيد بن هارون، قال: أنا حميد … فذكر مثله بإسناده، وزاد فلما قدم رسول الله ﷺ قال: "من لم يكن معه هدي فليحلّ، وكان مع رسول الله ﷺ هدي فلم يحل" ⁽²⁴¹⁾.

#3466

3466 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Humajdi, nga Bekri, i cili ka thënë:
E njoftova Ibn Omerin për thënien e Enesit (r.a.), e ai tha: Enesi (r.a.) ka harruar. Kur u kthye, Bekri i tha Enesit: Ibn Omeri thotë se ti ke harruar. Ai tha: A nuk na konsideroni veçse fëmijë? Përkundrazi, e kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Lebejk me umre dhe haxh së bashku" ⁽²⁴²⁾.
A nuk e sheh se Ibn Omeri (r.a.) e ka kundërshtuar Enesin (r.a.) vetëm në thënien e tij: se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka hyrë në ihram për të dyja bashkë? Sipas Ibn Omerit, çështja ishte se Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri në ihram për haxh, pastaj e ktheu atë në umre pas kësaj, dhe i shtoi asaj haxhin, kështu që atëherë u bë kiran (bashkues). Ndërsa në fillim të ihramit të tij, sipas tij, ai ishte mufrid (vetëm për haxh).
Pastaj, transmetimet pas kësaj janë të njëpasnjëshme (teuatur) nga Enesi (r.a.) për hyrjen e Pejgamberit (s.a.v.s.) në të dyja bashkë.

٣٤٦٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن حميد، عن بكر قال: أخبرت ابن عمر بقول أنس، فقال: نسي أنس ﵁، فلما رجع قال بكر لأنس: إن ابن عمر يقول نسي، فقال: إن تعدونا إلا صبيانا، بل سمعت رسول الله ﷺ يقول: "لبيك بعمرة وحجة معا" ⁽²⁴²⁾.
أفلا ترى أن ابن عمر ﵄ إنما أنكر على أنس ﵁ قوله: إن رسول الله ﷺ أهل بهما جميعا؟، وإنما كان الأمر عند ابن عمر: أن النبي ﷺ أهل بحجة، ثم صيرها عمرة بعد ذلك، وأضاف إليها حجة، فصار حينئذ قارنا فأما في بدء إحرامه، فإنه كان عنده مفردا.
ثم قد تواترت الروايات بعد ذلك عن أنس ﵁ بدخول النبي ﷺ فيهما جميعا.

#3467

3467 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibbani, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ejubi, nga Ebu Kilabe, nga Enesi: Se Pejgamberi (s.a.v.s.), kur deveja e tij u ngrit me të në El-Bejda, i bashkoi të dyja ⁽²⁴³⁾.

٣٤٦٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا حبان، قال: ثنا وهيب، قال: ثنا أيوب، عن أبي قلابة، عن أنس: أن النبي ﷺ لما استوت به راحلته على البيداء جمع بينهما ⁽²⁴³⁾.

#3468

3468 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Abd Allah bin Bekr, nga Humejdi, nga Enesi (h)

dhe na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samed, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Kaza'ah, nga Enesi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) duke thënë: "Të përgjigjem Ty me Umre dhe Haxh" ⁽²⁴⁴⁾.

٣٤٦٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عبد الله بن بكر، عن حميد، عن أنس (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عبد الصمد، قال: ثنا شعبة، عن أبي قَزَعَة، عن أنس قال: سمعت النبي ﷺ يقول: "لبيك بعمرة وحجة" ⁽²⁴⁴⁾.

#3469

3469 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Shihabi, nga Ibn Ebi Lejla, nga Thabit el-Bunani, nga Enesi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtin ⁽²⁴⁵⁾.

٣٤٦٩ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا أبو شهاب، عن ابن أبي ليلى، عن ثابت البناني، عن أنس، عن النبي ﷺ … مثله ⁽²⁴⁵⁾.

#3470

3470 - Na ka treguar Muhamed b. Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Humajdi, nga Enesi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtin ⁽²⁴⁶⁾.

٣٤٧٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن حميد، عن أنس، عن النبي ﷺ … مثله ⁽²⁴⁶⁾.

#3471

3471 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Halidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Amri - ai është Er-Rakiu - nga Ejubi, nga Ebu Kilabe dhe Humejd bin Hilali, nga Enes bin Maliku, i cili ka thënë:
Isha i ulur prapa Ebu Talhas (në kafshë) dhe gjuri im prekte gjurin e Pejgamberit (s.a.v.s.). Ata vazhdonin t'i thërrisnin të dyja së bashku (duke bërë Telbijen), Haxhin dhe Umren ⁽²⁴⁷⁾.

٣٤٧١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عمرو بن خالد، قال: ثنا عبيد الله بن عمرو هو الرقي، عن أيوب، عن أبي قلابة وحميد بن هلال، عن أنس بن مالك قال: كنت ردف أبي طلحة وركبتي تمس ركبة النبي ﷺ، فلم يزالوا يصرخون بهما جميعا بالحج والعمرة ⁽²⁴⁷⁾.

#3472

3472 - Na ka treguar Ibn Marzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Asimi, nga Sufjani, nga Jahja bin Ebi Is'haku, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Enesin duke thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Të përgjigjem Ty (o Allah) me Umre dhe Haxh së bashku" ⁽²⁴⁸⁾.

٣٤٧٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن سفيان، عن يحيى بن أبي إسحاق، قال: سمعت أنسا يقول: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "لبيك بعمرة وحجة معا" ⁽²⁴⁸⁾.

#3473

3473 - Na ka treguar Abu Umayya, i cili ka thënë: Na ka treguar Amr bin Asim al-Kilabi (h)
ndërsa na ka treguar Sulejman bin Shuajb el-Kejsani, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Hasib, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Hemmam, nga Katade, nga Enesi (r.a.) i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kreu një Umre nga el-Xhuhfa ⁽²⁴⁹⁾, një Umre në vitin e ardhshëm, një Umre nga el-Xhi'rana, ku ndau plaçkën e luftës së Hunejnit, dhe një Umre bashkë me Haxhin e tij, dhe ai kreu vetëm një Haxh ⁽²⁵⁰⁾.

٣٤٧٣ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا عمرو بن عاصم الكلابي (ح)
وحدثنا سليمان بن شعيب الكيساني، قال: ثنا الخصيب، قالا: ثنا همام، عن قتادة، عن أنس ﵁ قال: اعتمر رسول الله ﷺ عمرة من الجحفة ⁽²⁴⁹⁾، وعمرة من العام المقبل، وعمرة من الجعرانة، حيث قسم غنائم حنين، وعمرة مع حجته، وحج حجة واحدة ⁽²⁵⁰⁾.

#3474

3474
- Na ka treguar Abu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasan bin Musa dhe Ibn Nufejl, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abu
Hejtheme, nga Abu Is'hak, nga Abu Esma, nga Enesi, i cili ka thënë: Dolëm duke thirrur për haxhin, e kur arritëm në Mekë, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëroi që ta bënim atë umre dhe tha: "Sikur të kisha ditur më parë atë që
di tani, do ta kisha bërë atë umre, por unë e kam sjellë kurbanin dhe i kam bashkuar haxhin dhe umren" ⁽²⁵¹⁾.
Abu Xhaferi ka thënë: Në këtë hadith, nga fjala e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), thuhet se ai i ka bashkuar haxhin dhe umren, e kjo dëshmon për vërtetësinë e fjalës së atij që ka njoftuar për veprimin e tij në përputhje me këtë.

٣٤٧٤ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا الحسن بن موسى وابن نفيل، قالا: ثنا أبو خيثمة، عن أبي إسحاق، عن أبي أسماء، عن أنس قال: خرجنا نصرخ بالحج فلما قدمنا مكة أمرنا رسول الله ﷺ أن نجعلها عمرة، وقال: "لو استقبلت من أمري ما استدبرت لجعلتها عمرة، ولكني سقت الهدي، وقرنت الحج والعمرة" ⁽²⁵¹⁾.
قال أبو جعفر: ففي هذا الحديث من قول رسول الله ﷺ أنه قرن الحج والعمرة، فقد دلّ ذلك على صحة قول من أخبر من فعله بما يوافق ذلك.

#3475

3475 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi (h)
dhe na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuejbi; që të dy kanë thënë: Na ka treguar Lejthi, nga Jezid bin Ebi Habibi, nga Eslem Ebu Imrani, i cili ka thënë: Kam kryer haxhin me zotërinjtë e mi, hyra te Umm Selemeja dhe e dëgjova atë duke thënë: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Filloni me telbije, o familja e Muhamedit, për umre brenda haxhit!" ⁽²⁵²⁾. Edhe kjo është gjithashtu si ajo.

٣٤٧٥ - وقد حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف (ح)
وحدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب، قالا: ثنا الليث، عن يزيد بن أبي حبيب، عن أسلم أبي عمران، أنه قال: حججت مع موالي، فدخلت على أم سلمة، فسمعتها تقول: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "أهلوا يا آل محمد! بعمرة في حجة" ⁽²⁵²⁾. وهذا أيضا مثل ذلك.

#3476

3476 - Na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na kanë treguar Ebu Halidi dhe Ebu Muaviu (h)
na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Omer bin Hafsi, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, të gjithë këta nga El-Haxhaxhi, nga El-Hasen bin Sa'di, nga Ibn Abbasi, nga Ebu Talha (r.a.), se Pejgamberi (s.a.v.s.) i ka bashkuar haxhin dhe umren ⁽²⁵³⁾.

٣٤٧٦ - وقد حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا أبو خالد، وأبو معاوية (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا عمر بن حفص، قال: ثنا أبي، قالوا جميعا عن الحجاج، عن الحسن بن سعد، عن ابن عباس عن أبي طلحة ﵃، أن النبي ﷺ قرن بين الحج والعمرة ⁽²⁵³⁾.

#3477

3477 - Na ka treguar Abu Bakra dhe Ali bin Ma'bad, kanë thënë: Na ka treguar Makki bin Ibrahim, ka thënë: Na ka treguar Dawud bin Yazid al-Awdi, ka thënë: Kam dëgjuar Abd al-Malik bin Maysara al-Zarrad, ka thënë: Kam dëgjuar al-Nazzal bin Sabra duke thënë: Kam dëgjuar Suraqa bin Malik bin Ju'shum duke thënë: Kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)
duke thënë: "Umreja ka hyrë në Haxh deri në Ditën e Kiametit", tha: Dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri kiran në Haxhin e Lamtumirës ⁽²⁵⁴⁾.

Ata kanë pasur mospajtime rreth të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) lidhur me ihramin e tij në Haxhin e Lamtumirës se si ishte, dhe kanë thënë: Ajo që kemi transmetuar dhe kanë debatuar për këtë sipas asaj që kemi përmendur, dhe dija jonë ka përfshirë se ai nuk ishte veçse në njërën nga ato tri pozita: ose mutamatti', ose mufrid, ose qarin, prandaj është më mirë për ne të shohim kuptimet e këtyre transmetimeve dhe t'i zbulojmë ato, që të dimë se nga erdhi mospajtimi i tyre në to, dhe të kuptojmë nga kjo se si ishte ihrami i tij (s.a.v.s.), kështu që e shqyrtuam këtë.

Gjetëm se ata që thonë: Ai bëri ifrad, thonë: Ihrami i tij ishte për Haxh si mufrid, dhe para kësaj nuk kishte pasur ihram për tjetër gjë.

Të tjerët thanë: Përkundrazi, para ihramit të tij për atë Haxh kishte pasur ihram për Umre, pastaj i shtoi asaj këtë Haxh, kështu thonë ata që thanë: Ai bëri kiran. Xhabiri (r.a.) ka njoftuar në hadithin e tij, dhe ai është një nga ata që thanë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri ifrad, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri në ihram për Haxh kur deveja e tij u ngrit në el-Bejda, ndërsa Ibn Umari tha: Pranë xhamisë.

Ai gjithashtu është nga ata që thanë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri ifrad për Haxh në fillim të ihramit të tij, kështu që fillimi i ihramit të tij (a.s.) sipas Ibn Umarit dhe Xhabirit (r.a.) ishte pas daljes së tij nga xhamia.

Ne kemi vërtetuar prej tij në atë që ka kaluar në këtë libër tonin se ai kishte hyrë në ihram pas namazit në xhami, kështu që ka mundësi që ata që thanë: Ai bëri kiran, ta kenë dëgjuar telbijen e tij në xhami për Umre, pastaj kanë dëgjuar pas kësaj telbijen e tij tjetër jashtë xhamisë posaçërisht për Haxh, kështu që e morën vesh se ai bëri kiran. Ndërsa ata që thanë: Ai bëri ifrad, e dëgjuan kur bëri telbije posaçërisht për Haxh, dhe nuk e kishin dëgjuar telbijen e tij para kësaj për Umre, kështu që thanë: Ai bëri ifrad. Gjithashtu, një grup njerëzish e dëgjuan kur bëri telbije në xhami për Umre, dhe nuk e dëgjuan telbijen e tij pas daljes prej saj për Haxh, pastaj e panë atë pas kësaj duke bërë atë që bën haxhiu, si qëndrimi në Arafat e të ngjashme, dhe kjo sipas tyre ishte pas daljes së tij nga Umreja, kështu që thanë: Ai bëri temettu. Çdo grup transmetoi atë që dinte, dhe gjithçka që dinin ata që thanë: Ai bëri ifrad, dhe ajo që dinin ata që thanë: Ai bëri temettu, përfshihet në atë që dinin ata që thanë: Ai bëri kiran, sepse ata njoftuan për telbijen e tij për Umre, pastaj për telbijen e tij për Haxh menjëherë pas saj, kështu që ajo që ata ndoqën dhe transmetuan është më parësore se ajo që ndoqën dhe transmetuan ata që i kundërshtuan.

Pastaj, pas kësaj kemi gjetur se veprimet e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) tregojnë se ai kishte qenë qarin, dhe kjo sepse nuk ka mospajtim rreth tij (a.s.) se kur erdhi në Mekë, i urdhëroi shokët e tij që të dalin nga ihrami (të bëjnë tehallul), përveç atij që kishte sjellë kurban (hedj) me vete, ndërsa ai vetë mbeti në ihramin e tij dhe nuk doli prej tij veçse në kohën kur haxhiu del nga haxhi i tij. Ai tha: "Sikur t'i kthehesha asaj që lashë pas, nuk do ta kisha sjellë kurbanin dhe do ta kisha bërë Umre, prandaj kush nuk ka kurban me vete, le të dalë nga ihrami dhe ta bëjë atë Umre", kështu e ka treguar Xhabir bin Abdullah (r.a.)
prej tij, dhe ai është nga ata që thonë: Ai bëri ifrad, dhe ne do ta përmendim këtë dhe atë që është transmetuar rreth saj në kapitullin e anulimit të Haxhit, në dashtë Allahu i Madhëruar.

Sikur ai ihram i tij të kishte qenë për Haxh, kurbani i tij që solli do të ishte vullnetar (tetawwu'), dhe kurbani vullnetar nuk e pengon daljen nga ihrami që bën njeriu kur nuk ka kurban me vete. Gjykimi i tij (a.s.), edhe pse kishte sjellë kurban, do të ishte si gjykimi i atij që nuk ka sjellë kurban, sepse ai nuk u nis për të bërë temettu që ai kurban të ishte për temettu, gjë që do ta pengonte nga dalja nga ihrami të cilën do ta bënte sikur të mos kishte sjellë kurban. A nuk e sheh se një njeri, sikur të nisej duke dashur temettu-në dhe të hynte në ihram për Umre, kur të bënte tavafin për të, sa'jin dhe rruajtjen e kokës, do të dilte nga ihrami, dhe sikur të kishte sjellë kurban për temettu-në e tij, nuk do të dilte nga ihrami deri në Ditën e Kurbanit, ndërsa po të sillte kurban vullnetar, do të dilte nga ihrami para Ditës së Kurbanit pas përfundimit të Umres.

Kështu u vërtetua me këtë se kurbani i Pejgamberit (s.a.v.s.), meqenëse e pengoi atë nga dalja nga ihrami dhe e bëri të detyrueshëm qëndrimin e tij në ihram deri në Ditën e Kurbanit, tregon se gjykimi i tij është ndryshe nga gjykimi i kurbanit vullnetar. Me këtë u hodh poshtë thënia e atij që tha: Ai ishte mufrid. Ne kemi përmendur më parë në këtë kapitull nga Hafsa se ajo i tha të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): Çfarë kanë njerëzit që dolën nga ihrami, ndërsa ti nuk dole nga Umreja jote? Ai tha: "Unë i kam vënë shenjën kurbanit tim dhe i kam lyer flokët (për t'i mbledhur), kështu që nuk dal nga ihrami derisa të bëj kurbanin."

Kjo tregon atë që përmendëm, dhe se ai kurban ishte kurban për shkak të Umres me të cilën synohej qirani ose temettu-ja. Ne e shqyrtuam këtë, dhe ja, hadithi i Hafsës (r.a.) ka treguar se kjo thënie e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte në Mekë, sepse kjo ndodhi pasi njerëzit kishin dalë nga ihrami.

Mund të jetë që Pejgamberi (s.a.v.s.) të ketë bërë tavaf para kësaj, ose të mos ketë bërë tavaf. Nëse ai kishte bërë tavaf para kësaj, pastaj hyri në ihram për Haxh më pas, atëherë ai ishte mutamatti', dhe nuk ishte qarin, sepse ai hyri në ihram për Haxh pas përfundimit të tavafit të Umres. E nëse nuk kishte bërë tavaf para kësaj derisa hyri në ihram për Haxh, atëherë ai ishte qarin, sepse Haxhi iu bë i detyrueshëm para tavafit të tij për Umre. Meqenëse kjo mbart atë që përmendëm, gjëja më e mirë për ne ishte t'i interpretonim këto transmetime sipas asaj që ato pajtohen, jo sipas asaj që ato kundërshtohen. Nga Aliu bin Ebi Talib, Ibn Abbasi, Imran bin Husajni dhe Aisha (r.a.) kemi transmetuar se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri temettu, dhe kemi transmetuar prej tyre se ai bëri kiran. Nga thënia e tij është vërtetuar ajo që tregon se ai erdhi në Mekë dhe nuk kishte hyrë në ihram për Haxh para kësaj. Nëse e konsiderojmë se ihrami i tij për Haxh ishte para tavafit për Umre, vërtetohen të dy hadithet së bashku, kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kishte qenë mutamatti' derisa hyri në ihram për Haxh, kështu që u bë qarin. E nëse e konsiderojmë se ihrami i tij për Haxh ishte pas tavafit të tij për Umre, e konsiderojmë atë mutamatti' dhe mohojmë që të ketë qenë qarin. Kështu e bëmë atë mutamatti' në një gjendje dhe qarin në një gjendje tjetër, dhe me këtë u vërtetua se tavafi i tij për Umre era pas ihramit të tij për Haxh, dhe kështu u vërtetua se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Haxhin e Lamtumirës kishte qenë qarin.

Atëherë dikush tha, nga ata që e urrejnë qiranin dhe temettu-në për ata që i pëlqejnë ato: Ju argumentuat kundër nesh me fjalën e Allahut të Madhëruar: ﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [el-Bekare: 196] për lejueshmërinë e temettu-së, por kjo nuk është ashtu, sepse interpretimi i këtij ajeti është ai që është transmetuar nga Abdullah bin ez-Zubejri në interpretimin e tij.

٣٤٧٧ - حدثنا أبو بكرة وعلي بن معبد، قالا: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا داود بن يزيد الأودي، قال: سمعت عبد الملك بن ميسرة الزراد، قال: سمعت النزال بن سبرة يقول: سمعت سراقة بن مالك بن جعشم يقول: سمعت رسول الله ﷺ
يقول: "دخلت العمرة في الحج إلى يوم القيامة"، قال: وقرن رسول الله ﷺ في حجة الوداع ⁽²⁵⁴⁾.
فقد اختلفوا عن النبي ﷺ في إحرامه في حجة الوداع ما كان، فقالوا: ما روينا وتنازعوا في ذلك على ما قد ذكرنا، وقد أحاط علمنا أنه لم يكن إلا على إحدى تلك المنازل الثلاث، إما متمتع، وإما مفرد، وإما قارن، فأولى بنا أن ننظر إلى معاني هذه الآثار ونكشفها، لنعلم من أين جاء اختلافهم فيها، ونقف من ذلك على إحرامه ﷺ ما كان، فاعتبرنا ذلك.
فوجدنا الذين يقولون: إنّه أفرد، يقولون: كان إحرامه بالحج مفردا لم يكن منه قبل ذلك إحرام بغيره.
وقال آخرون: بل قد كان قبل إحرامه بتلك الحجة إحرام بعمرة، ثم أضاف إليها هذه الحجة، هكذا يقول الذين قالوا: قرن، وقد أخبر جابر ﵁ في حديثه، وهو أحد الذين قالوا: إن النبي ﷺ أفرد، أن رسول الله ﷺ أحرم بالحجة حين استوت به ناقته على البيداء، وقال ابن عمر: من عند المسجد.
وهو أيضا ممن قال: إن رسول الله ﷺ أفرد بالحج في أول إحرامه، فكان بدء إحرامه ﵇ عند ابن عمر، وجابر ﵃ بعد خروجه من المسجد.
وقد ثبتنا عنه فيما تقدم من كتابنا هذا أنه قد كان أحرم في دبر الصلاة في المسجد، فيحتمل أن يكون الذين قالوا: قرن، سمعوا تلبيته في المسجد بالعمرة، ثم سمعوا بعد ذلك تلبيته الأخرى خارجا من المسجد بالحج خاصة، فعلموا أنه قرن، وسمعه الذين قالوا: إنه أفرد وقد لبى بالحج خاصة، ولم يكونوا سمعوا تلبيته قبل ذلك بالعمرة، فقالوا: أفرد. وسمعه قوم أيضا وقد لبى في المسجد بالعمرة، ولم يسمعوا تلبيته بعد خروجه منه بالحج، ثم رأوه بعد ذلك يفعل ما يفعل الحاج من الوقوف بعرفة وما أشبه ذلك، وكان ذلك عندهم بعد خروجه من العمرة، فقالوا: تمتع فروى كل قوم ما علموا، وقد دخل جميع ما علمه الذين قالوا: إنه أفرد، وما علمه الذين قالوا: إنه تمتع فيما علم الذين قالوا: إنه قرن، لأنهم أخبروا عن تلبيته بالعمرة، ثم عن تلبيته بالحجة بعقب ذلك، فصار ما ذهبوا إليه من ذلك، وما رووا أولى مما ذهب إليه من خالفهم وما رووا.
ثم قد وجدنا بعد ذلك أفعال رسول الله ﷺ تدل على أنه قد كان قارنا، وذلك أنه ﵇ لا يختلف عنه أنه لما قدم مكة أمر أصحابه أن يحلوا إلا من كان ساق منهم هديا، وثبت هو على إحرامه، فلم يحل منه إلا في وقت ما يحل الحاج من حجه؟ وقال: "لو استقبلت من أمري ما استدبرت، ما سُقْت الهدي ولجعلتها عمرة، فمن كان ليس معه هدي فليحل وليجعلها عمرة"، هكذا حكاه عنه جابر بن عبد الله
﵄، وهو ممّن يقول: إنه أفرد، وسنذكر ذلك وما روي فيه في باب فسخ الحج إن شاء الله تعالى.
فلو كان إحرامه ذلك كان بحجة لكان هديه الذي ساقه تطوعا، فهدي التطوع لا يمنع من الإحلال الذي يحله الرجل إذا لم يكن معه هدي، ولكان حكمه ﵇ وإن كان قد ساق هديا كحكم من لم يسُق هديا، لأنه لم يخرج على أن يتمتع فيكون ذلك الهدي للمتعة، فيمنعه من الإحلال الذي كان يحلّه لو لم يسق هديا، ألا ترى أن رجلا لو خرج يريد التمتع فأحرم بعمرة، أنه إذا طاف لها، وسعى، وحلق حل منها، ولو كان ساق هديا لمتعته لم يحل حتى يوم النحر، ولو ساق هديا تطوعا حل قبل يوم النحر بعد فراغه من العمرة.
فثبت بذلك أن هدي النبي ﷺ لما كان قد منعه من الإحلال، وأوجب ثبوته على الإحرام إلى يوم النحر، أن حكمه غير حكم هدي التطوع، فانتفى بذلك قول من قال: إنه كان مفردا، وقد ذكرنا فيما تقدم من هذا الباب عن حفصة أنها قالت لرسول الله ﷺ: ما شأن الناس حلّوا، ولم تحل أنت من عمرتك؟ فقال: إني قلدت هديي، ولبّدت رأسي، فلا أحل حتى أنحر.
فدل ذلك على ما ذكرنا، وعلى أن ذلك الهدي كان هديا بسبب عمرة يراد بها قران أو متعة، فنظرنا في ذلك، فإذا حفصة ﵂ قد دل حديثها هذا على أن ذلك القول من رسول الله ﷺ، كان بمكة لأنه كان منه بعدما حل الناس.
وقد يجوز أن يكون النبي ﷺ قد طاف قبل ذلك، أو لم يطف، فإن كان قد طاف قبل ذلك ثم أحرم بالحجة من بعد، فإنما كان متمتعا، ولم يكن قارنا، لأنه إنما أحرم بالحجة بعد فراغه من طواف العمرة، وإن لم يكن طاف قبل ذلك حتى أحرم بالحجة، فقد كان قارنا لأنه قد لزمته الحجة قبل طوافه للعمرة، فلما احتمل ذلك ما ذكرنا، كان أولى الأشياء بنا أن نحمل هذه الآثار على ما فيه اتفاقها، لا على ما فيه تضادها وكان علي بن أبي طالب وابن عباس وعمران بن حصين، وعائشة ﵃ قد روينا عنهم أن رسول الله ﷺ تمتع، وروينا عنهم أنه قرن، وقد ثبت من قوله، ما يدل على أنه قدم مكة، ولم يكن أحرم بالحج قبل ذلك، فإن جعلنا إحرامه بالحجة كان قبل الطواف للعمرة ثبت الحديثان جميعا، فكان رسول الله ﷺ قد كان متمتعا إلى أن أحرم بالحجة، فصار قارنا، وإن جعلنا إحرامه بالحجة كان بعد طوافه للعمرة جعلناه متمتعا، ونفينا أن يكون قارنا، فجعلناه متمتعا في حال، وقارنًا في حال فثبت بذلك أن طوافه للعمرة كان بعد إحرامه بالحجة، فثبت بذلك أن رسول الله ﷺ قد كان في حجة الوداع قارنًا.
فقال قائل: ممن كره القرآن والتمتع لمن استحبهما: اعتللتم علينا بقول الله ﷿ ﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [البقرة: ١٩٦] في إباحة المتعة، وليس ذلك كذلك، وإنما تأويل هذه الآية ما روي عن عبد الله بن الزبير في تأويلها.

#3478

3478
- Na kanë treguar Muhamed bin el-Haxhaxh dhe Nasr bin Merzuk, të cilët kanë thënë: Na ka treguar el-Hasib bin Nasih, i cili ka thënë:
Na ka treguar Vuhejb bin Halid, nga Is'hak bin Suvejd, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Abdullah bin ez-Zubejrin (r.a.) duke mbajtur hytbe e duke thënë: O ju njerëz! Vërtet, pasha Allahun, Temetu-ja me umre deri në haxh nuk është ashtu siç po bëni ju, por Temetu-ja me umre deri në haxh është që njeriu të niset si haxhi, por ta pengojë armiku, ose sëmundja, ose ndonjë arsye tjetër e vlefshme, derisa të kalojnë ditët e haxhit. Atëherë ai vjen te Shtëpia, bën tavaf rreth saj shtatë herë, bën sa'jin midis Safasë dhe Mervasë, dhe përfiton nga lirimi i tij deri në vitin e ardhshëm, kur kryen haxhin dhe therr kurban ⁽²⁵⁵⁾.

٣٤٧٨ - ما حدثنا محمد بن الحجاج ونصر بن مرزوق، قالا: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا وهيب بن خالد، عن إسحاق بن سُويد قال: سمعت عبد الله بن الزبير رضي
الله عنهما وهو يخطب يقول: يا أيها الناس، ألا إنه والله ما التمتع بالعمرة إلى الحج كما تصنعون، ولكن التمتع بالعمرة إلى الحج أن يخرج الرجل حاجا، فيحبسه عدو، أو مرض، أو أمر يعذر به، حتى تذهب أيام الحج فيأتي البيت فيطوف به سبعا، ويسعى بين الصفا والمروة، ويتمتع بحله إلى العام المقبل، فيحج ويهدي ⁽²⁵⁵⁾.

#3479

3479 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Is'hak bin Suvejdi ... dhe e përmendi të ngjashmen me të ⁽²⁵⁶⁾.
Ata thanë: Ky është interpretimi i këtij ajeti. Atyre u thuhet: Edhe nëse do të ishte e nevojshme që interpretimi i tij të ishte i tillë për shkak të fjalës së Ibn ez-Zubejrit (r.a.), atëherë interpretimi i tij ka më shumë gjasa të mos jetë i tillë, për shkak të asaj që kemi transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe nga shokët e tij pas tij, si Omeri dhe Aliu (r.a.), dhe ata që kemi përmendur bashkë me ta më parë në këtë kapitull.

٣٤٧٩ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا إسحاق بن سويد … فذكر نحوه ⁽²⁵⁶⁾.
قالوا: فهذا تأويل هذه الآية، قيل لهم: لئن وجب أن يكون تأويلها كذلك لقول ابن الزبير ﵄، فإن تأويلها أحرى أن لا يكون كذلك، لما رُوِيناه عن رسول الله ﷺ، وعن أصحابه من بعده، مثل عمر، وعلي ﵄ ومن ذكرنا معهم فيما تقدم من هذا الباب.

#3480

3480 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Mensuri, nga Ibrahimi ose Malik b. el-Harithi, nga Ebu Nasri, i cili ka thënë: Hyra në ihram për haxh, pastaj e takova Aliun (r.a.) dhe i thashë: Unë kam hyrë në ihram
për haxh, a mund t'i bashkëngjis edhe umren? Ai tha: Jo, po të kishit hyrë në ihram për umre, e pastaj të dëshironit t'i shtonit haxhin, do të mund ta bënit këtë ⁽²⁵⁷⁾.

٣٤٨٠ - وقد حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان عن منصور عن إبراهيم، أو مالك بن الحارث، عن أبي نصر قال: أهللت بالحج، فأدركت عليا ﵁ فقلت: إني أهللت
بالحج، أفأستطيع أن أضم إليه عمرة؟ فقال: لا، لو كنت أهللت بالعمرة، ثم أردت أن تضيف إليها الحج، فعلت ⁽²⁵⁷⁾.

#3481

3481 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Jezid bin Ebi Zijadi, nga Ali bin Husejni, nga Mervan bin el-Hakemi, i cili ka thënë: Ishim me Uthman bin Afanin (r.a.) dhe dëgjuam një burrë duke thirrur për haxh dhe umre. Uthmani (r.a.) tha: "Kush është ky?" Thanë: "Aliu (r.a.)", dhe ai heshti ⁽²⁵⁸⁾.

٣٤٨١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن يزيد بن أبي زياد، عن علي بن حسين، عن مروان بن الحكم، قال: كنا مع عثمان بن عفان ﵁ فسمعنا رجلا يهتف بالحج والعمرة، فقال عثمان ﵁: من هذا؟ قالوا: علي ﵁ فسكت ⁽²⁵⁸⁾.

#3482

3482
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, nga Katadeja, nga
Xhurej bin Kulejbi dhe Abdullah bin Shekiku, se Othmani (r.a.) mbajti hytbe dhe e ndaloi Temetu-në, kështu që u ngrit
Aliu (r.a.) dhe bëri telbije për të dyja, ndërsa Othmani (r.a.) e kundërshtoi këtë. Atëherë Aliu (r.a.) i tha: "Vërtet, më i miri prej nesh në këtë
çështje është ai që e ndjek atë më me përpikëri" ⁽²⁵⁹⁾.

٣٤٨٢ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا همام، عن قتادة، عن جري بن كُلَيب، وعبد الله بن شقيق، أن عثمان ﵁ خطب، فنهى عن المتعة، فقام علي ﵁ فلبى بهما، فأنكر عثمان ﵁ ذلك، فقال له علي ﵁: إن أفضلنا في هذا الأمر أشدنا اتباعا له ⁽²⁵⁹⁾.

#3483

3483
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushejmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bishri,
nga Sulejman el-Jeshkuri, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Sikur të kisha hyrë në ihram për Haxh dhe Umre, do të kisha bërë
një tavaf të vetëm për të dyja dhe do të kisha qenë dhurues i kurbanit (hedjit) ⁽²⁶⁰⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Këta që përmendëm nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.),
e kanë drejtuar interpretimin e fjalës së Allahut të Madhëruar
﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [el-Bekare: 196] drejt asaj që bie në kundërshtim me atë që e ka drejtuar Abdullah bin ez-Zubejri, dhe ai
është interpretimi më i saktë nga të dy sipas nesh - e Allahu e di më mirë -.
Sepse në ajet ka diçka që tregon për pasaktësinë e interpretimit
të Ibn ez-Zubejrit, sepse Allahu i Madhëruar ka thënë: ﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ﴾ [el-Bekare: 196] dhe agjërimi
gjatë Haxhit nuk mund të jetë pas kalimit të Haxhit, por ai është para kalimit të tij, pastaj Ai ka thënë: ﴿وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ
عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ﴾ [el-Bekare: 196] kështu që Allahu i Madhëruar e bëri Temetu-un dhe e bëri
obligim në të atë që e bëri obligim për atë që e vepron atë, nëse familja e tij nuk janë banorë të Mesxhidul Haramit.
Dhe
umeti ka rënë në ujdi se ai që e ka familjen banore të Mesxhidul Haramit, ose jo banore të
Mesxhidul Haramit, e i kalon Haxhi, gjykimi për të dhe gjykimi për të tjerët është i njëjtë, dhe se gjendja e tij me praninë e familjes së tij
në Mesxhidul Haram nuk ndryshon nga gjendja e tij me largësinë e tyre nga Mesxhidul Harami.
Kështu u vërtetua me këtë se
Temetu-u që Allahu i Madhëruar ka përmendur në këtë ajet është ai në të cilin ndahet ai që e ka familjen
pranë Mesxhidul Haramit dhe ai që e ka familjen jo pranë Mesxhidul Haramit, dhe kjo është në Temetu-un e Umres
deri në Haxh, të cilin e urren kundërshtari ynë.
Dhe Abdullah bin Abbasi ka transmetuar lidhur me këtë nga Pejgamberi (s.a.v.s.).

٣٤٨٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا هشيم، قال: ثنا أبو بشر، عن سليمان اليشكري عن جابر بن عبد الله قال: لو أهللت بالحج والعمرة طفت لهما طوافا واحدا، ولكنت مهديا ⁽²⁶⁰⁾.
قال أبو جعفر: فهذا من ذكرنا من أصحاب رسول الله ﷺ، قد صرف تأويل قول الله ﷿ ﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [البقرة: ١٩٦] إلى خلاف ما صرفه إليه عبد الله بن الزبير، وهو أصح التأويلين عندنا -والله أعلم-.
لأن في الآية ما يدل على فساد تأويل ابن الزبير، لأن الله ﷿ قال: ﴿فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ﴾ [البقرة: ١٩٦] والصيام في الحج، لا يكون بعد فوت الحج، ولكنه قبل فوته ثم قال: ﴿وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ﴾ [البقرة: ١٩٦] فكان الله ﷿ إنما جعل المتعة، وأوجب فيها ما أوجب على من فَعلها إذا لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام.
وقد أجمعت الأمة أنّ من كان أهله حاضري المسجد الحرام، أو غير حاضري المسجد الحرام، ففاته الحج أن حكمه في ذلك وحكم غيره سواء، وأن حاله بحضور أهله المسجد الحرام لا يخالف حاله ببعدهم عن المسجد الحرام.
فثبت بذلك أنّ المتعة التي ذكرها الله ﷿ في هذه الآية هي التي يفترق فيها من كان أهله بحضرة المسجد الحرام، ومن كان أهله بغير حضرة المسجد الحرام، وذلك في التمتع بالعمرة إلى الحج التي كرهها مخالفنا.
وقد روى عبد الله بن عباس في ذلك، عن النبي ﷺ.

#3484

3484
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar El-Mu'ala bin Esed, ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Abdullah bin Tavus, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: Ata (njerëzit në injorancë) mendonin se Umreja në muajt e Haxhit ishte nga mëkatet më të mëdha. Ata e quanin Muharremin 'Sefer' dhe thoshin: "Kur të shërohet shpina (e devesë), të fshihen gjurmët dhe të kalojë muaji Sefer, lejohet Umreja për atë që dëshiron ta bëjë." I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij mbërritën në mëngjesin e ditës së katërt (të Dhul-Hixhes) duke bërë telbije për Haxh. Ai i urdhëroi ata që ta kthenin atë në Umre. Ata thanë: "O i Dërguari i Allahut! Çfarë lloj lirimi (nga ihrami)?" Ai tha: "Lirim i plotë" ⁽²⁶¹⁾.
Ky është Ibn Abbasi (r.a.) që ka njoftuar se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e anuloi Haxhin për Umre, që t'u mësonte njerëzve të kundërtën e asaj që ata urrenin në xhahilijet, dhe që ta dinin se Umreja në muajt e Haxhit është e lejuar, ashtu siç është në muajt e tjerë përveç muajve të Haxhit.
Nëse dikush thotë: Me këtë është vërtetuar nga Ibn Abbasi (r.a.) se ihrami i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte vetëm për Haxh (Ifrad), kështu që kjo bie ndesh me atë që keni transmetuar prej tij për Temetu-un dhe Kiran-in e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).
I thuhet atij: Nuk ka në këtë kundërshtim me atë, sepse mund të jetë që ihrami i tij fillimisht ishte për Haxh derisa mbërriti në Mekë, pastaj e anuloi atë me Umre, pastaj qëndroi në të si Umre, dhe kishte vendosur që pas saj të hynte në ihram për Haxh, kështu që në këtë ishte 'mutemetti' (kryes i Temetu-it). Pastaj nuk bëri tavaf për Umre derisa hyri në ihram për Haxh, kështu që me këtë u bë 'karin' (kryes i Kiran-it). Këto janë aspektet e haditheve të Ibn Abbasit (r.a.) që janë vërtetuar dhe harmonizuar, mbi Kiran-in që paraprihej nga Temetu-i dhe Ifradi, kështu që nuk ka kundërthënie. Përveçse në fjalën e tij: "Sikur të mos kisha sjellë kurbanin (hedjin), do të isha liruar (nga ihrami) ashtu siç u liruan shokët e mi", ka argument se sjellja e kurbanit ishte në kohën kur ai kishte hyrë në ihram për Umre, duke synuar me të Temetu-un deri në Haxh. Sepse, po të mos e kishte bërë këtë, kurbani i tij do të ishte vullnetar (tetavu'), dhe kurbani vullnetar nuk e pengon lirimin nga ihrami që do të ndodhte po të mos ishte kurbani.
Kjo tregon se ihrami i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ishte fillimisht për Umre, pastaj e pasoi atë me Haxh sipas mënyrës që përmendëm më parë në këtë kapitull.
Dhe kur u vërtetua me atë që përshkruam lejueshmëria e Umres në muajt e Haxhit, deshtëm të shohim: A ishte kurbani i obliguar në Kiran për shkak të ndonjë mangësie që ka hyrë në Umre ose në Haxh kur ato bashkohen, apo jo? Pamë se nga ai kurban hahet, dhe po ashtu i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) veproi kështu.

٣٤٨٤ - ما قد حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا المعلى بن أسد، قال: ثنا وهيب، عن عبد الله بن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس قال: كانوا يرون أن العمرة في أشهر الحج من أفجر الفجور، وكانوا يسمون المحرم صَفَرا، ويقولون: إذا برأ الدبر، وعفا الأثر، وانسلخ صفر حلت العمرة لمن اعتَمر، فقدم رسول الله ﷺ وأصحابه صبيحة رابعة وهم ملبون بالحج، فأمرهم أن يجعلوها عمرة، قالوا: يا رسول الله! أي حل نحل؟ قال: الحل كله ⁽²⁶¹⁾.
فهذا ابن عباس ﵄ قد أخبر أن رسول الله ﷺ إنما فسخ الحج إلى العمرة، ليعلم الناس خلاف ما كانوا يكرهون في الجاهلية، وليعلموا أن العمرة في أشهر الحج مباحة، كهي في غير أشهر الحج.
فإن قال قائل: فقد ثبت بهذا عن ابن عباس ﵄ أن إحرام رسول الله ﷺ إنما كان بحجة مفردة، فقد خالف هذا ما رويتم عنه من تمتع رسول الله ﷺ وقرانه.
قيل له: ما في هذا خلاف لذلك، لأنه قد يجوز أن يكون إحرامه أولا كان بحجة حتى قدم مكة، ففسخ ذلك بعمرة، ثم أقام عليها على أنها عمرة، وقد عزم أن يحرم بعدها بحجة، وكان في ذلك متمتعا، ثم لم يطف للعمرة حتى أحرم بالحجة، فصار بذلك قارنًا فهذه وجوه أحاديث ابن عباس ﵄ قد صحت والتأمت، على القران الذي كان قبله التمتع والإفراد، فلم تتضاد إلا أنّ في قوله: "لولا أني سُقت الهدي لحللت كما حلّ أصحابي"، دليل على أن سياقة الهدي قد كانت في وقت أحرم فيه بعمرة، يريد بها التمتع إلى الحجة، لأنه لو لم يكن فعل ذلك، لكان هديه ذلك تطوعا، والتطوع من الهدي غير مانع من الإحلال الذي يكون لو لم يكن الهدي.
فدل ذلك على أن إحرام رسول الله ﷺ كان أولا بعمرة، ثم أتبعها حجة على السبيل الذي ذكرنا فيما تقدم من هذا الباب.
ولما ثبت بما وصفنا إباحة العمرة في أشهر الحج أردنا أن ننظر، هل الهدي الواجب في القران كان لنقصان دخل العمرة أو الحجة إذا قُرِنَتَا أم لا؟ فرأينا ذلك الهدي يؤكل منه، وكذلك رسول الله ﷺ فعله.

#3485

3485 - Na ka treguar Muhammed bin Huzajme dhe Fehd, kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, ka thënë: Më ka treguar Ibnul Had, nga Xhafer bin Muhammedi, nga babai i tij, nga Xhabir bin Abdullahu (r.a.).

Në hadithin e gjatë ka thënë: Aliu (r.a.) erdhi nga Jemeni me kurbanë për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), kështu që numri i përgjithshëm i kurbanëve që solli i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe Aliu (r.a.) nga Jemeni ishte njëqind deve. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) theri gjashtëdhjetë e tri prej tyre me dorën e tij, ndërsa Aliu (r.a.) theri tridhjetë e shtatë. Ai e bëri Aliun pjesëmarrës në kurbanin e tij. Pastaj mori nga çdo deve një copë mishi, u vendosën në një tenxhere dhe u gatuan. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe Aliu (r.a.) hëngrën nga mishi i tyre dhe pinë nga lëngu i tyre ⁽²⁶²⁾.

Pasi që është vërtetuar për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) me atë që kemi përmendur para këtij kapitulli se ai ka bërë Kuran, dhe se për këtë ai e kishte obligim kurbanin, pastaj i theri këto deve që përmendëm dhe hëngri nga çdo deve ashtu siç e përshkruam, me këtë vërtetohet lejueshmëria e ngrënies nga kurbani i Temettu-it dhe Kuranit. Pasi që ky kurban ishte prej atyre që mund të hahet, ne shqyrtuam gjykimin e gjaqeve të obligueshme për shkak të mangësive, a janë edhe ato kështu apo jo? Pamë se gjaku i obliguar për prerjen e thonjve, rruajtjen e flokëve, marrëdhëniet seksuale dhe çdo gjak që obligohet për lënien e diçkaje nga rregullat e Haxhit, nuk hahet asgjë prej tyre.

Pra, çdo gjak që është obliguar për shkak të një veprimi të gabuar ose mangësie, nuk hahet prej tij, ndërsa nga gjaku i Temettu-it dhe Kuranit hahet. Me këtë u vërtetua se ato u obliguan për një kuptim tjetër, e jo për gabim apo mangësi. Ky është një argument i prerë kundër atyre që e urrejnë Kuranin dhe Temettu-in e Umres me Haxhin. Pastaj, biseda pas kësaj mes atyre që e lejuan Temettu-in dhe Kuranin rreth preferencës së disave për Kuranin ndaj Temettu-it, dhe preferencës së të tjerëve për Temettu-in ndaj Kuranit: Ne e shqyrtuam këtë dhe pamë se në Kuran ka nxitim të ihramit për Haxh, ndërsa në Temettu ka vonim të tij. Ajo që nxiton nga ihrami për Haxh është më e vlefshme dhe më e plotë për atë ihram.

Është transmetuar nga Aliu (r.a.) rreth fjalës së Allahut të Madhëruar: "Dhe plotësoni Haxhin dhe Umren për Allahun" [El-Bekare: 196], ka thënë: "Plotësimi i tyre është që të veshësh ihramin për të dyja që nga shtëpia e familjes sate".

٣٤٨٥ - حدثنا محمد بن خزيمة وفهد، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني ابن الهاد، عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر بن عبد الله ﵁.
في الحديث الطويل قال: وكان علي ﵁ قدم من اليمن بهدي لرسول الله ﷺ، فكان جماعة الهدي الذي قدم به رسول الله ﷺ، وعلّي ﵁ من اليمن مائة بدنة، فنحر رسول الله ﷺ منها ثلاثا وستين بيده، ونحر علي ﵁ سبعة وثلاثين، فأشرك عليا في هديه، ثم أخذ من كل بدنة بضعة، فجعلت في قدر فطبخت، فأكل رسول الله ﷺ، وعلي ﵁ من لحمها وشربا من مرقها ⁽²⁶²⁾.
فلما كان رسول الله ﷺ قد ثبت عنه بما ذكرنا قبل هذا الفصل أنه قرن، وأنه كان عليه لذلك هدي، ثم أهدى هذه البدن التي ذكرنا، فأكل من كل بدنة ما وصفنا، ثبت بذلك إباحة الأكل من هدي المتعة والقرآن، فلما كان ذلك الهدي مما يؤكل منه، اعتبرنا حكم الدماء الواجبة للنقصان هل هي كذلك أم لا؟ فرأينا الدم الواجب من قص الأظفار، وحلق الشعر، والجماع، وكل دم يجب لترك شيء من الحجة، لا يؤكل شيء من ذلك.
فكان كل دم وجب لإساءة أو لنقصان، لا يؤكل منه، وكان دم المتعة والقرآن يؤكل منهما، فثبت بذلك أنهما وجبا لمعنى خلاف الإساءة والنقصان، فهذه حجة قاطعة
على من كره القرآن والتمتع بالعمرة إلى الحج، ثم الكلام بعد ذلك بين الذين جوزوا التمتع والقران في تفضيل بعضهم القرآن على التمتع، وفي تفضيل الآخرين التمتع على القرآن، فنظرنا في ذلك فكان في القرآن تعجيل الإحرام بالحج، وفي التمتع تأخيره، وكان ما عجل من الإحرام بالحج فهو أفضل وأتم لذلك الإحرام.
وقد روي عن علي ﵁ في قول الله ﷿: ﴿وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾ [البقرة: ١٩٦] قال: "إتمامها أن تحرم بهما من دُويرة أهلك".

#3486

3486 - Na ka treguar për këtë Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, nga Shube, nga Amër b. Murre, nga Abdullah b. Seleme, nga Aliu (r.a.) për këtë ⁽²⁶³⁾.
Meqenëse
në Kiran veshja e ihramit për haxh bëhet para kohës kur vishet ihrami në Temettu, ishte
Kirani më i vlefshëm se Temettu-i. Gjithçka që kemi vërtetuar dhe saktësuar në këtë kapitull është mendimi i Ebu Hanifes,
Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٤٨٦ - حدثنا بذلك ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، عن شعبة، عن عمرو بن مرة، عن عبد الله بن سلمة، عن علي ﵁ بذلك ⁽²⁶³⁾.
فلما كان في القرآن تقديم الإحرام بالحج على الوقت الذي يحرم به في التمتع، كان القران أفضل من التمتع وكلما أثبتنا وصححنا في هذا الباب قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٠ - باب الهدي يساق لمتعة أو قرآن هل يركب أم لا؟

Hipja mbi kurbanin që dërgohet për Temetu ose Kiran

10. Riding the sacrificial animal for Tamattu' or Qiran

#3487

3487 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Ebu ez-Zinadi, nga el-A'rexh, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) pa një burrë duke ngarë një deve (për kurban) dhe i tha: "Hipi asaj!" Ai tha: "O i Dërguari i Allahut! Ajo është deve kurbani." Ai tha: "Hipi asaj, mjerë ti!" ⁽²⁶⁴⁾.

٣٤٨٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن أبي الزناد، عن الأعرج، عن أبي هريرة أن رسول الله ﷺ رأى رجلا يسوق بدنة قال: "اركبها" فقال: يا رسول الله! إنها بدنة، قال: "اركبها ويلك" ⁽²⁶⁴⁾.

#3488

3488 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhibi, nga Axhlani, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽²⁶⁵⁾.

٣٤٨٨ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني ابن أبي ذئب، عن عجلان، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله ⁽²⁶⁵⁾.

#3489

3489 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga xhaxhai i tij Musa bin Jesari, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të. Përveç se ai i tha atij në të tretën ose të katërtën: "Hipi asaj, mjerë për ty!" ⁽²⁶⁶⁾.

٣٤٨٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا ابن إسحاق، عن عمه موسى بن يسار، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله. غير أنه قال له في الثالثة أو الرابعة "اركبها ويحك" ⁽²⁶⁶⁾.

#3490

3490
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, ai është Ibn Seleme, nga Muhamed bin Amru, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejre, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kaloi pranë një burri që po ngiste një deve (për kurban), e i tha: "Hipi asaj!" Ai tha: "Ajo është deve kurbani." Ai (s.a.v.s.) i tha: "Hipi asaj!" ⁽²⁶⁷⁾.

٣٤٩٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد هو ابن سلمة، عن محمد بن عمرو، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة قال: مر رسول الله ﷺ برجل يسوق بدنة، قال: "اركبها" قال: إنها بدنة، قال: "اركبها" ⁽²⁶⁷⁾.

#3491

3491 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'ammal, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Musa bin Abi 'Uthman, nga babai i tij, nga Abu Hurayrah, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽²⁶⁸⁾.

٣٤٩١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل، قال: ثنا سفيان، عن موسى بن أبي عثمان، عن أبيه، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ … مثله ⁽²⁶⁸⁾.

#3492

3492 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej'i, i cili ka thënë: Na ka treguar
Mu'temiri, nga Ejubi, nga Ikrimja, nga Ebu Hurejra, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ai pa një burrë që po ngiste një
deve (për kurban), e ai i tha: "Hip mbi të!" Ai tha: "Ajo është deve kurbani." Ai (Pejgamberi) tha: "Hip mbi të!" Ai tha: "Dhe vërtet e kam parë atë duke ecur krahas
Pejgamberit (s.a.v.s.), ndërsa në qafën e saj kishte një nallane ⁽²⁶⁹⁾.

٣٤٩٢ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا معتمر، عن أيوب، عن عكرمة، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ أنه رأى رجلا يسوق بدنة، قال: "اركبها" قال: إنها بدنة، قال: "اركبها" قال: فلقد رأيته يساير النبي ﷺ وفي عنقها نعل ⁽²⁶⁹⁾.

#3493

3493 - Na ka treguar Ahmed b. Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub b. Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga Huxhaxh b. Ertati, nga Nafiu:
Se Ibn Omeri (r.a.) pa një burrë duke e ngarë një deve (për kurban) dhe i tha: "Hip mbi të! Dhe ju nuk mund të ndiqni ndonjë sunet më të udhëzuar sesa suneti i Muhamedit (s.a.v.s.)." ⁽²⁷⁰⁾.

٣٤٩٣ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا هشيم، عن حجاج بن أرطاة، عن نافع: أن ابن عمر ﵄ رأى رجلا يسوق بدنة، قال: اركبها، وما أنتم بمستنين سنة أهدى من سنة محمد ﷺ ⁽²⁷⁰⁾.

#3494

3494
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Humajd et-Tauili, nga
Enes bin Maliku, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kaloi pranë një njeriu që po ngiste një deve (për kurban) dhe i tha: "Hipi asaj!", ai tha:
"Ajo është deve kurbani", ai (s.a.v.s.) tha: "Hipi asaj!" ⁽²⁷¹⁾.

٣٤٩٤ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال أنا حميد الطويل، عن أنس بن مالك قال: مر رسول الله ﷺ برجل وهو يسوق بدنة قال: "اركبها"، قال: إنها بدنة، قال: "اركبها" ⁽²⁷¹⁾.

#3495

3495 - Na ka treguar Abdullah bin Muhamed bin Khushajsh el-Basri, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, i cili ka thënë: Na kanë treguar Hishami dhe Shu'be, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Katade, nga Enesi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽²⁷²⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽²⁷³⁾ mendojnë se nëse një burrë nget një deve kurbani (bedene) për Temettu' ose Kiran, ai ka të drejtë ta kalërojë atë, dhe për këtë argumentuan me këto transmetime.
Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽²⁷⁴⁾ dhe thanë: Kjo nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ishte vetëm për shkak të një nevoje (vështirësie) që pa te burri, prandaj e urdhëroi atë me atë që e urdhëroi.
Dhe kështu themi edhe ne: Nuk ka asgjë të keqe në kalërimin e saj në rast nevoje, por nuk lejohet kur ekziston mundësia (për mjet tjetër). Ekziston mundësia që Pejgamberi (s.a.v.s.) ta ketë urdhëruar këtë për shkak të nevojës, siç thanë ata, dhe ekziston mundësia që kjo të mos ketë qenë për nevojë, por sepse rregulli i deveve të kurbanit është i tillë: ato kalërohen në rast nevoje dhe në rast mundësie (për mjet tjetër), prandaj ne e shqyrtuam këtë.

٣٤٩٥ - حدثنا عبد الله بن محمد بن خُشيش البصري، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال: ثنا هشام وشعبة، قالا: ثنا قتادة عن أنس عن النبي ﷺ … مثله ⁽²⁷²⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽²⁷³⁾ إلى أن الرجل إذا ساق بدنة لمتعة أو قرآن أن له أن يركبها، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽²⁷⁴⁾، فقالوا: إنما كان هذا من النبي ﷺ لضرٍّ رآه من الرجل، فأمره بما أمره به لذلك.
وهكذا نقول نحن: لا بأس بركوبها في حال الضرورة، ولا يجوز في حال الوجود فاحتمل أن يكون النبي ﷺ أمر بذلك للضرورة كما قالوا، واحتمل أن يكون ذلك لا للضرورة، ولكن لأن حكم البدن كذلك، تركب في حال الضرورة، وفي حال الوجود فنظرنا في ذلك.

#3496

3496
- Nasr bin Merzuki na ka treguar, ka thënë: na ka treguar Ali bin Ma'bedi, ka thënë: na ka treguar Ismail bin Xhaferi, nga Humejdi, nga Enesi (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) pa një burrë që po ngiste një deve (kurban), i cili ishte lodhur,
ka thënë: "Hipi asaj!", ai tha: "O i Dërguari i Allahut, ajo është deve kurbani!", ai tha: "Hipi asaj!" ⁽²⁷⁵⁾.

٣٤٩٦ - فإذا نصر بن مرزوق قد حدثنا، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا إسماعيل بن جعفر، عن حميد، عن أنس ﵁، أن رسول الله ﷺ رأى رجلا يسوق بدنة، وقد جهد، قال: "اركبها"، قال: يا رسول الله إنها بدنة، قال: "اركبها" ⁽²⁷⁵⁾.

#3497

3497
- Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na kanë treguar Ebu Gasani dhe Nufejli, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije,
i cili ka thënë: Na ka treguar Humejd et-Tavili, nga Thabiti, nga Enesi, se Pejgamberi (s.a.v.s.) pa një burrë që po ngiste një deve (për kurban),
dhe sikur pa tek ai lodhje, andaj i tha: "Hipi asaj!" Ai tha: "Ajo është deve (për kurban)." Ai (s.a.v.s.) tha: "Hipi asaj, edhe nëse është
deve (për kurban)." ⁽²⁷⁶⁾.
Dhe është transmetuar në hadithin e Ibn Omerit (r.a.) një shprehje që tregon për këtë kuptim.

٣٤٩٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، والنفيلي، قالا: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا حميد الطويل، عن ثابت، عن أنس، أن النبي ﷺ رأى رجلا يسوق بدنة، فكأنه رأى به جهدًا فقال: اركبها قال: إنها بدنة، قال: "اركبها، وإن كانت بدنة" ⁽²⁷⁶⁾.
وقد روي في حديث ابن عمر ﵄ حرف يدل على هذا المعنى

#3498

3498 - Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar El-Hummani, ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga El-Haxhaxhi, nga Nafiu, nga Ibn Omari se ai thoshte për njeriun, kur nget një deve kurbani (bedene) dhe ajo lodhet: "Kalëroje atë, dhe ju nuk ndiqni ndonjë sunet që është më i udhëzuar se suneti i Muhamedit (s.a.v.s.)" ⁽²⁷⁷⁾.
Kjo tregon gjithashtu se ajo që urdhëroi Ibn Omari (r.a.) dhe njoftoi se është sunet i Muhamedit (s.a.v.s.) është kalërimi i devesë së kurbanit në rast nevoje. Pastaj kërkuam gjykimin për kalërimin e kurbanit (hedit) në raste të tjera përveç nevojës, a gjejmë përmendje për këtë në transmetime të tjera?

٣٤٩٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحماني، قال: ثنا هشيم، عن الحجاج، عن نافع، عن ابن عمر أنه كان يقول في الرجل إذا ساق بدنة فأعيي: ركبها، وما أنتم بمستنين سنة هي أهدى من سنة محمد ﷺ ⁽²⁷⁷⁾.
فدل ذلك أيضا على أن ما أمر به ابن عمر ﵁ وأخبر أنه سنة محمد ﷺ هو ركوب البدنة في حال الضرورة، ثم التمسنا حكم ركوب الهدي في غير حال الضرورة، هل نجد له ذكرا في غير هذه الآثار؟.

#3499

3499 - Fehd na ka treguar, ka thënë: na ka treguar Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, ka thënë: na ka treguar Ebu Halid el-Ahmer, nga Ibn Xhurejxhi, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Hipni mbi kurbanet (hed'j) në mënyrë të arsyeshme derisa të gjeni kafshë tjetër për kalërim." ⁽²⁷⁸⁾.

٣٤٩٩ - فإذا فهد قد حدثنا، قال: ثنا أبو بكر بن أبي شيبة، قال: ثنا أبو خالد الأحمر، عن ابن جريج عن أبي الزبير، عن جابر بن عبد الله قال: قال رسول الله ﷺ: "اركبوا الهدي بالمعروف حتى تجدوا ظهرا" ⁽²⁷⁸⁾.

#3500

3500 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi (h)
dhe na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu; që të dy kanë thënë: Na ka treguar Ibn Lehia, nga Ebu Ez-Zubejri, nga Xhabiri, lidhur me hipjen mbi kurban (hedj): E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë: "Hip mbi të me mirësjellje nëse detyrohesh për këtë, derisa të gjesh një mjet tjetër transporti" ⁽²⁷⁹⁾.
Pejgamberi (s.a.v.s.) në këtë hadith e lejoi hipjen mbi të në rast nevoje (domosdoshmërie) dhe e ndaloi atë kur nevoja pushon dhe gjendet diçka tjetër. Kështu u vërtetua se ky është gjykimi për kurbanin (hedjin) nga rruga e transmetimeve (ethar): hipet mbi të për nevoja dhe lihet kur ato pushojnë. Pastaj e shqyrtuam gjykimin e kësaj nga rruga e arsyes (analogjisë), si është ai? Pamë se gjërat janë dy llojesh:
Disa prej tyre janë ato ku pronësia është e plotë dhe nuk ka hyrë asgjë që t'i heqë ndonjë nga rregullat e pronësisë, si skllavi të cilin zotëria nuk e ka bërë 'mudebber' (të liruar pas vdekjes), si robëresha që nuk ka lindur fëmijë nga zotëria i saj, dhe si deveja (kurbani) të cilën pronari nuk e ka bërë obligim (vaxhib). E gjithë kjo është e lejuar: shitja e saj, përfitimi prej saj dhe dhënia e dobive të saj në pronësi me shkëmbim ose pa shkëmbim.
Dhe disa prej tyre janë ato ku ka hyrë diçka që e ndalon shitjen e tyre, por nuk i është hequr rregulli i përfitimit prej tyre. Prej tyre është 'ummul-veled' (robëresha që ka lindur fëmijë), të cilën zotëria nuk lejohet ta shesë, dhe 'mudebberi' sipas mendimit të atij që nuk e sheh të lejuar shitjen e tij. Këto nuk ka problem të përdoren për përfitim dhe t'u jepen dobitë e tyre në pronësi atij që zotëria dëshiron, me shkëmbim ose pa shkëmbim. Meqenëse ai ka të drejtë të përfitojë prej saj, ai ka të drejtë t'ia japë dobitë e saj në pronësi kujt të dojë me shkëmbim ose pa shkëmbim. Pastaj pamë devenë (kurbanin) kur pronari e bën atë obligim (vaxhib).
Të gjithë janë pajtuar se ai nuk lejohet ta japë atë me qira dhe as të marrë shpërblim në këmbim të dobive të saj. Kur ai nuk ka të drejtë t'ia japë dobitë e saj në pronësi dikujt tjetër me shkëmbim, po ashtu ai nuk ka të drejtë të përfitojë vetë prej saj. Njeriu nuk mund të përfitojë nga diçka, përveç nëse ka të drejtë të marrë shpërblim për dobitë e saj si shkëmbim.
Ky është edhe përfundimi i arsyes (analogjisë), dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.).
Kjo është transmetuar edhe nga një grup i të parëve (selefëve).

٣٥٠٠ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا ابن أبي مريم (ح)
وحدثنا ابن أبي داود قال: ثنا عبد الله بن صالح، قالا: ثنا ابن لهيعة، عن أبي الزبير، عن جابر في ركوب الهدي: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "اركبها بالمعروف إذا ألجئت إليها، حتى تجد ظهرا" ⁽²⁷⁹⁾.
فأباح النبي ﷺ في هذا الحديث ركوبها في حال الضرورة، ومنع من ذلك إذا ارتفعت الضرورة ووجد غيرها، فثبت بذلك أن هكذا حكم الهدي من من طريق الآثار، تركب للضرورات، وتترك لارتفاع الضرورات ثم اعتبرنا حكم ذلك من طريق النظر كيف هو؟ فرأينا الأشياء على ضربين:
فمنها ما الملك فيه متكامل لم يدخله شيء يزيل عنه شيئا من أحكام الملك، كالعبد الذي لم يدبره مولاه، وكالأمة التي لم تلد من مولاها، وكالبدنة التي لا يوجبها صاحبها فكل ذلك جائز، بيعه وجائز الانتفاع به وجائز تمليك منافعه بإبدال وبلا إبدال.
ومنها ما قد دخله شيء منع من بيعه، ولم يزل عنه حكم الانتفاع به من ذلك أم الولد التي لا يجوز لمولاها بيعها، والمدبر في قول من لا يرى بيعه، فذلك لا بأس بالانتفاع به، وبتمليك منافعه التي لربه أن ينتفع بها ببدل، وبلا بدل فكان ماله أن ينتفع به، فله أن يملك منافعه من شاء بإبدال، وبلا إبدال، ثم رأينا البدنة إذا أوجبها ربها.
وكل قد أجمع أنه لا يجوز له أن يؤاجرها ولا يتعوض بمنافعها بدلا، فلما كان ليس له تمليك منافعها ببدل، كان كذلك ليس له الانتفاع بها، ولا يكون له الانتفاع بشيء إلا شيء له التعوض بمنافعه إبدالا منها.
فهذا هو النظر أيضا، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد ﵏.
وقد روي ذلك عن جماعة من المتقدمين.

#3501

3501 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Omeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, mendoj se është nga Mugira, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Mos e pi qumështin e kurbanit (devesë së caktuar për kurban) dhe as mos e shalo atë, përveç nëse je i detyruar për këtë ⁽²⁸⁰⁾.

٣٥٠١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا شعبة، أراه عن مغيرة، عن إبراهيم، قال: لا تشرب لبن البدنة، ولا تركبها إلا أن تضطر إلى ذلك ⁽²⁸⁰⁾.

#3502

3502 - Na ka treguar Muhammed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Hisham bin Urve, nga babai i tij, i cili ka thënë: Nëse drejtuesi i devesë së kurbanit (bedene) ka nevojë për të, ai mund ta kalërojë atë në një mënyrë që nuk e rëndon atë ⁽²⁸¹⁾.

٣٥٠٢ - حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا حجاج قال: ثنا حماد قال: أنا هشام بن عروة، عن أبيه قال: البدنة إذا احتاج إليها سائقها، ركبها ركوبا غير فادح ⁽²⁸¹⁾.

#3503

3503 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Kajsi, nga Ataiu ... ngjashëm me të ⁽²⁸²⁾.
Dhe është transmetuar nga të parët lidhur me fjalën e Allahut të Madhëruar: "Ju keni dobi në to deri në një afat të caktuar" [El-Haxh: 33].

٣٥٠٣ - حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن قيس، عن عطاء … مثله ⁽²⁸²⁾.
وقد روي عن المتقدمين في قول الله ﷿ ﴿لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى﴾ [الحج: ٣٣].

#3504

3504 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, nga Shube, nga el-Hakemi, nga Muxhahidi (h) ⁽²⁸³⁾.

٣٥٠٤ - ما حدثنا ابن مرزوق قال: ثنا أبو عامر، عن شعبة، عن الحكم، عن مجاهد (ح) ⁽²⁸³⁾.

#3505

3505
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, nga Sufjani dhe Hibbani, nga Hammadi,
të dy, nga Ibn Ebi Nexhihu, nga Muxhahidi: "Ju keni dobi prej tyre deri në një afat të caktuar" [El-Haxh: 33], ka thënë: (Dobi) në shpinën e tyre, qumështin e tyre, leshin e tyre dhe qimet e tyre, derisa të bëhen kurbanë (bedene) ⁽²⁸⁴⁾.

٣٥٠٥ - وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، عن سفيان وحبان، عن حماد، كليهما، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد: ﴿لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى﴾ [الحج: ٣٣]، قال: في ظهورها وألبانها، وأصوافها، وأوبارها، حتى تصير بدنا ⁽²⁸⁴⁾.

#3506

3506
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Ebi
Nexhihu, nga Muxhahidi: ﴿Ju keni dobi prej tyre deri në një afat të caktuar﴾ [El-Haxh:
33]. Ai tha: "Ato janë devetë, prej të cilave përfitohet derisa t'u vihet qaforja (për kurban) ⁽²⁸⁵⁾."

٣٥٠٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا ابن أبي نجيح، عن مجاهد: ﴿لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى﴾ [الحج: ٣٣] قال: هي الإبل ينتفع بها حتى تقلد ⁽²⁸⁵⁾.

#3507

3507 - Na ka treguar Abu Bakrah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Warqa', nga Mansuri, nga Ibrahimi lidhur me fjalën: {Ju keni dobi prej tyre deri në një afat të caktuar} [El-Haxh: 33], ai ka thënë: "Nëse ka nevojë për kurrizin e saj, ai e kalëron atë, dhe nëse ka nevojë për qumështin e saj, ai e pi atë", që do të thotë devetë e kurbanit (el-budn) ⁽²⁸⁶⁾.

٣٥٠٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا ورقاء، عن منصور، عن إبراهيم ﴿لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى﴾ [الحج: ٣٣] قال: إن احتاج إلى ظهرها ركب وإن احتاج إلى لبنها شرب، يعني البدن ⁽²⁸⁶⁾.

CHAPTER

١١ - باب ما يقتل المحرم من الدواب

Kafshët që lejohet t'i vrasë muhrimi

11. Animals that a person in Ihram may kill

#3508

3508
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Nafiu, nga Abdullah
bin Umeri: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Pesë lloje të kafshëve nuk është gjynah për atë që është në ihram t'i vrasë:
korbi, huta, akrepi, miu dhe qeni i tërbuar" ⁽²⁸⁷⁾.

٣٥٠٨ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني مالك، عن نافع، عن عبد الله بن عمر: أن رسول الله ﷺ قال: "خمس من الدواب ليس على المحرم في قتلهن جناح: الغراب، والحداءة، والعقرب، والفأرة، والكلب العقور" ⁽²⁸⁷⁾.

#3509

3509 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuejb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽²⁸⁸⁾.

٣٥٠٩ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽²⁸⁸⁾.

#3510

3510
- Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjem, ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin
Ejub, nga Muhamed bin el-Axhlani, nga el-Kaka' bin Hakim, nga Ebu Salihu, nga Ebu Hurejra
nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ngjashëm me hadithin e Malikut dhe Lejthit, domethënë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Pesë prej
shtazëve vriten në Haram: akrepi, huta, korbi, miu dhe qeni
i tërbuar", përveçse ai ka thënë në hadithin e tij: "dhe gjarpri, ujku dhe qeni i tërbuar" ⁽²⁸⁹⁾.

٣٥١٠ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا يحيى بن أيوب، عن محمد بن العجلان عن القعقاع بن حكيم، عن أبي صالح، عن أبي هريرة عن النبي ﷺ بنحو حديث مالك والليث، يعني أن رسول الله ﷺ قال: "خمس من الدواب يقتلن في الحرم: العقرب، والحداءة، والغراب، والفأرة، والكلب العقور"، إلا أنه قال في حديثه: "والحية، والذئب، والكلب العقور" ⁽²⁸⁹⁾.

#3511

3511 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muhamed, nga Zejd bin Eslemi, nga Ebu Salihu, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë: "Qeni i tërbuar (grabitqar): është luani ⁽²⁹⁰⁾."

٣٥١١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا زهير بن محمد، عن زيد بن أسلم، عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: الكلب العقور: الأسد ⁽²⁹⁰⁾.

#3512

3512 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensuri, ka thënë: Na ka treguar Hafs bin Mejsere, ka thënë: Më ka treguar Zejd bin Eslemi, nga Ibn Sejlani, nga Ebu Hurejra... ngjashëm me të ⁽²⁹¹⁾.
Ka thënë Ebu Xhaferi: Një grup ⁽²⁹²⁾ kanë shkuar drejt kësaj dhe kanë thënë: Qeni i tërbuar, të cilin Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka lejuar të vritet, është luani; dhe çdo bishë e egër agresive përfshihet në këtë.

Të tjerë ⁽²⁹³⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë, duke thënë: Qeni i tërbuar është qeni i njohur, dhe luani nuk bën pjesë fare në të. Dhe kanë thënë: Nuk ka në hadithin e Ebu Hurejrës (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se qeni i tërbuar është luani; kjo është vetëm thënie e Ebu Hurejrës (r.a.), ndërsa ne kemi gjetur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) një tekst të qartë që e hedh poshtë këtë.

٣٥١٢ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا حفص بن ميسرة، قال: حدثني زيد بن أسلم، عن ابن سيلان، عن أبي هريرة … مثله ⁽²⁹¹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽²⁹²⁾ إلى هذا فقالوا: الكلب العقور الذي أباح النبي ﷺ قتله، هو الأسد، وكل سبع عقور، فهو داخل في ذلك.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽²⁹³⁾، فقالوا: الكلب العقور، هو الكلب المعروف، وليس الأسد منه في شيء، وقالوا: ليس في حديث أبي هريرة ﵁، عن النبي ﷺ أن الكلب العقور هو الأسد، وإنما ذلك من قول أبي هريرة ﵁ وقد وجدنا عن رسول الله ﷺ نصا ما يدفع ذلك.

#3513

3513
- Dhe kjo është ajo që na tregoi Jezid bin Sinan, i cili ka thënë: Na tregoi Muhamed bin Bekr el-Bersani, i cili ka thënë: Na njoftoi Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më njoftoi Abdullah bin Ubejd bin Umejr se Abdurrahman bin Ebi Ammar e kishte njoftuar atë, duke thënë: E pyeta Xhabir bin Abdullahun (r.a.) për hienën dhe i thashë: "A ta ha atë?" Ai tha: "Po." I thashë: "A është ajo gjah?" Ai tha: "Po." I thashë: "A e ke dëgjuar këtë nga Pejgamberi (s.a.v.s.)?" Ai tha: "Po." ⁽²⁹⁴⁾.

٣٥١٣ - وهو ما حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا محمد بن بكر البرساني، قال: أنا ابن جريج، قال: أخبرني عبد الله بن عبيد بن عمير أن عبد الرحمن بن أبي عمار أخبره، قال: سألت جابر بن عبد الله ﵁ عن الضبع فقلت: آكلها؟ قال: نعم، قلت: أصيد هي؟ قال: نعم، قلت: وسمعت ذلك من النبي ﷺ؟ فقال: نعم ⁽²⁹⁴⁾.

#3514

3514 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibbani, Shejbani dhe Hudbeja, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Xherir bin Hazimi, (h)
Dhe na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassani (h)
Dhe na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Minhal, të dy kanë thënë: Na ka treguar Xheriri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Ubejd bin Umejr, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Ammar, nga Xhabir bin Abdullahu, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet për hienën? Ai tha: "Ajo është prej gjahut", dhe caktoi për të një dash nëse e vret ai që është në ihram ⁽²⁹⁵⁾.

٣٥١٤ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا حبان، وشيبان، وهدبة، قالوا: ثنا جرير بن حازم، (ح)
وحدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو غسان (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قالا: ثنا جرير، قال: ثنا عبد الله بن عبيد بن عمير، قال: ثنا ابن أبي عمار، عن جابر بن عبد الله، أن رسول الله ﷺ سئل عن الضبع؟ فقال: "هي من الصيد"، وجعل فيها إذا أصابها المحرم كبشا ⁽²⁹⁵⁾.

#3515

3515
- Na ka treguar Harun bin Kamil, ka thënë: Na ka treguar Sa'id bin Ebi Merjem, nga Jahja bin Ejub, ka thënë:
Më ka treguar Ismail bin Umeje, Ibn Xhurejxhi dhe Xherir bin Hazimi, se Abdullah bin Ubejd bin
Umejr u ka treguar atyre, ka thënë: Më ka treguar Abdurrahman bin Ebi Ammar se ai e ka pyetur Xhabir bin Abdullahun (r.a.)
për hienën, e i tha: A ta ha atë? Ai tha: Po. Thashë: A është ajo gjah? Tha: Po. Thashë: A e ke dëgjuar
këtë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)? Tha: Po ⁽²⁹⁶⁾.

٣٥١٥ - حدثنا هارون بن كامل، قال: ثنا سعيد بن أبي مريم، عن يحيى بن أيوب، قال: حدثني إسماعيل بن أمية، وابن جريج، وجرير بن حازم، أن عبد الله بن عبيد بن عمير حدثهم، قال: حدثني عبد الرحمن بن أبي عمار أنه سأل جابر بن عبد الله ﵁ عن الضبع، فقال: آكلها؟ فقال: نعم، قلت: أصيد هي؟ قال: نعم، قلت: أسمعت ذلك من رسول الله ﷺ؟ قال: نعم ⁽²⁹⁶⁾.

#3516

3516 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibbani (h)

ndërsa na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer el-Havdi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Hassan bin Ibrahimi, nga Ibrahim es-Saig, nga Ata'i, nga Xhabiri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të, dhe shtoi: 'Dhe caktoi për të, nëse e vret muhrimi, një dash të rritur (musinn), dhe ai hahet' ⁽²⁹⁷⁾.

٣٥١٦ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا حبان (ح)
وحدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو عمر الحوضي، قالا: ثنا حسان بن إبراهيم، عن إبراهيم الصائغ، عن عطاء، عن جابر، عن النبي ﷺ … مثله، وزاد وجعل فيها إذا أصابها المحرم كبشا مسنّا، ويؤكل ⁽²⁹⁷⁾.

#3517

3517 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajm, nga Mensur bin Zadhan, nga Ata, nga Xhabir bin Abdullah, i cili ka thënë: Është gjykuar për hienën, nëse e vret muhrimi (personi në ihram), me një dash ⁽²⁹⁸⁾.

Kur u vërtetua se hiena është bishë, por Pejgamberi (s.a.v.s.) nuk e lejoi vrasjen e saj, por e konsideroi atë gjah dhe caktoi dëmshpërblim (xhaza) për vrasësin e saj, kjo na tregon se 'qeni i tërbuar' (el-kelb el-akur) nuk është bisha në përgjithësi. Me këtë bie poshtë mendimi i Ebu Hurejres (r.a.), dhe rezulton se 'qeni i tërbuar' është qeni që e njeh populli i thjeshtë.

Nëse dikush thotë: Pse nuk e lejoni vrasjen e ujkut? Atij i thuhet: Sepse Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: 'Pesë lloje kafshësh vriten në Haram dhe në ihram', dhe i përmendi të pestat se cilat janë. Përmendja e të pestave tregon se gjykimi për të tjerat përveç këtyre të pestave është ndryshe nga gjykimi i tyre, përndryshe përmendja e numrit pesë nuk do të kishte kuptim. Ata që e lejuan vrasjen e ujkut, e lejuan vrasjen e të gjitha bishave, ndërsa ata që e ndaluan vrasjen e ujkut, e ndaluan vrasjen e të gjitha bishave të tjera, me përjashtim të qenit të tërbuar në veçanti.

Është vërtetuar përjashtimi i hienës nga vrasja, dhe ajo nuk është qen i tërbuar, dhe u vërtetua se qeni i tërbuar është qeni që e njeh populli i thjeshtë.

Sa i përket asaj që është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me atë që vritet në ihram dhe në Haram.

٣٥١٧ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، عن منصور بن زاذان، عن عطاء، عن جابر بن عبد الله قال: قضي في الضبع إذا قتلها المحرم بكبش ⁽²⁹⁸⁾.
فلما كانت الضبع هي سبع، ولم يبح النبي ﷺ قتلها، وجعلها صيدا، وجعل على قاتلها الجزاء، دلنا ذلك على أن الكلب العقور ليس هو السبع، وبطل بذلك ما ذهب إليه أبو هريرة ﵁، وكان الكلب العقور هو الكلب الذي تعرفه العامة.
فإن قال قائل: فلِمَ لا تبيحون قتل الذئب؟ قيل له: لأن النبي ﷺ قال: "خمس من الدواب يُقْتلن في الحرم والإحرام"، فذكر الخمس ما هن، فذكر الخمس يدل على أن غير الخمس حكمه غير حكمهن، وإلا لم يكن لذكر الخمس معنى، فالذين أباحوا قتل الذئب أباحوا قتل جميع السباع، والذين منعوا قتل الذئب حظروا قتل سائر السباع غير الكلب العقور خاصة.
وقد ثبت خروج الضبع من القتل، ولم يكن كلبا عقورا، وثبت أن الكلب العقور هو الكلب الذي تعرفه العامة.
فأما ما روي عن النبي ﷺ فيما يقتل في الإحرام والحرم.

#3518

3518 - Na ka treguar Isa bin Ibrahim el-Gafiki dhe Ahmed bin Abdurrahman, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Vehb, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, i cili ka thënë: Hafsa (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Pesë lloje kafshësh i vret ai që është në ihram: korbin, hutën, miun, akrepin dhe qenin e tërbuar" ⁽²⁹⁹⁾.

٣٥١٨ - فما حدثنا عيسى بن إبراهيم الغافقي، وأحمد بن عبد الرحمن، قالا: ثنا عبد الله بن وهب، قال: أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن سالم عن أبيه، قال: قالت حفصة ﵂: قال رسول الله ﷺ: "خمس من الدواب يقتلهن المحرم: الغراب، والحدأة، والفأرة، والعقرب، والكلب العقور" ⁽²⁹⁹⁾.

#3519

3519 - Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Zur'ah, i cili ka thënë: Më ka lajmëruar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, se Abdullah bin Umeri ka thënë: Hafsa ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë... pastaj përmendi të njëjtën gjë ⁽³⁰⁰⁾.

٣٥١٩ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو زرعة، قال: أنا يونس، عن ابن شهاب، عن سالم أن عبد الله بن عمر قال: قالت حفصة: قال رسول الله ﷺ … ثم ذكر مثله ⁽³⁰⁰⁾.

#3520

3520
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, i cili ka thënë: Na ka treguar Zejd
bin Xhubejri se një burrë e pyeti Ibn Omerin (r.a.) rreth asaj se çfarë mund të vrasë muhrimi, e ai tha: Më ka treguar njëra nga gratë
e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) se ai urdhëronte... pastaj përmendi të njëjtën gjë ⁽³⁰¹⁾.

٣٥٢٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، قال: ثنا زيد بن جبير أن رجلا سأل ابن عمر ﵄ عما يقتل المحرم، فقال: أخبرتني إحدى نسوة رسول الله ﷺ أنه كان يأمر … ثم ذكر مثله ⁽³⁰¹⁾.

#3521

3521 - Na ka treguar Muhamed bin Amru, i cili ka thënë: Na ka treguar Asbat bin Muhamed, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omari, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet se çfarë mund të vrasë muhrimi... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽³⁰²⁾.

٣٥٢١ - حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا أسباط بن محمد، عن عبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر قال: سئل رسول الله ﷺ ما يقتل المحرم … فذكر مثله ⁽³⁰²⁾.

#3522

3522 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdyl-Ala bin Hammadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ejubi, (h)
Dhe na ka treguar Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtën gjë ⁽³⁰³⁾.

٣٥٢٢ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا عبد الأعلى بن حماد، قال: ثنا وهيب، قال: ثنا أيوب، (ح)
وحدثنا يزيد: قال: ثنا موسى بن إسماعيل، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁰³⁾.

#3523

3523 - Na ka treguar Rabi' el-Mu'edhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejth, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽³⁰⁴⁾.

٣٥٢٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁰⁴⁾.

#3524

3524 - Na ka treguar Jezidi, ka thënë: na ka treguar Shejbani, ka thënë: na ka treguar Xheriri, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽³⁰⁵⁾.

٣٥٢٤ - حدثنا يزيد، قال: ثنا شيبان، قال: ثنا جرير، عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁰⁵⁾.

#3525

3525 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Nafiu dhe Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽³⁰⁶⁾.

٣٥٢٥ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني مالك، عن نافع وعبد الله بن دينار، عن ابن عمر عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁰⁶⁾.

#3526

3526 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omari, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽³⁰⁷⁾.

٣٥٢٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁰⁷⁾.

#3527

3527 - Na ka treguar Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Kan'abiu, i cili ka thënë: I kam lexuar Malikut, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽³⁰⁸⁾.

٣٥٢٧ - حدثنا يزيد، قال: ثنا القعنبي، قال: قرأت على مالك، عن عبد الله الله بن دينار، عن ابن عمر، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³⁰⁸⁾.

#3528

3528
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'beja, nga Abdullah bin Dinari,
nga Ibn Omeri. Shu'beja ka thënë: I thashë: Nga Pejgamberi (s.a.v.s.)? Ai tha: Po, ndërsa ai ishte i ngadalshëm ⁽³⁰⁹⁾ … si ai ⁽³¹⁰⁾.

٣٥٢٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر، قال شعبة: قلت: عن النبي ﷺ؟ قال: نعم، وهو متثاقل ⁽³⁰⁹⁾ … مثله ⁽³¹⁰⁾.

#3529

3529 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir el-Akadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Katadeja, nga Seid bin el-Musejjibi, nga Aisha, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽³¹¹⁾.

٣٥٢٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر العقدي، قال: ثنا شعبة، عن قتادة، عن سعيد بن المسيب، عن عائشة، عن النبي ﷺ … مثله ⁽³¹¹⁾.

#3530

3530 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muslim bin Ibrahim, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube ... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, përveçse ai tha: "Korbi laramon" ⁽³¹²⁾.

٣٥٣٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا مسلم بن إبراهيم، قال: ثنا شعبة … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: "الغراب الأبقع" ⁽³¹²⁾.

#3531

3531 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Aisha, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Pesë dëmtues vriten në vendin e lejuar (hill) dhe në vendin e shenjtë (haram): qeni i tërbuar, miu, huta, akrepi dhe korbi" ⁽³¹³⁾.

٣٥٣١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا الحجاج، قال: ثنا حماد، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة، أنّ رسول الله ﷺ قال: "خمس فواسق يقتلن في الحلّ والحرم: الكلب العقور، والفأرة، والحدأة، والعقرب، والغراب" ⁽³¹³⁾.

#3532

3532 - Na ka treguar Muhamed bin Humejd, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin A'jen, nga Jezid bin Ebi Zijad, nga Ibn Ebi Nu'm, nga Ebu Seid el-Hudriu, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Muhrimi (personi në ihram) vret gjarpërin, akrepin dhe miun e vogël dëmtues (el-fuvejsika)". Jezidi ka thënë: Ai numëroi edhe të tjera përveç këtyre, por nuk i mbajta mend. Thashë: Pse miu u quajt 'fujejsika' (mëkatar i vogël)? Tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u zgjua një natë, kur një mi kishte marrë fitilin për t'i djegur shtëpinë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), kështu që ai u ngrit drejt tij dhe e vrau, dhe e lejoi vrasjen e tij për çdo muhrim apo person që nuk është në ihram (hallall) ⁽³¹⁴⁾
Kjo është ajo që Pejgamberi (s.a.v.s.) lejoi për muhrimin ta vrasë gjatë ihramit të tij, dhe lejoi për atë që nuk është në ihram ta vrasë në Haram, dhe i numëroi ato si pesë. Kjo mohon që gjykimi për gjërat e ngjashme me to të jetë si gjykimi i këtyre të pestave, përveç asaj për të cilën ka pajtim se Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka pasur për qëllim.
Nëse dikush thotë: Ne kemi parë që gjarpri është i lejuar të vritet në të gjitha këto raste, po ashtu edhe të gjitha zvarranikët/insektet dëmtuese (el-hevam), ndërsa Pejgamberi (s.a.v.s.) përmendi veçanërisht akrepin, e ju i bëtë të gjitha 'el-hevam' njësoj si ai. Atëherë, mbi ç'bazë mohoni që edhe bishat (es-sibā') të jenë po ashtu, kështu që ajo që ai përmendi si lejimin e vrasjes së tyre të jetë lejim për vrasjen e të gjithave?
I thuhet atij: Ne të kemi paraqitur nga Pejgamberi (s.a.v.s.) një tekst të prerë për hienën, e cila është prej bishave, se ajo nuk përfshihet në atë që ai lejoi vrasjen prej të pestave.
Kështu u vërtetua me këtë se Pejgamberi (s.a.v.s.) nuk kishte për qëllim vrasjen e të gjitha bishave me lejimin e tij për vrasjen e qenit të tërbuar, por me këtë kishte për qëllim lloje të veçanta të bishave. Pastaj, ne kemi parë që ai lejoi gjithashtu vrasjen e korbit dhe skifterit (el-hide'eh), të cilët janë shpendë me kthetra, dhe dijetarët janë pajtuar se ai nuk kishte për qëllim me këtë çdo shpend me kthetra, sepse ata janë pajtuar që shqiponja, sokoli dhe petriti janë me kthetra por nuk vriten në Haram ashtu siç vritet korbi dhe skifteri. Lejimi nga Pejgamberi (s.a.v.s.) për vrasjen e korbit dhe skifterit ishte specifikisht për ta, e jo për të tjerët prej shpendëve me kthetra. Ata u pajtuan gjithashtu se Pejgamberi (s.a.v.s.) lejoi vrasjen e akrepit në ihram dhe në Haram, dhe u pajtuan se të gjitha 'el-hevam' (zvarranikët/insektet dëmtuese) janë si ai, dhe se qëllimi i Pejgamberit (s.a.v.s.) me lejimin e vrasjes së akrepit ishte lejimi i vrasjes së të gjitha 'el-hevam'. Kështu, bishat me dhëmbë janë më të ngjashme me shpendët me kthetra sesa me 'el-hevam', bashkë me atë që e sqaron këtë dhe e përforcon atë që transmetoi Xhabiri (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.) në hadithin e hienës.
Nëse dikush thotë: Pejgamberi (s.a.v.s.) e bëri gjykimin e hienës ashtu siç përmende sepse ajo hahet, ndërsa bishat që nuk hahen janë si qeni.
I thuhet atij: Ke gabuar në krahasim, sepse ne kemi parë që Pejgamberi (s.a.v.s.) ka lejuar vrasjen e korbit, skifterit dhe miut, ndërkohë që ngrënia e mishit të tyre është e ndaluar (e pambrojtur) tek ju, kështu që lejimi i ngrënies së tyre nuk ishte shkak që të bënte vrasjen e tyre haram. Po ashtu edhe hiena, lejimi i ngrënies së saj nuk e bëri vrasjen e saj haram, por ndalimi i vrasjes së saj erdhi sepse ajo është gjah (sajd), edhe pse është bishë, dhe të gjitha bishat janë kështu, përveç qenit të cilin Pejgamberi (s.a.v.s.) e veçoi me atë që e veçoi.
Nëse dikush thotë: Si mund të jenë bishat e tjera kështu, kur ato nuk hahen?
I thuhet atij: Mund të ketë prej gjahut (sajd) diçka që nuk hahet, por është e lejuar për njeriun ta gjuajë atë për t'ua dhënë si ushqim qenve të tij kur është në vend të lejuar (hallall). Dhe është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) edhe për vrasjen e gjarprit në Haram.

٣٥٣٢ - حدثنا محمد بن حميد، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا موسى بن أعين، عن يزيد بن أبي زياد، عن ابن أبي نعم، عن أبي سعيد الخدري، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "يقتل المحرم الحية، والعقرب، والفأرة الفُوَيسقة". قال يزيد: وعد غير هذا، فلم
أحفظ قال: قلت: ولم سميت الفأرة الفويسقة؟ قال: استيقظ رسول الله ﷺ ذات ليلة، وقد أخذت فأرة فتيلة لتحرق على رسول الله ﷺ البيت فقام إليها فقتلها، وأحل قتلها لكل محرم أو حلال ⁽³¹⁴⁾
فهذا ما أباح النبي ﷺ للمحرم قتله في إحرامه، وأباح للحلال قتله في الحرم، وعدّ ذلك خمسا، فذلك ينفي أن يكون حكم أشكال شيء من ذلك كحكم هذه الخمس إلا ما اتفق عليه من ذلك أن النبي ﷺ عناه.
فإن قال قائل: فقد رأينا الحيّة مباحا قتلها في ذلك كله، وكذلك جميع الهوام، فإنما ذكر النبي ﷺ من ذلك العقرب خاصة، فجعلتم كل الهوام كذلك، فبما تنكرون أن تكون السباع كذلك أيضا فيكون ما ذكر إباحة قتله منهن إباحة منه لقتل جميعهن.
قيل له: قد أوجدناك عن النبي ﷺ نصا في الضبع وهي من السباع أنها غير داخلة فيما أباح قتله من الخمس.
فثبت بذلك أن النبي ﷺ لم يرد قتل سائر السباع بإباحته قتل الكلب العقور، وإنما أراد بذلك خاصا من السباع، ثم قد رأيناه أباح ذلك أيضا قتل الغراب والحدأة، وهما من ذوي المخلب من الطير، وقد أجمعوا أنه لم يرد بذلك كل ذي
مخلب من الطير، لأنهم قد أجمعوا أن العقاب والصقر والبازي ذوو مِخْلَب غير مقتولين في الحرم كما يقتل الغراب والحدأة، وإنما الإباحة من النبي ﷺ لقتل الغراب والحدأة عليهما خاصة، لا على ما سواهما من كل ذي مخلب من الطير، وأجمعوا أن النبي ﷺ أباح قتل العقرب في الإحرام والحرم، وأجمعوا أن جميع الهوام مثلها، وأن مراد النبي ﷺ بإباحة قتل العقرب إباحة قتل جميع الهوام، فذو الناب من السباع بذي المخلب من الطير أشبه منه بالهوام مع ما قد بين ذلك، وشدّه ما رواه جابر ﵁ عن النبي ﷺ في حديث الضبع.
فإن قال قائل: إنما جعل النبي ﷺ حكم الضبع كما ذكرت، لأنها تؤكل، فأما ما كان لا يؤكل من السباع فهو كالكلب.
قيل له: قد غلطت في التشبيه، لأنا قد رأينا النبي ﷺ قد أباح قتل الغراب والحدأة والفأرة، وأكل لحوم هؤلاء مباح عندكم، فلم يكن إباحة أكلهن مما يوجب حرمة قتلهن، فكذلك الضبع ليس إباحة أكلها أوجب حرمة قتلها، وإنما منع من قتلها أنها صيد، وإن كانت سبعا وكل السباع كذلك إلا الكلب الذي خصّه النبي ﷺ بما خصه به.
فإن قال قائل: فكيف يكون سائر السباع كذلك، وهي لا تؤكل؟.
قيل له: قد يكون من الصيد ما لا يؤكل ومباح للرجل صيده ليطعمه كلابه إذا كان في الحل حلالا. وقد روي عن النبي ﷺ في قتل الحية أيضا في الحرم.

#3533

3533 - Na ka treguar Abu Umejje, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Hafsi, nga el-A'mashi, nga Ibrahimi, nga el-Asvadi, nga Abdullahu, i cili ka thënë: Na urdhëroi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për vrasjen e gjarpërit ndërsa ishim në Mina ⁽³¹⁵⁾.
Kjo tregon se vrasja e të gjitha gjallesave dëmtuese (el-hevam) është e lejuar gjatë ihramit dhe në harem. Gjithçka që kemi vërtetuar në këtë kapitull është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë, përveç ujkut, të cilin ata e konsideruan të barabartë me qenin në këtë çështje.

٣٥٣٣ - ما حدثنا أبو أمية، قال: ثنا موسى بن داود قال: ثنا حفص، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عبد الله قال: أمرنا رسول الله ﷺ بقتل الحية ونحن بمنى ⁽³¹⁵⁾.
فقد دل ذلك أن سائر الهوام مباح قتله في الإحرام والحرم، وجميع ما صححنا في هذا الباب قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد، رحمهم الله تعالى غير الذئب فإنهم جعلوه في ذلك كالكلب سواء.

CHAPTER

١٢ - باب: الصيد يذبحه الحلال هل للمحرم أن يأكل منه أم لا؟

Ngrënia e gjahut të therur nga një person që nuk është në Ihram

12. Eating game slaughtered by a non-muhrim

#3534

3534 - Na ka treguar Rebi el-Muedhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed (h)
dhe na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, nga Ali bin Zejd, nga Abdullah bin el-Harith bin Neufel: Se Uthman bin Afani (r.a.) zbriti në Kudajd, dhe iu sollën thëllëza në enë me këmbët e tyre të ngritura. Ai dërgoi pas Aliut (r.a.) ndërkohë që ai po lidhte një deve të tij. Ai erdhi tek ai ndërsa gjethet po i binin nga duart. Aliu (r.a.) u përmbajt dhe njerëzit u përmbajtën. Atëherë Aliu (r.a.) tha: Kush është këtu nga fisi Eshxha? A e dini se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i erdhi një beduin me vezë struci dhe mish të tharë të gjahut, e ai tha: "Ushqeje familjen tënde me to, sepse ne jemi në ihram"? Ata thanë: Po ⁽³¹⁶⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽³¹⁷⁾ kanë shkuar drejt këtij hadithi dhe kanë thënë: Nuk i lejohet muhrimit të hajë mish gjahu që e ka therrur një person që nuk është në ihram, sepse vetë gjahu është i ndaluar për të, kështu që edhe mishi i tij është i ndaluar për të, dhe ata argumentuan gjithashtu me këtë.

٣٥٣٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قالا: ثنا حماد بن سلمة، عن علي بن زيد، عن عبد الله بن الحارث بن نوفل: أن عثمان بن عفان ﵁ نزل قُديدا، فأتي بالحجل في الجفان شائلة بأرجلها، فأرسل إلى علي ﵁ وهو يضفر بعيرا له فجاءه والخبط يتحات من يديه، فأمسك علي ﵁ وأمسك الناس، فقال علي ﵁: مَنْ ها هنا من أشجع؟ هل علمتم أن رسول الله ﷺ جاءه أعرابي ببيضات نعام وتتمير وحش فقال: أطعمهن أهلك، فإنا حرم؟ قالوا: نعم ⁽³¹⁶⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽³¹⁷⁾ إلى هذا الحديث فقالوا: لا يحل للمحرم أن يأكل لحم صيد قد ذبحه حلال، لأن الصيد نفسه حرام عليه، فلحمه أيضا حرام عليه واحتجوا في ذلك أيضا.

#3535

3535 - Na ka treguar Fahdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Imrani, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga Abdul Kerimi, nga Abdullah bin el-Harith bin Neufeli, nga Ibn Abbasi, nga Aliu (r.a.): Se Pejgamberit (s.a.v.s.) i sollën mish gjahu ndërsa ishte në ihram, por ai nuk e hëngri atë ⁽³¹⁸⁾.

٣٥٣٥ - بما حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن عمران، قال: ثنا أبي، قال: ثنا ابن أبي ليلى، عن عبد الكريم، عن عبد الله بن الحارث بن نوفل، عن ابن عباس عن علي ﵁: أن النبي ﷺ أتي بلحم صيد وهو محرم، فلم يأكله ⁽³¹⁸⁾.

#3536

3536 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abdylkerimi, nga Kajs b. Myslim el-Xhedeli, nga el-Hasen b. Muhamed b. Ali, nga Aishja: Se të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i është dhuruar mishi i tharë ⁽³¹⁹⁾ i një gazele ndërsa ai ishte në ihram, dhe ai e ktheu atë. Junusi ka thënë: E kam dëgjuar të gjithë këtë nga Sufjani, përveç fjalës së tij 'veshika' (mish i tharë), sepse nuk e kuptova atë prej tij, por ma tregoi atë një nga shokët tanë prej tij ⁽³²⁰⁾.

Dhe në këtë hadith nuk përmendet arsyeja e kthimit të mishit të gjahut, cila është ajo? Mund të jetë për shkak të ihramit, dhe mund të jetë për diçka tjetër, kështu që në këtë hadith nuk ka argument për askënd. Ndërsa është transmetuar nga Aishja (r.a.) mendimi i saj rreth gjahut që e gjuan ai që nuk është në ihram (halal) dhe e therr atë, se nuk ka asgjë të keqe që ta hajë ai që është në ihram.

٣٥٣٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان عن عبد الكريم، عن قيس بن مسلم الجدلي، عن الحسن بن محمد بن علي، عن عائشة: أن رسول الله ﷺ أهدي له وشيقة ⁽³¹⁹⁾ ظبي وهو محرم، فرده. قال يونس: سمعته كله من سفيان غير قوله وشيقة فإني لم أفهم ذلك منه، وحدثنيه بعض أصحابنا عنه ⁽³²⁰⁾.
وليس في هذا الحديث ذكر علة ردّه لحم الصيد ما هي؟ فقد يحتمل أن يكون ذلك لعلة الإحرام، ويحتمل أن يكون لغير ذلك، فلا دلالة في هذا الحديث لأحد، وقد روي عن عائشة ﵂ من رأيها في الصيد يصيده الحلال فيذبحه، أنه لا بأس بأكله للمحرم.

#3537

3537
- Na ka treguar Ibrahim bin Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdus-Samad bin Abdul-Warith, i cili ka thënë: Na ka treguar
Shu'be, i cili ka thënë: Më ka treguar një shejh prej shejhëve më të mirë, i cili quhej Ubejdullah bin Imran el-Kurej'i
i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ubejdullah bin Shammas duke thënë: Shkova te Aisha (r.a.) dhe e pyeta atë për mishin e gjahut
që e gjuante ai që nuk është në ihram (hil), e pastaj ia dhuronte atij që është në ihram (muhrim). Ajo tha: "Shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) kanë pasur mendime të ndryshme rreth kësaj; disa prej tyre
e kanë ndaluar, ndërsa disa të tjerë e kanë lejuar, por unë nuk shoh ndonjë të keqe në të ⁽³²¹⁾."

٣٥٣٧ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا عبد الصمد بن عبد الوارث، قال: ثنا شعبة، قال: حدثني شيخ كخير الشيوخ، يقال له عبيد الله بن عمران القريعي قال: سمعت عبيد الله بن شماس يقول: أتيت عائشة ﵂ فسألتها عن لحم الصيد يصيده الحلال، ثم يهديه للمحرم، فقالت: اختلف فيه أصحاب رسول الله ﷺ، فمنهم من حّرمه، ومنهم من أحلّه، وما أرى بشيء منه بأسا ⁽³²¹⁾.

#3538

3538 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Imran bin Ubejdullahu, ose Ubejdullah bin Imrani, një burrë nga fisi Beni Temim, nga Ubejdullah bin Shemasi, nga Aishja ... ngjashëm me të ⁽³²²⁾.

Kjo është Aishja (r.a.), tek e cila kthimi i mishit të gjahut nga ana e Pejgamberit (s.a.v.s.) personit që ishte halal, nuk ishte diçka që i tregonte asaj për ndalimin e tij për muhrimin. Ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që

٣٥٣٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب قال: ثنا شعبة، عن عمران بن عبيد الله، أو عبيد الله بن عمران رجل من بني تميم، عن عبيد الله بن شماس، عن عائشة … مثله ⁽³²²⁾.
فهذه عائشة ﵂ لم يكن رد النّبي ﷺ لحم الصيد على الحلال عندها على ما قد دلها على حرمته على المحرم. واحتجوا في ذلك أيضا بما

#3539

3539 - Na ka treguar Ebu Bishr er-Raki, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Muhamed, nga Ibn Xhurejxhi, nga el-Hasan bin Muslim, nga Tavusi, nga Ibn Abbasi (r.anhuma), se ai i ka thënë Zejd bin Erkamit: Më ke treguar se të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) i është dhuruar një pjesë e gjahut ndërsa ai ishte në gjendje ihrami, por ai nuk e pranoi atë ⁽³²³⁾.

٣٥٣٩ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا حجاج بن محمد، عن ابن جريج، عن الحسن بن مسلم عن طاووس، عن ابن عباس ﵄ أنه قال لزيد بن أرقم: حدثتني أن رسول الله ﷺ أهدي له عضو صيد وهو محرم، فلم يقبله ⁽³²³⁾.

#3540

3540
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Xhurejxhi, nga El-Hasan bin Muslimi, nga
Tavusi, i cili ka thënë: Kur erdhi Zejd bin Erkami, i erdhi Ibn Abbasi dhe i tha: Një burrë i dhuroi të Dërguarit të
Allahut (s.a.v.s.) mish gjuetie, por ai e refuzoi atë dhe tha: "Unë jam në ihram" ⁽³²⁴⁾.

٣٥٤٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، عن الحسن بن مسلم، عن طاووس، قال: لما قدم زيد بن أرقم أتاه ابن عباس فقال: أهدى رجل إلى رسول الله ﷺ لحم صيد فرده وقال: "إني حرام" ⁽³²⁴⁾.

#3541

3541 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Kajsi, nga Ata'i, se Ibn Abbasi i ka thënë Zejd bin Erkamit: "A e ke ditur se Pejgamberit (s.a.v.s.) i është dhuruar një pjesë e gjahut ndërsa ishte në ihram, dhe ai nuk e pranoi atë?" Ai tha: "Po" ⁽³²⁵⁾.
Edhe kjo është gjithashtu si hadithi i Aliut (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.), dhe në të thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ktheu atë pjesë (mishi) tek ai që ia dhuroi, sepse ishte e ndaluar. Dhe ata argumentuan për këtë gjithashtu me atë që

٣٥٤١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن قيس، عن عطاء، أن ابن عباس قال لزيد بن أرقم: هل علمت أن النبي ﷺ أهدي له عضو صيد وهو محرم، فلم يقبله؟ قال نعم ⁽³²⁵⁾.
فهذا أيضا مثل حديث علي ﵁ عن النبي ﷺ، وفيه أن رسول الله ﷺ إنما ردّ ذلك العضو على الذي أهداه إليه، لأنه حرام. واحتجوا في ذلك أيضا بما

#3542

3542
- Na tregoi Junusi, i cili ka thënë: Na tregoi Sufjan bin Ujejne, nga ez-Zuhriu, nga Ubejdullah bin Abd
ullahu, nga Ibn Abbasi, nga es-Sa'b bin Xheththame, i cili ka thënë: Kaloi pranë meje i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur unë isha në el-Ebva
ose në Veddan, dhe i dhurova mish gomari të egër, por ai ma ktheu. Kur e pa pakënaqësinë në fytyrën time,
tha: "Nuk ta kthyem (dhuratën) ty (për ndonjë arsye tjetër), përveçse ne jemi në ihram" ⁽³²⁶⁾.

٣٥٤٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان بن عيينة، عن الزهري، عن عبيد الله بن عبد الله، عن ابن عباس عن الصعب بن جثامة قال: مر بي رسول الله ﷺ وأنا بالأبواء أوبودّان، فأهديت له لحم حمار وحش، فرده علي، فلما رأى الكراهة في وجهي، قال: "ليس بنا ردّ عليك، ولكنا حرم" ⁽³²⁶⁾.

#3543

3543 - Na ka treguar Sulejman b. Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mes'udi, nga Is'hak b. Rashidi, nga Ez-Zuhriu ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽³²⁷⁾.
Atëherë u është thënë atyre: Ky është një hadith i lëkundur (mudtarib), një grup e ka transmetuar ashtu siç e përmendëm, ndërsa të tjerët e kanë transmetuar duke thënë: Atij i është dhuruar një gomar i egër.

٣٥٤٣ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا أسد قال: ثنا المسعودي، عن إسحاق بن راشد، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله ⁽³²⁷⁾.
فقيل لهم: هذا حديث مضطرب، قد رواه قوم على ما ذكرنا، ورواه آخرون فقالوا: إنما أهدي إليه حمارا وحشيا.

#3544

3544 - Na tregoi Junusi, i cili tha: Na njoftoi Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Ubejdullah b. Abdullahu, nga Ibn Abbasi: Se Saab b. Xhethameja i dhuroi të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) një gomar të egër... pastaj përmendi të njëjtën gjë si hadithi i tij nga Sufjani ⁽³²⁸⁾.

٣٥٤٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن عبيد الله بن عبد الله، عن ابن عباس: أن الصعب بن جثامة أهدى لرسول الله ﷺ حمارا وحشيا … ثم ذكر مثل حديثه عن سفيان ⁽³²⁸⁾.

#3545

3545 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhibi, nga Ibn Shihabi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të ⁽³²⁹⁾.

٣٥٤٥ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني ابن أبي ذئب، عن ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله ⁽³²⁹⁾.

#3546

3546 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, nga babai i tij, nga ez-Zuhriu... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashmin me të ⁽³³⁰⁾.
Në
këto hadithe thuhet se dhurata që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ia ktheu Sa'bit, për shkak se ai ishte në
ihram, ishte një gomar i egër. Nëse është kështu, atëherë askush nuk ka mospajtim për ndalimin e tij
për atë që është në ihram, përveç se Said bin Xhubejri e ka transmetuar këtë hadith nga Ibn Abbasi (r.a.) dhe i ka shtuar një
fjalë asaj që ka transmetuar Ubejdullahu, duke sqaruar me atë fjalë se gomari ishte i therrur.

٣٥٤٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا شعيب بن الليث، عن أبيه، عن الزهري … فذكر بإسناده مثله ⁽³³⁰⁾.
ففي هذه الأحاديث أن الهدية التي ردَّها رسول الله ﷺ على الصعب من أجل أنّه حرام كانت حمارا وحشيا، فإن كان ذلك كذلك، فإن هذا لا يختلف أحد في حرمته على المحرم غير أن سعيد بن جبير قد روى هذا الحديث عن ابن عباس ﵄ فزاد فيه حرفا على ما رواه عبيد الله بين بذلك الحرف أن الحمار كان مذبوحا.

#3547

3547 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Ferjabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ebu el-Hudhejli, nga Said bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi: se Sa'b bin Xheththame i dhuroi të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) një gomar të egër, por ai e ktheu atë, dhe ai ishte i therur ⁽³³¹⁾.

٣٥٤٧ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا الفريابي، قال: ثنا سفيان، عن أبي الهذيل، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس: أن الصعب بن جثامة أهدى لرسول الله ﷺ حمارا وحشيا فرده، وكان مذبوحا ⁽³³¹⁾.

#3548

3548 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Habib bin Ebi Thabiti, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi: Se Saab bin Xheththame i dhuroi të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) një gomar të egër që kullonte gjak, por ai ia ktheu atë dhe i tha: "Unë jam në ihram" ⁽³³²⁾.

Në këtë hadith thuhet se ai ishte i therur, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ktheu atë sepse ishte në ihram. Gjithashtu është transmetuar nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi (r.a.) se ajo ishte kofsha e pasme e një gomari të egër ose kofsha e një gomari të egër.

٣٥٤٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا شعبة، عن حبيب بن أبي ثابت، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس: أن الصعب بن جثامة أهدى لرسول الله ﷺ حمارا وحشيا يقطر دما، فرده عليه، وقال: "إني حرام" ⁽³³²⁾.
ففي هذا الحديث أن ذلك كان مذبوحا، وقد رده رسول الله ﷺ لأنه حرام، وقد روي أيضا عن سعيد بن جبير عن ابن عباس ﵄ أنه كان عجز حمار وحش أو فخذ حمار وحش.

#3549

3549 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Amir dhe Vehbi, nga Shubeja, nga El-Hakemi, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, se Sa'b bin Xheththame i ka dhuruar Pejgamberit (s.a.v.s.) pjesën e prapme të një gomari të egër, kur ai ishte në Kudejd, ndërsa prej saj pikonte gjak, kështu që ai e ktheu atë ⁽³³³⁾.

٣٥٤٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: حدثني أبو عامر، ووهب عن شعبة، عن الحكم، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس أن الصعب بن جثامة أهدى للنبي ﷺ عجز حمار وحش، وهو بقديد يقطر دما، فرده ⁽³³³⁾.

#3550

3550
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'temir bin Sulejman, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Mensurin nga el-Hakem bin Utejbe … dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, përveçse ai tha: këmbë gomari ⁽³³⁴⁾.

٣٥٥٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا معتمر بن سليمان، قال: سمعت منصورا عن الحكم بن عتيبة … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: رجل حمار ⁽³³⁴⁾.

#3551

3551 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga el-Hakemi dhe Habib bin Ebi Thabiti, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, se es-Sab bin Xhethame i ka dhuruar
të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) - njëri prej tyre tha: pjesën e prapme të gomarit, ndërsa tjetri tha: kofshën e një gomari të egër, që kullonte gjak, por ai e ktheu mbrapsht ⁽³³⁵⁾.
Këto transmetime të përcjella nga Ibn Abbasi (r.anhuma) në hadithin e es-Sabit nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me kthimin e dhuratës së tij, pajtohen se bëhej fjalë për mish gjahu jo të gjallë. Kjo shërben si argument për ata që e konsiderojnë të papëlqyeshme për muhrimin ngrënien e mishit të gjahut, edhe nëse ai që e ka gjuajtur dhe therrur është hallall (nuk është muhrim). Megjithatë, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) është transmetuar edhe e kundërta e kësaj.

٣٥٥١ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، وحبيب بن أبي ثابت، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس أن الصعب بن جثامة، أهدى
إلى رسول الله ﷺ قال أحدهما: عجز حمار، وقال الآخر: فخذ حمار وحش، يقطر دما، فرده ⁽³³⁵⁾.
فقد اتفقت هذه الآثار المروية عن ابن عباس ﵄ في حديث الصعب عن رسول الله ﷺ في رده الهدية عليه، أنها كانت في لحم صيد غير حي، فذلك حجة لمن كره للمحرم أكل لحم الصيد، وإن كان الذي تولى صيده وذبحه حلال وقد روي عن رسول الله ﷺ خلاف ذلك.

#3552

3552 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Jakub bin Abdurrahmani dhe Jahja
bin Abdullah bin Salimi, nga Amru, i çliruari i Mutalibit, nga Mutalib bin Abdullah bin Hantabi,
nga Xhabir bin Abdullahu: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: Mishi i gjahut është i lejuar për ju ndërkohë që jeni në ihram,
përderisa nuk e gjuani vetë ose nuk gjuhet për ju ⁽³³⁶⁾.

٣٥٥٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني يعقوب بن عبد الرحمن، ويحيى بن عبد الله بن سالم، عن عمرو مولى المطلب، عن المطلب بن عبد الله بن حنطب، عن جابر بن عبد الله: أن رسول الله ﷺ قال: لحم الصيد حلال لكم وأنتم حرم ما لم تصيدوه أو يصاد لكم ⁽³³⁶⁾.

#3553

3553
- Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamed
ed-Derauerdi, nga Amër bin Ebi Amër, nga një burrë prej Ensarëve, nga Xhabir bin Abdullahu,
nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽³³⁷⁾.

٣٥٥٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد الدراوردي، عن عمرو بن أبي عمرو، عن رجل من الأنصار، عن جابر بن عبد الله، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽³³⁷⁾.

#3554

3554 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibrahim bin Suvejdi, i cili ka thënë: Më ka treguar Amër bin Ebi Amri, nga el-Mutalibi, nga Ebu Musa, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... si ai ⁽³³⁸⁾
Një grup njerëzish ⁽³³⁹⁾ shkuan drejt këtij mendimi dhe thanë: Çdo gjah që gjuhet për hir të një muhrimi, edhe nëse ai që e ka gjuajtur është hallall (jo në ihram), ai është i ndaluar për atë muhrim, ashtu siç i ndalohet atij ajo që e gjuan vetë.
Të tjerë ⁽³⁴⁰⁾ i kundërshtuan ata në këtë dhe thanë: Çdo gjah që e gjuan një hallall, mishi i tij është hallall për çdo muhrim dhe hallall.
Argumenti i tyre në hadithin e el-Mutalibit që përmendëm ishte se thënia e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) "apo gjuhet për ju" ka mundësi të ketë pasur për qëllim "apo gjuhet për ju me urdhrin tuaj".
Nëse është kështu, atëherë edhe ju thoni të njëjtën gjë: Çdo gjah që një hallall e gjuan për një muhrim me urdhrin e tij, ai është i haram për atë muhrim.
Janë transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hadithe që kanë ardhur në formë mutevatir lidhur me lejueshmërinë e mishit të gjahut që e ka gjuajtur një hallall për muhrimin, nëse nuk e ka gjuajtur me urdhrin e tij dhe as me ndihmën e tij në të.

٣٥٥٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا إبراهيم بن سويد، قال: حدثني عمرو بن أبي عمرو، عن المطلب، عن أبي موسى، عن النبي ﷺ … مثله ⁽³³⁸⁾
فذهب قوم ⁽³³⁹⁾ إلى هذا، فقالوا: كل صيد صِيدَ من أجل محرم وإن كان الذي صاده حلال، فهو حرام على ذلك المحرم كما يحرم عليه ما تولى هو صيده بنفسه.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽³⁴⁰⁾ فقالوا: كل صَيدْ صاده حلال، فلحمه حلال لكل محرم وحلال.
وكان من الحجة لهم في حديث المطلب الذي ذكرنا أن قول رسول الله ﷺ "أو يصاد لكم" يحتمل أن يكون أراد به "أو يصاد لكم بأمركم".
فإن كان ذلك كذلك، فأنتم أيضا كذلك تقولون: كل صيد صاده حلال لمحرم بأمره، فهو حرام على ذلك المحرم.
وقد رويت عن رسول الله ﷺ أحاديث جاءت مجيئا متواترا في إباحة لحم الصيد الذي قد صاده الحلال للمحرم، إذا لم يكن صاده بأمره، ولا بمعونته إياه عليه.

#3555

3555 - Na ka treguar Ebu Bishr er-Raki, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Muhamed, nga Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muhamed bin el-Munkedir, nga Muadh bin Abdurrahman et-Tejmi, nga babai i tij, Abdurrahman bin Uthmani, i cili ka thënë: Ishim me Talha bin Ubejdullahun (r.a.) ndërsa ishim në gjendje ihrami. Atij iu dhurua një shpend ndërkohë që Talha ishte në gjumë. Disa prej nesh hëngrën, ndërsa disa të tjerë u përmbajtën. Kur u zgjua Talha, ia sollën përpara dhe ai e hëngri ⁽³⁴¹⁾ e tha: "E kam ngrënë këtë bashkë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)" ⁽³⁴²⁾.

٣٥٥٥ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا حجاج بن محمد، عن ابن جريج، قال: أخبرني محمد بن المنكدر، عن معاذ بن عبد الرحمن التيمي، عن أبيه عبد الرحمن بن عثمان، قال: كنا مع طلحة بن عبيد الله ﵁ ونحن حرم، فأهدي له طير وطلحة راقد، فمنّا من أكل ومنا من تورَّع، فلما استيقظ طلحة، وقدم بين يديه أكله ⁽³⁴¹⁾ وقال: أكلته مع رسول الله ﷺ ⁽³⁴²⁾.

#3556

3556
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Jahja bin Saidi, nga Muhamed bin Ibrahim et-Tejmiu, nga Isa bin Talha, nga Umejr bin Seleme, nga një burrë prej Behzi:
Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kaloi pranë er-Rauhasë, kur pa një gomar të egër të plagosur, në të cilin kishte një shigjetë dhe kishte ngordhur. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Lëreni derisa të vijë pronari i tij." Atëherë erdhi el-Behziu dhe tha: "O i Dërguari i Allahut, kjo është gjuetia ime, prandaj hani prej saj." Ai e urdhëroi Ebu Bekrin (r.a.) që ta ndante atë mes shokëve të udhëtimit ndërkohë që ata ishin në ihram. Pastaj vazhdoi rrugën derisa arriti në el-Ethaje ⁽³⁴³⁾, ku pa një gazelë që po qëndronte në hije në një gropë mali, në të cilën kishte një shigjetë dhe ishte gjallë. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha një burri: "Qëndro këtu që të mos e shohë askush derisa të kalojnë shokët e udhëtimit" ⁽³⁴⁴⁾.

٣٥٥٦ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال أنا يحيى بن سعيد، عن محمد بن إبراهيم التيمي، عن عيسى بن طلحة، عن عمير بن سلمة، عن رجل من بهز: أن رسول الله ﷺ مر بالروحاء، فإذا هو بحمار وحش عقير، فيه سهم قد مات فقال رسول الله ﷺ: دعوه حتى يجيء صاحبه، فجاء البهزي فقال: يا رسول الله: هي رميتي فكلوه، فأمر أبا بكر ﵁ أن يقسمه بين الرفاق وهم محرمون، ثم سار حتى إذا كان بالأثاية ⁽³⁴³⁾ إذا هو بظبي مستظل في حقف جبل، فيه سهم وهو حي، فقال رسول الله ﷺ لرجل: "قف ها هنا لا يراه أحد حتى يمضي الرفاق" ⁽³⁴⁴⁾.

#3557

3557 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Jahja bin Saidi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muhamed bin Ibrahimi... pastaj e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të ⁽³⁴⁵⁾.

٣٥٥٧ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن يحيى بن سعيد أنه قال: أخبرني محمد بن إبراهيم … ثم ذكر بإسناده مثله ⁽³⁴⁵⁾.

#3558

3558
- Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esved, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Nafi' bin Jezid, nga Ibn el-Had, se Muhamed bin Ibrahim i ka treguar atij, nga Isa bin Talha, nga Umejr bin Seleme ed-Damri
ka thënë: Teksa po udhëtonim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) nëpër disa pjesë të ⁽³⁴⁶⁾
er-Rauhasë, ndërkohë që ai ishte në gjendje ihrami, kur ja, u shfaq një gomar i plagosur. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Lëreni atë, sepse së shpejti
do të vijë pronari i tij." Atëherë erdhi një burrë nga fisi Behz, i cili ishte ai që e kishte plagosur gomarin, dhe tha: "O i Dërguari i Allahut!
Bëni çfarë të doni me këtë gomar." Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi Ebu Bekrin (r.a.) dhe ai e ndau atë mes njerëzve... pastaj përmendi
diçka të ngjashme me atë që gjendet në hadithin e Jezidit, nga Jezid bin Haruni ⁽³⁴⁷⁾.

٣٥٥٨ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو الأسود، قال: أنا نافع بن يزيد، عن ابن الهاد، أن محمد بن إبراهيم حدثه، عن عيسى بن طلحة، عن عمير بن سلمة الضمري قال: بينا نحن نسير مع رسول الله ﷺ ببعض أفناء ⁽³⁴⁶⁾ الروحاء وهو محرم، إذا هو حمار معقور فقال رسول الله ﷺ: "دعوه، فيوشك صاحبه أن يأتيه"، فجاء رجل من بهز، هو الذي عقر الحمار فقال: يا رسول الله! شأنكم بهذا الحمار فأمر رسول الله ﷺ أبا بكر ﵁ فقسمه بين الناس … ثم ذكر نحو ما في حديث يزيد، عن يزيد بن هارون ⁽³⁴⁷⁾.

#3559

3559 - Na kanë treguar Muhamed b. Huzajme dhe Fehd, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah b. Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibnul Had... pastaj e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽³⁴⁸⁾.
Në hadithin e Talhas dhe Umejr b. Selemes (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), thuhet se ai ua lejoi muhrimëve ngrënien e mishit të gjahut, gjuetinë e të cilit e ka kryer ai që nuk është në ihram (halali). Kjo bie në kundërshtim me hadithin e Aliut, Zejd b. Erkamit dhe Sab b. Xhethames (r.a.) nga Pejgamberi (s.a.v.s.).
Mirëpo, në këto dy hadithe, atë të Talhas dhe të Umejr b. Selemes, nuk ka argument për gjykimin e gjahut nëse halali ka pasur për qëllim me të muhrimin. Ne e shqyrtuam këtë dhe ja...

٣٥٥٩ - حدثنا محمد بن خزيمة وفهد، قالا: ثنا عبد الله بن صالح قال: حدثني الليث قال: حدثني ابن الهاد … ثم ذكر بإسناده مثله ⁽³⁴⁸⁾.
ففي حديث طلحة وعمير بن سلمة ﵁، عن رسول الله ﷺ أنه أباح للمحرمين أكل لحم الصيد الذي تولى صيده الحلال فقد خالف ذلك حديث علي وزيد بن أرقم والصعب بن جثامة ﵃ عن النبي صلى الله عليه
وسلم غير أن حديث طلحة، وحديث عمير بن سلمة هذين ليس فيهما دليل على حكم الصيد إذا أراد الحلال به المحرم. فنظرنا في ذلك فإذا

#3560

3560
- Ibn Ebi Davudi na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Ajjash bin el-Velid er-Rakkam, ka thënë: Na ka treguar Abdula'la bin Abdila'la, nga Ubejdullahu, nga Ijad bin Abdullahu, nga Ebu Seid el-Hudriu, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e dërgoi Ebu Katade el-Ensariun për sadakanë, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij dolën dhe ishin në gjendje ihrami, derisa zbritën në Usfan, kur papritmas panë një gomar të egër. Ai tha: Erdhi Ebu Katadeja, i cili nuk ishte në ihram, ndërsa ata i ulën kokat e tyre nga urrejtja se mos e shikonin me ngulm e ai ta kuptonte. Ai e pa atë, hipi mbi kalin e tij dhe mori heshtën, por ajo i ra. Ai tha: "Ma jepni atë!" Ata i thanë: "Ne nuk do të të ndihmojmë në asgjë për këtë." Atëherë ai e sulmoi atë dhe e theri. Ata filluan ta piqnin atë, pastaj thanë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) është mes nesh." Ai tha: Ai (Pejgamberi) i kishte paraprirë atyre, kështu që ata e arritën dhe e pyetën atë, e ai nuk pa ndonjë problem në këtë ⁽³⁴⁹⁾.

٣٥٦٠ - ابن أبي داود قد حدثنا، قال: ثنا عياش بن الوليد الرقام، قال: ثنا عبد الأعلى بن عبد الأعلى، عن عبيد الله، عن عياض بن عبد الله، عن أبي سعيد الخدري قال: بعث رسول الله ﷺ أبا قتادة الأنصاري على الصدقة وخرج رسول الله ﷺ وأصحابه وهم محرمون، حتى نزلوا عُسْفان، فإذا هم بحمار وحش قال: وجاء أبو قتادة وهو حل، فنكسوا رءوسهم كراهية أن يحدوا أبصارهم، فيفطن، فرآه، فركب فرسه، وأخذ الرمح، فسقط منه، فقال: ناولونيه فقالوا: ما نحن بمعينيك عليه بشيء فحمل عليه، فعقره فجعلوا يشوون منه ثم قالوا: رسول الله ﷺ بين أظهرنا قال: وكان تقدمهم فلحقوه فسألوه، فلم ير بذلك بأسا ⁽³⁴⁹⁾.

#3561

3561 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Omer el-Havdi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Halid bin Abdullahu, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Amër bin Jahja, nga Abbad bin Temimi, nga Ebu Katadeja: se ai ishte mbi një kalë -ndërsa ishte hallall (nuk ishte në gjendje ihrami)-, kurse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij ishin muhrimë (në ihram). Ai pa një gomar të egër, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ndaloi ata që ta ndihmonin atë. Ai u hodh mbi të dhe e rrëzoi një gomaricë të egër, e pastaj hëngrën prej saj ⁽³⁵⁰⁾.

٣٥٦١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو عمر الحوضي، قال: أنا خالد بن عبد الله، قال: أنا عمرو بن يحيى، عن عباد بن تميم، عن أبي قتادة: أنه كان على فرس -وهو حلال-، ورسول الله ﷺ وأصحابه محرمون فبصر بحمار وحش فنهى رسول الله ﷺ أن يعينوه، فحمل عليه فصرع أتانًا فأكلوا منه ⁽³⁵⁰⁾.

#3562

3562 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Uthman bin Abdullahu bin Meuhab, nga Abdullah bin Ebi Katade, nga babai i tij, se ai ishte me një grup njerëzish që ishin në ihram, ndërsa ai vetë nuk ishte në ihram. Teksa po udhëtonin, panë një gomar të egër. Ai hipi mbi kalin e tij dhe e zuri (e gjuajti) atë. Ata erdhën te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe e pyetën për këtë, e ai tha: "A keni bërë me shenjë, a keni gjuajtur apo keni vrarë?" Ata thanë: Jo. Ai tha: "Atëherë hani." ⁽³⁵¹⁾.

٣٥٦٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا شعبة، قال: أخبرني عثمان بن عبد الله بن موهب، عن عبد الله بن أبي قتادة، عن أبيه، أنه كان في قوم محرمين، وليس هو بمحرم وهم يسيرون، فرأوا حمارا، فركب فرسه فصرعه، فأتوا النبي ﷺ فسألوه عن ذلك، فقال: "أشرتم أو صدتم أو قتلتم؟ " قالوا: لا، قال: "فكلوا" ⁽³⁵¹⁾.

#3563

3563
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ebu Nadri, nga Nafiu, skllavi i liruar i Ebu Katades, nga Ebu Katade bin Rib'ij, se ai ishte me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) derisa kur ishin në një pjesë të rrugës për në Mekë, ai mbeti prapa me disa shokë të tij që ishin në gjendje ihrami, ndërsa ai nuk ishte në ihram. Ai pa një gomar të egër, hipi mbi kalin e tij, pastaj u kërkoi shokëve të tij që t'ia jepnin kamxhikun, por ata refuzuan. Pastaj u kërkoi heshtën e tij, por ata refuzuan. Atëherë ai e mori vetë, u lëshua mbi gomarin dhe e vrau. Disa nga shokët e Pejgamberit (s.a.v.s.) hëngrën prej tij, ndërsa disa të tjerë refuzuan. Kur e arritën të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), e pyetën atë për këtë, dhe ai tha: "Ajo është vetëm një ushqim që Allahu ua ka dhënë juve." ⁽³⁵²⁾.

٣٥٦٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن أبي النضر، عن نافع مولى أبي قتادة، عن أبي قتادة بن ربعي، أنه كان مع رسول الله ﷺ حتى إذا كان ببعض طريق مكة، تخلف مع أصحاب له محرمين؟ وهو غير محرم، فرأى حمارا وحشيا، فاستوى على فرسه، ثم سأل أصحابه أن يناولوه سوطه، فأبوا فسألهم رمحه، فأبوا، فأخذه، ثم شد على الحمار فقتله، فأكل منه بعض أصحاب النبي ﷺ وأبى بعضهم، فلما أدركوا رسول الله ﷺ سألوه عن ذلك، فقال: "إنما هي طعمة أطعمكموها الله" ⁽³⁵²⁾.

#3564

3564 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Zejd bin Eslemi, nga Ata bin Jesari, i cili e ka njoftuar atë, nga Ebu Katade... ngjashëm me të, dhe shtoi: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "A keni me vete diçka nga mishi i tij?" ⁽³⁵³⁾.

Kështu, ne e dimë se Ebu Katade nuk e gjuajti atë në kohën kur e gjuajti me qëllimin që të ishte veçanërisht për të, por ai dëshironte që të ishte për të dhe për shokët e tij që ishin me të. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua lejoi atë atyre dhe atij, dhe nuk ua ndaloi atyre për shkak të qëllimit të tij që të ishte për ta bashkë me të.

Dhe në hadithin e Uthman bin Abdullah bin Mevhebit: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i pyeti ata dhe tha: "A keni bërë me shenjë, apo keni gjuajtur, apo keni vrarë?", ata thanë: Jo, ai tha: "Atëherë hani". Kjo tregon se kjo u ndalohet atyre vetëm nëse bëjnë diçka nga kjo, dhe nuk u ndalohet atyre për diçka tjetër përveç kësaj. Në këtë ka argument se kuptimi i fjalës së të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në hadithin e Amrit, mulasë së el-Mutalibit: "apo është gjuajtur për ju", do të thotë se është gjuajtur për ta me urdhrin e tyre.

Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve të përcjella nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe këtë mendim e ka thënë gjithashtu edhe Omer bin el-Hatabi (r.a.).

٣٥٦٤ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن زيد بن أسلم عن عطاء بن يسار أخبره، عن أبي قتادة … مثله، وزاد: إن رسول الله ﷺ قال: "هل معكم من لحمه شيء؟ " ⁽³⁵³⁾.
فقد علمنا أن أبا قتادة لم يصده في وقت ما صاده إرادةً منه أن يكون له خاصة، وإنما أراد أن يكون له ولأصحابه الذين كانوا معه" فقد أباح رسول الله ﷺ ذلك لهم وله، ولم يحرمه عليهم لإرادته أن يكون لهم معه.
وفي حديث عثمان بن عبد الله بن موهب: أن رسول الله ﷺ سألهم فقال: "أشرتم، أو صدتم، أو قتلتم؟ "، قالوا: لا، قال: "فكلوا" فدل ذلك أنه إنما يحرم عليهم إذا فعلوا شيئا من هذا، ولا يحرم عليهم بما سوى ذلك وفي ذلك دليل أن معنى قول رسول الله ﷺ في حديث عمرو مولى المطلب" أو يصاد لكم أنه على ما صيد لهم بأمرهم.
فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار المروية عن رسول الله ﷺ، وقد قال بهذا القول أيضا عمر بن الخطاب ﵁.

#3565

3565
- Na ka treguar Ibn Marzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Harun bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin el-Mubaraku,
ka thënë: Na ka treguar Jahja, nga Ebu Seleme, nga Ebu Hurejre: Se një burrë nga banorët e Shamit i kërkoi fetva atij
rreth mishit të gjahut ndërsa ishte muhrim, dhe ai e urdhëroi atë që ta hante. Ai tha: Pastaj e takova Omer bin el-Hattabin (r.a.) dhe e njoftova atë
për çështjen e burrit, e ai tha: Me çfarë i dhe fetva? Unë thashë: Me ngrënien e tij. Ai tha: Për Atë në dorën e të Cilit është shpirti im, sikur
të kishe dhënë fetva ndryshe nga kjo, do të të godisja me kamxhik (durre). Vetëm se është e ndaluar që ai ta gjuajë atë ⁽³⁵⁴⁾.

٣٥٦٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا هارون بن إسماعيل، قال: ثنا علي بن المبارك، قال: ثنا يحيى، عن أبي سلمة، عن أبي هريرة: أن رجلا من أهل الشام استفتاه في لحم الصيد وهو محرم، فأمره بأكله قال: فلقيت عمر بن الخطاب ﵁ فأخبرته بمسألة الرجل، فقال: بم أفتيته؟ فقلت: بأكله فقال: والذي نفسي بيده لو أفتيته بغير ذلك لعلوتك بالدّرة إنما نهيت أن يصطاده ⁽³⁵⁴⁾.

#3566

3566 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Jahja bin Saidi, se ai e ka dëgjuar Said bin el-Musajibin duke treguar, nga Ebu Hurejra... dhe përmendi të njëjtën gjë, përveç se ai tha: "Do të kisha bërë me ty..." - duke e kërcënuar atë ⁽³⁵⁵⁾.

٣٥٦٦ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن يحيى بن سعيد، أنه سمع سعيد بن المسيب يحدث، عن أبي هريرة … فذكر مثله، غير أنه قال: لفعلت بك يتواعده ⁽³⁵⁵⁾.

#3567

3567 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, se ai e ka dëgjuar Ebu Hurejren, nga Ibn Omeri ⁽³⁵⁶⁾ (r.a.) ... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽³⁵⁷⁾.

٣٥٦٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن سالم أنه سمع أبا هريرة، عن ابن عمر ⁽³⁵⁶⁾ ﵁ … فذكر مثله ⁽³⁵⁷⁾.

#3568

3568
- Na kanë treguar Nasr bin Merzuk dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajl, nga Ibn Shihabi ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashmen me të ⁽³⁵⁸⁾.
Omeri
(r.a.) nuk do ta ndëshkonte një burrë prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) për fetvanë e tij në këtë çështje në kundërshtim me atë që ai mendonte, ndërkohë që ajo që ai kishte në lidhje me këtë ishte prej asaj që binte ndesh me atë që ai dha fetva si mendim, por kjo sipas nesh - e Allahu e di më së miri -, sepse ai e kishte marrë diturinë për këtë nga një burim tjetër përveç mendimit personal.

٣٥٦٨ - حدثنا نصر بن مرزوق، وابن أبي داود، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني عقيل، عن ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله ⁽³⁵⁸⁾.
فلم يكن عمر ﵁ ليعاقب رجلا من أصحاب رسول الله ﷺ في فتياه في هذا بخلاف ما يرى، والذي عنده في ذلك مما يخالف ما أفتى به رأيًا ولكن ذلك عندنا -والله أعلم-، لأنه قد كان أخذ علم ذلك من غير جهة الرأي.

#3569

3569 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Mu'ammal, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Mansuri, nga Ibrahimi, nga el-Asuadi: Se Ka'bi e pyeti Omerin (r.a.) rreth gjahut që e therr ai që nuk është në ihram dhe e ha ai që është në ihram, e Omeri (r.a.) tha: "Sikur ta lije atë, do të të shihja si dikë që nuk kupton asgjë" ⁽³⁵⁹⁾.

Dhe kundërshtarët e këtij mendimi kanë argumentuar për këtë me atë që

٣٥٦٩ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن إبراهيم، عن الأسود: أن كعبا سأل عمر ﵁ عن الصيد يذبحه الحلال فيأكله المحرم، فقال عمر ﵁: لو تركته لرأيتك لا تفقه شيئا ⁽³⁵⁹⁾.
وقد احتج في ذلك المخالفون لهذا القول بما

#3570

3570
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Jezid bin Ebi Zijadi, nga Abdullah bin el-Harithi, nga babai i tij, i cili ka thënë: Ishim me Uthmanin dhe Aliun (r.a.) derisa arritëm në një vend të tillë e të tillë, ku u afrua ushqim për ta. Tha: Pashë një enë të madhe, sikur po shoh kofshët e thëllëzave. Kur e pa këtë Aliu (r.a.), u ngrit, dhe u ngritën bashkë me të edhe njerëz të tjerë. Tha: U tha: 'Pasha Allahun, ne as nuk kemi bërë shenjë, as nuk kemi urdhëruar dhe as nuk kemi gjuajtur.' Iu tha Uthmanit (r.a.): 'Ky dhe ata që janë me të nuk u ngritën për tjetër gjë, veçse nga urrejtja për ushqimin tënd.' Atëherë ai e thirri dhe i tha: 'Çfarë nuk pëlqeve nga kjo?' Aliu (r.a.) tha: 'Ju është lejuar gjahu i detit dhe ushqimi i tij, si kënaqësi për ju dhe për udhëtarët, por ju është ndaluar gjahu i tokës përderisa jeni në ihram' [el-Maide: 96]. Pastaj u largua ⁽³⁶⁰⁾.
Tha: Aliu (r.a.) ishte i mendimit se gjahu dhe mishi i tij janë të ndaluara për muhrimin. U është thënë atyre: Këtë mendim e kanë kundërshtuar Omer bin el-Hatabi, Talha bin Ubejdullahu, Aisha dhe Ebu Hurejra (r.a.).
Janë transmetuar në mënyrë të njëpasnjëshme transmetimet nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) që përputhen me atë që kanë thënë ata. Fjala e Tij e Madhëruar: 'por ju është ndaluar gjahu i tokës përderisa jeni në ihram' [el-Maide: 96] ka mundësi që ajo që u është ndaluar atyre prej tij, është që ta gjuajnë atë. A nuk e sheh fjalën e Allahut të Madhëruar: 'O ju që keni besuar, mos e mbytni gjahun ndërsa jeni në ihram. E kushdo prej jush që e mbyt atë me qëllim, atëherë shpagimi i tij është diçka e ngjashme me atë që ka mbytur nga bagëtia' [el-Maide: 95]. Allahu i Madhëruar në këtë ajet i ka ndaluar ata nga mbytja e gjahut dhe ua ka bërë obligim shpagimin për mbytjen e tij.
Kjo që përmendëm tregon se ajo që u është ndaluar muhrimëve nga gjahu, është mbytja e tij. Kemi parë që edhe analogjia tregon për këtë. Kjo sepse ata janë pajtuar se gjahun e ndalon ihrami për muhrimin, dhe e ndalon Haremi për atë që nuk është në ihram. Kushdo që gjuan një gjah në vendin jashtë Haremit, e therr atë jashtë tij, pastaj e fut atë në Harem, nuk ka asnjë problem në ngrënien e tij në Harem. Futja e mishit të gjahut në Harem nuk është si futja e vetë gjahut kur ai është i gjallë. Sepse, po të ishte ashtu, do të ishte e ndaluar futja e tij dhe do të pengohej ngrënia e tij aty, ashtu siç pengohet gjahu në të gjithë atë.
Dhe po ta hante atë në Harem, do të ishte obligim për të ajo që është obligim për mbytjen e gjahut. Meqenëse Haremi nuk e ndalon mishin e gjahut që është gjuajtur jashtë tij, ashtu siç e ndalon gjahun e gjallë, analogjia për këtë është që edhe ihrami ta ndalojë për muhrimin gjahun e gjallë, por të mos ia ndalojë atij mishin e tij nëse therrjen e ka bërë një person që nuk është në ihram, duke u bazuar në analogji dhe shikim mbi atë që përmendëm nga gjykimi i Haremit.
Kjo është analogjia në këtë kapitull, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٥٧٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن يزيد بن أبي زياد، عن عبد الله بن الحارث، عن أبيه قال: كنا مع عثمان وعلي ﵄ حتى إذا كنا بمكان كذا وكذا، قرب إليهم طعام قال: فرأيت جفنة كأني أنظر إلى عراقيب اليعاقيب، فلما رأى ذلك علي ﵁ قام، وقام معه ناس، قال فقيل: والله ما أشرنا، ولا أمرنا ولا صِدنا، فقيل لعثمان ﵁: ما قام هذا ومن معه إلا كراهية
لطعامك فدعاه فقال: ما كرهت من هذا؟ فقال علي ﵁ ﴿أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا﴾ [المائدة: ٩٦] ثم انطلق ⁽³⁶⁰⁾.
قال: فذهب علي ﵁ إلى أن الصيد ولحمه حرام على المحرم قيل لهم: فقد خالفه في ذلك عمر بن الخطاب وطلحة بن عبيد الله، وعائشة، وأبو هريرة ﵃.
وقد تواترت الروايات عن رسول الله ﷺ بما يوافق ما ذهبوا إليه وقوله ﷿: ﴿وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا﴾ [المائدة: ٩٦] يحتمل ما حرم عليهم منه، هو أن يصيدوه، ألا ترى إلى قول الله ﷿: ﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ﴾ [المائدة: ٩٥] فنهاهم الله تعالى في هذه الآية عن قتل الصيد وأوجب عليهم الجزاء في قتلهم إياه.
فدل ما ذكرنا أن الذي حرم على المحرمين من الصيد، هو قتله، وقد رأينا النظر أيضا يدل على هذا، وذلك أنهم أجمعوا على أن الصيد يحرمه الإحرام على المحرم، ويحرمه الحرم على الحلال وكان من صاد صيدا في الحل فذبحه في الحل ثم أدخله الحرم، فلا بأس بأكله إياه في الحرم، ولم يكن إدخاله لحم الصيد الحرم كإدخاله الصيد نفسه وهو حي، لأنه لو كان كذلك لنهى عن إدخاله ويمنع من أكله إياه فيه كما يمنع من الصيد في ذلك
كله، ولكان إذا أكله في الحرم وجب عليه ما يجب في قتل الصيد، فلما كان الحرم لا يمنع من لحم الصيد الذي صيد في الحل كما يمنع من الصيد الحي، كان النظر على ذلك أن يكون كذلك الإحرام أيضا يحرم على المحرم الصيد الحي، ولا يحرم عليه لحمه إذا تولى الحلال ذبحه قياسا ونظرا على ما ذكرنا من حكم الحرم.
فهذا هو النظر في هذا الباب، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٣ - باب: رفع اليدين عند رؤية البيت

Ngritja e duarve kur shihet Qabja

13. Raising hands upon seeing the Kaaba

#3571

3571
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Nuajm bin Hammadi: ka thënë: Na ka treguar El-Fadl bin Musa,
ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, dhe nga El-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn
Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Duart ngrihen në shtatë vende: në fillim të namazit, te
Shtëpia, në Safa dhe Merue, në Arafat, në Muzdelife dhe te dy xhemretet" ⁽³⁶¹⁾.

٣٥٧١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا نعيم بن حماد: قال: ثنا الفضل بن موسى، قال: ثنا ابن أبي ليلى، عن نافع، عن ابن عمر، وعن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ قال: "ترفع الأيدي في سبع مواطن، في افتتاح الصلاة، وعند البيت، وعلى الصفا والمروة، وبعرفات وبالمزدلفة، وعند الجمرتين" ⁽³⁶¹⁾.

#3572

3572 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Himmani, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Muharibi, nga Ibn Ebi Lejla, nga Nafiu, nga Ibn Umeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽³⁶²⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Ky hadith është marrë si bazë dhe nuk dimë që dikush të ketë kundërshtuar diçka prej tij, përveç ngritjes së duarve te Shtëpia (Qabeja), sepse disa njerëz ⁽³⁶³⁾ kanë ndjekur këtë mendim dhe kanë argumentuar me këtë hadith.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë pikë ⁽³⁶⁴⁾, duke e konsideruar të papëlqyeshme ngritjen e duarve kur shihet Shtëpia. Ata kanë argumentuar për këtë me atë që.

٣٥٧٢ - حدثنا فهد قال: ثنا الحماني، قال: ثنا المحاربي، عن ابن أبي ليلى، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽³⁶²⁾.
قال أبو جعفر: فكان هذا الحديث مأخوذا به، لا نعلم أحدا خالف شيئا منه غير رفع اليدين عند البيت فإن قوما ⁽³⁶³⁾ ذهبوا إلى ذلك، واحتجوا بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽³⁶⁴⁾، فكرهوا رفع اليدين عند رؤية البيت. واحتجوا في ذلك بما.

#3573

3573 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xherir, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Kaz'ah el-Bahili, nga el-Muhaxhir, nga Xhabir bin Abdullahu, se ai është pyetur për ngritjen e duarve te Shtëpia (Qabeja), e ai ka thënë: "Kjo është diçka që e bëjnë hebrenjtë. Ne kemi kryer haxhin me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe ai nuk e ka bërë këtë" ⁽³⁶⁵⁾.

Ky është Xhabir bin Abdullahu (r.a.) i cili njofton se kjo është nga veprat e hebrenjve dhe nuk është nga veprat e njerëzve të Islamit, dhe se ata kanë kryer haxhin me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) e ai nuk e ka bërë këtë. Nëse kjo çështje merret nga rruga e isnadit (zinxhirit të transmetimit), atëherë ky isnad është më i mirë se isnadi i hadithit të parë. E nëse kjo merret nga rruga e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve (ethar), Xhabiri ka njoftuar se kjo është nga veprat e hebrenjve.

Mund të jetë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) të ketë urdhëruar për këtë si pasim i tyre, pasi gjykimi i tij ishte të ishte në sheriatin e tyre, sepse ata ishin ithtarë të Librit, derisa Allahu i Madhëruar i dha atij një sheriat që shfuqizoi sheriatin e tyre. Pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kreu haxhin dhe i kundërshtoi ata, kështu që nuk i ngriti duart e tij si kundërshtim ndaj tyre. Prandaj hadithi i Xhabirit është më parësor, sepse në të ka vërtetim të shfuqizimit (neskh) për hadithin e Ibn Abbasit dhe Ibn Omerit (r.a.), nëse kjo merret nga rruga e analogjisë (tefekkuri).

Ne kemi parë se ngritja e përmendur në këtë hadith është dy llojesh: njëra është ngritje për tekbirin e namazit, dhe tjetra është ngritje për dua. Sa i përket asaj të namazit, ajo është ngritja e duarve gjatë fillimit të namazit. Ndërsa sa i përket duasë, ajo është ngritja e duarve te Safa dhe Merua, në Muzdelife (Xhem'), në Arafat dhe te dy xhemeratet, dhe kjo është e rënë dakord. Është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu ngritja e duarve në Arafat.

٣٥٧٣ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا شعبة، عن أبي قزعة الباهلي، عن المهاجر، عن جابر بن عبد الله أنه سئل عن رفع الأيدي عند البيت، فقال: ذاك شيء يفعله اليهود، قد حججنا مع رسول الله ﷺ، فلم يفعل ذلك ⁽³⁶⁵⁾.
فهذا جابر بن عبد الله ﵁ يخبر أن ذلك من فعل اليهود، وليس من فعل أهل الإسلام، وأنهم قد حجوا مع رسول الله ﷺ فلم يفعل ذلك فإن كان هذا الباب يؤخذ من طريق الإسناد، فإن هذا الإسناد أحسن من إسناد الحديث الأول وإن كان ذلك يؤخذ من طريق تصحيح معاني الآثار، فإن جابرا قد أخبر أن ذلك من فعل اليهود.
فقد يجوز أن يكون رسول الله ﷺ أمر به على الاقتداء منه بهم، إذ كان حكمه أن يكون على شريعتهم، لأنهم أهل كتاب، حتى يحدث الله ﷿ له شريعة تنسخ شريعتهم، ثم حج رسول الله ﷺ فخالفهم، فلم يرفع يديه إذًا من مخالفتهم فحديث جابر أولى، لأن فيه تصحيح النسخ لحديث ابن عباس وابن عمر ﵃ وإن كان يؤخذ من طريق النظر.
فإنا قد رأينا الرفع المذكور في هذا الحديث على ضربين: فمنه رفع لتكبير الصلاة، ومنه رفع للدعاء، فأما ما للصلاة، فرفع اليدين عند افتتاح الصلاة، وأما ما للدعاء فرفع اليدين عند الصفا والمروة، وبجمع، وعرفة وعند الجمرتين فهذا متفق عليه. وقد روي عن رسول الله ﷺ أيضا في رفع اليدين بعرفة.

#3574

3574 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Hamadi, nga Bishr bin Harbi, nga Ebu Seid el-Hudriu: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lutej në Arafat dhe i ngrinte duart e tij deri në lartësinë e gjoksit ⁽³⁶⁶⁾⁽³⁶⁷⁾.

Dëshiruam të shqyrtojmë nëse ngritja e duarve gjatë shikimit të Shtëpisë (Qabes) është e tillë apo jo? Pamë se ata që anuan nga ky mendim, e bënë këtë jo për shkak të ihramit, por për nderim të Shtëpisë.

Kemi parë se ngritja e duarve e urdhëruar në Arafat, Muzdelife, te dy xhemratet, mbi Safa dhe Merue, është urdhëruar vetëm si formë lutjeje në vendet ku qëndrimi në to është bërë për shkak të ihramit.

Gjithashtu kemi parë se kushdo që shkon në Arafat, Muzdelife, në vendin e hedhjes së guralecëve, ose në Safa dhe Merue, duke mos qenë në ihram, ai nuk i ngre duart për të nderuar asnjë prej këtyre vendeve.

Kur u vërtetua se ngritja e duarve nuk urdhërohet në këto vende përveçse për shkak të ihramit, dhe nuk urdhërohet jashtë ihramit, atëherë po ashtu nuk urdhërohet ngritja e duarve me rastin e shikimit të Shtëpisë jashtë ihramit. E nëse vërtetohet se nuk urdhërohet jashtë ihramit, vërtetohet se nuk urdhërohet as brenda ihramit.

Një argument tjetër: Kemi parë se vendet ku urdhërohet ngritja e duarve gjatë ihramit janë ato vende ku është urdhëruar qëndrimi (uukuf), siç i përmendëm. Kemi parë gjithashtu se Xhemratul Akabe është një xhemre si xhemretet e tjera, mirëpo meqë te ajo nuk ka qëndrim, atëherë aty nuk ka ngritje duarsh. Rrjedhimisht, analogjia (kijasi) dhe shqyrtimi tregojnë se meqë te Shtëpia nuk ka qëndrim, atëherë nuk duhet të ketë as ngritje duarsh, bazuar në atë që përmendëm. Kjo që vërtetuam përmes shqyrtimit është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë. Lidhur me këtë është transmetuar diçka edhe nga Ibrahim en-Nehaiu.

٣٥٧٤ - ما حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال أنا حماد، عن بشر بن حرب، عن أبي سعيد الخدري: أن رسول الله ﷺ كان يدعو بعرفة وكان يرفع يديه نحو ثندوته ⁽³⁶⁶⁾⁽³⁶⁷⁾.
فأردنا أن ننظر في رفع اليدين عند رؤية البيت هل هو كذلك أم لا؟ فرأينا الذين ذهبوا إلى ذلك ذهبوا إلى أنه لا لعلة الإحرام، ولكن لتعظيم البيت
وقد رأينا الرفع المأمور به بعرفة والمزدلفة، وعند الجمرتين، وعلى الصفا والمروة، إنما أمر بذلك من طريق الدعاء في الموطن الذي جعل ذلك الوقوف فيه لعلة الإحرام.
وقد رأينا مَن صار إلى عرفة، أو مزدلفة، أو موضع رمي الجمار، أو الصفا والمروة، وهو غير محرم أنه لا يرفع يديه لتعظيم شيء من ذلك.
فلما ثبت أن رفع اليدين لا يؤمر به في هذه المواطن إلا لعلة الإحرام، ولا يؤمر به في غير الإحرام، كان كذلك لا يؤمر برفع اليدين لرؤية البيت في غير الإحرام فإذا ثبت أن لا يؤمر بذلك في غير الإحرام ثبت أن لا يؤمر به أيضا في الإحرام.
وحجة أخرى: أنا قد رأينا ما يؤمر برفع اليدين عنده في الإحرام ما كان مأمورا بالوقوف عنده من المواطن التي ذكرنا، وقد رأينا جمرة العقبة جمرة كغيرها من الجمار، غير أنه لا يوقف عندها، فلم يكن هناك رفع، فالنظر على ذلك أن يكون البيت لما لم يكن عنده وقوف، أن لا يكون عنده رفع قياسا ونظرا على ما ذكرنا من ذلك، وهذا الذي ثبتناه بالنظر، هو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى. وقد روي في ذلك، عن إبراهيم النخعي ما

#3575

3575 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajb bin Sulejman, nga babai i tij, nga Ebu Jusufi, nga Ebu Hanifja, nga Talha bin Musarrif, nga Ibrahim en-Nehaiu, i cili ka thënë: Duart ngrihen në shtatë vende: në fillim të namazit, në tekbirin për kunut në vitër, në dy bajramet, gjatë prekjes së Gurit të Zi, mbi Safa dhe Merva, në Muzdelife (Xhem') dhe Arafat, dhe te dy vendqëndrimet pranë dy xhemreteve ⁽³⁶⁸⁾.

Ebu Jusufi (r.h.) ka thënë: Sa i përket fillimit të namazit, dy bajrameve, vitrit dhe prekjes së Gurit të Zi, ai i kthen shpinat e duarve të tij drejt fytyrës së tij. Ndërsa në tre të tjerat, ai e drejton pjesën e brendshme të shuplakave të tij drejt fytyrës së tij. Sa i përket asaj që përmendëm për fillimin e namazit, të gjithë muslimanët janë pajtuar për këtë. Ndërsa tekbiri në kunut në vitër, ai është një tekbir shtesë në atë namaz.

Dhe ata që bëjnë kunut para rukuut janë pajtuar për ngritjen e duarve me të. Kështu që analogjia për këtë është që çdo tekbir shtesë në çdo namaz të jetë i tillë. Pra, tekbirët e Bajramit që janë shtesë mbi namazet e tjera, janë gjithashtu kështu. Ndërsa te prekja e Gurit të Zi, kjo është bërë një tekbir me të cilin fillon tavafi, ashtu siç fillon namazi me tekbir, dhe për këtë ka urdhëruar edhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).

٣٥٧٥ - حدثنا سليمان بن شعيب بن سليمان، عن أبيه، عن أبي يوسف، عن أبي حنيفة، عن طلحة بن مصرف، عن إبراهيم النخعي قال ترفع الأيدي في سبع مواطن: في افتتاح الصلاة، وفي التكبير للقنوت في الوتر، وفي العيدين، وعند استلام الحجر، وعلى الصفا والمروة، وبجمع وعرفات، وعند المقامين عند الجمرتين ⁽³⁶⁸⁾.
قال أبو يوسف ﵀: فأما في افتتاح الصلاة في العيدين، وفي الوتر، وعند استلام الحجر، فيجعل ظهر كفيه إلى وجهه، وأما في الثلاث الأخر، فيستقبل بباطن كفيه وجهه فأما ما ذكرنا في افتتاح الصلاة فقد اتفق المسلمون على ذلك جميعا، وأما التكبيرة في القنوت في الوتر فإنها تكبيرة زائدة في تلك الصلاة.
وقد أجمع الذين يقنتون قبل الركوع على الرفع معها، فالنظر على ذلك أن يكون كذلك كل تكبيرة زائدة في كل صلاة، فتكبير العيدين الزائد فيها على سائر الصلوات، كذلك أيضا، وأما عند استلام الحجر فإن ذلك جعل تكبيرا يفتتح به الطواف، كما يفتتح بالتكبير الصلاة، وأمر به رسول الله ﷺ أيضا.

#3576

3576
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ebu Jafur el-Abdi, ka thënë: Kam dëgjuar një emir që ishte
mbi Mekë në kohën e largimit të haxhilerëve prej saj në vitin 73, duke thënë: Omeri (r.a.) ishte një burrë i fuqishëm dhe ai
shtyhej te Rukni, andaj Pejgamberi (s.a.v.s.) i tha: "O Ebu Hafs! Ti je një burrë i fuqishëm dhe ti shtyhesh
te Rukni, kështu që e lëndon të dobëtin. Nëse sheh hapësirë të lirë, atëherë preke atë, përndryshe bëj tekbir dhe vazhdo" ⁽³⁶⁹⁾.

٣٥٧٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن أبي يعفور العبدي، قال: سمعت أميرا كان على مكة منصرف الحجاج عنها سنة ثلاث وسبعين يقول: كان عمر ﵁ رجلا قويا وكان يزاحم على الركن فقال له النبي ﷺ: "يا أبا حفص! أنت رجل قوي، وإنك تزاحم على الركن، فتؤذي الضعيف، فإذا رأيت خلوة فاستلمه، وإلا فكبر وامض" ⁽³⁶⁹⁾.

#3577

3577 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Ebu Jafuri, nga një burrë prej fisit Huza'ah, i cili ka thënë: Dhe Haxhaxhi e kishte emëruar atë mbi Mekë... pastaj përmendi të njëjtën gjë ⁽³⁷⁰⁾.

Kur ky tekbir u bë fillimi i tavafit, ashtu siç u bë tekbiri fillimi i namazit, ne u urdhëruam për ngritjen (e duarve) në të, ashtu siç urdhërohemi për ngritjen në tekbirin fillestar të namazit, e sidomos pasi Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka bërë tavafin rreth Shtëpisë namaz.

٣٥٧٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن أبي يعفور، عن رجل من خزاعة قال: وكان الحجاج استعمله على مكة … ثم ذكر مثله ⁽³⁷⁰⁾.
فلما جعل ذلك التكبير يفتتح به الطواف كالتكبير الذي جعل يفتتح به الصلاة أمرنا بالرفع فيه، كما نؤمر بالرفع في التكبير لافتتاح الصلاة، ولا سيما إذ قد جعل النبي ﷺ الطواف بالبيت صلاة.

#3578

3578 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, ka thënë: Na ka treguar Esedi (h)
dhe na ka treguar Salih bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensur, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Fudejl bin Ijad, nga Ata bin es-Saib, nga Tausi, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Tavafi rreth Shtëpisë është namaz, përveçse Allahu i Madhëruar jua ka lejuar të folurit, andaj kush flet, le të mos flasë përveçse mirë" ⁽³⁷¹⁾.
Kjo arsye është ajo për të cilën u bë e detyrueshme ngritja (e duarve) në atë që është shtuar mbi atë që ishte në hadithin e parë. Ndërsa ngritja në Safa, Merue, Muzdelife (Xhem'), Arafat, te dy vendqëndrimet te dy xhemretet, kjo ka ardhur e specifikuar në transmetimin e parë. Kjo që përshkruam nga këto kuptime që vërtetuam është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٥٧٨ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد (ح)
وحدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قالا: ثنا الفضيل بن عياض، عن عطاء بن السائب، عن طاوس، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ قال: "الطواف بالبيت صلاة، إلا أن الله ﷿ قد أحل لكم النطق، فمن نطق فلا ينطق إلا بخير" ⁽³⁷¹⁾.
فهذه العلة هي التي لها وجب الرفع فيما زاد على ما في الحديث الأول، وأما الرفع على الصفا والمروة وبجمع، وعرفات وعند المقامين عند الجمرتين، فإن ذلك قد جاء منصوصا في الخبر الأول، وهذا الذي وصفنا من هذه المعاني التي ثبتناها قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٤ - باب: الرمل في الطواف

Rameli (ecja e shpejtë) gjatë Tavafit

14. Ramal (brisk walking) during Tawaf

#3579

3579 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad Seleme, nga Ebu Asim el-Ganeviu, nga Ebu Tufejli, i cili ka thënë: I thashë Ibn Abbasit: Populli yt pretendon ⁽³⁷²⁾ se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë remel rreth Qabes dhe se kjo është sunet. Ai tha: Kanë thënë të vërtetën dhe kanë gënjyer.
I thashë: Çfarë kanë thënë të vërtetën dhe çfarë kanë gënjyer? Ai tha: Kanë thënë të vërtetën se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë remel rreth Qabes, por kanë gënjyer se kjo është sunet. Kurejshët në kohën e Hudejbijes thanë: Lëreni Muhamedin dhe shokët e tij derisa të vdesin si vdekja e nagafit ⁽³⁷³⁾, kur bënë marrëveshje me të që të vinte vitin e ardhshëm dhe të qëndronte tri ditë në Mekë. Erdhi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij, ndërsa idhujtarët ishin mbi malin Kukejkan. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u tha shokëve të tij: "Bëni remel rreth Qabes tri herë, por kjo nuk është sunet" ⁽³⁷⁴⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Disa njerëz ⁽³⁷⁵⁾ kanë menduar se remeli gjatë tavafit nuk është sunet dhe kanë argumentuar me këtë hadith. Ata thanë: Remeli u bë vetëm që idhujtarët të shihnin se ata kishin forcë dhe se nuk ishin të dobët, e jo sepse kjo ishte sunet. Ata argumentuan gjithashtu me këtë.

٣٥٧٩ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حماد سلمة، عن أبي عاصم الغنوي، عن أبي الطفيل، قال: قلت لابن عباس: زعم ⁽³⁷²⁾ قومك أن رسول الله ﷺ قد رَمَل بالبيت، وأن ذلك سنة، قال: صدقوا وكذبوا، قلت: ما صدقوا وما كذبوا؟ قال: صدقوا، قد رمل رسول الله ﷺ بالبيت، وكذبوا ليست بسنة، إن قريشا قالت زمن الحديبية: دعوا محمدا وأصحابه حتى يموتوا موت النغف ⁽³⁷³⁾، فلما صالحوه على أن يجيء في العام المُقْبل، فيقيم ثلاثة أيام بمكة، فقدم رسول الله ﷺ وأصحابه، والمشركون على جبل قُعَيقعَان، فقال رسول الله ﷺ لأصحابه: "ارملوا بالبيت ثلاثا وليست بسنة" ⁽³⁷⁴⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽³⁷⁵⁾ إلى أنّ الرمل في الطواف ليس بسنة، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث، وقالوا: إنما كان الرمل ليرى المشركون أن بهم قوةً، وأنهم ليسوا بضعفاء، لا لأن ذلك سنة، واحتجوا في ذلك أيضا.

#3580

3580 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Ejubi, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) erdhi në Mekë bashkë me shokët e tij, ndërsa idhujtarët thanë: "Po ju vjen një popull të cilin e kanë dobësuar ethet e Jethribit".

Kur arritën, idhujtarët u ulën nga ana e Hixhrit, andaj Pejgamberi (s.a.v.s.) i urdhëroi shokët e tij që të ecnin shpejt (raml) në tre rrotullimet e para dhe të ecnin (normalisht) midis dy qosheve. Ibn Abbasi ka thënë: "Nuk e pengoi atë që t'i urdhëronte ata të ecnin shpejt në të katër rrotullimet, përveçse dëshira për t'i kursyer ⁽³⁷⁶⁾ ata ⁽³⁷⁷⁾."

٣٥٨٠ - بما حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد، عن أيوب، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: قدم رسول الله ﷺ مكة وأصحابه فقال المشركون: إنه يقدم عليكم قوم قد وَهَنَتْهم حُمَّى يثرب، فلما قدموا قعد المشركون مما يلي الحجر، فأمر النبي ﷺ أصحابه أن يرملوا الأشواط الثلاثة، وأن يمشوا ما بين الركنين، قال ابن عباس: ولم يمنعه أن يأمرهم بأن يرملوا الأشواط الأربعة إلا إبقاء ⁽³⁷⁶⁾ عليهم ⁽³⁷⁷⁾.

#3581

3581 - Na ka treguar Ibn Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Nusajr, i cili ka thënë: Na ka treguar Fitr bin Halife, nga Ebu et-Tufejli, i cili ka thënë: I thashë Ibn Abbasit: "Populli yt pretendon se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë ramal (ecje të shpejtë) rreth Shtëpisë dhe se kjo është sunet." Ai tha: "Kanë thënë të vërtetën dhe kanë gënjyer. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë ramal rreth Shtëpisë, por nuk është sunet. Mirëpo, kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) erdhi në Mekë, idhujtarët ishin në Ku'ajki'an,
dhe atij i arriti lajmi se ata thoshin: 'Ai dhe shokët e tij janë të dobësuar.' Atëherë ai u tha shokëve të tij: 'Bëni ramal, tregojuni atyre se keni forcë.' I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bënte ramal nga Guri i Zi deri te Këndi Jemani, e kur fshihej prej tyre, ai ecte ⁽³⁷⁸⁾
Thanë: A nuk e sheh se ai i urdhëroi ata të ecnin në tre rrotullimet midis dy këndeve aty ku nuk i shihnin idhujtarët, dhe i urdhëroi të bënin ramal në pjesën tjetër të këtyre rrotullimeve që t'i shihnin ata? Meqenëse ai i urdhëroi për ramal aty ku i shihnin dhe për lënien e tij aty ku nuk i shihnin, kjo vërteton se ramal-i ishte për shkak të tyre, e jo sepse ishte sunet.
Thanë: Dhe ajo që dëshmon për këtë është se ai nuk e bëri këtë kur kreu Haxhin. Dhe përmendën në lidhje me këtë atë që

٣٥٨١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا حجاج بن نصير، قال: ثنا فطر بن خليفة، عن أبي الطفيل قال: قلت لابن عباس زعم قومك أن رسول الله ﷺ رمل بالبيت وأنها سنة، قال صدقوا وكذبوا، قد رَمَل رسول الله ﷺ بالبيت، وليست بسنة، ولكن قدم رسول الله ﷺ مكة والمشركون على قُعَيقَعان،
وبلغه أنهم يقولون: إن به وبأصحابه هزالا فقال لأصحابه: "ارملوا، أَرُوهم أن بكم قوة"، فكان رسول الله ﷺ يرمُل من الحجر الأسود إلى الركن اليماني، فإذا توارى عنهم مشى ⁽³⁷⁸⁾
قالوا: أفلا ترى أنه أمرهم أن يمشوا في الأشواط الثلاثة فيما بين الركنين حيث لا يراهم المشركون، وأمرهم أن يرملوا فيما بقي من هذه الأشواط ليروهم، فلما كان قد أمرهم بالرمل حيث يرونهم، وبتركه حيث لا يرونهم، ثبت بذلك أن الرمل كان من أجلهم، لا من أجل أنه سنة.
قالوا: ومما دل على ذلك أنه لم يفعل ذلك لما حج. وذكروا في ذلك ما

#3582

3582 - Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar Jahja el-Himmani, ka thënë: Na ka treguar Kajsi, nga el-Ala bin el-Musejjibi, nga el-Hakemi, nga Muxhahidi, nga Ibn Omeri: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) bëri ramel në Umre dhe eci në Haxh" ⁽³⁷⁹⁾.
A nuk e sheh se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk bëri ramel në haxhin e tij, pasi nuk ishin më ata për shkak të të cilëve ai bëri ramel në umren e tij?
Të tjerët i kundërshtuan ata në këtë ⁽³⁸⁰⁾ dhe thanë: Rameli në tri rrotullimet e para është sunet, nuk duhet lënë as në haxh e as në umre, dhe argumentuan për këtë

٣٥٨٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا يحيى الحماني، قال: ثنا قيس، عن العلاء بن المسيب، عن الحكم، عن مجاهد، عن ابن عمر: أن النبي ﷺ رمل في العمرة، ومشى في الحج" ⁽³⁷⁹⁾.
أفلا ترى أن رسول الله ﷺ لم يرمل في حجه حيث عدم الذين من أجلهم رمل في عمرته.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽³⁸⁰⁾ فقالوا: الرمل في الأشواط الثلاثة الأول سنة، لا ينبغي تركها في الحج ولا في العمرة، واحتجوا في ذلك

#3583

3583
- Sipas asaj që na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Abdullah
bin Uthman bin Huthajm, nga Ebu et-Tufejli, nga Ibn Abbasi: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kreu umren nga
el-Xhi'raneh, kështu që bëri ramel (ecje e shpejtë) rreth Shtëpisë në tre (rrotullime) dhe eci në katër rrotullime ⁽³⁸¹⁾.
Në
këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri ramel në të gjitha rrotullimet (e para), ndërkohë që në disa pjesë të tyre ishte aty ku e shihnin
idhujtarët, dhe në disa pjesë aty ku nuk e shihnin. Fakti që ai bëri ramel aty ku nuk e shihnin ata, është dëshmi se ai
nuk e bëri ramelin për shkak të tyre, por për një kuptim tjetër.

٣٥٨٣ - بما حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا الحجاج، قال: ثنا حماد، عن عبد الله بن عثمان بن خثيم، عن أبي الطفيل، عن ابن عباس: أن رسول الله ﷺ اعتمر من الجعرانة، فرمل بالبيت ثلاثا، ومشى أربعة أشواط ⁽³⁸¹⁾.
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ رَمَل الأشواط كلها، وقد كان في بعضها حيث يراه المشركون، وفي بعضها حيث لا يرونه، ففي رمله حيث لا يرونه دليل على أنه ليس من أجلهم رمل، ولكن لمعنى آخر.

#3584

3584
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Sulejman el-Vasiti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn
el-Mubareku, nga Ubejdullah bin Ebi Zijadi, nga Ebu Tufejli, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) eci me hapa të shpejtë (ramel)
nga guri në gur ⁽³⁸²⁾.
Ky hadith është si ai para tij.

٣٥٨٤ - وقد حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن سليمان الواسطي، قال: ثنا ابن المبارك، عن عبيد الله بن أبي زياد، عن أبي الطفيل قال: رمل رسول الله ﷺ من الحجر إلى الحجر ⁽³⁸²⁾.
فهذا الحديث مثل الذي قبله.

#3585

3585
- Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Esbat bin Muhamed, nga Ubejdullah bin
Omer, nga Nafiu, i cili ka thënë: Ibn Omeri (r.a.) bënte vrapim të lehtë (remel) nga Guri deri te Guri tri herë, dhe ecte
katër herë me hapin e tij të zakonshëm. Ibn Omeri tha: Edhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e vepronte këtë ⁽³⁸³⁾.

٣٥٨٥ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس قال: ثنا أسباط بن محمد، عن عبيد الله بن عمر، عن نافع قال: كان ابن عمر ﵄ يرمُل من الحجر إلى الحجر ثلاثا، ويمشي أربعا على هينته، قال ابن عمر: وكان رسول الله ﷺ يفعله ⁽³⁸³⁾.

#3586

3586 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Affan, i cili ka thënë: Na ka treguar Selim bin Akhdar, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah, nga Nafiu, nga Ibn Umari: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) bënte ramal (ecje e shpejtë) nga Guri deri te Guri ⁽³⁸⁴⁾.

Kjo është gjithashtu si ajo që ishte para saj, dhe Abdullah bin Umari (r.a.) ka argumentuar me këtë për atë që përmendëm, andaj ai e veproi këtë pas të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ashtu siç e kishte vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), përveçse në këtë nuk thuhet nëse ai e bëri këtë në haxh apo në umre.

Mund të jetë që kjo të ketë qenë prej tij ndërsa ishte haxhi, kështu që kjo bie në kundërshtim me atë që transmetoi Muxhahidi prej tij, dhe mund të jetë që kjo të ketë qenë prej tij në umre, kështu që mendimi i tij (medhhebi) të ketë qenë: të bënte ramal në umre, por të mos bënte ramal në haxh.

Ajo që tregon gjithashtu për vërtetimin e ramalit dhe se ai është një sunet i vazhdueshëm në haxh dhe umre, është se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë atë në Haxhin e Lamtumirës, kur nuk kishte asnjë armik të cilit t'i tregonte forcën e tij. Prej asaj që është transmetuar prej tij lidhur me këtë është ajo që

٣٥٨٦ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا عفان، قال: ثنا سليم بن أخضر، قال: ثنا عبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر: أن النبي ﷺ كان يرمل من الحجر إلى الحجر ⁽³⁸⁴⁾.
فهذا مثل الذي قبله أيضا، وقد استدل بذلك عبد الله بن عمر ﵄ على ما ذكرنا، ففعله بعد رسول الله ﷺ كما كان رسول الله ﷺ فعله إلا أنه ليس في ذلك، أنه فعله في حج ولا في عمرة.
فقد يجوز أن يكون ذلك منه وهو حاجّ، فخالف ذلك ما روى عنه مجاهد وقد يجوز أن يكون ذلك كان منه في عمرة، فيكون مذهبه: كان أن يرمل في العمرة، ولا يرمل في الحجة.
ومما يدل أيضا على ثبوت الرمل وأنه سنة ماضية في الحج والعمرة أن رسول الله ﷺ قد فعله في حجة الوداع حيث لا عدو يريه قوته. فمما روي عنه في ذلك ما

#3587

3587
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekër el-Hanefiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Nafiu, nga babai i tij, nga Ibn Omari (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri vrapim të lehtë në tre (qarqe) dhe eci në katër (qarqe) kur erdhi për Haxh dhe Umre, kur kreu Umren ⁽³⁸⁵⁾.

٣٥٨٧ - حدثنا يزيد بن سنان قال: ثنا أبو بكر الحنفي قال: ثنا عبد الله بن نافع، عن أبيه، عن ابن عمر ﵁، أن رسول الله ﷺ سعى ثلاثة ومشى أربعة حين قدم في الحج والعمرة حين كان اعتمر ⁽³⁸⁵⁾.

#3588

3588 - Na ka treguar Ismail bin Jahja el-Muzeni, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idris, nga Enes bin Ijad, nga Musa bin Ukbe, nga Nafiu, nga Ibn Omari (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), me të njëjtin kuptim ⁽³⁸⁶⁾.
Kjo është në kundërshtim me atë që ka transmetuar Muxhahidi nga Ibn Omari (r.a.).
Ndërsa Xhabir bin Abdullahu ka transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka bërë remel (ecje e shpejtë) në Haxhin e Lamtumirës.

٣٥٨٨ - حدثنا إسماعيل بن يحيى المزني، قال: ثنا محمد بن إدريس، عن أنس بن عياض، عن موسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر ﵄، عن رسول الله ﷺ، بمثل معناه ⁽³⁸⁶⁾.
فهذا خلاف ما روى مجاهد، عن ابن عمر ﵄.
وقد روى جابر بن عبد الله، عن رسول الله ﷺ، أنه رَمَل في حجة الوداع.

#3589

3589 - Na kanë treguar Muhamed bin Huzejme dhe Fehd, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn el-Had, nga Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri tavaf shtatë herë në Haxhin e Lamtumirës, prej të cilave në tri rrotullime eci shpejt (ramel), ndërsa në katër eci (normalisht) ⁽³⁸⁷⁾.

٣٥٨٩ - حدثنا محمد بن خزيمة وفهد، قالا: حدثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني ابن الهاد، عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر بن عبد الله قال: طاف رسول الله ﷺ في حجة الوداع سبعا، رمَل منها ثلاثا، ومشى أربعا ⁽³⁸⁷⁾.

#3590

3590 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Ismaili, i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer ibn Muhamedi ... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽³⁸⁸⁾.

٣٥٩٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، قال: ثنا جعفر ابن محمد … فذكر بإسناده مثله ⁽³⁸⁸⁾.

#3591

3591 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku e ka njoftuar atë, nga Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabiri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë tavaf shtatë herë, duke bërë ramal në tri prej tyre, nga Guri i Zi deri te Guri i Zi ⁽³⁸⁹⁾.

Pasi u vërtetua nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai ka bërë ramal në Haxhin e Lamtumirës, kur nuk kishte asnjë armik, u vërtetua se ai nuk e ka bërë atë (vetëm) për shkak të armikut. Sikur ta kishte bërë atë kur ata ishin prezentë vetëm për shkak të tyre, nuk do ta bënte në kohën kur ata mungonin. Kështu, u vërtetua me këtë se ramali është nga sunetet e Haxhit që kryhen në të, të cilat nuk duhet të lihen, dhe këtë e kanë bërë gjithashtu edhe shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) pas tij.

٣٥٩١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا أخبره، عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر، أن رسول الله ﷺ طاف سبعا رمل في ثلاثة منهن، من الحجر الأسود إلى الحجر الأسود ⁽³⁸⁹⁾.
فلما ثبت عن رسول الله ﷺ، أنه رمل في حجة الوداع، ولا عدو ثبت أنه لم يفعله، إذ كان العدو من أجل العدو ولو كان فعله إذ كانوا من أجلهم لما فعله في وقت عدمهم، فثبت بذلك أن الرمل من سنن الحج المفعولة فيه التي لا ينبغي تركها، وقد فعل ذلك أيضا أصحاب رسول الله ﷺ من بعده.

#3592

3592
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin Ibrahim el-Hunajni, nga Hisham bin Sa'di, nga Zejdi
ibn Eslemi, nga babai i tij, nga Omeri (r.a.) ka thënë: Përse vrapimi i lehtë (ramal) tani, dhe zbulimi i krahëve, kur
Allahu i Madhëruar e ka zhdukur shirkun dhe ithtarët e tij, e megjithatë, ne nuk e lëmë asgjë që e kemi bërë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) ⁽³⁹⁰⁾.

٣٥٩٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا إسحاق بن إبراهيم الحنيني، عن هشام بن سعد، عن زيد ابن أسلم، عن أبيه، عن عمر ﵁ قال: فيم الرمل الآن، والكشف عن المناكب وقد نفى الله ﷿ الشرك وأهله، ومع ذلك لا ندع شيئا عملناه مع رسول الله ﷺ ⁽³⁹⁰⁾.

#3593

3593 - Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, nga Ibn Ebi Lejla, nga Ata, nga Jala bin Umeje, i cili ka thënë: Kur Omeri kreu haxhin, ai bëri ramal (ecje të shpejtë) në tri rrotullime ⁽³⁹¹⁾.
Dhe kjo ndodhi në prani të shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), dhe asnjëri prej tyre nuk e kundërshtoi atë.

٣٥٩٣ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس، قال: ثنا يحيى بن عيسى، عن ابن أبي ليلى، عن عطاء، عن يعلى بن أمية قال: لما حج عمر رمل ثلاثا ⁽³⁹¹⁾.
وهذا بحضرة أصحاب رسول الله ﷺ، لا ينكره عليه منهم أحد.

#3594

3594
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Fudejl bin Ijadi, nga Mensur
bin el-Mu'temiri, nga Shekiku, nga Mesruku, i cili ka thënë: Erdha në Mekë për të kryer umren, dhe e ndoqa Abdullah bin
Mes'udin (r.a.). Ai hyri në xhami, bëri ramel (ecje e shpejtë) në tri rrotullime dhe eci (normalisht) në katër të tjera ⁽³⁹²⁾.

٣٥٩٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا فضيل بن عياض، عن منصور بن المعتمر، عن شقيق، عن مسروق قال: قدمت مكة معتمرا، فتبعتُ عبد الله بن مسعود ﵁، فدخل المسجد، فرمل ثلاثا ومشى أربعا ⁽³⁹²⁾.

#3595

3595 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi, nga Nafiu:
Se Ibn Omeri, kur vinte në Mekë, bënte tavaf rreth Shtëpisë dhe bënte ramel (ecje e shpejtë), pastaj bënte tavaf midis Safasë dhe Marvasë. Kur e fillonte telbijen nga Meka, nuk bënte ramel rreth Shtëpisë dhe e shtynte tavafin midis Safasë dhe Marvasë deri në ditën e kurbanit, dhe nuk bënte ramel në ditën e kurbanit ⁽³⁹³⁾.
Në këtë transmetim nga Ibn Omeri (r.a.) thuhet se ai bënte ramel gjatë haxhit nëse ihrami i tij ishte nga jashtë Mekës. Kjo bie ndesh me atë që ka transmetuar Muxhahidi prej tij, nga Pejgamberi (s.a.v.s.). Ajo që ka transmetuar Muxhahidi prej tij nuk del jashtë dy mundësive: ose është e shfuqizuar, dhe ajo që e ka shfuqizuar është më parësore, ose nuk është e saktë prej tij, andaj është më mirë që të mos veprohet sipas saj dhe të jetë obligim veprimi ndryshe nga ajo. Pasi u vërtetua ajo që përmendëm rreth ramelit nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) pas largimit të idhujtarëve, dhe nga shokët e tij pas tij
në tre rrotullimet e para, u vërtetua se kjo është nga suneti i tavafit gjatë mbërritjes, dhe se nuk i takon asnjërit prej burrave ta lërë atë nëse ka mundësi ta bëjë.
Kjo është fjala e Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٥٩٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أيوب، عن نافع: أن ابن عمر كان إذا قدم مكة طاف بالبيت ورمل، ثم طاف بين الصفا والمروة، وإذا لبى بها من مكة لم يرمل بالبيت، وأخر الطواف بين الصفا والمروة إلى يوم النحر، وكان لا يرمُل يوم النحر ⁽³⁹³⁾.
ففي هذا عن ابن عمر ﵄ أنه كان يرمُل في الحجة إذا كان إحرامه بها من غير مكة، فهذا خلاف ما رواه عنه مجاهد، عن النبي ﷺ، فلا يخلو ما رواه عنه مجاهد من أحد وجهين: إما أن يكون منسوخًا، فما نسخه فهو أولى منه، أو يكون غير صحيح عنه، فهو أحرى أن لا يعمل به، وأن يجب العمل بخلافه، ولما ثبت ما ذكرنا من الرمل عن رسول الله ﷺ بعد عدم المشركين، وعن أصحابه من بعده
في الأشواط الأول الثلاثة ثبت أن ذلك من سنة الطواف عند القدوم، وأنه لا ينبغي لأحد من الرجال تركه إذا كان قادرا عليه.
وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٥ - باب ما يستلم من الأركان في الطواف

15 - Kapitulli: Cilat qoshe preken gjatë tavafit

15. 15 - Chapter: Which Corners are Touched during Tawaf

#3596

3596 - Na ka treguar Fehd-i, ka thënë: Na ka treguar Ahmed b. Junusi, ka thënë: Na ka treguar Zuhejr b. Muavije, ka thënë: Na ka treguar Ebu ez-Zubejri, nga Xhabir b. Abdullahu, i cili ka thënë: "Ne i preknim qoshet ⁽³⁹⁴⁾."

٣٥٩٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو الزبير، عن جابر بن عبد الله قال: كنا نستلم الأركان ⁽³⁹⁴⁾.

#3597

3597 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Vakiu, nga Ibrahim bin Tahmani, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri … ngjashëm me të ⁽³⁹⁵⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽³⁹⁶⁾ kanë menduar se kushdo që bën tavaf rreth Shtëpisë, duhet t'i prekë të gjitha këndet e saj, dhe për këtë kanë argumentuar me këtë hadith.

Të tjerë ⁽³⁹⁷⁾ i kanë kundërshtuar ata dhe kanë thënë: Gjatë tavafit nuk duhet të preken këndet e tjera përveç dy këndeve jemenase. Dhe për këtë kanë argumentuar me atë që...

٣٥٩٧ - وحدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا وكيع، عن إبراهيم بن طهمان، عن أبي الزبير، عن جابر … مثله ⁽³⁹⁵⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽³⁹⁶⁾ إلى أن من طاف بالبيت فينبغي له أن يستلم أركانه كلها، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽³⁹⁷⁾ فقالوا: لا ينبغي أن يستلم من الأركان في الطواف غير الركنين اليمانيين. واحتجوا في ذلك بما.

#3598

3598
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Ebi Ruadi, nga Nafiu, nga Ibn
Omeri: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk kalonte pranë këtyre dy qosheve, asaj të Zezë dhe asaj Jemane, pa i
prekur ato në çdo rrotullim (teuaf), dhe nuk i prekte dy të tjerat ⁽³⁹⁸⁾.

٣٥٩٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال ثنا أبو عاصم، عن ابن أبي رواد، عن نافع، عن ابن عمر: أن رسول الله ﷺ لم يكن يمر بهذين الركنين، الأسود واليماني، إلا استلمها في كل الطواف، ولا يستلم هذين الآخرين ⁽³⁹⁸⁾.

#3599

3599 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: na ka treguar Ebu Asimi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽³⁹⁹⁾.

٣٥٩٩ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو عاصم … فذكر بإسناده مثله ⁽³⁹⁹⁾.

#3600

3600 - Na ka treguar Jezidi dhe Ibn Merzuku, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ebu el-Velid et-Tajalisi, (h)
dhe na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, i cili ka thënë: Nuk e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) të prekë nga Shtëpia përveç dy qosheve jemene ⁽⁴⁰⁰⁾.

٣٦٠٠ - حدثنا يزيد وابن مرزوق، قالا: ثنا أبو الوليد الطيالسي، (ح)
وحدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثنا الليث، عن ابن شهاب، عن سالم، عن أبيه، قال: لم أر رسول الله ﷺ مسح من البيت إلا الركنين اليمانيين ⁽⁴⁰⁰⁾.

#3601

3601
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi,
nga babai i tij, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk i prekte këndet e Shtëpisë përveç Gurit të Zi,
dhe atij që vjen pas tij nga drejtimi i shtëpisë së xhumahijinëve ⁽⁴⁰¹⁾.

٣٦٠١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن سالم، عن أبيه، قال: لم يكن رسول الله ﷺ يستلم من أركان البيت إلا الركن الأسود، والذي يليه من نحو دار الجمحيين ⁽⁴⁰¹⁾.

#3602

3602 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, nga Lejthi, nga Ibn Shihabi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁴⁰²⁾.

٣٦٠٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا ابن وهب، عن الليث، عن ابن شهاب … فذكر بإسناده مثله ⁽⁴⁰²⁾.

#3603

3603
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Seid bin Ebi Seid el-Makburi, nga Ubejd bin Xhurejxhi, se ai i ka thënë Abdullah bin Omerit: "Të kam parë që nuk prek nga qoshet (e Qabesë) përveç dy qosheve jemene." Ai u përgjigj: "E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) që nuk prekte nga qoshet përveç dy qosheve jemene." ⁽⁴⁰³⁾.

٣٦٠٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن سعيد بن أبي سعيد المقبري، عن عبيد بن جريج، أنه قال لعبد الله بن عمر: رأيتك لا تمس من الأركان إلا اليمانيين فقال: رأيت رسول الله ﷺ لا يمس من الأركان إلا اليمانيين ⁽⁴⁰³⁾.

#3604

3604
- Na tregoi Ruh bin el-Faraxh, i cili tha: Na tregoi Zuhejr bin Abbad, i cili tha: Na tregoi Attab bin Beshir el-Xhezari, nga Husajfi, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi: Se Muaviu bin Ebi Sufjani bëri tavaf rreth Shtëpisë së Shenjtë dhe filloi t'i prekte të gjitha qoshet. Ibn Abbasi i tha: "Përse i prek këto dy qoshe, ndërkohë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk i prekte ato?" Muaviu tha: "Asgjë nga Shtëpia nuk është e lënë pas dore." Ibn Abbasi (r.a.) tha: {Ju keni pasur në të Dërguarin e Allahut një shembull të mrekullueshëm} [el-Ahzab: 21]. Ai tha: "Ke thënë të vërtetën" ⁽⁴⁰⁴⁾.
Të gjitha këto transmetime njoftojnë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai nuk prekte gjatë tavafit të tij përveç dy qosheve jemene. Së bashku me këto transmetime ekziston një shkallë e transmetimit të vazhdueshëm (teuatur) që nuk gjendet në transmetimin e parë.

Argumenti sipas nesh - e Allahu e di më mirë - për ata që ndjekin këto transmetime gjithashtu kundrejt atyre që i kundërshtojnë ato, është se dy qoshet jemene janë të ndërtuara në fundin e Shtëpisë nga ana e tyre, ndërsa dy të tjerat nuk janë ashtu, sepse Hixhri është pas tyre dhe ai është pjesë e Shtëpisë.

Ata kanë rënë dakord se ajo që është mes dy qosheve jemene nuk preket, sepse nuk është qoshe e Shtëpisë. Kështu, sipas arsyes, edhe dy qoshet e tjera nuk duhet të preken, sepse ato nuk janë qoshe të Shtëpisë.

Është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) rreth Hixhrit se ai është pjesë e Shtëpisë, ajo që

٣٦٠٤ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا زهير بن عباد، قال: ثنا عتاب بن بشير الجزري، عن خُصيف، عن مجاهد، عن ابن عباس: أن معاوية بن أبي سفيان طاف بالبيت الحرام، فجعل يستلم الأركان كلها. فقال ابن عباس: لم تستلم هذين الركنين ولم يكن رسول الله ﷺ يستلمهما؟. فقال معاوية: ليس من البيت شيء مهجور. فقال ابن عباس ﵄: ﴿لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾ [الأحزاب: ٢١] قال: صدقت ⁽⁴⁰⁴⁾.
فهذه الآثار كلها تخبر عن رسول الله ﷺ أنه لم يكن يستلم في طوافه غير الركنين اليمانيين. ومع هذه الآثار من التواتر ما ليس مع الأثر الأول.
وكان من الحجة عندنا -والله أعلم- لمن ذهب إلى هذه الآثار أيضا على مَن ذهب إلى من خالفها أن الركنين اليمانيين مبنيان على منتهى البيت مما يليهما، والآخران ليسا كذلك، لأن الحجر وراءهما، وهو من البيت.
وقد أجمعوا أن ما بين الركنين اليمانيين لا يستلم، لأنه ليس بركن للبيت. فكان يجيء في النظر أن يكون كذلك الركنان الآخران لا يستلمان، لأنهما ليسا بركنين للبيت.
وقد روي عن رسول الله ﷺ في الحجر أنه من البيت ما

#3605

3605 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shejban bin Abdurrahmani, Ebu Muavije, nga El-Esh'ath bin Ebi esh-Sha'tha, nga El-Esved bin Jezidi, nga Aishja, e cila ka thënë:
E pyeta të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për Hixhrin, e ai tha: "Ai është pjesë e Shtëpisë." Unë thashë: "Çfarë i pengoi ata që ta përfshinin atë brenda saj?" Ai tha: "U munguan mjetet financiare" ⁽⁴⁰⁵⁾.

٣٦٠٥ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا شيبان بن عبد الرحمن أبو معاوية، عن الأشعث بن أبي الشعثاء، عن الأسود بن يزيد، عن عائشة قالت: سألت رسول الله ﷺ عن الحجر، فقال: هو من البيت. فقلت: ما منعهم أن يدخلوه فيه؟ قال عجزت بهم النفقة ⁽⁴⁰⁵⁾.

#3606

3606
- Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasen bin er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahvesi, nga El-Esh'athi, nga El-Esved bin Jezidi, i cili ka thënë: Aishja (r.a.) ka thënë: E pyeta të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për Hixhrin, a është pjesë e Shtëpisë? Ai tha: "Po". Thashë: Pse nuk e futën atë brenda Shtëpisë? Ai tha: "Popullit tënd i munguan mjetet (shpenzimet)". Thashë: Pse dera e saj është e lartë? Ai tha: "Këtë e bëri populli yt që të fusin
atë që duan dhe të ndalojnë atë që duan. Sikur populli yt të mos ishte i ri në kohën e injorancës (xhahilijetit) dhe të mos kisha frikë se zemrat e tyre do ta mohonin këtë, do të kisha menduar ta fusja Hixhrin në Shtëpi dhe ta ulja derën e saj deri në tokë" ⁽⁴⁰⁶⁾.

٣٦٠٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا الحسن بن الربيع، قال: ثنا أبو الأحوص، عن الأشعث، عن الأسود بن يزيد، قال: قالت عائشة ﵂: سألت رسول الله ﷺ عن الحجر أمن البيت هو؟ قال: "نعم". قلت: ما لهم لم يُدِخلوه في البيت؟ قال: "إن قومكِ قصرت بهم النفقة". فقلت: ما شأن بابه مرتفع؟ قال: "فعل قومك ليدخلوا
من شاءوا، ويمنعوا من شاءوا، ولولا أن قومك حديث عهدهم بجاهلية فأخاف أن تنكر قلوبهم ذلك لنظرت أن أدخل الحجر في البيت وأن ألزق بابه بالأرض" ⁽⁴⁰⁶⁾.

#3607

3607
- Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Dawudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulajm bin Hajjan, i cili ka thënë: Na ka treguar
Sa'id bin Mina, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin ez-Zubejri, i cili ka thënë: Më ka treguar Aishja: Se i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) i ka thënë asaj: "Sikur populli yt të mos ishte i sapodalë nga xhahilijeti, do ta kisha rrënuar Qabenë dhe do ta kisha bërë rrafsh
me tokën, dhe do t'i bëja asaj dy dyer: një derë lindore dhe një derë perëndimore, dhe do t'i shtoja Shtëpisë gjashtë krahë nga
Hixhri, sepse Kurejshët e shkurtuan atë kur e ndërtuan Shtëpinë" ⁽⁴⁰⁷⁾.

٣٦٠٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا سليم بن حيان، قال: ثنا سعيد بن ميناء، قال: حدثني عبد الله بن الزبير، قال: حدثتني عائشة: أن رسول الله ﷺ قال لها: "لولا أن قومك حديث عهد بالجاهلية لهدمتُ الكعبة وألزقتها بالأرض، وجعلت لها بابين: بابا شرقيا وبابا غربيا، ولزدت ستة أذرع من الحجر في البيت، إن قريشا استقصرته لما بنت البيت" ⁽⁴⁰⁷⁾.

#3608

3608 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Bakr el-Sehmi, ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Abi Saghirah, nga Abu Qaza'ah, se Abdul Melik bin Meruani, ndërsa ai po bënte tavaf rreth Shtëpisë, kur
tha: Allahu e vraftë Abdullah bin ez-Zubejrin kur shpif ndaj Nënës së Besimtarëve duke thënë: E kam dëgjuar atë duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "O Aisha, sikur populli yt të mos ishte i ri në kufr (mosbesim), do ta kisha shembur Shtëpinë derisa të shtoja në të nga Hixhri" ⁽⁴⁰⁸⁾. Atëherë el-Harith bin Abdullah bin Abi Rabi'ah tha: Mos e thuaj këtë, o Prijës i Besimtarëve, sepse unë
e kam dëgjuar Nënën e Besimtarëve duke e thënë këtë. Ai tha: Do të dëshiroja ta kisha dëgjuar këtë prej teje para se ta shembja atë, kështu që do ta lija.
Kur u vërtetua se Hixhri është pjesë e Shtëpisë, dhe se dy rruknat që janë pranë tij nuk janë rrukna të Shtëpisë, u vërtetua se ato janë si hapësira mes dy rruknave jemenas që nuk preken, kështu edhe këto të dyja gjithashtu, sipas shikimit (analogjisë), nuk preken.
Abdullah bin Omer (r.a.) ka argumentuar me atë që argumentuam ne nga kjo, lidhur me lënien e prekjes së atyre dy rruknave nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).

٣٦٠٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا عبد الله بن بكر السهمي، قال: ثنا حاتم بن أبي صغيرة، عن أبي، قزعة، أن عبد الملك بن مروان بينما هو يطوف بالبيت، إذ قال: قاتل الله عبد الله بن الزبير حيث يكذب على أم المؤمنين يقول: سمعتها وهي تقول: إن رسول الله ﷺ قال: "يا عائشة لولا حدثان قومك بالكفر لنقضت البيت حتى أزيد فيه من الحجر" ⁽⁴⁰⁸⁾. فقال الحارث بن عبد الله بن أبي ربيعة: لا تقل ذلك يا أمير المؤمنين فأنا
سمعت أم المؤمنين تقوله قال: وددت أني قد كنت سمعت هذا منك قبل أن أهدمه فتركته.
فلما ثبت أن الحجر من البيت، وأن الركنين اللذين يليانه ليسا بركنين للبيت ثبت أنهما كما بين الركنين اليمانيين لا يستلم، فكذلك هذان أيضا، في النظر لا يستلمان.
وقد استدل عبد الله بن عمر ﵄ بما استدللنا به من هذا في ترك رسول الله ﷺ استلام ذينك الركنين.

#3609

3609 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Salim bin Abdullah, se Abdullah bin Muhamed bin Ebi Bekër es-Siddik e ka njoftuar Abdullah bin Omerin, nga Aishja: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "A nuk e sheh se populli yt, kur e ndërtuan Qabenë, u kufizuan nga themelet e Ibrahimit (a.s.)?" Ajo tha: I thashë: O i Dërguari i Allahut, a nuk do ta kthesh atë në themelet e Ibrahimit (a.s.)? Ai tha: "Sikur të mos ishte koha e shkurtër e popullit tënd (që kur kanë lënë) kufrin." Ai tha: Abdullah bin Omeri tha: Nëse Aishja (r.a.) e ka dëgjuar këtë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), atëherë nuk shoh që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e la prekjen e dy qosheve që janë pranë Hixhrit, përveçse për faktin se Shtëpia nuk u plotësua mbi themelet e Ibrahimit (a.s.) ⁽⁴⁰⁹⁾.

Kështu, me këto transmetime vërtetohet ajo që përmendëm, se nuk duhet të preken nga qoshet e Shtëpisë përveç dy qosheve jemene. Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٦٠٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن سالم بن عبد الله، أن عبد الله بن محمد بن أبي بكر الصديق، أخبر عبد الله بن عمر، عن عائشة: أن النبي ﷺ قال: ألم تري أن قومكِ حين بنوا الكعبة اقتصروا عن قواعد إبراهيم ﵇. قالت: فقلت: يا رسول الله، أفلا تردها على قواعد إبراهيم ﵇ قال: "لولا حدثان قومك بالكفر" قال: فقال عبد الله بن عمر: لئن كانت عائشة ﵂ سمعت ذلك من رسول الله ﷺ ما أرى رسول الله ﷺ ترك استلام الركنين اللذين يليان الحجر إلا أن البيت لم يتمم على قواعد إبراهيم ﵇ ⁽⁴⁰⁹⁾.
فثبت بهذه الآثار ما ذكرنا وأنه لا ينبغي أن يستلم من أركان البيت إلا الركنان اليمانيان. وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٦ - باب: الصلاة للطواف بعد الصبح وبعد العصر

16 - Kapitulli: Namazi i tavafit pas sabahut dhe pas ikindisë

16. 16 - Chapter: Prayer for Tawaf after Fajr and after Asr

#3610

3610
- Na ka treguar Junus bin Abdil-A'la, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjani, nga Ebu ez-Zubejri, nga Ibn Babah,
nga Xhubejr bin Mut'imi, i cili e përcjell (nga Pejgamberi s.a.v.s.) se ai ka thënë: "O bijtë e Abdylmutalibit! Mos e pengoni askënd që të bëjë tavaf
rreth kësaj Shtëpie dhe të falet në çfarëdo kohe që të dëshirojë, qoftë natën apo ditën" ⁽⁴¹⁰⁾.

٣٦١٠ - حدثنا يونس بن عبد الأعلى، قال: أنا سفيان عن أبي الزبير، عن ابن باباه، عن جبير بن مطعم رفعه أنه قال: "يا بني عبد المطلب! لا تمنعوا أحدا يطوف بهذا البيت ويصلي أي ساعة شاء من ليل أو نهار" ⁽⁴¹⁰⁾.

#3611

3611
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdilmelik bin Ebi esh-Shevarib, i cili ka thënë:
Na ka treguar Hassan bin Ibrahim, nga Ibrahim bin Jezid bin Merdanbe, nga Ata, nga Ibn Abbasi (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "O bijtë e Abd Menafit, nëse ju jepet pushteti mbi këtë çështje, mos e pengoni askënd që bën tavaf rreth kësaj Shtëpie dhe falet në çfarëdo kohe që dëshiron, qoftë natën apo ditën" ⁽⁴¹¹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁴¹²⁾ kanë shkuar drejt lejimit të namazit për tavafin natën dhe ditën, kështu që sipas tyre nuk ndalohet në asnjë prej kohëve në të cilat është e ndaluar falja, dhe për këtë kanë argumentuar me këto transmetime.
Të tjerët i kanë kundërshtuar ata ⁽⁴¹³⁾, duke thënë: Nuk keni argument në këto transmetime, sepse ajo që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka lejuar në to, dhe ka urdhëruar bijtë e Abdylmutalibit ose bijtë e Abd Menafit që të mos pengojnë askënd prej tij nga tavafi dhe namazi, është tavafi sipas asaj që duhet të bëhet tavaf, dhe namazi sipas asaj që duhet të falet, ndërsa përndryshe jo.
A nuk e shihni se nëse një njeri do të bënte tavaf rreth Shtëpisë i zhveshur, ose pa abdest, ose xhunub, ata duhet ta pengojnë atë nga kjo; sepse ai ka bërë tavaf ndryshe nga ajo që duhet të bëhet tavafi.
Dhe kjo nuk hyn në atë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka urdhëruar ata që të mos e pengojnë nga tavafi.
Po ashtu edhe thënia e tij: "Mos e pengoni askënd që falet", është sipas asaj që është urdhëruar të falet, si pastërtia, mbulimi i auretit dhe kthimi nga Kibla në kohët që është e lejuar falja në to, ndërsa përndryshe jo.
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar me një ndalesë të përgjithshme faljen gjatë lindjes së diellit, gjatë perëndimit të tij, në mesditë, pas sabahut derisa të lindë dielli, dhe pas ikindisë derisa të perëndojë dielli, dhe për këtë kanë ardhur transmetime të shumta (mutavatir) nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), të cilat i kam përmendur me zinxhirët e tyre të transmetimit në vende të tjera të këtij libri. Dhe nga ajo me të cilën argumentuan ithtarët e mendimit të parë për thënien e tyre në këtë është

٣٦١١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال ثنا محمد بن عبد الملك بن أبي الشوارب، قال: ثنا حسان بن إبراهيم، عن إبراهيم بن يزيد بن مردانبة، عن عطاء، عن ابن عباس ﵄، أن رسول الله ﷺ قال: "يا بني عبد مناف إن وُلِّيتم هذا الأمر فلا تمنعوا أحدا طاف بهذا البيت وصلى أي ساعة شاء من ليل أو نهار" ⁽⁴¹¹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁴¹²⁾ إلى إباحة الصلاة للطواف في الليل والنهار، فلا يمنع من ذلك عندهم وقت من الأوقات المنهي عن الصلاة فيها، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁴¹³⁾، فقالوا: لا حجة لكم في هذه الآثار لأن ما أباح رسول الله ﷺ فيها، وأمر بني عبد المطلب، أو بني عبد مناف أن لا يمنعوا أحدا منه من الطواف والصلاة، هو الطواف على سبيل ما ينبغي أن يطاف، والصلاة على سبيل ما ينبغي أن يصلى، فأما على ما سوى ذلك فلا.
ألا ترى أن رجلا لو طاف بالبيت عريانا، أو على غير وضوء، أو جنبا، أن عليهم أن يمنعوه من ذلك؛ لأنَّه طاف على غير ما ينبغي الطواف عليه.
وليس ذلك بداخل فيما أمرهم رسول الله ﷺ أن لا يمنعوا منه من الطواف.
فكذلك قوله: "لا تمنعوا أحدا يصلي" هو على ما قد أمر أن يصلي عليه من الطهارة، وستر العورة، واستقبال القبلة في الأوقات التي قد أبيحت الصلاة فيها، فأما ما سوى ذلك، فلا.
وقد نهى رسول الله ﷺ نهيًا عامًا عن الصلاة عند طلوع الشمس وعند غروبها، ونصف النهار، وبعد الصبح حتى تطلع الشمس، وبعد العصر حتى تغيب الشمس، وتواترت بذلك الآثار عن رسول الله ﷺ وقد ذكرت ذلك بأسانيدها في غير هذا الموضع من هذا الكتاب. وكان مما احتج به أهل المقالة الأولى لقولهم في ذلك ما

#3612

3612 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin es-Serri, nga Ibrahim bin Tahmani, nga Ebu ez-Zubejri, nga Abdullah bin Babah, i cili ka thënë: Ebu ed-Derda bëri tavaf pas ikindisë dhe u fal para perëndimit të diellit. Unë i thashë: "Ju, shokët e Muhamedit (s.a.v.s.), thoni: Nuk ka namaz pas ikindisë derisa të perëndojë dielli." Ai tha: "Ky vend nuk është si vendet e tjera ⁽⁴¹⁴⁾.
Ata thanë: Fjala e Ebu ed-Derdasë tregon se namazi i tavafit nuk përfshihet në ndalimin e Pejgamberit (s.a.v.s.) për faljen në kohët që keni përmendur.
Atyre u është thënë: Ju nuk veproni sipas këtij hadithi, sepse ne kemi parë që ju e konsideroni të urryer (mekruh) namazin në Mekë në kohët e ndaluara për t'u falur për tjetër gjë përveç tavafit, për shkak të ndalimit të Pejgamberit (s.a.v.s.) për faljen në ato kohë, dhe nuk e përjashtoni gjykimin e Mekës në këtë çështje nga gjykimi i vendeve të tjera. Ndërsa Ebu ed-Derda, në hadithin me të cilin keni argumentuar, e ka përjashtuar gjykimin e Mekës nga gjykimi i vendeve të tjera sa i përket ndalimit të namazeve në atë kohë, dhe ka njoftuar se ndalimi nuk e përfshin gjykimin e saj, dhe se ai (ndalimi) ka pasur për qëllim vendet e tjera përveç saj, megjithëse Omer bin el-Hatabi (r.a.) e ka kundërshtuar Ebu ed-Derdanë në këtë çështje.

٣٦١٢ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا بشر بن السري، عن إبراهيم بن طهمان، عن أبي الزبير، عن عبد الله بن باباه، قال: طاف أبو الدرداء بعد العصر، وصلى قبل مغارب الشمس. فقلت: أنتم أصحاب محمد ﷺ تقولون: لا صلاة بعد العصر حتى تغرب الشمس. فقال: إن هذا البلد ليس كسائر البلدان ⁽⁴¹⁴⁾.
فقالوا: فقد دل قول أبي الدرداء على أن الصلاة للطواف لم يدخل فيها نهي عن النبي ﷺ من الصلاة في الأوقات التي ذكرتم.
قيل لهم: فأنتم لا تقولون بهذا الحديث، لأنا قد رأيناكم تكرهون الصلاة بمكة في الأوقات المنهي عن الصلاة فيها لغير الطواف، لنهي النبي ﷺ عن الصلاة في تلك الأوقات، ولا تخرجون حكم مكة في ذلك من حكم سائر البلدان وأبو
الدرداء فقد أخرج في الحديث الذي احتججتم به حكم مكة من حكم سائر البلدان سواها في المنع من الصلوات في ذلك، وأخبر أن النهي لم يدخل حكمها فيه، وأنَّه إنما أريد به ما سواها مع أنه قد خالف أبا الدرداء في ذلك عمر بن الخطاب ﵁.

#3613

3613 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga ez-Zuhriu, nga Urve, nga Abdurrahman bin Abdil-Kari, i cili ka thënë: Omeri (r.a.) bëri tavaf rreth Shtëpisë pas sabahut dhe nuk u fal, e kur arriti në Dhi Tuva dhe lindi dielli, i fali dy rekate ⁽⁴¹⁵⁾.

٣٦١٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن الزهري، عن عروة، عن عبد الرحمن بن عبد القاري، قال: طاف عمر ﵁ بالبيت بعد الصبح فلم يركع، فلما صار بذي طوى وطلعت الشمس صلى ركعتين ⁽⁴¹⁵⁾.

#3614

3614 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Humejd ibn Abdurrahmani, nga Abdurrahman ibn Abd el-Kariu ... ngjashëm me të ⁽⁴¹⁶⁾.
Ky është Omeri (r.a.) i cili nuk fali namaz (nuk bëri ruku) në atë kohë; sepse sipas tij nuk ishte kohë namazi, dhe e shtyu atë derisa hyri koha e namazit dhe u fal. Kjo ndodhi në prani të shokëve të tjerë të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe askush prej tyre nuk e kundërshtoi atë. Sikur ajo kohë të ishte kohë namazi sipas tij
për tavafin, ai do të ishte falur dhe nuk do ta kishte shtyrë atë, sepse nuk i takon askujt që bën tavaf rreth Shtëpisë (Qabes) që të mos falet në atë kohë, përveç nëse ka ndonjë arsye.
Gjithashtu është transmetuar diçka e ngjashme nga Afra-ja, dhe këtë e kam përmendur më parë në këtë libër.
Gjithashtu është transmetuar diçka e ngjashme edhe nga Ibn Omeri (r.anhuma).

٣٦١٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن حميد ابن عبد الرحمن، عن عبد الرحمن بن عبد القاري … مثله ⁽⁴¹⁶⁾.
فهذا عمر ﵁ لم يركع حينئذ؛ لأنَّه لم يكن عنده وقت صلاة، وأخّر ذلك إلى أن دخل عليه وقت الصلاة فصلى، وهذا بحضرة سائر أصحاب رسول الله ﷺ فلم ينكره عليه منهم منكر، ولو كان ذلك الوقت عنده وقت صلاة
للطواف لصلى، ولما أخر ذلك لأنَّه لا ينبغي لأحد طاف بالبيت أن لا يصلي حينئذ إلا من عذر.
وقد روي عن هذا عفراء مثل ذلك، وقد ذكرت ذلك فيما تقدم من هذا الكتاب.
وقد روي مثل ذلك أيضا عن ابن عمر ﵄

#3615

3615
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hemami, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Nafiu, se Ibn Umari (r.anhuma) erdhi në Mekë në kohën e namazit të sabahut, bëri tavaf dhe nuk u fal vetëm se pasi lindi dielli ⁽⁴¹⁷⁾.
Edhe analogjia tregon për këtë gjithashtu; sepse ne kemi parë që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka "ndaluar agjërimin në ditën e Fitër Bajramit dhe në ditën e Kurban Bajramit", dhe të gjithë janë pajtuar që kjo vlen njëlloj në të gjitha vendet.
Kështu që analogjia mbi këtë është që ajo që ai ka ndaluar prej namazeve në kohët në të cilat është ndaluar falja, të jetë njëlloj në të gjitha vendet mbarë.
Me këtë bie poshtë thënia e atij që shkoi drejt lejimit të namazit të tavafit në kohët kur namazi është i ndaluar.
Pastaj ata që kundërshtuan ithtarët e mendimit të parë u ndanë në dy grupe: Një grup prej tyre tha: Nuk falet asgjë në këto pesë kohë për tavafin, ashtu siç nuk falen nafilet në to. Prej atyre që e kanë thënë këtë janë Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
Dhe me këtë janë pajtuar edhe ato që kemi transmetuar nga Umari, Muadhi bin Afra dhe Ibn Umari (r.anhum).
Ndërsa një grup tjetër tha: Falet për tavafin pas ikindisë para se të zverdhet dielli dhe pas sabahut para se të lindë dielli, por nuk falet për të në tri kohët e mbetura në të cilat është ndaluar namazi. Prej atyre që e kanë thënë këtë janë Muxhahidi, Ibrahim en-Nehaiu dhe Ataiu (r.h.).

٣٦١٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا همام، قال: أنا نافع، أن ابن عمر ﵄ قدم مكة عند صلاة الصبح، فطاف ولم يصل إلا بعدما طلعت الشمس ⁽⁴¹⁷⁾.
والنظر يدل على ذلك أيضا؛ لأنا قد رأينا رسول الله ﷺ قد "نهى عن صيام يوم الفطر ويوم النحر"، فكلٌ قد أجمع أن ذلك في سائر البلدان سواء.
فالنظر على ذلك أن يكون ما نهى عنه من الصلوات في الأوقات التي نهى عن الصلوات فيها في سائر البلدان كلها على السواء.
فبطل بذلك قول من ذهب إلى إباحة الصلاة للطواف في الأوقات المنهي عن الصلاة فيها.
ثم اختلف الذين خالفوا أهل المقالة الأولى في ذلك على فرقتين: فقالت فرقة منهم: لا يصلى في شيء من هذه الخمسة الأوقات للطواف، كما لا يصلى فيها التطوع، وممن قال ذلك أبو حنيفة، وأبو يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.
وقد وافقهم في ذلك، ما روينا عن عمر، ومعاذ بن عفراء، وابن عمر ﵃.
وقالت فرقة: يصلى للطواف بعد العصر قبل اصفرار الشمس وبعد الصبح قبل طلوع الشمس، ولا يصلى لذلك في الأوقات الثلاثة البواقي المنهي عن الصلاة فيها، وممن قال ذلك، مجاهد، وإبراهيم النخعي، وعطاء، ﵏.

#3616

3616 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga Mugira, nga Ibrahimi, i cili ka thënë: Bëj tavaf dhe falu përderisa je brenda kohës, e kur të kalojë koha, atëherë ndalo ⁽⁴¹⁸⁾.

٣٦١٦ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا هشيم عن مغيرة، عن إبراهيم، قال: طُف وصَلّ ما كنت في وقت، فإذا ذهب الوقت فأمسك ⁽⁴¹⁸⁾.

#3617

3617 - Na ka treguar Ahmedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakubi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Gunje, nga Abdulmelik bin Ebi Sulejmani, nga Ata'i ... ngjashëm me të ⁽⁴¹⁹⁾.

٣٦١٧ - حدثنا أحمد، قال: ثنا يعقوب، قال: ثنا ابن أبي غنية، عن عبد الملك بن أبي سليمان، عن عطاء … مثله ⁽⁴¹⁹⁾.

#3618

3618
- Na ka treguar Ahmedi, ka thënë: Na ka treguar Jakubi, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Rexha' dhe Ubejdullah bin
Musa, nga Uthman bin el-Esved, nga Muxhahidi, i cili ka thënë: "Bëj tavaf." Ubejdullahu ka thënë: "Pas sabahut
dhe pas ikindisë, dhe falu kurdo që të jesh në kohë." Ndërsa Ibn Rexha' ka thënë: "Në kohë namazi." ⁽⁴²⁰⁾.
Gjithashtu, diçka e ngjashme është transmetuar edhe nga Ibn Omeri (r.a.).

٣٦١٨ - حدثنا أحمد، قال: ثنا يعقوب، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، وعبيد الله بن موسى، عن عثمان بن الأسود، عن مجاهد، قال: طُفْ. قال عبيد الله بعد الصبح وبعد العصر، وصل ما كنت في وقت، وقال ابن رجاء: في وقت صلاة" ⁽⁴²⁰⁾.
وقد روي مثل ذلك أيضا عن ابن عمر ﵄.

#3619

3619
- Na ka treguar Ahmedi, ka thënë: Na ka treguar Jakubi, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Gunje, nga Omer bin Dherri, nga
Muxhahidi, ka thënë: Ibn Omeri bënte tavaf pas ikindisë dhe falej përderisa dielli ishte i bardhë dhe i fortë.
Kur ai zverdhej dhe ndryshonte, ai bënte vetëm një tavaf derisa të falte akshamin. Pastaj falej dhe bënte tavaf pas
sabahut, dhe falej përderisa ishte ende errësirë. Kur zbardhej drita, ai bënte vetëm një tavaf, pastaj ulej derisa të lindte
dielli dhe të bëhej e mundur falja (rukū'i) ⁽⁴²¹⁾.

٣٦١٩ - حدثنا أحمد، قال: ثنا يعقوب، قال: ثنا ابن أبي غنية، عن عمر بن ذر، عن مجاهد، قال: كان ابن عمر يطوف بعد العصر، ويصلي ما كانت الشمس بيضاء حية، فإذا اصفرت وتغيرت طاف طوافا واحدا حتى يصلي المغرب، ثم يصلي ويطوف بعد الصبح، ويصلي ما كان في غلس، فإذا أسفر طاف طوافا واحدا، ثم يجلس حتى ترتفع الشمس، ويمكن الركوع ⁽⁴²¹⁾.

#3620

3620 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar Hamadi, ka thënë: Më ka njoftuar Musa bin Ukbe, nga Salimi dhe Ata-i, se Ibn Omeri (r.a.) bënte tavaf pas sabahut dhe pas ikindisë, shtatë nga shtatë (qarqe), dhe i falte dy rekate sa herë që ishte koha e namazit ⁽⁴²²⁾.
Ky është Ata-i, i cili ka thënë me mendimin e tij atë që përmendëm.
U transmetua nga Ibn Abasi (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Mos e ndaloni askënd që bën tavaf rreth kësaj Shtëpie dhe falet në çfarëdo kohe që dëshiron, qoftë natën apo ditën." Kjo është marrë në kundërshtim me atë që ka shkuar grupi i parë.
Shqyrtimi (analiza) për këtë, kur ata u ndanë në këtë mospajtim, është se ne pamë që lindja e diellit, perëndimi i tij dhe mesi i ditës ndalojnë kryerjen e namazeve të kaluara (kaza), dhe me këtë ka ardhur Suneti nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) "në lënien e tij të kazasë së sabahut, nga i cili e kishte zënë gjumi, derisa u ngrit dielli dhe u zbardh".
Nëse kjo që përmendëm ndalon kryerjen e farzeve të kaluara, atëherë për namazin e tavafit është edhe më e ndaluar. Ukbe bin Amir (r.a.) ka thënë: Tri kohë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na ka ndaluar të falemi në to dhe të varrosim të vdekurit tanë: kur lind dielli derisa të ngrihet, kur dielli është në zenit derisa të anojë, dhe kur dielli anon për perëndim derisa të perëndojë. Ne e kemi përmendur këtë me zinxhirin e tij të transmetimit më parë në këtë libër tonin.
Nëse këto kohë ndalojnë namazin e xhenazes, atëherë edhe namazi i tavafit është po ashtu. Namazi pas ikindisë para se të ndryshojë dielli, dhe pas sabahut para se të lindë dielli, ishte i lejuar për xhenazet dhe i lejuar për kazatë e namazeve të kaluara, por i urryer (mekruh) si nafile. Tavafi e bën namazin obligim, derisa obligueshmëria e tij të jetë si obligueshmëria e namazit të xhenazes.
Analiza sipas asaj që përmendëm është që gjykimi i tij pas obligimit të tij të jetë si gjykimi i farzeve që janë bërë obligim, dhe si gjykimi i namazit të xhenazes që është bërë obligim.
Kështu, namazi i tavafit falet në çdo kohë që falet xhenazja dhe kryhet kazaja e namazit, dhe nuk falet në asnjë kohë që nuk falet xhenazja dhe nuk kryhet kazaja e namazit.
Ky është shqyrtimi ynë në këtë kapitull sipas asaj që ka thënë Ata-i, Ibrahimi, Muxhahidi, dhe sipas asaj që është transmetuar nga Ibn Omeri (r.a.), dhe këtë mendim pasojmë edhe ne, dhe ky është mendimi i Sufjanit.
Dhe kjo është në kundërshtim me mendimin e Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٦٢٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا موسى بن عقبة، عن سالم، وعطاء، أن ابن عمر ﵄ كان يطوف بعد الصبح وبعد العصر أسبوعا أسبوعا، ويصلي ركعتين ما كان في وقت صلاة ⁽⁴²²⁾.
فهذا عطاء، قد قال برأيه ما ذكرنا.
وقد روي عن ابن عباس ﵄، عن النبي ﷺ أنه قال: "لا تمنعوا أحدا يطوف بهذا البيت ويصلي أي ساعة شاء من ليل أو نهار" فقد حمل ذلك على خلاف ما ذهب إليه أهل المقالة الأولى.
وكان النظر في ذلك لما اختلفوا على هذا الخلاف أنا رأينا طلوع الشمس وغروبها ونصف النهار يمنع من قضاء الصلوات الفائتات، وبذلك جاءت السنة عن رسول الله ﷺ "في تركه قضاء الصبح التي نام عنها إلى ارتفاع الشمس وبياضها".
فإذا كان ما ذكرنا ينهى عن قضاء الفرائض الفائتات، فهو عن الصلاة للطواف أنهى، وقد قال عقبة بن عامر ﵁: ثلاث ساعات كان رسول الله ﷺ ينهانا أن نصلي فيهن، وأن نقبر فيهن موتانا حين تطلع الشمس بازغة حتى ترتفع، وحين يقوم قائم الظهيرة حتى تميل، وحين تضيف الشمس للغروب حتى تغرب، وقد ذكرنا ذلك بإسناده فيما تقدم من كتابنا هذا.
فإذا كانت هذه الأوقات تنهى عن الصلاة على الجنائز، فالصلاة للطواف أيضا كذلك، وكانت الصلاة بعد العصر قبل تغير الشمس، وبعد الصبح قبل طلوع الشمس مباحة على الجنائز، ومباحة في قضاء الصلاة الفائتة، ومكروهة في التطوع، وكان الطواف يوجب الصلاة حتى يكون وجوبها كوجوب الصلاة على الجنائز.
فالنظر على ما ذكرنا أن يكون حكمها بعد وجوبها كحكم الفرائض التي قد وجبت، وكحكم الصلاة على الجنازة التي قد وجبت.
فتكون الصلاة للطواف تصلى في كل وقت تصلى فيه على الجنازة، وتقضى فيه الصلاة الفائتة، ولا تصلى في كل وقت لا يصلى فيه على الجنازة، ولا تقضى فيه صلاة فائتة.
فهذا هو النظر عندنا في هذا الباب على ما قال عطاء، وإبراهيم، ومجاهد، وعلى ما قد روي عن ابن عمر ﵄ وإليه نذهب، وهو قول سفيان.
وهو خلاف قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٧ - باب: من أحرم بحجة فطاف لها قبل أن يقف بعرفة

17 - Kapitulli: Ai që hyn në ihram për haxh dhe bën tavaf para qëndrimit në Arafat

17. 17 - Chapter: One who enters Ihram for Hajj and performs Tawaf before standing at Arafah

#3621

3621
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Uthman bin el-Hejthem, ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, ka thënë
më ka njoftuar Ata'u, se Ibn Abbasi (r.a.) thoshte: Nuk bën kush tavaf rreth Shtëpisë, qoftë haxhi apo tjetër,
vetëm se lirohet (nga ihrami) me të. I thashë: Nga ku e merrte Ibn Abbasi (r.a.) këtë?.
Tha: Prej fjalës së
Allahut të Lartësuar {Pastaj vendi i therjes së tyre është te Shtëpia e Lashtë} [El-Haxh: 33].
I thashë: Kjo është vetëm pas Arafatit? Tha: Ibn Abbasi e shihte këtë para Arafatit dhe pas tij.
Tha: Ibn Abbasi e merrte këtë nga urdhri i Pejgamberit (s.a.v.s.) shokëve të tij: që të liroheshin në Haxhin
e Lamtumirës; ai ma ka thënë këtë më shumë se një herë ⁽⁴²³⁾.

٣٦٢١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عثمان بن الهيثم، قال: ثنا ابن جريج، قال أخبرني عطاء، أن ابن عباس ﵄ كان يقول: لا يطوف أحد بالبيت حاج ولا غيره إلا حلّ به. قلت له: من أين كان ابن عباس ﵄ يأخذ ذلك؟.
قال: من قبل قول الله تعالى ﴿ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ﴾ [الحج: ٣٣]. فقلت له: فإنما ذلك بعد المُعرف؟ قال: كان ابن عباس يراه قبل المعرف وبعده. قال: وكان ابن عباس يأخذها من أمر النبي ﷺ أصحابه: أن يحلوا في حجة الوداع، قالها لي غير مرة ⁽⁴²³⁾.

#3622

3622 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Ejubi, nga Ibn Ebi Mulejke, se Urve i ka thënë Ibn Abbasit: "I ke humbur njerëzit, o Ibn Abbas!" Ai tha: "E çfarë është ajo, o Ureje?" Ai tha: "Ti u jep fetva njerëzve se kur të bëjnë tavaf rreth Shtëpisë, ata janë liruar nga ihrami, ndërsa Ebu Bekri dhe Omeri (r.a.) vinin duke bërë telbije për haxh dhe qëndronin në ihram deri në ditën e kurbanit."
Ibn Abbasi tha: "Me këtë qenkeni humbur? Unë po ju tregoj nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), ndërsa ju më tregoni për Ebu Bekrin dhe Omerin (r.a.)
?"
Atëherë Urve tha: "Vërtet, Ebu Bekri dhe Omeri (r.a.) ishin më të dijshëm për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) sesa ti" ⁽⁴²⁴⁾.

٣٦٢٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن أيوب، عن ابن أبي مليكة، أن عروة قال لابن عباس: أضللت الناس يا ابن عباس قال: وما ذاك يا عرية؟ قال: تفتي الناس أنهم إذا طافوا بالبيت فقد حلوا، وكان أبو بكر وعمر ﵄ يجيئان ملبيين بالحج، فلا يزالان محرمين إلى يوم النحر. قال ابن عباس: بهذا ضللتم؟ أحدثكم عن رسول الله ﷺ وتحدثوني عن أبي بكر وعمر رضي الله
عنهما؟ فقال عروة: إن أبا بكر وعمر ﵄ كانا أعلم برسول الله ﷺ منك ⁽⁴²⁴⁾.

#3623

3623
- Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë:
Më ka njoftuar Katade, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Hassanin, se një burrë i tha Ibn Abbasit: "O Ibn Abbas! Çfarë
është ky fetva që është përhapur ⁽⁴²⁵⁾ prej teje? Se kushdo që bën tavaf rreth Shtëpisë (Qabes), ai është liruar (nga ihrami)?" Ai tha: "Është suneti i Pejgamberit tuaj (s.a.v.s.), edhe nëse juve nuk ju pëlqen ⁽⁴²⁶⁾."

٣٦٢٣ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال ثنا عبد الرحمن بن زياد، قال: ثنا شعبة، قال أخبرني قتادة قال سمعت أبا حسان، أن رجلا قال لابن عباس: يا ابن عباس! ما هذه الفتيا التي قد تقشعت ⁽⁴²⁵⁾ عنك؟ أن من طاف بالبيت فقد حل؟ قال: سنة نبيكم ﷺ وإن رغمتم ⁽⁴²⁶⁾.

#3624

3624 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubabe bin Suvar (h)
dhe na ka treguar Husejn bin Nasr, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Zijad (h)
dhe na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Kajs bin Muslim, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Tarik bin Shihabin duke treguar nga Ebu Musa el-Esh'ari (r.a.) se ka thënë: Erdha te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur ai ishte i ndalur në El-Batha, dhe ai më tha: "Me çfarë e ke bërë nijetin (ihramin)?" Thashë: Me një nijet si nijeti i Pejgamberit (s.a.v.s.). Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Ke vepruar mirë. Bëj tavaf rreth Shtëpisë, dhe midis Safasë e Merves, pastaj dil nga ihrami." Kështu veprova. Pastaj shkova te një grua nga fisi Kajs, e cila më pastroi ⁽⁴²⁷⁾ kokën. Vazhdova t'u jepja fetva njerëzve për këtë derisa erdhi koha e Omer bin el-Hatabit (r.a.). Një burrë më tha: O Abdullah bin Kajs, ngadalëso me disa nga fetvatë e tua, sepse ti nuk e di se çfarë ka sjellë të re Prijësi i Besimtarëve në ritet e haxhit pas teje. Atëherë thashë: O njerëz, ai të cilit i kemi dhënë fetva, le të presë ⁽⁴²⁸⁾, sepse Prijësi i Besimtarëve po vjen, andaj ndiqeni atë.

Kur erdhi Omeri, shkova tek ai dhe ia përmenda këtë. Omeri (r.a.) më tha: Nëse i përmbahemi Librit të Allahut, Libri i Allahut na urdhëron për plotësimin (e haxhit dhe umres), e nëse i përmbahemi sunetit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk doli nga ihrami derisa kurbani arriti vendin e tij ⁽⁴²⁹⁾.

٣٦٢٤ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا شبابة بن سوار (ح)
وحدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا عبد الرحمن بن زياد (ح)
وحدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو داود، قالوا: ثنا شعبة، عن قيس بن مسلم قال: سمعت طارق بن شهاب، يحدث عن أبي موسى الأشعري ﵁ قال: قدمت على رسول الله ﷺ وهو منيخ بالبطحاء فقال لي: "بم أهللت؟ " قال قلت: إهلالا كإهلال النبي ﷺ، فقال رسول الله ﷺ: "قد أحسنت، طف بالبيت، وبالصفا والمروة، ثم أحل" ففعلت. فأتيت
امرأة من قيس، ففلت ⁽⁴²⁷⁾ رأسي، فكنت أفتي الناس بذلك حتى كان زمان عمر بن الخطاب ﵁. فقال لي رجل: يا عبد الله بن قيس، رويد بعض فتياك، إنك لا تدري ما أحدث أمير المؤمنين في النسك بعدك، فقلت: يا أيها الناس من كنا أفتيناه فَليتَّئدْ ⁽⁴²⁸⁾، فإن أمير المؤمنين قادم فَبِه فائتموا. فلما قدم عمر أتيته، فذكرت له، فقال لي عمر ﵁: إن نأخذ بكتاب الله فإن كتاب الله يأمرنا بالتمام وإن نأخذ بسنة رسول الله ﷺ، فإن رسول الله ﷺ لم يحل حتى بلغ الهدي محله ⁽⁴²⁹⁾.

#3625

3625 - Na tregoi Rebi el-Muadhin, i cili tha: Na tregoi Esed bin Musa, i cili tha: Na tregoi Hatim bin Ismail el-Medeni,
i cili tha: Na tregoi Xhafer bin Muhamed, nga babai i tij, i cili tha: Hymë te Xhabir bin Abdullahu dhe e pyeta atë për haxhin e
të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.). Ai tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qëndroi nëntë
vite pa e kryer haxhin, pastaj në vitin e dhjetë u njoftuan njerëzit se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) do të kryejë haxhin.
Në Medine erdhën shumë njerëz, duke kërkuar të pasonin të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.). Dolëm derisa arritëm në Dhu-l-Hulejfe. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u fal në xhami, pastaj hipi mbi el-Kasva
derisa ajo u drejtua me të në el-Bejda. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte në mesin tonë, atij i zbriste Kurani dhe ai
e njihte shpjegimin e tij; çfarëdo që ai vepronte, edhe ne e vepronim. Ai filloi telbijen me Teuhid, dhe njerëzit filluan telbijen me atë që
zakonisht e bënin, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk i kundërshtoi ata në asgjë, por vazhdoi me telbijen e tij. Tha
Xhabiri: Ne nuk kishim për qëllim tjetër përveç haxhit, nuk e njihnim umren derisa arritëm në tavafin e fundit te
el-Merva. Ai tha: "Sikur ta kisha ditur më parë atë që e mësova më vonë, nuk do ta kisha sjellë kurbanin dhe do ta kisha bërë
umre. Kushdo prej jush që nuk ka kurban me vete, le të dalë nga ihrami dhe ta bëjë atë umre." Njerëzit dolën nga ihrami dhe i shkurtuan flokët, përveç
Pejgamberit (s.a.v.s.), dhe atyre që kishin kurban me vete. Atëherë u ngrit Suraka bin Malik bin Xhu'shum dhe tha: O i Dërguari i Allahut!
Kjo umre e jona është vetëm për këtë vit apo përgjithmonë? I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i gërshetoi gishtat e njërës dorë me tjetrën
dhe tha: "Umreja ka hyrë kështu në haxh dy herë. Të gjithë njerëzit dolën nga ihrami dhe i shkurtuan flokët, përveç Pejgamberit
(s.a.v.s.) dhe atyre që kishin kurban me vete" ⁽⁴³⁰⁾.
Kjo fjalë
e Surakës drejtuar Pejgamberit (s.a.v.s.) dhe përgjigjja e Pejgamberit (s.a.v.s.) ndaj tij, mund të nënkuptojë se ai kishte për qëllim: kjo umre e jona
në muajt e haxhit është përgjithmonë apo vetëm për këtë vit? Sepse ata nuk e njihnin umren në muajt e haxhit në të
kaluarën dhe e konsideronin këtë si një nga mëkatet më të mëdha. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) iu përgjigj dhe tha: "Ajo
është përgjithmonë."

٣٦٢٥ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد بن موسى، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل المدني،
قال: ثنا جعفر بن محمد، عن أبيه، قال: دخلنا على جابر بن عبد الله فسألته عن حجة
رسول الله ﷺ. فقال: إن رسول الله ﷺ مكث تسع
سنين لم يحج، ثم أذن في الناس بالعاشرة أن رسول الله ﷺ حاج.
فقدم المدينة بشر كثير يلتمس أن يأتم برسول الله ﷺ فخرجنا حتى أتينا ذا الحليفة، فصلى رسول الله ﷺ في المسجد، ثم ركب القصواء
حتى إذا استوت به على البيداء، ورسول الله ﷺ بين أظهرنا وعليه ينزل القرآن وهو يعرف تأويله ما عمل من شيء عملنا به، فأهل بالتوحيد وأهل الناس بهذا الذي يهلون به ولم يرد رسول الله ﷺ عليهم شيئا، ولزم رسول الله ﷺ تلبيته قال جابر: لسنا ننوي إلا الحج، لسنا نعرف العمرة حتى إذا كنا آخر طواف على المروة، قال: إني لو استقبلت من أمري ما استدبرت ما سقت الهدي، وجعلتها عمرة، فمن كان ليس معه هدي فليحلل وليجعلها عمرة فحل الناس، وقصروا إلا النبي ﷺ، ومن كان معه الهدي. فقام بن مالك بن جعشم فقال: يا رسول الله! عمرتنا هذه لعامنا هذا أم للأبد؟ فقال: فشبك رسول الله ﷺ أصابعه في الأخرى فقال: "دخلت العمرة هكذا في الحج مرتين، فحل الناس كلهم وقصروا إلا النبي ﷺ، ومن كان معه هدي" ⁽⁴³⁰⁾.
وقول سراقة هذا للنبي ﷺ، وجواب النبي ﷺ إياه يحتمل أن يكون أراد به عمرتنا هذه في أشهر الحج للأبد، أو لعامنا هذا؛ لأنهم لم يكونوا يعرفون العمرة فيما مضى في أشهر الحج ويعدون ذلك من أفجر الفجور، فأجابه رسول الله ﷺ وقال "هي للأبد".

#3626

3626 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme dhe Fehd, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, nga Ibn el-Had, nga Xhafer bin Muhamedi... dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë, përveçse nuk e përmendi pyetjen e Surakas dhe as përgjigjen e Pejgamberit (s.a.v.s.) ndaj tij ⁽⁴³¹⁾.

٣٦٢٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، وفهد، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث عن ابن الهاد، عن جعفر بن محمد … فذكر بإسناده مثله، غير أنه لم يذكر سؤال سراقة ولا جواب النبي ﷺ إياه ⁽⁴³¹⁾.

#3627

3627
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Kajs bin Sa'di, nga
Ata'i, nga Xhabiri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) erdhi në Mekë kur kishin kaluar katër ditë nga muaji Dhul-Hixhxhe. Pasi
bënë tavaf rreth Shtëpisë dhe mes Safasë e Marvasë, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Bëjeni atë umre", kur
erdhi dita e Tervijes, ata shqiptuan telbijen, kur erdhi dita e Kurbanit, ata erdhën dhe bënë tavaf rreth Shtëpisë, por nuk bënë tavaf
mes Safasë dhe Marvasë ⁽⁴³²⁾.

٣٦٢٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن قيس بن سعد، عن عطاء، عن جابر قال: قدم رسول الله ﷺ مكة لأربع خلون من ذي الحجة. فلما طافوا بالبيت وبين الصفا والمروة، قال رسول الله ﷺ: "اجعلوها عمرة"، فلما كان يوم التروية لبوا، فلما كان يوم النحر قدموا فطافوا بالبيت، ولم يطوفوا بين الصفا والمروة ⁽⁴³²⁾.

#3628

3628
- Na ka treguar Abu Bakra, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Beshar, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë: Na ka treguar
Amr bin Dinari, nga Ata, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Arritëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në
Mekë në mëngjesin e ditës së katërt, dhe ai na urdhëroi që të dalim nga ihrami. Ne thamë: Çfarë lloj lirimi, o i Dërguari i Allahut? Ai tha: "Lirim
i plotë. Sikur të kisha ditur më parë atë që di tani, do të kisha bërë ashtu siç po bëni ju." ⁽⁴³³⁾.

٣٦٢٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا إبراهيم بن بشار، قال: ثنا سفيان، قال: ثنا عمرو بن دينار، عن عطاء، عن جابر بن عبد الله قال: قدمنا مع رسول الله ﷺ مكة صبيحة رابعة، فأمرنا أن نحل، قلنا: أيّ حل يا رسول الله؟ قال: "الحل كله، فلو استقبلت من أمري ما استدبرت لصنعت مثل الذي تصنعون" ⁽⁴³³⁾.

#3629

3629 - Na ka treguar Muhamed bin Humejd er-Ruajni, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin A'jen, nga Husajfi, nga Ata, nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Kur arritëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Mekë gjatë Haxhit të Lamtumirës, ai i pyeti njerëzit: "Me çfarë keni hyrë në ihram?" Disa njerëz thanë: "Kemi bërë nijet për haxh", të tjerë thanë: "Kemi ardhur si mutemeti'in", ndërsa të tjerë thanë: "Kemi bërë nijet ashtu siç ke bërë ti, o i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)."

Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u tha atyre: "Kushdo që ka ardhur dhe nuk ka sjellë kurban me vete, le të dalë nga ihrami, sepse sikur të kthehesha prapa në kohë, nuk do ta kisha sjellë kurbanin derisa të bëhesha hallall." Atëherë Suraka bin Maliku tha: "O i Dërguari i Allahut! Kjo umreja jonë është vetëm për këtë vit apo përgjithmonë?" Ai u përgjigj: "Përkundrazi, është përgjithmonë." ⁽⁴³⁴⁾.

٣٦٢٩ - حدثنا محمد بن حميد الرعيني، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا موسى بن أعين، عن خصيف، عن عطاء عن جابر بن عبد الله قال: لما قدمنا مع رسول الله ﷺ مكة في حجة الوداع، سأل الناس: "بماذا أحرمتم؟ "، فقال أناس أهللنا بالحج، وقال آخرون: قدمنا متمتعين، وقال آخرون: أهللنا بإهلالك يا رسول الله ﷺ. فقال لهم رسول الله ﷺ: "من كان قدم ولم يسق هديا فليحلل، فإني لو استقبلت من أمري ما استدبرت لم أسق الهدي حتى أكون حلالا". فقال سراقة بن مالك: يا رسول الله! عمرتنا هذه لعامنا أم للأبد؟ فقال: بل لأبد الأبد" ⁽⁴³⁴⁾.

#3630

3630 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Xhurejxh, nga Ata bin Ebi Rebah, nga Xhabir bin Abdullahu se ai ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri telbije dhe ne bëmë telbije bashkë me të vetëm për haxh, derisa arritëm në Mekë në të katërtën e Dhul-Hixhes. Ne bëmë tavaf rreth Shtëpisë dhe midis Safasë e Marvasë. Pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) urdhëroi ata që nuk kishin sjellë kurban (hedij) që të dilnin nga ihrami. Ai tha: Dhe ai nuk ishte i prerë në çështjen e grave.

Xhabiri (r.a.) tha: Ne thamë: Na la derisa nuk mbetën mes nesh dhe Arafatit veçse pesë net, e pastaj na urdhëroi të dalim nga ihrami, kështu që të shkojmë në Arafat ndërkohë që lëngu (medhiu) pikon nga organet tona, ndërsa ai vetë nuk doli nga ihrami? I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kishte sjellë kurbanin. Fjalët tona i arritën të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), kështu që ai u ngrit dhe u mbajti fjalim njerëzve. Ai e falënderoi Allahun dhe e lëvdoi Atë, pastaj përmendi atë që i kishte arritur nga fjalët e tyre dhe tha: "Ju e dini se unë jam më i vërteti prej jush, më i devotshmi ndaj Allahut dhe më i miri. Sikur të mos kisha sjellë kurbanin, do të kisha dalë nga ihrami. Dhe sikur të kthehej koha prapa, nuk do të kisha sjellë kurban."

Xhabiri tha: Ne dëgjuam dhe u bindëm, kështu që dolëm nga ihrami ⁽⁴³⁵⁾.

٣٦٣٠ - حدثنا فهد، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال حدثني الليث، قال: حدثني ابن جريج، عن عطاء بن أبي رباح، عن جابر بن عبد الله أنه قال: أهل رسول الله ﷺ وأهللنا معه بالحج خالصا حتى قدمنا مكة رابعة من ذي الحجة، فطفنا بالبيت وبالصفا والمروة، ثم أمر رسول الله ﷺ من لم يكن ساق هديا أن يحل، قال: ولم يعزم في أمر النساء. قال جابر ﵁: فقلنا: تركنا حتى إذا لم يكن بيننا وبين عرفة إلا خمس ليال أمرنا أن نحل، فنأتي عرفات والمذي يقطر من مذاكيرنا، ولم يحلل هو، وكان رسول الله ﷺ قد ساق الهدي فبلغ قولنا رسول الله صلى
الله عليه وسلم، فقام فخطب الناس، فحمد الله وأثنى عليه، ثم ذكر الذي بلغه من قولهم فقال: "لقد علمتم أني أصدقكم وأتقاكم لله وأبركم، ولولا أني سقت الهدي لحللت، ولو استقبلت من أمري ما استدبرت ما أهديت". قال جابر: فسمعنا وأطعنا فحللنا ⁽⁴³⁵⁾.

#3631

3631 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Mekkiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu ez-Zubejri se ai e ka dëgjuar Xhabirin duke treguar për haxhin e Pejgamberit (s.a.v.s.), ku ka thënë: Na urdhëroi që, pasi të bënim tavafin, të liroheshim (nga ihrami). I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kur të dëshironi të niseni për në Mina, vishni ihramin (bëni tehlilin)". Kështu, ne e veshëm ihramin nga El-Bat-ha ⁽⁴³⁶⁾.

٣٦٣١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا، مكي، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني أبو الزبير، أنه سمع جابرا وهو يخبر عن حجة النبي ﷺ قال: أمرنا بعدما طفنا أن نحل، وقال رسول الله ﷺ: "إذا أردتم أن تنطلقوا إلى منى، فأهلوا" فأهللنا من البطحاء ⁽⁴³⁶⁾.

#3632

3632 - Na ka treguar Muhammed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin Muslimi, nga El-Evzaiu, nga Ata'i, se ai e ka dëgjuar atë duke treguar nga Xhabir bin Abdullahu, i cili ka thënë: Ne veshëm ihramin me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Dhu-l-Hulejfe për haxh të pastër, pa e përzier me umre. Arritëm në Mekë kur kishin kaluar katër net nga Dhul-Hixhxhe. Pasi bëmë tavaf rreth Shtëpisë dhe sa'jin midis Safasë dhe Merves, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëroi që ta kthenim atë në umre dhe të liroheshim për gratë tona. Ne thamë: "Nuk ka mbetur midis nesh dhe Arafatit veçse pesë net, e të dalim drejt tij ndërkohë që organet tona pikojnë spermë?" I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Unë jam më i devotshmi dhe më i vërteti prej jush; sikur të mos kisha kurbanin me vete, do të isha liruar", atëherë u ngrit Suraka bin Malik bin Xhu'shumi dhe tha: "O i Dërguari i Allahut! Kjo temettu (shijim) e jona është vetëm për këtë vit apo përgjithmonë?" I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Përkundrazi, përgjithmonë e përgjithmonë" ⁽⁴³⁷⁾.

Pyetja e Surakas drejtuar të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) e përmendur në këtë hadith ishte pikërisht për temettu-në, domethënë: Haxhi ynë në të cilin hymë fillimisht u bë umre, pastaj veshëm ihramin pas lirimit prej saj për haxh si mutemetti, a është kjo temettu e jona posaçërisht për këtë vit, kështu që nuk do ta bëjmë më pas kësaj, apo është përgjithmonë? Pra, të bëjmë temettu me umre deri në haxh ashtu siç bëmë këtë vit? I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: Përkundrazi, përgjithmonë. Dhe kjo nuk do të thotë se ata kanë të drejtë pas kësaj të lirohen nga haxhi para Arafatit për shkak të tavafit të tyre rreth Shtëpisë dhe sa'jit të tyre midis Safasë dhe Merves.

Ne do të përmendim nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më vonë në këtë kapitull atë që tregon se ai lirim që ndodhi prej tyre para Arafatit ishte i veçantë për ta, e jo për ata që vijnë pas tyre, dhe do ta vendosim atë në vendin e vet, në dashtë Allahu i Madhëruar.

٣٦٣٢ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد بن مسلم، عن الأوزاعي، عن عطاء، أنه سمعه يحدث، عن جابر بن عبد الله قال: أهللنا مع رسول الله ﷺ بذي الحليفة بالحج خالصا لا نخلطه بعمرة، فقدمنا مكة لأربع ليال خلون من ذي الحجة، فلما طفنا بالبيت، وسعينا بين الصفا والمروة أمرنا رسول الله ﷺ أن نجعلها عمرة، وأن نحل إلى النساء. فقلنا: ليس بيننا وبين عرفة إلا خمس ليال، فنخرج إليها، وذكر أحدنا يقطر منيًا. فقال رسول الله ﷺ: "إني لأبركم
وأصدقكم، فلولا الهدي، لحللت"، فقام سراقة بن مالك بن جعشم فقال: يا رسول الله! متعتنا هذه لعامنا هذا أم للأبد؟ فقال رسول الله ﷺ: "بل لأبد الأبد" ⁽⁴³⁷⁾.
فكان سؤال سراقة لرسول الله ﷺ المذكور في هذا الحديث، إنما هو المتعة، أي: إنا قد صارت حجتنا التي كنا دخلنا فيها أولا عمرة، ثم قد أحرمنا بعد حلنا منها بحجة متمتعين، فمتعتنا هذه لعامنا هذا خاصة، فلا نفعل ذلك فيما بعد أم للأبد؟ فنتمتع بالعمرة إلى الحج كما تمتعنا في عامنا هذا؟ فقال رسول الله ﷺ: بل للأبد، وليس ذلك على أن لهم فيما بعد أن يحلوا من حجة قبل عرفة، لطوافهم بالبيت ولسعيهم بين الصفا والمروة.
وسنذكر عن رسول الله ﷺ فيما بعد هذا من هذا الباب ما يدل على أن ذلك الإحلال الذي كان منهم قبل عرفة خاصا لهم، ليس لمن بعدهم، ونضعه في موضعه إن شاء الله تعالى.

#3633

3633 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Humajdi, nga Bekër bin Abdullah, nga Ibn Omeri, se Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe shokët e tij erdhën në Mekë duke thirrur telbijen
për haxh, e i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kush dëshiron, le ta bëjë atë umre, përveç atij që ka me vete kurbanin (hedjin)" ⁽⁴³⁸⁾.

٣٦٣٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: ثنا حميد، عن بكر بن عبد الله عن ابن عمر أن النبي ﷺ وأصحابه قدموا مكة ملبين
بالحج، فقال رسول الله ﷺ: "من شاء أن يجعلها عمرة، إلا من كان معه الهدي" ⁽⁴³⁸⁾.

#3634

3634
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Mensuri, nga
Ibrahimi, nga Esvedi, nga Aisha, e cila ka thënë: Dolëm dhe nuk mendonim tjetër veçse për haxh. Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) mbërriti në Mekë, bëri tavaf dhe nuk doli nga ihrami, sepse kishte me vete kurbanin (hedjin). Gratë dhe shokët e tij që ishin me të bënë tavaf, dhe prej tyre doli nga ihrami ai që nuk kishte kurban me vete ⁽⁴³⁹⁾.

٣٦٣٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا أبو عوانة، عن منصور، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة قالت: خرجنا ولا نرى إلا أنه الحج، فلما قدم رسول الله ﷺ مكة، طاف ولم يحل، وكان معه الهدي، فطاف من معه من نسائه وأصحابه، فحل منهم من لم يكن معه الهدي ⁽⁴³⁹⁾.

#3635

3635 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej', i cili ka thënë: Na ka treguar Davudi, nga Ebu Nadre, nga Ebu Seid el-Hudriu, i cili ka thënë: Dolëm nga Medina duke thirrur
me zë të lartë për Haxhin. Kur arritëm, bëmë tavafin. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Bëjeni atë Umre, përveç atij që ka me vete kurbanin (hedjin)." Kur erdhi mbrëmja e Arafatit, ne filluam të thërrasim për Haxh ⁽⁴⁴⁰⁾.

٣٦٣٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا داود، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد الخدري، قال: خرجنا من المدينة نصرخ
بالحج صراخًا، فلما قدمنا طفنا. فقال رسول الله ﷺ: "اجعلوها عمرة، إلا من كان معه الهدي" فلما كان عشية عرفة أهللنا بالحج ⁽⁴⁴⁰⁾.

#3636

3636
- Na ka treguar Nasr bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar El-Hasib, ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Mensur bin Abdurrahman,
nga nëna e tij, nga Esma bint Ebi Bekr (r.a.), e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij
erdhën duke bërë Telbijen për Haxh, ndërsa Ez-Zubejri kishte me vete kurbanin (hedjin). I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u tha shokëve të tij: "Kush nuk ka kurban me vete, le të dalë nga ihrami." Ajo tha: Atë vit unë nuk kisha kurban me vete, prandaj dola nga ihrami ⁽⁴⁴¹⁾.

٣٦٣٦ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا وهيب، عن منصور بن عبد الرحمن، عن أمه، عن أسماء بنت أبي بكر ﵂ قالت: قدم رسول الله ﷺ وأصحابه مهلين بالحج، وكان مع الزبير الهدي. فقال رسول الله ﷺ لأصحابه: "من لم يكن الهدي فليحلل" قالت: فلم يكن معي عامئذ، هدي، فأحللت ⁽⁴⁴¹⁾.

#3637

3637 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibban bin Hilal, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, i cili ka thënë: Na ka treguar Ejubi, nga Ebu Kilabe, nga Enesi: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) e fali drekën në Medine katër rekate,
ndërsa ikindinë e fali në Dhul-Hulejfe dy rekate. Ai qëndroi aty gjatë natës derisa u gdhi. Pasi fali sabahun, ai hipi mbi devenë e tij. Kur ajo u nis me të, ai bëri tesbih dhe tekbir, derisa kur u rrafshua me të në El-Bejda, i bashkoi të dyja. Tha: Kur arritëm në Mekë, i dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i urdhëroi ata që të liroheshin (nga ihrami). Kur erdhi dita e Tervijes, ata hynë në ihram për haxh ⁽⁴⁴²⁾.

٣٦٣٧ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا حبان بن هلال، قال: ثنا وهيب، قال: ثنا أيوب عن أبي قلابة، عن أنس: أن النبي ﷺ صلى الظهر بالمدينة أربعا،
وصلى العصر بذي الحليفة ركعتين، وبات بها حتى أصبح، فلما صلى الصبح ركب راحلته، فلما انبعثت به سبح وكبر حتى إذا استوت به على البيداء جمع بينهما قال: فلما قدمنا مكة أمرهم رسول الله ﷺ أن يحلوا، فلما كان يوم التروية أهلوا بالحج ⁽⁴⁴²⁾.

#3638

3638 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Mekij bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Ebi Humajdi, nga Ebu Melihi, nga Ma'kil bin Jesari, i cili ka thënë: Kemi bërë haxhin me Pejgamberin (s.a.v.s.) dhe ai e gjeti Aishen duke i hequr rrobat e saj. Ai i tha: "Çfarë ke?", ajo tha: Jam njoftuar se ti ke dalë nga ihrami dhe i ke lejuar familjes tënde të dalin nga ihrami. Ai tha: "Del nga ihrami ai që nuk ka kurban me vete, ndërsa ne nuk dalim nga ihrami sepse kemi kurbanin me vete derisa të arrijmë në Arafat" ⁽⁴⁴³⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁴⁴⁴⁾ kanë shkuar drejt këtyre transmetimeve dhe i kanë ndjekur ato, duke thënë: Kush bën tavaf rreth Shtëpisë para qëndrimit në Arafat dhe nuk ka sjellë kurban, ai ka dalë nga ihrami.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽⁴⁴⁵⁾ dhe kanë thënë: Nuk i lejohet askujt që ka hyrë në haxh të dalë prej tij përveçse me plotësimin e tij, dhe asgjë nuk e nxjerr atë nga ihrami para ditës së kurbanit (nehr), as tavafi e as diçka tjetër.
Ata thanë: Sa i përket asaj që keni përmendur nga fjala e Allahut të Madhëruar: {Pastaj vendi i thirrjes së tyre (për kurban) është te Shtëpia e Lashtë} [El-Haxh: 33], kjo i referohet deveve (kurbanit) dhe jo haxhiut. Kuptimi i "Shtëpisë së Lashtë" këtu është i gjithë Haremi, ashtu siç ka thënë në ajetin tjetër: {derisa kurbani të arrijë vendin e tij} [El-Bekare: 196]. Pra, Haremi është vendi i kurbanit sepse ai theret aty. Ndërsa për bijtë e Ademit, vendi i daljes së tyre nga ihrami në haxhin e tyre është dita e kurbanit.
Sa i përket argumentimit të tyre me transmetimet që përmendëm nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me urdhrin e tij drejtuar shokëve të tij për të dalë nga ihrami i haxhit të tyre me tavafin që bënë para Arafatit, kjo sipas nesh ishte e veçantë vetëm për ta në atë haxh, dhe jo për njerëzit e tjerë pas tyre. Argumenti për këtë është ajo që

٣٦٣٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا مكي بن إبراهيم، قال: ثنا عبيد الله بن أبي حميد، عن أبي مليح، عن معقل بن يسار، قال: حججنا مع النبي ﷺ فوجد عائشة تنزع ثيابها. فقال لها: "ما لك"، قالت: أنبئت أنك أحللت وأحللت أهلك. فقال: أحل من ليس معه هدي، فأما نحن فلم نحلل لأن معنا هديا حتى نبلغ عرفات" ⁽⁴⁴³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁴⁴⁴⁾ إلى هذه الآثار فقلدوها، وقالوا: من طاف بالبيت قبل وقوفه بعرفة ولم يكن ساق هديا، فقد حل.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁴⁴⁵⁾ فقالوا: ليس لأحد دخل في حجة أن يخرج منها إلا بتمامها، ولا يحله منها شيء قبل يوم النحر من طواف ولا غيره.
وقالوا: أما ما ذكرتموه من قول الله ﷿ ﴿ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ﴾ [الحج: ٣٣] فهذا في البدن ليس في الحاج، ومعنى البيت العتيق هاهنا، هو الحرم كله، كما قال في الآية الأخرى ﴿حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ﴾ [البقرة: ١٩٦] فالحرم هو محل الهدي؛ لأنَّه ينحر فيه، فأما بنو آدم فإنها محلهم في حجهم يوم النحر.
وأما ما احتجوا به من الآثار التي ذكرناها عن رسول الله ﷺ في أمره أصحابه بالحل من حجهم بطوافهم الذي طافوه قبل عرفة، فإن ذلك عندنا كان خاصا لهم في حجتهم تلك، دون سائر الناس بعدهم. والدليل على ذلك ما

#3639

3639 - Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensur dhe Is'hak bin Ebi Israil, nga Abdulaziz bin Muhamed, nga Rabia bin Ebi Abdurrahman, nga djali i Bilal bin el-Harithit, nga babai i tij
ka thënë: Thashë: O i Dërguari i Allahut! Më trego, anullimi i haxhit tonë, a është vetëm për ne veçanërisht apo për njerëzit në përgjithësi? Ai tha: "Përkundrazi, është vetëm për ju veçanërisht" ⁽⁴⁴⁶⁾.

٣٦٣٩ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا سعيد بن منصور وإسحاق بن أبي إسرائيل، عن عبد العزيز بن محمد، عن ربيعة بن أبي عبد الرحمن، عن ابن بلال بن الحارث، عن أبيه
قال: قلت يا رسول الله! أرأيت فسخ حجنا هذا لنا خاصة أم للناس عامة، قال: "بل لكم خاصة" ⁽⁴⁴⁶⁾.

#3640

3640 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi dhe Salih bin Abdurrahman, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Seid bin Mensuri, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ed-Derauerdi, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Rebi'a bin Ebi Abdurrahmanin duke treguar nga El-Harith bin Bilali bin El-Harith El-Muzeniu, nga babai i tij... ngjashëm me të ⁽⁴⁴⁷⁾.

٣٦٤٠ - حدثنا ابن أبي داود، وصالح بن عبد الرحمن قالا: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا الدراوردي، قال: سمعت ربيعة بن أبي عبد الرحمن، يحدث عن الحارث بن بلال بن الحارث المزني، عن أبيه … مثله ⁽⁴⁴⁷⁾.

#3641

3641 - Na ka treguar Ibn Ebi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin Ebi Israil, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Isa bin Junus, nga Jahja bin Seid el-Ensari, nga el-Murak'ka' bin Sajfi, nga Ebu Dherri, i cili ka thënë: "Anulimi i haxhit ishte vetëm për grupin që ishte me Pejgamberin (s.a.v.s.) ⁽⁴⁴⁸⁾."

٣٦٤١ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا إسحاق بن أبي إسرائيل، قال: أنا عيسى بن يونس، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، عن المرقّع بن صيفي، عن أبي ذر، قال: إنما كان فسخ الحج للركب الذين كانوا مع النبي ﷺ ⁽⁴⁴⁸⁾.

#3642

3642 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Lejthi, nga Jahja bin Saidi, nga El-Murak'a el-Esedi, nga Ebu Dher el-Gifariu, se ai ka thënë: "Prej asaj që na urdhëroi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur hymë në Mekë, ishte që ta bënim atë umre dhe të liroheshim nga çdo gjë (nga ihrami), sepse ajo ishte një lehtësim i veçantë për ne nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), e jo për njerëzit e tjerë ⁽⁴⁴⁹⁾."

٣٦٤٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال حدثني الليث، عن يحيى بن سعيد، عن المرقع الأسدي، عن أبي ذر الغفاري، أنه قال كان مما أمرنا به رسول الله صلى
الله عليه وسلم حين دخلنا مكة أن نجعلها عمرة، ونحل من كل شيء أن تلك كانت لنا خاصة رخصة من رسول الله ﷺ دون الناس ⁽⁴⁴⁹⁾.

#3643

3643 - Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, ka thënë: Na ka treguar Hafsi - ai është Ibn Gijathi - nga Jahja
bin Saidi, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Murakka' el-Esediu, i cili ka thënë: Ka thënë Ebu Dherri: "Jo, pasha Atë që nuk ka zot tjetër përveç Tij,
nuk i takon askujt që të fillojë me ihram për haxh, e pastaj ta prishë atë për umre, përveç atij grupi që ishin me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) ⁽⁴⁵⁰⁾."

٣٦٤٣ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قال: ثنا حفص هو ابن غياث، عن يحيى بن سعيد قال: حدثني المرقّع الأسدي قال: قال أبو ذر لا والذي لا إله غيره، ما كان لأحد أن يهل بحجة، ثم يفسخها بعمرة إلا الركب الذين كانوا مع رسول الله ﷺ ⁽⁴⁵⁰⁾.

#3644

3644 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehabi, nga Jahja bin Seidi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar El-Murak'ka', nga Ebu Dherri, i cili ka thënë: "Nuk i lejohet askujt pas nesh që të hyjë në ihram për haxh, e pastaj ta prishë atë për umre" ⁽⁴⁵¹⁾.

٣٦٤٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا عبد الوهاب، عن يحيى بن سعيد، قال: أخبرني المرقع، عن أبي ذر، قال: ما كان لأحد بعدنا أن يحرم بالحج، ثم يفسخه بعمرة ⁽⁴⁵¹⁾.

#3645

3645 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Abd el-Ekrem, nga Ibrahim et-Tejmi, nga babai i tij, se ai ka thënë për Mut'ah el-Haxh (haxhin temettu): "Ajo nuk është për ju dhe ju nuk keni asgjë prej saj" ⁽⁴⁵²⁾.

٣٦٤٥ - حدثنا ابن مرزوق قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن عبد الأكرم، عن إبراهيم التيمي، عن أبيه أنه قال في متعة الحج ليست لكم ولستم منها في شيء ⁽⁴⁵²⁾.

#3646

3646
- Na ka treguar Fehd, ai është Ibn Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Omer bin Hafsi, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: Na ka treguar
El-A'meshi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibrahim et-Tejmiu, nga babai i tij, i cili ka thënë: Ka thënë Ebu Dherri: Vërtet, ishte
Mut'ah e veçantë vetëm për ne, shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), Mut'ah-u i Haxhit ⁽⁴⁵³⁾.

٣٦٤٦ - حدثنا فهد هو ابن سليمان، قال: ثنا عمر بن حفص، قال: ثنا أبي، قال: ثنا الأعمش، قال: حدثني إبراهيم التيمي، عن أبيه، قال: قال أبو ذر: إنما كانت المتعة لنا خاصة أصحاب رسول الله ﷺ متعة الحج ⁽⁴⁵³⁾.

#3647

3647 - Na ka treguar Ebu Bishr er-Raki, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha' bin el-Velid, nga Sulejman bin Mehran, i cili është el-A'mesh ... dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë. Dhe shtoi, domethënë anulimin (el-feskh) ⁽⁴⁵⁴⁾.

٣٦٤٧ - حدثنا أبو بشر الرقي، قال: ثنا شجاع بن الوليد عن سليمان بن مهران وهو الأعمش … فذكر بإسناده مثله. وزاد يعني الفسخ ⁽⁴⁵⁴⁾.

#3648

3648
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Muavije
bin Is'haku, nga Ibrahim et-Tejmiu, nga babai i tij, i cili ka thënë: U pyet Uthman bin Afani (r.a.) rreth Mut'as
së Haxhit, e ai tha: Ishte për ne, nuk është për ju ⁽⁴⁵⁵⁾.

٣٦٤٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا الحجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن معاوية بن إسحاق، عن إبراهيم التيمي، عن أبيه، قال: سئل عثمان بن عفان ﵁ عن متعة الحج، فقال: كانت لنا، ليست لكم ⁽⁴⁵⁵⁾.

#3649

3649
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Said bin Mensuri, ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane dhe Salih bin Musa el-Talhi, nga Muavije bin Is'haku … dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm, përveç se ai tha:
U pyet Uthmani (r.a.), ose e pyeta atë ⁽⁴⁵⁶⁾.

٣٦٤٩ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا أبو عوانة، وصالح بن موسى الطلحي، عن معاوية بن إسحاق … فذكر بإسناده مثله، غير أنه قال: سئل عثمان ﵁، أو سألته ⁽⁴⁵⁶⁾.

#3650

3650 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Zurej'i, i cili ka thënë: Na ka treguar Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nadre, se ai e ka dëgjuar Ebu Seid el-Hudriun duke thënë:
Omeri (r.a.) u ngrit për të mbajtur fjalim kur u emërua halif dhe tha: "Vërtet, Allahu (xh.sh.) i lejoi Pejgamberit të Tij (s.a.v.s.) çfarë deshi. Vini re, Pejgamberi i Allahut (s.a.v.s.) ka ndërruar jetë, prandaj ruani nderin e këtyre grave dhe plotësoni haxhin dhe umren për Allahun ashtu siç ju ka urdhëruar Ai ⁽⁴⁵⁷⁾."

٣٦٥٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا يزيد بن زريع، قال: ثنا داود، قال: ثنا أبو نضرة أنه سمع أبا سعيد الخدري، يقول: قام عمر ﵁ خطيبا حين استخلف، فقال: إن الله ﷿ كان رخص لنبيه ﷺ ما شاء، ألا وإن نبي الله ﷺ قد انطلق به، فأحصنوا فروج هذه النساء، وأتموا الحج والعمرة الله كما أمركم ⁽⁴⁵⁷⁾.

#3651

3651 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Shihabi, nga Davud bin Ebi Hindi, nga Ebu Nadra, nga Ebu Seid el-Hudriu, i cili ka thënë: Erdhëm bashkë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thirrur me zë të lartë për Haxhin. Kur arritëm në Mekë, bëmë tavaf rreth Shtëpisë (Qabes) dhe (sa'jin) midis Safasë dhe Merves. Kur erdhi dita e kurbanit (jeum en-nahr), veshëm ihramet për Haxh. Kur ishte koha e Omerit (r.a.), ai tha: "Vërtet, Allahu i Madhëruar i lejonte Pejgamberit të Tij (s.a.v.s.) çfarë të dëshironte, prandaj plotësojeni Haxhin dhe Umren ⁽⁴⁵⁸⁾."
Në këtë hyn gjithashtu edhe hadithi i Ebu Musait, të cilin e kemi përmendur në fillim të këtij kapitulli.

٣٦٥١ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال ثنا أبو شهاب، عن داود بن أبي هند، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد الخدري، قال: قدمنا مع رسول الله ﷺ نصرخ بالحج صراخا، فلما قدمنا مكة، طفنا بالبيت وبالصفا والمروة، فلما كان يوم النحر، أحرمنا بالحج، فلما كان عمر ﵁ قال: إن الله ﷿ ﷿ كان يرخص لنبيه ﷺ فيما شاء، فأتموا الحج والعمرة ⁽⁴⁵⁸⁾.
ويدخل في هذا أيضا حديث أبي موسى الذي ذكرناه في أول هذا الباب.

#3652

3652
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Asimi,
nga Ebu Nadra, nga Xhabiri, i cili ka thënë: Dy lloje të mut'as (kënaqësisë) i kemi praktikuar në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), por i ndaloi ato
Omeri (r.a.), andaj nuk do t'u kthehemi më atyre ⁽⁴⁵⁹⁾.

٣٦٥٢ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد، عن عاصم، عن أبي نضرة، عن جابر قال: متعتان فعلناهما على عهد رسول الله ﷺ نهى عنهما عمر ﵁، فلن نعود إليهما ⁽⁴⁵⁹⁾.

#3653

3653 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehabi, nga Jahja bin Seidi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Kethir bin Abdullahu, një burrë nga Muzina, nga disa prej gjyshërve të tij, ose xhaxhallarëve të tij, se ai ka thënë: "Nuk i takon askujt pas nesh që të hyjë në ihram për haxh, e pastaj ta prishë atë me umre ⁽⁴⁶⁰⁾."

٣٦٥٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا عبد الوهاب، عن يحيى بن سعيد، قال: أخبرني كثير بن عبد الله، رجل من مزينة، عن بعض أجداده، أو أعمامه، أنه قال: ما كان لأحد بعدنا أن يحرم بالحج، ثم يفسخه بعمرة ⁽⁴⁶⁰⁾.

#3654

3654 - Na ka treguar Ibn Abi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin Muhammed el-Ferwi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhammed bin Xhaferi, nga Kethir bin Abdullahu, nga Bekr bin Abdurrahmani, nga Abdullah bin Hilali, shok i Pejgamberit (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁴⁶¹⁾.
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka sqaruar në atë që kemi përmendur prej tij në këto transmetime se ai anulim (feskh) me të cilin i kishte urdhëruar shokët e tij ishte specifik për ta, dhe nuk është për askënd prej njerëzve pas tyre. Ne kemi bashkuar atë që është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) në këtë çështje me atë që kemi transmetuar nga ata që kemi përmendur në këtë kapitull prej
shokëve të tij, sepse sipas nesh nuk lejohet që ata ta kenë thënë këtë me mendimet e tyre, por e kanë thënë nga ajo që kanë mësuar (nga Pejgamberi). Prandaj, në atë që kanë thënë për këtë, ata janë si ai që ia atribuon Pejgamberit (s.a.v.s.).

Është vërtetuar me saktësimin e këtyre transmetimeve se dalja nga Haxhi nuk bëhet përveçse me tavaf rreth Shtëpisë. Disa njerëz e kanë mohuar anulimin e Haxhit dhe kanë përmendur atë që

٣٦٥٤ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا إسحاق بن محمد بن الفروي، قال: ثنا محمد بن جعفر، عن كثير بن عبد الله، عن بكر بن عبد الرحمن، عن عبد الله بن هلال صاحب النبي ﷺ … مثله ⁽⁴⁶¹⁾.
فقد بين رسول الله ﷺ فيما ذكرنا عنه في هذه الآثار أن ذلك الفسخ الذي كان أمر به أصحابه خاصا لهم، ليس لأحد من الناس بعدهم، وخلطنا بما روي عن النبي ﷺ في ذلك ما رويناه عمن ذكرنا في هذا الفصل من
أصحابه لأن ذلك عندنا مما لا يجوز أن يكونوا قالوه بآرائهم، وإنما قالو من جهة ما وقفوا عليه، فهم فيما قالوا في ذلك كمن أضاف إلى النبي ﷺ.
فقد ثبت بتصحيح هذه الآثار أن الخروج من الحج، لا يكون إلا بالطواف بالبيت. وقد أنكر قوم فسخ الحج، وذكروا ما

#3655

3655 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humejd bin Kasibi, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Raxhai, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Dolëm me Pejgamberin (s.a.v.s.) si haxhinj, dhe nuk u liruam nga asgjë me të cilën kishim hyrë në ihram, derisa erdhi Dita e Kurbanit ⁽⁴⁶²⁾.

Argumenti kundër atij që argumenton me këtë është se Bekr bin Abdullahu ka transmetuar nga Ibn Omeri (r.a.) se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij erdhën në Mekë duke bërë telbijen për haxh, e ai tha: "Kush dëshiron ta kthejë atë në umre, le ta bëjë, përveç atij që ka me vete kurbanin (hedjin)." Këtë e kemi përmendur me senedin e tij në këtë kapitull.

Në këtë vërehet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua mundësoi atyre që të liroheshin nëse dëshironin, përveçse ai i urdhëroi ata për këtë.

Kështu që, është e mundur që ata të mos jenë liruar, ndonëse e kishin të lejuar të liroheshin. Kjo kthehet te çështja e anulimit të haxhit për atë që dëshiron ta kthejë atë në umre. Gjithashtu është transmetuar edhe nga Aisha (r.a.) lidhur me këtë ajo që...

٣٦٥٥ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد بن كاسب، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، عن عبيد الله، عن نافع عن ابن عمر قال: خرجنا مع النبي ﷺ حجاجا، فما حللنا من شيء أحرمنا به، حتى كان يوم النحر ⁽⁴⁶²⁾.
فمن الحجة على من احتج بهذا أن بكر بن عبد الله قد روى عن ابن عمر ﵄ أن رسول الله ﷺ وأصحابه قدموا مكة ملبين بالحج، فقال: من شاء أن يجعلها عمرة فليفعل، إلا من كان معه الهدي، وقد ذكرنا ذلك بإسناده في هذا الباب.
ففي هذا أن رسول الله ﷺ جعل لهم أن يحلوا إن شاءوا، إلا أنه عزم عليهم بذلك.
فيجوز أن يكونوا لم يحلوا، وقد كان لهم أن يحلوا، فقد عاد ذلك إلى فسخ الحج لمن شاء أن يفسخه إلى عمرة. وقد روي عن عائشة ﵂ أيضا في ذلك ما

#3656

3656
- Na ka treguar Ibn Marzuq, ka thënë: na ka treguar Bishr bin Umar, ka thënë: na ka treguar Malik, nga Muhammad bin Abdurrahman bin Nawfal, nga Urwa bin al-Zubayr, nga Aisha, e cila ka thënë: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në vitin e Haxhit të Lamtumirës. Disa prej nesh hynë në ihram për Umre, disa për Haxh dhe Umre, dhe disa për Haxh. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri në ihram për Haxh. Sa i përket atyre që hynë në ihram për Umre, ata u liruan, ndërsa ata që hynë në ihram për Haxh ose i bashkuan Haxhin dhe Umren, nuk u liruan derisa erdhi Dita e Kurbanit ⁽⁴⁶³⁾.
Mund të jetë që kjo tek ajo ishte ashtu siç ishte te Ibn Umari (r.a.) sipas asaj që përmendëm. Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve.

Sa i përket anës së kësaj nga rruga e arsyes, ne kemi gjetur se parimi bazë është që kushdo që hyn në ihram për Umre, bën tavaf dhe saj për të, ai e ka përfunduar atë dhe mund të rruhet e të lirohet nga ihrami, kjo nëse nuk ka marrë me vete kurban.

Dhe kemi parë se nëse ai ka marrë kurban për temettu-un e tij, bën tavaf për umren e tij dhe saj, nuk lirohet nga umreja e tij deri në Ditën e Kurbanit, kështu që lirohet prej saj dhe prej haxhit të tij me një lirim të vetëm. Me këtë ka ardhur Suneti nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) si përgjigje për Hafsën (r.a.) kur ajo i tha atij: "Çfarë kanë njerëzit që u liruan nga ihrami, ndërsa ti nuk u lirove nga umreja jote?" Ai tha: "Unë i kam lyer flokët dhe e kam shënuar kurbanin tim, kështu që nuk lirohem derisa të therr kurbanin."

Kështu, kurbani që ai mori për temettu-un e tij, për të cilin nuk obligohet me kurban përveçse nëse bën haxh pas saj, e ndalonte atë nga lirimi me tavaf deri në Ditën e Kurbanit; sepse lidhja e ihramit të tij ishte e tillë që të hynte në umre e ta plotësonte atë, e të mos lirohej prej saj derisa të hynte në ihram për haxh, pastaj të lirohej prej tij dhe prej umres që kishte bërë para tij së bashku. Ndërsa umreja, po të hynte në ihram për të e vetme, do të lirohej prej saj me përfundimin e saj kur të rruhej, dhe nuk do të pritej me të Dita e Kurbanit.

Dhe kur ai merrte kurban për haxhin në të cilin hynte në ihram pas përfundimit të asaj umreje, ai mbetej në ihramin e tij deri në Ditën e Kurbanit.

Kur kurbani, i cili është për shkak të haxhit, e ndalonte lirimin me tavaf rreth Shtëpisë para Ditës e Kurbanit, hyrja e tij në haxh ishte edhe më parësore që ta ndalonte atë nga kjo deri në Ditën e Kurbanit.

Kjo është edhe arsyeja sipas nesh, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٦٥٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا مالك، عن محمد بن عبد الرحمن بن نوفل، عن عروة بن الزبير، عن عائشة قالت: خرجنا مع رسول الله ﷺ عام حجة الوداع، فمنا من أهلّ بعمرة، ومنّا من أهل بحج وعمرة، ومنا من أهلّ بالحج، وأهل رسول الله ﷺ بالحج، فأما من أهل بعمرة فحل، وأما من أهل بالحج، أو جمع الحج والعمرة فلم يحلوا حتى كان يوم النحر ⁽⁴⁶³⁾.
فقد يجوز أن يكون ذلك عندها كما كان عند ابن عمر ﵄ على ما ذكرنا. فهذا وجه هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما وجه ذلك من طريق النظر، فإنا قد وجدنا الأصل أن من أحرم بعمرة وطاف لها وسعى أنه قد فرغ منها، وله أن يحلق، ويحل، هذا إذا لم يكن ساق هديا.
ورأيناه إذا كان قد ساق هديا لمتعته فطاف لعمرته وسعى لم يحل من عمرته حتى يوم النحر، فيحل منها ومن حجته إحلالا واحدا، وبذلك جاءت السنة عن رسول الله ﷺ جوابًا لحفصة ﵂ لما قالت له: ما بال الناس حلوا، ولم تحل أنت من عمرتك. قال: إني لبدت رأسي وقلدت بدني، فلا أحل حتى أنحر.
فكان الهدي الذي ساقه لمتعته التي لا يكون عليه فيها هدي إلا بأن يحج بعدها يمنعه من أن يحل بالطواف حتى يوم النحر؛ لأن عقد إحرامه هكذا كان أن يدخل في عمرة فيتمها، فلا يحل منها حتى يحرم بحجة، ثم يحل منها ومن العمرة التي قدمها قبلها معا، وكانت العمرة لو أحرم بها منفردة حل منها بفراغه منها إذا حلق، ولم ينتظر به يوم النحر.
وكان إذا ساق الهدي لحجة يحرم بها بعد فراغه من تلك العمرة بقي على إحرامه إلى يوم النحر.
فلما كان الهدي الذي هو من سبب الحج يمنعه الإحلال بالطواف بالبيت قبل يوم النحر كان دخوله في الحج أحرى أن يمنعه من ذلك إلى يوم النحر.
فهذا هو النظر أيضا عندنا، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٨ - باب: القارن كم عليه من الطواف لعمرته ولحجته؟

18 - Kapitulli: Sa tavafe duhet të bëjë Karini për umren dhe haxhin e tij?

18. 18 - Chapter: How many Tawafs must the Qarin perform for Umrah and Hajj?

#3657

3657 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman el-Ensari dhe Muhamed bin Idris el-Mekki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Said bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamed, nga Ubejdullah bin Omer, nga Nafiu, nga Ibn Omeri (r.anhuma), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) i cili ka thënë: "Kush bashkon mes Haxhit dhe Umres, i mjafton për të dyja një tavaf i vetëm dhe një saj i vetëm, pastaj nuk del nga ihrami derisa të dalë nga të dyja bashkë" ⁽⁴⁶⁴⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup ⁽⁴⁶⁵⁾ kanë shkuar drejt këtij hadithi dhe kanë thënë: Për atë që bën Kuran (bashkon Haxhin dhe Umren), i takon një tavaf i vetëm dhe nuk është i obliguar për tjetër tavaf përveç tij.
Të tjerë ⁽⁴⁶⁶⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Përkundrazi, ai bën për secilën prej tyre nga një tavaf dhe bën për to (dy) saj.
Argumenti i tyre për këtë ishte se ky hadith është gabim; ka gabuar në të ed-Derauerdi duke e ngritur atë deri te Pejgamberi (s.a.v.s.), ndërsa origjina e tij është nga Ibn Omeri prej vetes së tij. Kështu e kanë transmetuar hufadhët (memorizuesit e hadithit), e përveç kësaj, ata nuk argumentojnë me ed-Derauerdin kur transmeton nga Ubejdullahu fare, e si mund të argumentojnë me të në këtë rast?
Sa i përket asaj që kanë transmetuar hufadhët nga Ubejdullahu, ajo është:

٣٦٥٧ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن الأنصاري، ومحمد بن إدريس المكي، قالا: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، عن عبيد الله بن عمر، عن نافع، عن ابن عمر ﵄، عن النبي ﷺ قال: "من جمع بين الحج والعمرة كفاه لهما طواف واحد، وسعي واحد، ثم لا يحل حتى يحل منهما جميعا" ⁽⁴⁶⁴⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁴⁶⁵⁾ إلى هذا الحديث، فقالوا: على القارن بين الحج والعمرة، طواف واحد لا يجب عليه من الطواف غيره.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁴⁶⁶⁾، فقالوا: بل يطوف لكل واحد منهما طوافا واحدا، ويسعى لهما سعيا.
وكان من الحجة لهم في ذلك أن هذا الحديث خطأ، أخطأ فيه الدراوردي، فرفعه إلى النبي ﷺ، وإنما أصله عن ابن عمر عن نفسه، هكذا رواه الحفاظ، وهم مع هذا فلا يحتجون بالدراوردي، عن عبيد الله أصلا فكيف يحتجون به في هذا؟
فأما ما رواه الحفاظ من ذلك عن عبيد الله فما

#3658

3658 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajm, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah, nga Nafiu, nga Ibn Umari: Se ai thoshte: Kur i bashkonte, bënte për to një tavaf të vetëm, ndërsa kur i ndante, bënte për secilën prej tyre nga një tavaf dhe nga një sa'j ⁽⁴⁶⁷⁾.
Nëse
dikush thotë: Ejjub bin Musa dhe Musa bin Ukbe kanë transmetuar nga Nafiu, nga Ibn Umari (r.anhuma), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) diçka që kuptimi i saj kthehet në kuptimin e asaj që ka transmetuar Ed-Derauerdi. Dhe ka përmendur në këtë atë që

٣٦٥٨ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: ثنا عبيد الله عن نافع، عن ابن عمر: أنه كان يقول إذا قرن طاف لها طوافًا واحدا، وإذا فرق طاف لكل واحد منهما طوافا وسعى سعيا ⁽⁴⁶⁷⁾.
فإن قال قائل: فقد روى أيوب بن موسى، وموسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر ﵄، عن النبي ﷺ ما يعود معناه إلى معنى ما روى الدراوردي. وذكر في ذلك ما

#3659

3659 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ujejne, nga Ajjub bin Musa, nga Nafiu, se Ibn Umeri (r.anhuma) doli nga Medina për në Mekë - Allahu e lartësoftë - duke hyrë në ihram për Umre nga frika e pengimit, pastaj tha: "Nuk janë ato të dyja (Haxhi dhe Umreja) veçse një. Ju bëj dëshmitarë se unë e kam bashkuar Haxhin me Umren time." Pastaj erdhi dhe bëri një tavaf të vetëm për të dyja, dhe tha: "Kështu ka vepruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)" ⁽⁴⁶⁸⁾.

٣٦٥٩ - قد حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا ابن عيينة، عن أيوب بن موس موسى، عن نافع، أن ابن عمر ﵄ خرج من المدينة إلى مكة -شرفها الله- مهلا، بعمرة مخافة الحصر، ثم قال: ما شأنهما إلا واحدا أشهدكم أني قد قرنت إلى
عمرتي حجة، ثم قدم فطاف لهما طوافا واحدا، وقال هكذا فعل رسول الله ﷺ ⁽⁴⁶⁸⁾.

#3660

3660 - Na ka treguar Ahmedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakubi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamedi, nga Musa bin Ukbe, nga Nafiu, nga Ibn Omeri ... ngjashëm me të ⁽⁴⁶⁹⁾.
Ata thanë: Kjo përputhet me atë që ka transmetuar Ed-Derauerdi, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, nga Ibn Omeri (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.).
U është thënë atyre: E si lejohet që ta pranoni këtë nga Ibn Omeri (r.a.)?

٣٦٦٠ - حدثنا أحمد، قال: ثنا يعقوب، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، عن موسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر … نحوه ⁽⁴⁶⁹⁾.
قالوا: فقد وافق هذا ما روى الدراوردي، عن عبيد الله، عن نافع، عن ابن عمر ﵄، عن النبي ﷺ.
قيل لهم: فكيف يجوز أن تقبلوا هذا، عن ابن عمر ﵄؟

#3661

3661
- Na kanë treguar Jezid bin Sinan dhe Ibn Ebi Davud, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Lejth, i cili ka thënë: Më ka treguar Ukajl, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka lajmëruar Salim se Abdullah bin Omer (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kreu Temettu' në Haxhin e Lamtumirës duke bërë Umren para Haxhit, dhe ofroi kurban e i priu kurbanit nga Dhu'l-Hulejfe. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) filloi duke hyrë në ihram për Umre, pastaj hyri në ihram për Haxh, dhe njerëzit kryen Temettu' bashkë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke bërë Umren para Haxhit ⁽⁴⁷⁰⁾.
Ky është Ibn Omeri (r.a.), i cili njofton për të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) se ai në Haxhin e Lamtumirës ishte Mutemetti' (kryes i Temettu-it) dhe se ai filloi duke hyrë në ihram për Umre.

٣٦٦١ - وقد حدثنا يزيد بن سنان، وابن أبي داود قالا: ثنا عبد الله بن صالح قال: حدثني الليث قال: حدثني عُقَيل، عن ابن شهاب قال: أخبرني سالم أن عبد الله بن عمر ﵄ قال: تمتع رسول الله ﷺ في حجة الوداع بالعمرة إلى الحج، وأهدى وساق الهدي من ذي الحليفة، وبدأ رسول الله ﷺ فأهل
بالعمرة، ثم أهل بالحج، وتمتع الناس مع رسول الله ﷺ بالعمرة إلى الحج ⁽⁴⁷⁰⁾.
فهذا ابن عمر ﵄، يخبر عن رسول الله ﷺ أنه كان في حجة الوداع متمتعا، وأنَّه بدأ فأحرم بالعمرة.

#3662

3662 - Dhe na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Humajdi, nga Bekër bin Abdullah, nga Ibn Omeri: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe shokët e tij erdhën në Mekë duke bërë telbije për haxh, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kush dëshiron ta kthejë atë në umre, le ta bëjë këtë, përveç atij që ka me vete kurbanin" ⁽⁴⁷¹⁾.

Ibn Omeri (r.a.) në këtë hadith të Bekrit njoftoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) erdhi në Mekë duke bërë telbije për haxh.

Ndërsa në hadithin e Salimit ka njoftuar se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) filloi duke hyrë në ihram për umre. Kuptimi i kësaj sipas nesh - e Allahu e di më së miri - është se ai fillimisht hyri në ihram për haxh si haxh, pastaj e anuloi atë dhe e ktheu në umre, kështu që bëri telbije për umre, pastaj bëri temetu' me të deri në haxh, në mënyrë që këto dy hadithe, i Salimit dhe i Bekrit, të jenë të saktë dhe të mos bien në kundërshtim me njëri-tjetrin.

Anulimi i haxhit që bëri i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe që i urdhëroi shokët e tij, ishte pas tavafit të tyre rreth Shtëpisë (Qabes). Ne e kemi përmendur këtë në kapitullin mbi anulimin e haxhit, prandaj kjo na mjafton që të mos e përsërisim këtu.

Kështu, u bë e pamundur që tavafi që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kreu për umren, në të cilën u shndërrua haxhi i tij, të ishte i mjaftueshëm për tavafin e haxhit të tij për të cilin hyri në ihram pas kësaj. Por shpjegimi i kësaj, sipas nesh - e Allahu e di më së miri - është se ai nuk bëri tavaf për haxhin e tij para ditës së kurbanit (nehr); sepse tavafi që bëhet para ditës së kurbanit në haxh bëhet vetëm për ardhje (kudum), dhe jo sepse është pjesë thelbësore e haxhit. Prandaj, Ibn Omeri (r.a.) u mjaftua me tavafin që kishte bërë pas ardhjes në umren e tij, në vend që ta përsëriste atë në haxhin e tij.

Dhe kjo është e ngjashme me atë që është transmetuar gjithashtu nga vetë veprimi i Ibn Omerit (r.a.).

٣٦٦٢ - وقد حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا حميد، عن بكر بن عبد الله، عن ابن عمر: أن النبي ﷺ وأصحابه قدموا مكة ملبين بالحج، فقال رسول الله ﷺ: "من شاء أن يجعلها عمرة فليفعلها إلا من كان معه الهدي" ⁽⁴⁷¹⁾.
فأخبر ابن عمر ﵄ في حديث بكر هذا أن رسول الله ﷺ قدم مكة وهو ملبي بالحج.
وقد أخبر في حديث سالم أن رسول الله ﷺ بدأ فأحرم بالعمرة. فهذا معناه عندنا -والله أعلم-، أنه كان أحرم أولا بحجة على أنها حجة، ثم فسخها فصيرها عمرة، فلبي بالعمرة، ثم تمتع بها إلى الحج، حتى يصح حديث سالم وبكر هذين، ولا يتضادان.
وفسخ رسول الله ﷺ الحج الذي كان فعله وأمر به أصحابه، هو بعد طوافهم بالبيت، قد ذكرنا ذلك في باب فسخ الحج، فأغنانا ذلك عن إعادته هاهنا.
فاستحال بذلك أن يكون الطواف الذي كان رسول الله ﷺ فعله للعمرة التي انقلبت إليها حجته مجزيًا عنه من طواف حجته التي أحرم بها بعد ذلك. ولكن وجه ذلك، عندنا -والله أعلم-، أنه لم يطف لحجته قبل يوم النحر؛ لأن الطواف الذي يفعل قبل يوم النحر في الحجة إنما يفعل للقدوم، لا لأنَّه من صلب الحجة، فاكتفى ابن عمر ﵄ بالطواف الذي كان فعله بعد القدوم في عمرته عن إعادته في حجته.
وهذا مثل ما قد روي عن ابن عمر ﵄ أيضا من فعله.

#3663

3663 - Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Omer, i cili ka thënë: Na ka treguar Malik (h)

Dhe na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Urve, nga Aishja (r.a.) e cila ka thënë: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në haxhin e lamtumirës dhe bëmë telbijen për umre. Pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kush ka me vete kurban (hedij), le të bëjë telbijen për haxh bashkë me umren, pastaj të mos dalë nga ihrami derisa të dalë nga të dyja bashkë". Kur arrita në Mekë, isha me menstruacione dhe nuk bëra tavaf rreth Shtëpisë, as mes Safasë dhe Merves. Ia ankova këtë të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe ai tha: "Zgjidhi flokët dhe krehu, bëj telbijen për haxh dhe lëre umren". Kur e përfundova haxhin,

i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më dërgoi me Abdurrahman bin Ebi Bekrin në Ten'im dhe bëra umre. Ai tha: "Kjo është në vend të umres tënde". Ajo tha: Ata që kishin bërë telbijen për umre, bënë tavaf rreth Shtëpisë dhe mes Safasë dhe Merves, pastaj dolën nga ihrami, pastaj bënë një tavaf tjetër pasi u kthyen nga Mina për haxhin e tyre. Ndërsa ata që bashkuan haxhin dhe umren, bënë vetëm një tavaf për të dyja ⁽⁴⁷³⁾.

Thanë: Kjo është Aishja (r.a.) që ka thënë: "Ndërsa ata që bashkuan haxhin dhe umren, bënë vetëm një tavaf", dhe ata ishin me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe me urdhrin e tij vepronin.

Në këtë ka argument se karini (ai që bashkon haxhin dhe umren) ka vetëm një tavaf për haxhin dhe umren e tij, dhe nuk ka tjetër përveç këtij.

Argumenti ynë kundër tyre për kundërshtarët e tyre është se ne kemi transmetuar nga Ukajli, nga Zuhriu, nga Urve, nga Aishja (r.a.) në atë që ka kaluar në këtë kapitull, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në haxhin e lamtumirës bëri temetu' dhe njerëzit bënë temetu' bashkë me të.

Dhe mutemeti' (ai që bën temetu'), ne e dimë se është ai që bën telbijen për haxh pas tavafit të tij për umre.

Pastaj Aishja (r.a.) tha në hadithin e Malikut, nga Zuhriu, nga Urve, nga Aishja (r.a.): Dolëm me Pejgamberin (s.a.v.s.) në haxhin e lamtumirës dhe bëmë telbijen për umre. Kështu ajo njoftoi se ata hynë në ihramin e tyre ashtu siç hyjnë mutemeti'unët. Ajo tha: Pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kush ka me vete kurban, le të bëjë telbijen për haxh bashkë me umren, pastaj të mos dalë nga ihrami derisa të dalë nga të dyja". Në këtë hadith nuk është sqaruar vendi ku ai ua tha këtë fjalë. Mund të jetë që ua ka thënë para hyrjes në Mekë, ose pas hyrjes në Mekë para tavafit, kështu që ata bëhen karinë duke e bashkuar atë haxh me umren me të cilën kishin hyrë në ihram më parë.

Dhe mund të jetë që ua ka thënë këtë pas tavafit të tyre për umre, kështu që ata bëhen mutemeti'unë me atë haxh që ai i urdhëroi të hynin në ihram.

E shqyrtuam këtë dhe gjetëm se Xhabir bin Abdullahu dhe Ebu Seid el-Hudriu (r.a.) kanë njoftuar në dy hadithet e tyre që kemi transmetuar prej tyre në kapitullin: "Anulimi i haxhit", se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka thënë atë fjalë në fund të tavafit për umre. Kështu e morëm vesh se fjala e Aishes (r.a.) në hadithin e Malikut.

"Ndërsa ata që bashkuan umren dhe haxhin", ajo ka për qëllim bashkimin e temetu'it, jo bashkimin e kiranit. Ajo tha: "Bënë vetëm një tavaf", domethënë: bënë vetëm një tavaf pas bashkimit të tyre mes haxhit dhe umres, për të cilën kishin bërë tashmë një tavaf; sepse ai haxh i tyre i bashkuar me umren ishte mekkan, dhe për haxhin mekkan nuk bëhet tavaf para Arafatit, por bëhet tavaf për të pas Arafatit, sipas asaj që bënte Ibn Omeri në atë që kemi transmetuar.

Kështu, kuptimi i asaj që transmetuam nga Aishja (r.a.) në këtë kapitull, dhe ajo që saktësuam nga kjo për të larguar kundërshtitë, kthehet në kuptimin e asaj që transmetuam nga Ibn Omeri (r.a.) dhe asaj që saktësuam nga kjo.

Prandaj, asgjë nga kjo nuk tregon për gjykimin e karinit që bashkon një haxh kufas (nga jashtë mikatit) me një umre kufase, se si është tavafi i tij për të dyja: a është një tavaf apo dy tavafe?

Dhe argumentuan edhe ata që mendojnë se karinit i mjafton për umren dhe haxhin e tij vetëm një tavaf.

٣٦٦٣ - بما حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا مالك (ح)
وحدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن عروة، عن عائشة ﵂ قالت: خرجنا مع رسول الله ﷺ في حجة الوداع، فأهللنا بعمرة، ثم قال رسول الله ﷺ: "من كان معه هدي، فليهل بالحج مع العمرة، ثم لا يحل حتى يحل منهما جميعا". فقدمت مكة وأنا حائض لم أطف بالبيت، ولا بين الصفا والمروة، فشكوت ذلك إلى رسول الله ﷺ، فقال: "انقضي رأسك وامتشطي، وأهلي بالحج، ودعي العمرة"، فلما قضيت الحج
أرسلني رسول الله ﷺ مع عبد الرحمن بن أبي بكر إلى التنعيم فاعتمرت فقال: "هذه مكان عمرتك"، قالت: فطاف الذين أهلوا بالعمرة بالبيت وبين الصفا والمروة، ثم حلوا، ثم طافوا طوافًا آخر بعد أن رجعوا من منى لحجهم. وأما الذين جمعوا بين الحج والعمرة فإنما طافوا لهما طوافا واحدا ⁽⁴⁷³⁾.
قالوا: فهذه عائشة ﵂ قد قالت: وأما الذين جمعوا بين الحج والعمرة فإنما طافوا طوافا واحدا وهم كانوا مع رسول الله ﷺ، وبأمره كانوا يفعلون.
ففي ذلك ما يدل على أن على القارن لحجته وعمرته طوافا واحدا، وليس عليه غير ذلك.
وكان من حجتنا عليهم لمخالفيهم أنا قد روينا عن عُقَيل، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة ﵂ فيما تقدم من هذا الباب أن رسول الله ﷺ في حجة الوداع تمتع وتمتع الناس معه.
والمتمتع قد علمنا أنه الذي يهل بحجة بعد طوافه للعمرة.
ثم قالت عائشة ﵂: في حديث مالك، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة ﵂ قالت: خرجنا مع النبي ﷺ في حجة الوداع، فأهللنا بعمرة، فأخبرت أنهم دخلوا في إحرامهم كما يدخل المتمتعون. قالت: ثم قال رسول الله ﷺ: "من كان معه هدي فليهل بالحج مع العمرة، ثم لا يحل حتى يحل منهما"، ولم يبين في هذا الحديث الموضع الذي قال لهم فيه هذا القول. فقد يجوز أن يكون قاله لهم قبل دخول مكة، أو بعد دخول مكة قبل الطواف، فيكونون قارنين بتلك الحجة للعمرة التي كانوا أحرموا بها قبلها.
ويجوز أن يكون قال لهم ذلك بعد طوافهم للعمرة، فيكونون متمتعين بتلك الحجة التي أمرهم بالإحرام بها.
فنظرنا في ذلك، فوجدنا جابر بن عبد الله، وأبا سعيد الخدري ﵃ قد أخبرا في حديثيهما اللذين رويناهما عنهما في باب: فسخ الحج، أن رسول الله ﷺ قال ذلك القول في آخر طواف على العمرة. فعلمنا أن قول عائشة ﵂ في حديث مالك.
وأما الذين جمعوا بين العمرة والحج أنها تعني جمع متعة، لا جمع قرآن، قالت فإنما طافوا طوافا واحدا أي: فإنما طافوا طوافا بعد جمعهم بين الحج والعمرة، التي قد كانوا قد طافوا لها طوافا واحدا؛ لأن حجتهم تلك المضمومة مع العمرة، كانت مكية، والحجة المكية لا يطاف لها قبل عرفة، إنما يطاف لها بعد عرفة، على ما كان ابن عمر يفعل فيما قد رويناه.
فقد عاد معنى ما روينا عن عائشة ﵂ في هذا الباب، وما صححنا من ذلك لنفي التضاد عنه إلى معنى ما روينا عن ابن عمر ﵄ وما صححنا من ذلك.
فليس شيء من هذا يدل على حكم القارن حجة كوفية مع عمرة كوفية كيف طوافه لهما، هل هو طواف واحد، أو طوافان؟
واحتج الذين ذهبوا إلى أن القارن يجزئه لعمرته وحجته طواف واحد أيضا.

#3664

3664 - Sipas asaj që na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi (h)
dhe na ka treguar Ahmed bin Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajd, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Ibn Ujejne, nga Abdullah bin Ebi Nexhih, nga Ata, nga Aisha: se Pejgamberi (s.a.v.s.) i ka thënë asaj: "Kur të kthehesh në Mekë, tavafi yt të mjafton për haxhin dhe umren tënde" ⁽⁴⁷⁴⁾.
Ata thanë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka njoftuar se ajo që i takon asaj për haxhin dhe umren e saj është një tavaf i vetëm.
U është thënë atyre: Nuk është ky teksti i këtij hadithi që keni transmetuar, por teksti i tij është se ai ka thënë: "Tavafi yt për haxhin të mjafton për haxhin dhe umren tënde", kështu ai njoftoi se tavafi i kryer për haxhin mjafton për haxhin dhe umren, ndërsa ju nuk e thoni këtë, por thoni: tavafi i kiranit (bashkuesit të haxhit dhe umres) është tavaf për kiranin e tij, jo vetëm për haxhin e tij pa umren, dhe as vetëm për umren e tij pa haxhin, megjithëse të tjerë përveç Ibn Ebi Nexhih nga shokët e Atasë, e kanë transmetuar këtë hadith pikërisht nga Ataja me një kuptim tjetër nga ky kuptim.

٣٦٦٤ - بما حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد (ح)
وحدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قالا: ثنا ابن عيينة، عن عبد الله بن أبي نجيح، عن عطاء، عن عائشة: أن النبي ﷺ قال لها: "إذا رجعت إلى مكة، فإن طوافك يكفيك لحجك وعمرتك" ⁽⁴⁷⁴⁾.
قالوا: فقد أخبر رسول الله ﷺ أن الذي عليها لحجتها وعمرتها طواف واحد.
قيل لهم ليس هكذا لفظ هذا الحديث الذي رويتموه، إنما لفظه أنه قال: "طوافك لحجك يجزئك لحجك وعمرتك" فأخبر أن الطواف المفعول للحج يجزئ عن
الحج والعمرة، وأنتم لا تقولون هذا، إنما تقولون: إن طواف القارن طواف لقرانه، لا لحجته دون عمرته، ولا لعمرته دون حجته، مع أن غير ابن أبي نجيح من أصحاب عطاء، قد روي هذا الحديث بعينه عن عطاء على معنى غير هذا المعنى.

#3665

3665 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushejm, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Haxhaxhi dhe Abdul Meliku, nga Ata, nga Aisha (r.a.) se ajo ka thënë: I thashë: O i Dërguari i Allahut! A po kthehen të gjithë familjarët e tu me Haxh dhe Umre përveç meje? Ai tha: "Nisu, sepse kjo mjafton" ⁽⁴⁷⁵⁾.
Haxhaxhi ka thënë në hadithin e tij nga Ata: Ajo këmbënguli ⁽⁴⁷⁶⁾ te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), kështu që ai e urdhëroi atë të shkonte në Ten'im dhe të hynte në ihram për Umre prej andej. Ai dërgoi me të vëllanë e saj, Abdurrahman bin Ebi Bekrin. Ajo hyri në ihram për Umre prej andej, pastaj erdhi, bëri tavaf, sa'i dhe i shkurtoi flokët, ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) theri kurban për të. Abdul Meliku ka thënë nga Ata: Ai theri një lopë për të. Abdul Meliku ka njoftuar nga Ata, nga Aisha (r.a.) tregimin e saj të gjatë, dhe se ajo hyri në ihram për Umre në kohën kur duhej të nisej pas përfundimit të Haxhit, dhe se ajo që u përmend se i mjaftonte ishte Haxhi nga Haxhi dhe Umreja, e jo tavafi.
Kështu, ky hadith i Atasë nuk mund të jetë argument për rregullin e tavafit të Karinit (personit që bashkon Haxhin dhe Umren), se si bëhet ai.
Gjithashtu, ata që mendojnë se Karini bën vetëm një tavaf për Umren dhe Haxhin e tij, kanë argumentuar me këtë.

٣٦٦٥ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: أنا حجاج، وأنا عبد الملك، عن عطاء، عن عائشة ﵂ أنها قالت: قلت يا رسول الله! أكل أهلك يرجع بحجة وعمرة غيري؟ قال: "انفري فإنه يكفي" ⁽⁴⁷⁵⁾.
قال حجاج في حديثه عن عطاء قال: ألحت ⁽⁴⁷⁶⁾ على رسول الله ﷺ، فأمرها أن تخرج إلى التنعيم، فتهل منه بعمرة، وبعث معها أخاها عبد الرحمن بن أبي بكر، فأهلت منه بعمرة، ثم قدمت فطافت وسعت وقصرت، وذبح عنها رسول الله ﷺ قال عبد الملك، عن عطاء ذبح عنها بقرة، فأخبر عبد الملك، عن عطاء، عن عائشة ﵂ بقصتها بطولها، وأنها إنما أحرمت بالعمرة في وقت ما كان لها أن تنفر بعد فراغها من الحجة، وأن الذي ذكر أنه يكفيها هو الحج من الحجة والعمرة لا الطواف.
فقد بطل أن يكون في حديث عطاء هذا حجة في حكم طواف القارن كيف هو؟
واحتج من ذَهب أيضا في القارن أنه يطوف لعمرته وحجته طوافا واحدا.

#3666

3666
- Sipas asaj që na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin el-Hejthem, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi,
i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ebu ez-Zubejri se Xhabir bin Abdullahu thotë: Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri te Aisha
ndërsa ajo po qante, dhe i tha: "Çfarë ke që po qan?". Ajo tha: Po qaj sepse njerëzit u liruan (nga ihrami), ndërsa unë nuk u lirova,
dhe bënë tavaf rreth Shtëpisë, ndërsa unë nuk bëra, dhe ja erdhi koha e haxhit siç po e sheh. Ai tha: "Kjo është një gjë që
Allahu e ka caktuar për bijat e Ademit, prandaj lahu dhe bëj nijet për haxh, pastaj kryeje haxhin dhe bëj atë që bën haxhiu, përveç
se mos bëj tavaf rreth Shtëpisë dhe mos fal namaz". Ajo tha: Kështu veprova, dhe kur u pastrova, ai tha: "Bëj tavaf
rreth Shtëpisë dhe midis Safasë e Marvasë, pastaj je liruar nga haxhi dhe umreja jote". Unë i thashë: O i Dërguar!
Ndjej diçka në veten time për umren time, sepse nuk bëra tavaf derisa kreva haxhin. Atëherë ai e urdhëroi Abdurrahmanin,
i cili e dërgoi atë për të bërë umre nga Tanim ⁽⁴⁷⁷⁾.

٣٦٦٦ - بما حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عثمان بن الهيثم، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني أبو الزبير أن جابر بن عبد الله يقول: دخل النبي ﷺ على عائشة وهي تبكي، فقال: "ما لك تبكين؟ ". قالت أبكي؛ لأن الناس حلوا، ولم أحلل، وطافوا بالبيت ولم أطف، وهذا الحج قد حضر كما ترى، فقال: "هذا أمر كتبه الله على بنات آدم، فاغتسلي وأهلّي بالحج، ثم حجي، واقضي ما يقض الحاج، غير أن لا تطوفي بالبيت ولا تصلي"، قالت: ففعلت ذلك، فلما طهرت قال: "طوفي بالبيت وبين الصفا والمروة، ثم قد حللت من حجِك وعمرتِك". فقلت: يا رسول! إني أجد في نفسي من عمرتي، أني لم أكن طفت حتى حججت، فأمر عبد الرحمن، فأعمرها من التنعيم ⁽⁴⁷⁷⁾.

#3667

3667 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Lejthi, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁴⁷⁸⁾.
Ata thanë: Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi atë, ndërsa ajo ishte në ihram për umre dhe haxh, që të bënte tavaf rreth Shtëpisë dhe të bënte sa'jin midis Safasë dhe Merves, e pastaj të dilte nga ihrami.
Kjo tregon se gjykimi për atë që bën haxhin kiran (bashkimin e haxhit dhe umres) në tavafin e tij për haxhin dhe umren e tij është i tillë, dhe se ai është një tavaf i vetëm dhe nuk ka asnjë tavaf tjetër përveç tij.
Argumenti i të tjerëve kundër ithtarëve të këtij mendimi ishte se ky hadith i Aishes (r.a.) është transmetuar ndryshe nga ajo që përmendëm.

٣٦٦٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني الليث، عن أبي الزبير، عن جابر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁴⁷⁸⁾.
قالوا: فقد أمرها النبي ﷺ وهي محرمة بالعمرة والحجة أن تطوف بالبيت وتسعى بين الصفا والمروة، ثم تحل.
فدل ذلك على أن حكم القارن في طوافه لحجته وعمرته هو كذلك، وأنَّه طواف واحد ولا شيء عليه من الطواف غيره.
فكان من الحجة على أهل هذه المقالة للآخرين أن حديث عائشة ﵂ هذا قد روي على غير ما ذكرنا.

#3668

3668
- Na kanë treguar Ebu Bekre dhe Muhamed bin Huzejme, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Uthman bin el-Hejthem, i cili ka thënë: Më ka njoftuar
Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Hisham bin Urve, nga Urve, nga Aishja (r.a.) se ajo ka thënë:
Pejgamberi (s.a.v.s.) na urdhëroi e tha: "Kush dëshiron le të hyjë në ihram për haxh, e kush dëshiron le të hyjë në ihram për umre". Ajo tha:
Isha prej atyre që hynë në ihram për umre, pastaj më erdhën menstruacionet, dhe hyri tek unë Pejgamberi (s.a.v.s.), e më urdhëroi që t'i zgjidh flokët, t'i kreh ato,
dhe ta lë umren time ⁽⁴⁷⁹⁾.

٣٦٦٨ - حدثنا أبو بكرة ومحمد بن خزيمة، قالا: ثنا عثمان بن الهيثم، قال: أخبرني ابن جريج، قال: أخبرني هشام بن عروة، عن عروة، عن عائشة ﵂ أنها قالت: أمرنا النبي ﷺ فقال: "من شاء أن يهل بالحج، ومن شاء فليهل بالعمرة". قالت: كنت ممن أهل بعمرة، فحضت، ودخل عليّ النبي ﷺ، فأمرني أن أنقض رأسي، وأمتشط، وأدع عمرتي ⁽⁴⁷⁹⁾.

#3669

3669 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Za'ideh, nga Israili, nga Zejd bin el-Haseni ⁽⁴⁸⁰⁾, nga Ikrimja, nga Aisha ... të njëjtën gjë ⁽⁴⁸¹⁾.

٣٦٦٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا ابن أبي زائدة، عن إسرائيل، عن زيد بن الحسن ⁽⁴⁸⁰⁾، عن عكرمة، عن عائشة … مثله ⁽⁴⁸¹⁾.

#3670

3670 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Adij, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Zaide, nga Nafiu, nga Ibn Ebi Mulejke, nga Aisha ... të njëjtën gjë ⁽⁴⁸²⁾.
Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi atë, kur i erdhën menstruacionet, që ta linte umren e saj, dhe kjo ishte para tavafit të saj. Atëherë, si mundet që tavafi i saj në haxhin e saj, për të cilin ajo hyri në ihram pas kësaj, të jetë i mjaftueshëm për haxhin e saj dhe për umren e saj të cilën ajo e kishte lënë? Kjo është e pamundur.
Gjithashtu, Esvedi ka transmetuar prej saj lidhur me këtë atë që

٣٦٧٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا يوسف بن عدي، قال: ثنا ابن أبي زائدة، عن نافع، عن ابن أبي مليكة، عن عائشة … مثله ⁽⁴⁸²⁾.
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ أمرها حين حاضت أن تدع عمرتها، وذلك قبل طوافها، فكيف يكون طوافها في حجتها التي أحرمت بها بعد ذلك يجزئ عنها من حجتها تلك، ومن عمرتها التي قد رفضتها؟ هذا محال.
وقد روى الأسود عنها في ذلك أيضا ما

#3671

3671
- Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, ka thënë: Na ka treguar Esed, ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Mensuri, nga Ibrahimi, nga el-Esuadi, nga Aisha (r.a.) e cila ka thënë:
Dolëm dhe nuk mendonim tjetër veçse për Haxh.
Kur ai (Pejgamberi) mbërriti në Mekë, bëri tavaf dhe nuk doli nga ihrami, sepse kishte me vete kurbanin (hedjin). Gratë e tij dhe shokët e tij që ishin me të bënë tavaf, dhe ata që nuk kishin kurban me vete dolën nga ihrami.
Ajo (Aisha) tha: Mua më erdhën të përmuajshmet. Ajo tha: I kryem ritet tona të haxhit.
Kur erdhi nata e Hasbes, nata e nisjes, thashë: O i Dërguari i Allahut! A po kthehen shokët e tu me haxh dhe umre, ndërsa unë po kthehem vetëm me haxh?
Ai tha: "A nuk bëre tavaf rreth Shtëpisë netët kur mbërritëm?" Ajo tha: Thashë jo. Ai tha: "Shko me vëllanë tënd në Ten'im, hyr në ihram për umre, pastaj takimi yt është në filan vend" ⁽⁴⁸³⁾.
Në këtë hadith ka argument se ajo kishte dalë nga umreja e saj, e cila u bë në vend të haxhit të saj duke anuluar haxhin me shkuarjen e saj në Arafat para se të bënte tavaf për të.
Sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i tha asaj: "A nuk bëre tavaf netët kur mbërritëm?" Domethënë: sikur të kishe bërë tavaf, do të ishte plotësuar umreja jote bashkë me haxhin tënd që e përfundove.
Kur ajo e njoftoi se nuk kishte bërë tavaf netët kur mbërritën, ai e konsideroi atë që bëri më pas për haxhin e saj, si qëndrimin në Arafat ose drejtimin drejt tij, si dalje nga umreja e saj, prandaj e urdhëroi atë të bënte një umre tjetër në vend të saj nga Ten'imi.
E si mund t'i lejohet dikujt të thotë: se tavafi i saj rreth Shtëpisë për haxhin në të cilin ndodhet, të jetë për atë haxh dhe për një umre tjetër nga e cila kishte dalë më parë? Kjo sipas nesh është e pamundur.
Dhe Kasim bin Muhamedi ka transmetuar nga Aisha (r.a.) lidhur me këtë.

٣٦٧١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا أبو عوانة، عن منصور، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة ﵂ قالت: خرجنا ولا نرى إلا أنه الحج، فلما قدم مكة طاف ولم يحل، وكان معه الهدي، فطاف من معه من نسائه وأصحابه، فحل منهم من لم يكن معه الهدي، قال: وحاضت هي، قالت: فقضينا مناسكنا من حجنا، فلما كانت ليلة الحصبة ليلة النفر، قلت: يا رسول الله! أيرجع أصحابك بحج وعمرة، وأرجع أنا بحج؟
قال: "أما كنت طفت بالبيت ليالي قدمنا؟ قالت: قلت لا قال: "انطلقي مع أخيك إلى التنعيم، فأهلي بعمرة، ثم موعدك مكان كذا وكذا" ⁽⁴⁸³⁾.
ففي هذا الحديث ما يدل أنها قد كانت خرجت من عمرتها التي صارت مكان حجتها بفسخ الحج بمضيها إلى عرفة قبل طوافها لها.
لأن رسول الله ﷺ قال لها "أما كنت طفت ليالي قدمنا؟ " أي: لو كنت طفت كانت قد تمت لك عمرتك مع حجتك التي قد فرغت منها.
فلما أخبرته أنها لم تكن طافت ليالي قدموا جعلها بما فعلت بعد ذلك لحجها من وقوفها بعرفة، أو توجهها إليها خارجة من عمرتها، فأمر لها أن تعتمر أخرى مكانها من التنعيم.
فكيف يجوز لقائل أن يقول: إن طوافها بالبيت لحجة هي فيها يكون لتلك الحجة، ولعمرة أخرى قد خرجت منها قبل ذلك هذا عندنا محال.
وقد روى القاسم بن محمد، عن عائشة ﵂ في ذلك.

#3672

3672 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajm, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Abdullah bin Ebi Seleme, nga Abdurrahman bin el-Kasim, nga babai i tij, nga Aishja, e cila ka thënë: Dolëm me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe nuk kishim ndër mend ⁽⁴⁸⁴⁾ tjetër përveç haxhit. Kur arritëm në Seref, më erdhën menstruacionet. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri tek unë ndërsa unë po qaja dhe më tha: "Çfarë të bën të qash?" I thashë: "Do të dëshiroja të mos kisha bërë haxh këtë vit, ose të mos kisha dalë këtë vit." Ai tha: "Ndoshta të kanë ardhur menstruacionet?" Thashë: "Po." Ai tha: "Kjo është një gjë që Allahu i Madhëruar e ka caktuar për bijat e Ademit. Bëj atë që bën haxhiu, përveçse mos bëj tavaf rreth Shtëpisë (Qabes)."

Ajo tha: Kur arritëm në Mekë, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u tha shokëve të tij: "Bëjeni atë umre." Njerëzit dolën nga ihrami, përveç atyre që kishin kurban me vete. Kurbanin e kishte ai, Ebu Bekri, Omeri, Osmani ⁽⁴⁸⁵⁾ dhe ata që kishin mundësi, pastaj ata veshën ihramin për haxh. Kur erdhi dita e kurbanit (nehr), unë u pastrova. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më dërgoi dhe unë kreva tavafin e ifadhës. Pastaj u soll mish lope. Thashë: "Çfarë është kjo?" Thanë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka therur lopë si kurban për gratë e tij." Kur ishte nata e Hasbes, thashë: "O i Dërguari i Allahut! Njerëzit po kthehen me haxh dhe umre, ndërsa unë po kthehem vetëm me haxh?" Atëherë ai urdhëroi Abdurrahman bin Ebi Bekrin, i cili më mori pas vetes (në shalë). Më kujtohet se më zinte gjumi dhe fytyra ime godiste pjesën e pasme të shalës, derisa arritëm në Ten'im. Atje vesha ihramin për umre, si zëvendësim për umren që kishin bërë njerëzit ⁽⁴⁸⁶⁾.
Ky është i ngjashëm me hadithin para tij, dhe Urve e ka transmetuar nga Aishja (r.a.) më qartë se kjo.

٣٦٧٢ - ما حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا عبد العزيز بن عبد الله بن أبي سلمة، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة قالت: خرجنا مع رسول الله ﷺ ولا نذكر ⁽⁴⁸⁴⁾ إلا الحج، فلما جئنا سرف طمثت، فدخل عليّ رسول الله ﷺ وأنا أبكي، فقال: "ما يبكِيك؟ " فقلت: لوددت أني لم أحج العام، أو لم أخرج العام، قال: "لعلك نفستِ؟ ". قلت: نعم، قال: "فإن هذا أمر قد كتبه الله تعالى على بنات آدم، فافعلي ما يفعل، الحاج، غير أن لا تطوفي بالبيت. قالت: فلما جئنا مكة، قال رسول الله ﷺ لأصحابه: اجعلوها عمرة"، فحل الناس إلا من كان معه هدي، فكان الهدي معه ومع أبي بكر، وعمر وعثمان ⁽⁴⁸⁵⁾، وذي اليسارة، ثم أهلوا بالحج، فلما كان يوم النحر طهرت، فأرسلني رسول الله ﷺ، فأفضت فأتى بلحم بقر، فقلت ما هذا؟ فقالوا: أهدى رسول الله ﷺ عن نسائه البقر، حتى إذا كانت ليلة الحصبة قلت: يا رسول الله! يرجع الناس بحجة وعمرة، وأرجع بحجة؟، فأمر عبد الرحمن بن أبي بكر فأردفني خلفه، فإني لأذكر أني كنت أنعس، فتضرب وجهي مؤخرة الرحل، حتى جئنا التنعيم، فأهللت بعمرة، جزاء عمرة الناس التي اعتمروا بها ⁽⁴⁸⁶⁾.
فهذا مثل الحديث الذي قبله، وقد رواه عروة، عن عائشة ﵂ أبين من ذلك.

#3673

3673 - Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Aisha, e cila ka thënë: Dolëm duke pritur hënën e re, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kush dëshiron të hyjë në ihram për haxh, le ta bëjë, dhe kush dëshiron të hyjë në ihram për umre, le ta bëjë. Sa më përket mua, unë po hyj në ihram për haxh, sepse kam me vete kurbanin (hedjin)." Aisha (r.a.) tha: Disa prej nesh hynë në ihram për haxh, e disa për umre. Sa më përket mua, unë hyra në ihram për umre, por më erdhi dita e Arafatit ndërsa isha me menstruacione. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Lëre umren tënde, zgjidhi flokët, krihu dhe pastaj bëj telbijen për haxh." Dhe unë bëra telbijen për haxh. Kur erdhi nata e Hasbes dhe u pastrova, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi Abdurrahman bin Ebi Bekrin, i cili më dërgoi në Ten'im, dhe unë bëra telbijen për umre ⁽⁴⁸⁷⁾. Si kompensim për umren e saj.

Aisha sqaroi se haxhi i saj ishte i ndarë nga umreja e saj, dhe se ajo ndërmjet tyre i kishte zgjidhur flokët dhe ishte krehur.

Si mund të jetë e mundur që tavafi i saj për haxhin e saj, i cili ishte i ndarë nga umreja e saj me atë që përmendëm nga dalja prej ihramit, të mjaftonte edhe për umren edhe për haxhin e saj? Kjo është e pamundur, dhe ky (hadith) është më parësor se hadithi i Ebu Zubejrit nga Xhabiri (r.a.); sepse Xhabiri (r.a.) në të vetëm tregoi historinë e Aishes (r.a.) dhe se ajo nuk kishte dalë nga ihrami midis umres dhe haxhit të saj, ndërsa Aisha (r.a.) në këtë (hadith) tregoi për urdhrin e Pejgamberit (s.a.v.s.) drejtuar asaj para hyrjes në haxhin e saj: që ta linte umren e saj dhe të bënte atë që bën ai që nuk është në ihram, nga ato që përmendi në hadithin e saj.

Kjo gjithashtu tregon se hadithi i Atait nga Aisha (r.a.), ashtu siç e kanë transmetuar prej tij Huxhaxhi dhe Abdulmeliku, nuk është ashtu siç e ka transmetuar prej tij Ibn Ebi Nexhihu.

Dhe argumentuan gjithashtu ata që thanë: Karini (ai që bashkon haxhin dhe umren) bën një tavaf të vetëm për haxhin dhe umren e tij.

٣٦٧٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حماد سلمة، بن عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة قالت: خرجنا موافين للهلال، فقال رسول الله ﷺ: "من شاء أن يهل بالحج، فليهل، ومن شاء أن يهل بالعمرة فليهل، وأما أنا فإني أهل بالحج؛ لأن معي الهدي". قالت عائشة ﵂: فمنّا مَن أهلّ بالحج، ومنَا من أهل بالعمرة، وأما أنا فإني أهللت بالعمرة، فوافاني يوم عرفة وأنا حائض، فقال رسول الله ﷺ: "دعي عنك عمرتك، وانقضي شعرك، وامتشطي، ثم لبّي بالحج، فلبيت بالحج". فلما كانت ليلة الحصبة وطهرت أمر رسول الله ﷺ عبد الرحمن بن أبي بكر، فذهب بي إلى التنعيم، فلبيت بالعمرة ⁽⁴⁸⁷⁾. قضاء لعمرتها
فبينت عائشة أن حجتها كانت مفصولة من عمرتها، وأنها قد كانت فيما بينهما نقضت شعرها وامتشطت.
فكيف يجوز أن يكون طوافها لحجتها التي بينها وبين عمرتها ما ذكرنا من الإحلال يجزئ عنها لعمرتها ولحجتها؟ هذا محال، وهو أولى من حديث أبي الزبير، عن جابر ﵁؛ لأن ذلك إنما أخبر فيه جابر ﵁ بقصة عائشة ﵂، وأنها لم تكن حلت بين عمرتها وحجتها، وأخبرت عائشة ﵂ في هذا بأمر النبي ﷺ إياها قبل دخولها في حجتها: أن تدع عمرتها، وأن تفعل ما يفعل الحلال مما ذكرت في حديثها.
ودل ذلك أيضا على أن حديث عطاء عن عائشة ﵂، كما رواه عنه الحجاج، وعبد الملك، لا كما رواه عنه ابن أبي نجيح.
واحتج أيضا الذين قالوا: يطوف القارن لحجته وعمرته طوافا واحدا.

#3674

3674 - Sipas asaj që na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Hazimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Artah, nga Ebu Ez-Zubejri, nga Xhabir bin Abdullahu, se Pejgamberi (s.a.v.s.) i ka bashkuar haxhin dhe umren, dhe ka bërë për to vetëm një tavaf" ⁽⁴⁸⁸⁾.

U është thënë atyre: Sa e çuditshme është kjo që ju argumentoni me diçka të tillë, ndërkohë që keni transmetuar nga Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabiri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka kryer haxhin vetëm (ifrad), dhe nga Ibn Xhurejxhi

dhe El-Evzaiu, Amër bin Dinari, Kajs bin Sa'di, nga Ata'i, nga Xhabiri (r.a.) se ata kishin ardhur në mëngjesin e ditës së katërt duke bërë telbije për haxh, e i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i urdhëroi që ta kthenin atë në umre, ndërkohë që ai ishte në Safa në fund të tavafit. Atëherë, si e pranoni këtë dhe e lini atë tjetrën?

E nëse ata argumentojnë për këtë...

٣٦٧٤ - بما حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد قال: ثنا محمد بن خازم، قال: ثنا الحجاج بن أرطاة، عن أبي الزبير، عن جابر بن عبد الله، أن النبي ﷺ قرن بين الحج والعمرة، فطاف لهما طوافا واحدا" ⁽⁴⁸⁸⁾.
قيل لهم: ما أعجب هذا إنكم تحتجون بمثل هذا، وقد رويتم عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر أن رسول الله ﷺ أفرد الحج، وعن ابن جريج
والأوزاعي، وعمرو بن دينار، وقيس بن سعد، عن عطاء، عن جابر ﵄ أنهم قدموا صبيحة رابعة مهلّين بالحج، فأمرهم رسول الله ﷺ أن يجعلوها عمرة، وهو على الصفا في آخر طواف، فكيف تقبلون مثل ذلك، وتدعون مثل هذا؟
فإن احتجوا في ذلك

#3675

3675 - Sipas asaj që na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Rebah bin Ebi Maruf, nga Ata, nga Xhabiri: Se shokët e Pejgamberit (s.a.v.s.) nuk shtuan më shumë se një tavaf ⁽⁴⁸⁹⁾.

U është thënë atyre: Xhabiri (r.a.) me këtë ka për qëllim tavafin midis Safasë dhe Merves, dhe këtë e ka sqaruar Ebu Zubejri prej tij.

٣٦٧٥ - بما حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا رباح بن أبي معروف، عن عطاء، عن جابر: أن أصحاب النبي ﷺ لم يزيدوا على طواف واحد ⁽⁴⁸⁹⁾.
قيل لهم: إنما يعني جابر ﵁ هذا الطواف بين الصفا والمروة، وقد بين ذلك عنه أبو الزبير.

#3676

3676
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Xhurejxhi, nga Ebu ez-Zubejri, i cili e ka dëgjuar Xhabirin duke thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe shokët e tij nuk kanë bërë tavaf midis Safasë dhe Merves përveçse një herë ⁽⁴⁹⁰⁾.
Me këtë, Xhabiri ka dashur t'i njoftojë ata se saji midis Safasë dhe Merves nuk bëhet në tavafin e ditës së kurbanit, as në tavafin e lamtumirës, ashtu siç bëhet në tavafin e ardhjes.
Dhe në asgjë prej kësaj nuk ka argument se ai që bën haxhin kiran duhet të bëjë një tavaf apo dy tavafe për umren dhe haxhin e tij.
Nëse dikush thotë: Është vërtetuar nga Ibn Omeri thënia e tij për atë që bën kiran: se ai bën vetëm një tavaf për umren dhe haxhin e tij, atëherë mendimin e kujt po kundërshtoni në këtë çështje? I thuhet atij: Mendimin e Aliut dhe Abdullahut (r.anhuma).

٣٦٧٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، عن أبي الزبير، سمع جابرا يقول: لم يطف النبي ﷺ ولا أصحابه بين الصفا والمروة إلا طوافا واحدا ⁽⁴⁹⁰⁾.
وإنما أراد جابر بهذا أن يخبرهم أن السعي بين الصفا والمروة لا يُفعل في طواف يوم النحر، ولا في طواف الصدر كما يفعل في طواف القدوم.
وليس في شيء من هذا دليل على أن ما على القارن من الطواف لعمرته وحجته طواف واحد، أو طوافان
فإن قال قائل: فقد صح عن ابن عمر من قوله في القارن: أنه يطوف لعمرته وحجته طوافا واحدا، فإلى قول من تخالفون قوله في ذلك؟ قيل له: إلى قول علي، وعبد الله ﵄.

#3677

3677
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Mansuri, nga Ibrahimi ose Malik bin el-Harithi,
nga Ebu Nasri, i cili ka thënë: Bëra telbijen për haxh, pastaj e takova Aliun dhe i thashë: "Unë kam bërë telbijen për haxh,
a mund t'i shtoj asaj edhe umren?" Ai tha: "Jo, po të kishe bërë telbijen për umre, e pastaj të dëshiroje t'i bashkoje
asaj haxhin, do t'i bashkoje." Tha: Thashë: "Si të veproj nëse dëshiroj këtë?" Ai tha: "Derdh mbi vete një enë
me ujë, pastaj vish ihramin për të dyja bashkë dhe bëj tavaf për secilën prej tyre nga një tavaf ⁽⁴⁹¹⁾."

٣٦٧٧ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان عن منصور، عن إبراهيم، أو مالك بن الحارث، عن أبي نصر، قال: أهللت بالحج، فأدركت عليا فقلت له: إني أهللت بالحج أفأستطيع أن أضيف إليه عمرة؟ قال لا، لو كنت أهللت بالعمرة، ثم أردت أن تضم إليها الحج ضممته. قال: قلت كيف أصنع إذا أردت ذلك؟ قال: تصب عليك إداوة من ماء، ثم تحرم بهما جميعا، وتطوف لكل واحدة منهما طوافا ⁽⁴⁹¹⁾.

#3678

3678
- Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: na ka treguar Ebu Davudi, ka thënë: na ka treguar Shu'be, ka thënë: më ka njoftuar Mensuri, nga Malik bin el-Harithi, nga Ebu Nasr es-Sulemi, nga Aliu (a.s.) .... . Ngjashëm me të ⁽⁴⁹²⁾.

Ka thënë Ebu Davudi, ka thënë Kajsi: Ka thënë Mensuri: Ia përmenda këtë Muxhahidit, e ai tha: 'Ne nuk u jepnim fetva njerëzve përveçse me një tavaf, kurse tani jo.'

٣٦٧٨ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا شعبة، قال: أخبرني منصور، عن مالك بن الحارث، عن أبي نصر السلمي، عن علي ﵁ .... . مثله ⁽⁴⁹²⁾.
قال أبو داود، قال قيس: قال منصور: فذكرت ذلك لمجاهد، فقال: ما كنا نفتي الناس إلا بطواف واحد، فأما الآن فلا.

#3679

3679 - Na ka treguar Muhamed bin el-Haxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar el-Hasibi, ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Ata, nga el-A'mashi, nga Ibrahimi dhe Malik bin el-Harithi, nga Abdurrahman bin Udhejne, i cili ka thënë: E pyeta Aliun (r.a.) ... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽⁴⁹³⁾.

٣٦٧٩ - حدثنا محمد بن الحجاج، قال: ثنا الخصيب، قال: ثنا يزيد بن عطاء، عن الأعمش، عن إبراهيم، ومالك بن الحارث، عن عبد الرحمن بن أذينة، قال: سألت عليا ﵁ … فذكر مثله ⁽⁴⁹³⁾.

#3680

3680 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Sulejmani ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith) ⁽⁴⁹⁴⁾.

٣٦٨٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن سليمان … فذكر بإسناده مثله ⁽⁴⁹⁴⁾.

#3681

3681
- Na ka treguar Muhamed b. Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Mensuri, nga
Ibrahimi, nga Maliku, nga Ebu Nasri ... ngjashëm me të. Tha Mensuri: ia përmenda këtë Muxhahidit, e ai tha:
"Nuk u jepja njerëzve fetva përveçse për një tavaf, ndërsa tani jo." ⁽⁴⁹⁵⁾.

٣٦٨١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن منصور، عن إبراهيم، عن مالك، عن أبي نصر … مثله. قال: منصور فذكرت ذلك لمجاهد فقال: ما كنت أفتي الناس إلا بطواف واحد، فأما الآن فلا ⁽⁴⁹⁵⁾.

#3682

3682 - Na ka treguar Ibn Abi Imran, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha' bin Mahled, (h)
dhe na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Said bin Mensur, të dy kanë thënë: Na ka treguar Hushajm, nga Mensur bin Zadhan, nga el-Hakam, nga Zijad bin Malik, nga Aliu dhe Abdullah ﵄, të cilët kanë thënë: Karini (ai që bashkon haxhin dhe umren) bën dy tavafe dhe dy sa'je ⁽⁴⁹⁶⁾.
Ky është Aliu dhe Abdullahu ﵄, të cilët kanë mbajtur qëndrimin për tavafin e Karinit në kundërshtim me atë që ka mbajtur Ibn Omer ﵄.
Sa i përket kësaj nga ana e analogjisë (teorisë juridike), ne shohim se kur njeriu hyn në ihram për haxh, ai i obligohet me gjithçka që përfshin ai, si tavafi rreth Shtëpisë dhe sa'ji midis Safasë dhe Merves, dhe i obligohet për shkeljen e asaj që i është ndaluar me ihramin e tij kaffarete (shpagime) ashtu siç obligohen për këtë. Po ashtu, kur ai hyn në ihram për umre, ajo i obligohet gjithashtu me gjithçka që përfshin ajo, si tavafi rreth Shtëpisë dhe sa'ji midis Safasë dhe Merves, dhe i obligohet
për shkeljen e asaj që i është ndaluar me ihramin e saj kaffarete ashtu siç obligohen për këtë. Dhe kur ai i bashkon të dyja, të gjithë janë pajtuar se ai është në dy shenjtëri (hurmet): shenjtërinë e haxhit dhe shenjtërinë e umres.
Nga ana e analogjisë rridhte se duhej të obligohej për secilën prej tyre me tavaf dhe sa'j, dhe kaffarete të tjera për shkeljen e shenjtërisë që i ishte ndaluar përmes tyre, ashtu siç do të obligohej për to sikur t'i kryente veçmas.
Ndaj këtij mendimi u bë një vërejtje e u tha: Kemi parë që njeriu i lirë nga ihrami (halal) nëse gjuan gjahun në Haram, i obligohet shpagimi për shkak të shenjtërisë së Haremit, dhe kemi parë që muhrimi (ai në ihram) nëse gjuan gjahun jashtë Haremit (në Hill), i obligohet shpagimi për shkak të shenjtërisë së ihramit. Dhe kemi parë që muhrimi, nëse gjuan gjahun brenda Haremit, i obligohet vetëm një shpagim për shkak të shenjtërisë së ihramit, dhe në të hyn edhe shenjtëria e shpagimit për shenjtërinë e Haremit. Edhe pse në kohën kur e ka gjuajtur atë gjah, ai ishte në dy shenjtëri: në shenjtërinë e ihramit dhe në shenjtërinë e Haremit, megjithatë nuk iu obligua për secilën prej dy shenjtërive ajo që do t'i obligohej sikur të ishte veçmas.
Thanë: Po ashtu edhe Karini, në atë që i obligohej për secilën, umren dhe haxhin e tij, sikur t'i kryente veçmas, nuk i obligohet kur i bashkon ato përveçse aq sa i obligohet për njërën prej tyre, dhe hyn ajo që ishte e obligueshme për tjetrën sikur të ishte veçmas në të.
U thuhet atyre: Ju nuk thoni se ajo që i obligohet muhrimit për vrasjen e gjahut në Haram është vetëm një shpagim.
E Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi ﵏ kanë thënë: Analogjia (kijasi) sipas tyre në këtë çështje ishte se ai duhet të jepte dy shpagime: një shpagim për shenjtërinë e ihramit dhe një shpagim për shenjtërinë e Haremit, por ata e kundërshtuan këtë për shkak të istihsanit (preferencës juridike).
Por ne nuk themi për këtë ashtu siç kanë thënë ata, përkundrazi analogjia sipas nesh në këtë është ajo që ata përmendën se e kanë konsideruar si istihsan.
Kjo sepse ne pamë parimin e rënë dakord se i lejohet njeriut të bashkojë mes një haxhi dhe një umreje, por nuk bashkon mes dy haxheve, as mes dy umreve. Kështu, ai mund të bashkojë me një ihram të vetëm dy forma të ndryshme, duke hyrë me të në të dyja, por nuk bashkon mes dy gjërave të të njëjtit lloj.
Pasi që kjo që përmendëm është kështu, ai mund të bashkojë gjithashtu duke dhënë një shpagim të vetëm atë që i obligohet për dy shenjtëri të ndryshme, të cilat janë: shenjtëria e Haremit në të cilën nuk mjafton agjërimi, dhe shenjtëria e ihramit në të cilën mjafton agjërimi, dhe me atë shpagim të vetëm ai e kryen atë që i obligohet për të dyja. Por ai nuk mund të bashkojë duke dhënë një shpagim të vetëm atë që i obligohet për shkeljen e dy shenjtërive të ngjashme të të njëjtit lloj, të cilat janë: shenjtëria e umres dhe shenjtëria e haxhit. Ashtu siç nuk mund të hynte me një ihram të vetëm në shenjtërinë e dy gjërave të ngjashme.
Dhe pasi që kjo që përmendëm është gjithashtu kështu, dhe tavafi për haxhin dhe tavafi për umren janë gjithashtu të të njëjtit lloj, ai nuk mund të hyjë në të dyja me një tavaf të vetëm, dhe ai tavaf nuk mjafton për të dyja, por ai ka nevojë të hyjë në secilën prej tyre me një hyrje të veçantë, bazuar në analogji dhe shikim juridik mbi atë që përmendëm se çfarë bashkohet
me një ihram të vetëm nga haxhi dhe umreja që janë të ndryshme, dhe mbi atë që përmendëm se çfarë nuk bashkohet nga dy haxhet e ngjashme dhe nga dy umret e ngjashme.
Nëse dikush thotë: Ne kemi parë që ai lirohet nga haxhi dhe umreja e tij me një rruajtje të vetme (të kokës), dhe nuk ka asgjë tjetër mbi të, kështu që po ashtu ai bën për to një tavaf të vetëm dhe një sa'j të vetëm, dhe nuk ka asgjë tjetër mbi të.
I thuhet atij: Ne kemi parë që ai lirohet me një rruajtje të vetme nga dy ihramë të ndryshëm, për të cilët nuk i mjaftojnë përveçse dy tavafe të ndryshme.
Kjo sepse nëse një njeri hyn në ihram për umre, bën tavaf për të, bën sa'j dhe e therr kurbanin, pastaj bën haxhin në të njëjtin vit, duke u bërë kështu mutemetti', rregulli i tij në ditën e kurbanit është të rruhet një herë dhe me atë rruajtje lirohet nga të dyja bashkë. Ai lirohej me një rruajtje të vetme nga dy ihramë të ndryshëm, në të cilët kishte hyrë në kohë të ndryshme. Dhe ajo që ishte e obligueshme nga rregulli i rruajtjes nuk e bënte të detyrueshme që rregulli i tavafit për to të ishte i tillë, pra që të ishte një tavaf, përkundrazi janë dy tavafe.
Po ashtu, kjo që përmendëm për rruajtjen e Karinit për umren dhe haxhin e tij me një rruajtje të vetme, nuk e bën të detyrueshme që rregulli i tavafit të tij për to të jetë një tavaf i vetëm. Dhe kur ai mund të lirohet nga dy ihramë në të cilët ka hyrë në kohë të ndryshme me një rruajtje të vetme, atëherë në dy ihramë në të cilët ka hyrë me një hyrje të vetme është edhe më parësore të lirohet prej tyre po ashtu.
Ky është shikimi juridik në këtë kapitull sipas asaj që është transmetuar nga Aliu dhe Abdullahu ﵄, për obligueshmërinë e tavafit për secilën, umren dhe haxhin, dhe sipas asaj që përmendëm nga analogjia mbi këtë
për obligueshmërinë e shpagimit për secilën prej tyre në shkeljen e shenjtërisë së tyre. Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٦٨٢ - حدثنا ابن أبي عمران، قال: ثنا شجاع بن مخلد، (ح)
وحدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قالا: ثنا هشيم عن منصور بن زاذان، عن الحكم، عن زياد بن مالك، عن علي، وعبد الله ﵄، قالا: القارن يطوف طوافين ويسعى سعيين ⁽⁴⁹⁶⁾.
فهذا علي وعبد الله ﵄، قد ذهبا في طواف القارن إلى خلاف ما ذهب إليه ابن عمر ﵄.
وأما وجه ذلك من طريق النظر، فإنا رأينا الرجل إذا أحرم بحجة وجبت عليه بما فيها من الطواف بالبيت والسعي بين الصفا والمروة، ووجب عليه في انتهاك ما قد حرم عليه بإحرامه بها من الكفارات ما يجب عليه في ذلك. وكذلك إذا أحرم بعمرة وجبت عليه أيضا بما فيها من الطواف بالبيت والسعي بين الصفا والمروة، ووجب عليه
في انتهاك ما قد حرم عليه بإحرامه بها من الكفارات ما يجب عليه في ذلك. وكان إذا جمعهما فكل قد أجمع أنه في حرمتين: حرمة حج، وحرمة عمرة.
فكان يجيء في النظر أن يجب عليه لكل واحدة: منهما من الطواف والسعي، وغير ذلك من الكفارات في انتهاك الحرمة التي قد حرمت عليه بها، ما كان يجب عليه لها لو أفردها.
فأدخل على هذا القول فقيل: قد رأينا الحلال يصيب الصيد في الحرم، فيجب عليه الجزاء لحرمة الحرم، ورأينا المحرم يصيب صيدا في الحل فيجب عليه الجزاء لحرمة الحرام. ورأينا المحرم إذا أصاب صيدا في الحرم وجب عليه جزاء واحد لحرمة الإحرام، ودخل فيه حرمة الجزاء لحرمة الحرم. وهو في وقت ما أصاب ذلك الصيد في حرمتين: في حرمة إحرام، وحرمة حرم، فلم يجب عليه لكل واحدة من الحرمتين ما كان يجب عليه لها لو أفردها.
قالوا: فكذلك القارن فيما كان يجب عليه لكل واحدة من عمرته وحجته لو أفردها، لا يجب عليه في ذلك لما جمعهما إلا مثل ما يجب عليه في إحداهما، ويدخل ما كان يجب للأخرى لو كانت مفردة في ذلك.
قيل لهم: إنكم لم تقولون أن ما يجب على المحرم في قتله الصيد في الحرم جزاء واحد.
وقد قال أبو حنيفة، وأبو يوسف، ومحمد ﵏: إن القياس كان عندهم في ذلك أنه يجب عليه جزاءان: جزاء لحرمة الإحرام، وجزاء لحرمة الحرم، وأنهم إنما خالفوا ذلك استحسانا.
ولكنا لا نقول في ذلك كما قالوا، بل القياس عندنا في ذلك ما ذكروا أنهم استحسنوه.
وذلك أنا رأينا الأصل المجتمع عليه أنه يجوز للرجل أن يجمع بين حجة وعمرة، ولا يجمع بين حجتين، ولا بين عمرتين فكان له أن يجمع بإحرام واحد بين شكلين مختلفين، فيدخل بذلك فيهما، ولا يجمع بين شيئين من صنف واحد.
فلما كان ما ذكرنا كذلك، كان له أن يجمع أيضا بأدائه جزاء واحدا ما يجب عليه بحرمتين مختلفتين وهما حرمة الحرم التي لا يجزئ فيها الصوم، وحرمة الإحرام التي يجزئ فيها الصوم، ويكون بذلك الجزاء الواحد مؤديا عما يجب عليه فيهما. فلم يكن له أن يجمع بأدائه جزاء واحدا عما يجب عليه في انتهاك حرمتين مؤتلفتين من شكل واحد، وهما: حرمة العمرة، وحرمة الحج. كما لم يكن له أن يدخل بإحرام واحد في حرمة شيئين مؤتلفين.
ولما كان ما ذكرنا أيضا كذلك وكان الطواف للحجة، والطواف للعمرة من شكل واحد أيضا لم يكن بطواف واحد داخلًا فيهما، ولم يكن ذلك الطواف مجزئا عنهما، واحتاج أن يدخل في كل واحد منهما دخولا على حدة قياسا ونظرا على ما ذكرنا مما يجمعه
بإحرام واحد من الحجة والعمرة المختلفتين، ومما ذكرنا مما لا يجمعه من الحجتين المؤتلفتين، ومن العمرتين المؤتلفتين.
فإن قال قائل: فقد رأيناه يحل من حجته وعمرته بحلق واحد، ولا يكون عليه غير ذلك، فكذلك أيضا يطوف لهما طوافا واحدا ويسعى لهما سعيا واحدا، ليس عليه غير ذلك.
قيل له: قد رأيناه يحل بحلق واحد من إحرامين مختلفين، لا يجزئه فيهما إلا طوافان مختلفان.
وذلك أن رجلا لو أحرم بعمرة، فطاف لها وسعى وساق الهدي، ثم حج من عامه، فصار بذلك متمتعا أن كان حكمه في يوم النحر أن يحلق حلقا واحدا فيحل بذلك الحلق منهما جميعا. وكان يحل بحلق واحد من إحرامين مختلفين، قد كان دخل فيهما دخولا متفرقا. ولم يكن ما وجب من ذلك من حكم الحلق موجبا أن حكم الطواف لهما كان كذلك، وأنَّه طواف واحد، بل هو طوافان.
فكذلك ما ذكرنا من حلق القارن لعمرته وحجته حلقا واحدا لا يجب به أن يكون كذلك حكم طوافه لهما طوافا واحدا. ولما كان قد يحل في الإحرامين اللذين قد دخل فيهما دخولا متفرقا بحلق واحد كان في الإحرامين اللذين قد دخل فيهما دخولا واحدا أحرى أن يحل منهما كذلك.
فهذا هو النظر في هذا الباب على ما قد روي عن علي وعبد الله ﵄، من وجوب الطواف لكل واحدة من العمرة والحجة، وعلى ما ذكرنا من النظر على ذلك
من وجوب الجزاء لكل واحدة منهما في انتهاك حرمتهما. وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

١٩ - باب: حكم الوقوف بالمزدلفة

19 - Kapitulli: Dispozita e qëndrimit në Muzdelife

19. 19 - Chapter: The Ruling on Standing at Muzdalifah

#3683

3683
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ismail bin Ebi
Halidi, nga esh-Sha'biu, nga Urve bin Mudarrisi, i cili ka thënë: Erdha te Pejgamberi (s.a.v.s.) në Muzdelife (Xhem'), dhe i thashë: "O i Dërguari i
Allahut! A ka haxh për mua, ndërkohë që e kam lodhur devenë time?" Ai tha: "Kush falet me ne këtë namaz, e ka qëndruar
me ne para kësaj dhe është larguar nga Arafati natën ose ditën, ai e ka plotësuar haxhin e tij dhe i ka kryer ritet e tij." ⁽⁴⁹⁷⁾.

٣٦٨٣ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يزيد بن هارون قال: أنا إسماعيل بن أبي خالد، عن الشعبي، عن عروة بن مضرس قال: أتيت النبي ﷺ بجمع، فقلت: يا رسول الله! هل لي من حج وقد أنضيت راحلتي؟ فقال: من صلى معنا هذه الصلاة، قد وقف معنا قبل ذلك وأفاض من عرفة ليلًا أو نهارًا فقد تم حجه وقضى تفثه" ⁽⁴⁹⁷⁾.

#3684

3684
- Na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka lajmëruar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ibn Ebi es-Sefer,
dhe Ismail bin Ebi Halid, nga esh-Sha'bi, dhe Zekerija, nga esh-Sha'bi, dhe Davud bin Ebi Hind,
nga esh-Sha'bi, nga Urve bin Mudarris (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … të njëjtin ⁽⁴⁹⁸⁾.

٣٦٨٤ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال أنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن ابن أبي السفر، وإسماعيل بن أبي خالد، عن الشعبي، وزكريا، عن الشعبي، وداود بن أبي هند، عن الشعبي، عن عروة بن مضرس ﵁، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁴⁹⁸⁾.

#3685

3685 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamid bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Halid, nga esh-Sha'bi, Davud bin Ebi Hind nga esh-Sha'bi, dhe Zekerija [bin Ebi Zaide], nga esh-Sha'bi i cili ka thënë: Kam dëgjuar Urve bin Mudarris bin Evs bin Harithe bin Lam et-Tai (r.a.), duke thënë: Erdha te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Muzdelife dhe i thashë: O i Dërguari i Allahut, kam ardhur nga dy malet e Tajit, dhe pasha Allahun, nuk erdha derisa e lodha veten dhe e rraskapita devenë time, dhe nuk kam lënë kodër ⁽⁴⁹⁹⁾ rëre nga këto kodra pa u ndalur në të, a ka për mua haxh? I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Kush dëshmon me ne këtë namaz, namazin e agimit në Muzdelife, dhe ka qëndruar në Arafat para kësaj, natën ose ditën, ai e ka plotësuar haxhin e tij dhe i ka kryer ritet e tij ⁽⁵⁰⁰⁾".
Tha Sufjani, dhe Zekerija shtoi në të - dhe ai ishte më i mprehti i të treve në memorizimin e këtij hadithi - tha: I thashë: O i Dërguari i Allahut! Erdha në këtë orë nga dy malet e Tajit, e kam lodhur devenë time dhe e kam rraskapitur veten, a ka për mua haxh? Ai tha: "Kush dëshmon me ne këtë namaz, dhe qëndron me ne derisa të largohemi, dhe ka qëndruar para kësaj në Arafat natën ose ditën, ai e ka plotësuar haxhin e tij dhe i ka kryer ritet e tij". Tha Sufjani: Dhe Davud bin Ebi Hind shtoi, tha: Erdha te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur zbardhi agimi... pastaj përmendi hadithin ⁽⁵⁰¹⁾.
Tha Ebu Xhafer: Një grup njerëzish ⁽⁵⁰²⁾ kanë menduar se qëndrimi në Muzdelife është farz (detyrim) dhe haxhi nuk është i vlefshëm pa e kryer atë. Ata argumentuan për këtë me fjalën e Allahut të Madhëruar: {E kur të ktheheni nga Arafati, përmendni Allahun në el-Meshar el-Haram} [el-Bekare: 198] dhe me këtë hadith që transmetuam.
Ata thanë: Allahu i Madhëruar ka përmendur në Librin e Tij el-Meshar el-Haram, ashtu siç ka përmendur Arafatin, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka përmendur këtë në sunetin e tij, kështu që gjykimi për të dy është i njëjtë, haxhi nuk mjafton pa i kryer të dyja.
Të tjerë ⁽⁵⁰³⁾ i kundërshtuan ata dhe thanë: Sa i përket qëndrimit në Arafat, ai është nga shtyllat e haxhit pa të cilin haxhi nuk është i vlefshëm, ndërsa qëndrimi në Muzdelife nuk është i tillë. Argumenti i tyre për këtë ishte se fjala e Allahut të Madhëruar: {E kur të ktheheni nga Arafati, përmendni Allahun në el-Meshar el-Haram} [el-Bekare: 198] nuk përmban dëshmi se kjo është detyrim (vaxhib), sepse Allahu i Madhëruar përmendi vetëm dhikrin (përmendjen), dhe nuk përmendi qëndrimin (vukufin), dhe të gjithë janë pajtuar se nëse dikush qëndron në Muzdelife dhe nuk e përmend Allahun e Madhëruar, haxhi i tij është i plotë.
Nëse dhikri i përmendur në Libër nuk është nga shtyllat e haxhit, atëherë vendi ku bëhet ky dhikër, i cili nuk është përmendur në Libër, ka më shumë arsye të mos jetë farz.
Allahu i Madhëruar ka përmendur gjëra në Librin e Tij rreth haxhit, por nuk ka synuar me përmendjen e tyre bërjen e tyre detyrim, aq sa haxhi të mos jetë i vlefshëm pa to sipas mendimit të asnjërit prej muslimanëve, siç është fjala e Tij: {Vërtet, Safa dhe Merva janë nga shenjat e Allahut, andaj kush e viziton Shtëpinë për haxh ose umre, nuk ka gjynah nëse sillet rreth tyre} [el-Bekare: 158]. Të gjithë janë pajtuar se nëse dikush bën haxhin dhe nuk ecën mes Safas dhe Mervas, haxhi i tij është i plotë, por ai ka detyrim një kurban (dem) për atë që ka lënë pas dore. Po ashtu, përmendja e el-Meshar el-Haram nga Allahu i Madhëruar në Librin e Tij nuk është dëshmi për detyrueshmërinë e tij deri në atë pikë sa haxhi të mos jetë i vlefshëm pa të.
Sa i përket asaj që gjendet në hadithin e Urve bin Mudarris (r.a.), as aty nuk ka dëshmi për atë që ata përmendën; sepse i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë në të: "Kush fal me ne këtë namazin tonë, dhe ka ardhur në Arafat para kësaj natën ose ditën, ai e ka plotësuar haxhin e tij dhe i ka kryer ritet e tij". Ai përmendi namazin, dhe të gjithë janë pajtuar se nëse dikush e kalon natën aty, qëndron dhe e zë gjumi e nuk e fal namazin me imamin derisa t'i kalojë koha, haxhi i tij është i plotë. Kur pjesëmarrja në namaz me imamin e përmendur në këtë hadith nuk është nga shtyllat e haxhit pa të cilat haxhi nuk është i vlefshëm, atëherë vendi ku falet ai namaz, i cili nuk është përmendur në këtë hadith, ka më shumë arsye të mos jetë i tillë. Kështu, me këtë hadith nuk vërtetohet përmendja e farzit përveçse për Arafatin në veçanti.
Abdurrahman bin Jamur ed-Dili ka transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) atë që tregon për këtë.

٣٦٨٥ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا حامد بن يحيى، قال: ثنا سفيان، قال: ثنا إسماعيل بن أبي خالد، عن الشعبي، داود بن أبي هند عن الشعبي، وزكريا [بن أبي زائدة]، عن الشعبي قال: سمعت عروة بن مضرس بن أوس بن حارثة بن لام الطائي ﵁، يقول: أتيت رسول الله ﷺ بمزدلفة، فقلت: يا رسول الله جئت من جبلي طيئ، ووالله ما جئت حتى أتعبت نفسي، وأنضيت راحلتي، وما تركت حبلا ⁽⁴⁹⁹⁾ رملًا من هذه الحبال إلا وقد وقفت عليه، فهل لي من حج؟ فقال رسول الله ﷺ: "من شهد معنا هذه الصلاة صلاة الفجر بالمزدلفة، وقد كان وقف بعرفة قبل ذلك ليلا أو نهارا، فقد تم حجه، وقضى تفثه ⁽⁵⁰⁰⁾ ".
قال سفيان، وزاد زكريا فيه، وكان أحفظ الثلاثة لهذا الحديث، قال: فقلت يا رسول الله! أتيت هذه الساعة من جبلي طيئ، قد أكللت راحلتي، وأتعبت نفسي فهل لي من حج؟ فقال: "من شهد معنا هذه الصلاة، ووقف معنا حتى نفيض، وقد كان وقف قبل ذلك بعرفة من ليل أو نهار، فقد تم حجه، وقضى تفثه" قال سفيان: وزاد داود بن أبي هند، قال: أتيت رسول الله ﷺ حين برق الفجر … ثم ذكر الحديث ⁽⁵⁰¹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁵⁰²⁾ إلى أن الوقوف بالمزدلفة فرض لا يجوز الحج إلا بإصابته. واحتجوا في ذلك بقول الله ﷿: ﴿فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ﴾ [البقرة: ١٩٨] وبهذا الحديث الذي رويناه.
وقالوا: قد ذكر الله ﷿ في كتابه المشعر الحرام، كما ذكر عرفات، وذكر ذلك رسول الله ﷺ في سنته، فحكمهما واحد، لا يجزئ الحج إلا بإصابتهما.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵⁰³⁾ فقالوا: أما الوقوف بعرفة فهو من صُلب الحج الذي لا يجزئ الحج إلا بإصابته، وأما الوقوف بمزدلفة فليس كذلك. وكان من الحجة لهم في ذلك أن قول الله ﷿: ﴿فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ﴾ [البقرة: ١٩٨] ليس فيه دليل على أن ذلك على الوجوب لأن الله ﷿ إنما ذكر الذكر، ولم يذكر الوقوف، وكلٌّ قد أجمع أنه لو وقف بمزدلفة، ولم يذكر الله ﷿ أن حجه تام.
فإذا كان الذكر المذكور في الكتاب ليس من صُلب الحج، فالموطن الذي يكون ذلك الذكر فيه الذي لم يذكر في الكتاب أحرى أن لا يكون فرضا.
وقد ذكر الله ﷿ أشياء في كتابه من الحج، ولم يرد بذكرها إيجابها، حتى لا يجزئ الحج إلا بإصابتها في قول أحد من المسلمين من ذلك قوله تعالى ﴿إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَارِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا﴾ [البقرة: ١٥٨] وكل قد أجمع أنه لو حج ولم يطف بين الصفا والمروة، أن حجه قد تم، وعليه دم مكان ما ترك من ذلك. فكذلك ذكر الله ﷿ المشعر الحرام في كتابه ليس في ذلك دليل على إيجابه حتى لا يجزئ الحج إلا بإصابته.
وأما ما في حديث عروة بن مضرس ﵁، فليس فيه دليل أيضا على ما ذكروا؛ لأن رسول الله ﷺ إنما قال فيه: من صلى معنا صلاتنا هذه، وقد كان أتى عرفة قبل ذلك من ليل أو نهار فقد تم حجه وقضى تفثه" فذكر الصلاة، وكل قد أجمع على أنه لو بات بها، ووقف ونام عن الصلاة فلم يصلها مع الإمام حتى فاتته أن حجه تام. فلما كان حضور الصلاة مع الإمام المذكور في هذا الحديث ليس من صلب الحج الذي لا يجزئ الحج إلا بإصابته كان الموطن الذي تكون فيه تلك الصلاة الذي لم يذكر في هذا الحديث أحرى أن لا يكون كذلك. فلم يتحقق بهذا الحديث ذكر الفرض إلا بعرفة خاصة.
على ذلك
وقد روى عبد الرحمن بن يعمر الديلي، عن النبي ﷺ ما يدل على ذلك.

#3686

3686 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Ja'la bin Ubejd, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Bukajr bin Ata, nga Abdurrahman bin Ja'mur ed-Dejli, i cili ka thënë: E kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke qëndruar
në Arafat, kur erdhën disa njerëz nga banorët e Nexhdit dhe e pyetën atë për haxhin. Ai tha: "Haxhi është (qëndrimi në) Arafat. Kush e arrin (qëndrimin në) Muzdelife para namazit të sabahut, ai e ka arritur haxhin. Ditët e Minës janë tri ditët e teshrikut: ﴿Kush nxiton (të largohet) për dy ditë, nuk ka gjynah, e kush vonohet, nuk ka gjynah﴾ [el-Bekare: 203]." Pastaj ai vuri pas vetes një burrë që ta thërriste këtë (lajm) ⁽⁵⁰⁴⁾.

٣٦٨٦ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا يعلى بن عبيد، قال: ثنا سفيان، عن بكير بن عطاء، عن عبد الرحمن بن يعمر الديلي، قال: رأيت رسول الله ﷺ واقفًا
بعرفات، فأقبل أناس من أهل نجد، فسألوه عن الحج. فقال: "الحج يوم عرفة، ومن أدرك جمعا قبل صلاة الصبح فقد أدرك الحج، أيام منى ثلاثة أيام التشريق ﴿فَمَن تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ﴾ [البقرة: ٢٠٣] " ثم أردف خلفه رجلا ينادي بذلك ⁽⁵⁰⁴⁾.

#3687

3687 - Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Shubabe bin Suvar, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Bukajr bin Ata, nga Abdurrahman bin Ja'mur, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë... pastaj përmendi të njëjtën gjë, por nuk përmendi pyetjen e banorëve të Nexhdit, as hipjen e burrit pas tij ⁽⁵⁰⁵⁾.

Në këtë hadith thuhet se banorët e Nexhdit e pyetën të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) rreth haxhit, dhe përgjigjja e tij për ta ishte: "Haxhi është dita e Arafatit".

Ne e dimë se përgjigjja e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) është përgjigjja e plotë në të cilën nuk ka as mangësi e as tepricë; sepse Allahu i Madhëruar i ka dhënë atij përmbledhjen e fjalës (xhauami'ul-kelim) dhe përfundimet e saj. Sikur ata, kur e pyetën për haxhin, të kishin për qëllim atë që është e domosdoshme në haxh, ai do të përmendte Arafatin, tavafin, Muzdelifen dhe veprimet e tjera të haxhit.

Kur ai e la pa përmendur këtë në përgjigjen e tij ndaj tyre, e morëm vesh se ajo që ata synonin me pyetjen e tyre rreth haxhit ishte se çfarë është ajo që po t'i ikte, i ikën haxhi. Prandaj ai iu përgjigj duke thënë: "Haxhi është dita e Arafatit". Sikur Muzdelifeja të ishte si Arafati, ai do t'ua përmendte atyre Muzdelifen bashkë me përmendjen e Arafatit, por ai përmendi veçanërisht Arafatin; sepse ai është shtylla e haxhit, i cili po t'i ikte, i ikën haxhi.

Pastaj ai tha një fjalë të re, që njerëzit ta dinë: Kush e arrin Xhem'in (Muzdelifen) para lindjes së agimit, ai e ka arritur haxhin. Kjo nuk do të thotë se ai ka arritur të gjithë haxhin; sepse tashmë u vërtetua në fillim të fjalës së tij se "Haxhi është Arafati", duke e bërë kështu obligim që humbja e Arafatit është humbje e haxhit.

Pastaj tha: "Dhe kush e arrin Xhem'in para namazit të sabahut, ai e ka arritur haxhin", jo në kuptimin që nuk i ka mbetur asgjë tjetër nga haxhi; sepse pas kësaj vjen tavafi i vizitës (tavafuz-zijareh), i cili është vaxhib i domosdoshëm, por ai e ka arritur haxhin me atë që i ka paraprirë nga qëndrimi në Arafat.

Ky është shpjegimi më i mirë që del nga kuptimet e këtyre transmetimeve, me të cilin ato bëhen të sakta dhe nuk bien në kundërshtim.

Sa i përket anës së analogjisë (teorisë), ne kemi parë parimin e rënë dakord se të dobëtit mund të nxitojnë (të largohen) nga Xhem'i gjatë natës.

Po ashtu, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i urdhëroi djemtë e vegjël të Beni Abdulmutalibit, dhe ne do ta përmendim këtë në vendin e vet në këtë libër tonin, në dashtë Allahu i Madhëruar.

Dhe i dha lehtësim Seudes (r.a.) që ta linte qëndrimin në të.

٣٦٨٧ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا شبابة بن سوار، قال: ثنا شعبة، عن بكير بن عطاء، عن عبد الرحمن بن يعمر، قال: قال رسول الله ﷺ … ثم ذكر مثله، ولم يذكر سؤال أهل نجد، ولا إردافه الرجل ⁽⁵⁰⁵⁾.
ففي هذا الحديث أن أهل نجد سألوا رسول الله ﷺ عن الحج، فكان جوابه لهم: "الحج يوم عرفة".
وقد علمنا أن جواب رسول الله ﷺ هو الجواب التام الذي لا نقص فيه، ولا فضل؛ لأن الله تعالى قد آتاه جوامع الكلم وخواتمه، فلو كان عندما سألوه عن الحج أرادوا بذلك ما لا بد منه في الحج، لكان يذكر عرفة، والطواف، ومزدلفة، وما يفعل من الحج سوى ذلك.
فلما ترك ذكر ذلك في جوابه إياهم، علمنا أن ما أرادوا بسؤالهم إياه عن الحج هو ما إذا فات فات الحج، فأجابهم بأن قال: "الحج يوم عرفة" فلو كانت مزدلفة كعرفة لذكر لهم مزدلفة مع ذكره، عرفة، ولكنه ذكر عرفة خاصة؛ لأنها صلب الحج الذي إذا فات فات الحج.
ثم قال كلاما مستأنفا، ليعلم الناس: من أدرك جمعا قبل طلوع الفجر فقد أدرك الحج، ليس على معنى أنه أدرك جميع الحج؛ لأنَّه قد ثبت في أول كلامه "الحج عرفة" فأوجب بذلك أن فوت عرفة فوت الحج.
ثم قال: "ومن أدرك جمعا قبل صلاة الصبح، فقد أدرك الحج" ليس على معنى أنه لم يبق عليه من الحج شيء؛ لأن بعد ذلك طواف الزيارة، وهو واجب لا بد منه، ولكن فقد أدرك الحج، بما تقدم له من الوقوف بعرفة.
فهذا أحسن ما خرج من معاني هذه الآثار، وصحت عليه ولم تتضاد.
وأما وجه ذلك من طريق النظر، فإنا قد رأينا الأصل المجتمع عليه أن للضعفة أن يتعجلوا من جمع بليل.
وكذلك أمر رسول الله ﷺ أغيلمة بني عبد المطلب، وسنذكر ذلك في موضعه من كتابنا هذا، إن شاء الله تعالى.
ورخص لسودة ﵂ في ترك الوقوف بها.

#3688

3688
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisha (r.a.), e cila ka thënë: Seuda ishte një grua e ngadaltë ⁽⁵⁰⁶⁾, e rëndë, andaj kërkoi leje nga Pejgamberi (s.a.v.s.) që të largohej nga Muzdelifeja (Xhem') para se të bëhej qëndrimi (vukufi), dhe ai e lejoi atë. Do të dëshiroja sikur t'i kisha kërkuar leje edhe unë e të më lejonte ⁽⁵⁰⁷⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Kështu, qëndrimi në Muzdelife u ra atyre për shkak të arsyes, ndërsa ne shohim se qëndrimi në Arafat është i domosdoshëm dhe nuk bie për shkak të ndonjë arsyeje.
Ajo që bie për shkak të arsyes është ajo që nuk është nga thelbi i Haxhit, ndërsa ajo që është e domosdoshme dhe nuk bie as me arsye e as pa të, është ajo që është nga thelbi i Haxhit.
A nuk e sheh se Tavafi i Vizitës është nga thelbi i Haxhit dhe ai nuk i bie gruas me menstruacione për shkak të arsyes, ndërsa Tavafi i Largimit nuk është nga thelbi i Haxhit dhe ai i bie gruas me menstruacione për shkak të arsyes, që janë menstruacionet.
Kur qëndrimi në Muzdelife ishte prej atyre gjërave që bien me arsye, ai ishte i llojit të asaj që nuk është farz, dhe me këtë vërtetohet ajo që përshkruam. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i lartësuar i mëshiroftë.

٣٦٨٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة ﵂ قالت: كانت سودة امرأة ثبطة ⁽⁵⁰⁶⁾، ثقيلة، فاستأذنت النبي ﷺ أن تفيض من جمع قبل أن تقف، فأذن لها، ولوددت أني كنت استأذنته فأذن لي ⁽⁵⁰⁷⁾.
قال أبو جعفر: فسقط عنهم الوقوف بمزدلفة للعذر، ورأينا عرفة لا بد من الوقوف بها، لا يسقط ذلك لعذر.
فما سقط بالعذر فهو الذي ليس من صُلب الحج، وما لا بد منه فلا يسقط بعذر ولا بغيره فهو الذي من صلب الحج.
ألا ترى أن طواف الزيارة هو من صلب الحج، وأنَّه لا يسقط عن الحائض بالعذر، وأن طواف الصدر ليس من صلب الحج، وهو يسقط عن الحائض بالعذر، وهو الحيض.
فلما كان الوقوف بمزدلفة مما يسقط بالعذر، كان من شكل ما ليس بفرض، فثبت بذلك ما وصفناه. وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٢٠ - باب: الجمع بين الصلاتين بجمع كيف هو؟

20 - Kapitulli: Si bëhet bashkimi i dy namazeve në Xhem' (Muzdelife)?

20. 20 - Chapter: How to Combine the Two Prayers at Jam' (Muzdalifah)?

#3689

3689 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Musa, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Israili, nga Ebu Is'haku, nga Abdurrahman bin Jezidi, i cili ka thënë: Dola bashkë me Abdullah bin Mes'udin (r.a.) për në Mekë, dhe kur arriti në Xhem' (Muzdelife), i fali dy namazet, secilin prej tyre me ezan dhe ikamet, dhe nuk fali asgjë mes tyre ⁽⁵⁰⁸⁾.

٣٦٨٩ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا عبيد الله بن موسى، قال: أنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن عبد الرحمن بن يزيد، قال: خرجت مع عبد الله بن مسعود ﵁ إلى مكة، فلما أتى جمعا صلى الصلاتين كل واحدة منهما بأذان وإقامة، ولم يصل بينهما ⁽⁵⁰⁸⁾.

#3690

3690 - Na ka treguar Ibn Abi Dawud, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmad bin Yunus, i cili ka thënë: Na ka treguar Isra'il, nga Mansuri, nga Ibrahimi, nga al-Aswadi, se ai është falur me Umar bin al-Khattabin (r.a.) dy namaze dy herë në Xhem' (Muzdelife), çdo namaz me ezan dhe ikamet, ndërsa darka ishte mes tyre ⁽⁵⁰⁹⁾.
Ebu Xha'feri ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁵¹⁰⁾ i janë referuar këtyre dy haditheve dhe kanë pretenduar se namazi i akshamit dhe i jacisë bashkohen në Muzdelife me dy ezane dhe dy ikamete.
Të tjerë ⁽⁵¹¹⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë duke thënë: Sa i përket të parit prej tyre, ai falet me ezan dhe ikamet, ndërsa i dyti falet pa ezan dhe pa ikamet.
Ata thanë: Sa i përket veprimit të Omerit (r.a.) dhe thirrjes së tij të ezanit për të dytin, ai e bëri këtë vetëm sepse njerëzit ishin shpërndarë për darkën e tyre, kështu që ai thirri ezanin për t'i mbledhur ata.
Po ashtu edhe ne themi: Nëse njerëzit shpërndahen nga Imami për darkë ose për diçka tjetër, ai e urdhëron muezinin që të thërrasë ezanin në mënyrë që ata të mblidhen për shkak të ezanit të tij.
Ky është kuptimi i asaj që është transmetuar në këtë lidhje nga Omeri (r.a.), dhe ajo që është transmetuar nga Abdullahu është gjithashtu si kjo.

٣٦٩٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أحمد بن يونس، قال: ثنا إسرائيل، عن منصور، عن إبراهيم، عن الأسود، أنه صلى مع عمر بن الخطاب ﵁ صلاتين مرتين بجمع، كل صلاة بأذان وإقامة، والعشاء بينهما ⁽⁵⁰⁹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁵¹⁰⁾ إلى هذين الحديثين فزعموا أن المغرب والعشاء يجمع بينهما بمزدلفة بأذانين وإقامتين.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵¹¹⁾ فقالوا: أما الأولى منهما فتصلى بأذان وإقامة، وأما الثانية فتصلى بلا أذان ولا إقامة.
وقالوا: أما كان من فعل عمر ﵁ ومن تأذينه للثانية فإنما فعل ذلك لأن الناس قد كانوا تفرقوا لعشائهم، فأذن ليجمعهم.
وكذلك نقول نحن: إذا تفرق الناس عن الإمام لعشاء أو لغيره، أمر المؤذن فأذن ليجتمعوا لأذانه.
فهذا معنى ما روي في هذا عن عمر ﵁، والذي روي عن عبد الله، فهو مثل هذا أيضا.

#3691

3691 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ebu Is'hak el-Hamdaniu, nga Abdurrahman bin Jezidi, i cili ka thënë: Ibn Mes'udi (r.a.) e falte namazin e jacisë në Muzdelife midis dy namazeve ⁽⁵¹²⁾.
Kuptimi i asaj që transmetohet nga Abdullahu në këtë çështje kthehet në kuptimin e asaj që transmetohet edhe nga Omeri (r.a.) gjithashtu.
Pastaj shqyrtuam atë që transmetohet lidhur me këtë, kur ato falen së bashku, se si duhet të veprojmë me to.

٣٦٩١ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن أبي إسحاق الهمداني، عن عبد الرحمن بن يزيد، قال: كان ابن مسعود ﵁ يجعل العشاء بالمزدلفة بين الصلاتين ⁽⁵¹²⁾.
فقد عاد معنى ما روي عن عبد الله في هذا إلى معنى ما روي عن عمر رضي عنه أيضا.
ثم نظرنا فيما روي في ذلك إذا صُليتا معا، كيف نفعل فيهما.

#3692

3692
- Ibn Merzuku na ka treguar, ka thënë: na ka treguar Ebu Amir el-Akadi, ka thënë: na ka treguar Shu'be, nga
el-Hakemi, se ai u fal me Seid ibn Xhubejrin në Xhem' (Muzdelife) namazin e akshamit tri rekate dhe atë të jacisë dy rekate me një ikamet
të vetëm, pastaj tregoi se Ibn Omeri (r.a.) kishte vepruar ashtu, dhe Ibn Omeri (r.a.) tregoi se Pejgamberi (s.a.v.s.) kishte vepruar
ashtu në atë vend ⁽⁵¹³⁾.

٣٦٩٢ - فإذا ابن مرزوق قد حدثنا، قال: ثنا أبو عامر العقدي، قال: ثنا شعبة، عن الحكم أنه صلى مع سعيد بن جبير بجمع المغرب ثلاثا، والعشاء ركعتين بإقامة واحدة، ثم حدث أن ابن عمر ﵄ صنع مثل ذلك، وحدث ابن عمر ﵄ أن النبي ﷺ صنع مثل ذلك في ذلك المكان ⁽⁵¹³⁾.

#3693

3693 - Na tregoi Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na tregoi Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na tregoi Shu'be, nga el-Hakemi, se ai u fal me Seid ibn Xhubejrin në Muzdelife (Xhem'), akshamin tri rekate dhe jacinë dy rekate, me një ikamet, pastaj tregoi se Ibn Omeri (r.anhuma) kishte vepruar kështu, dhe Ibn Omeri (r.anhuma) tregoi se Pejgamberi (s.a.v.s.) kishte vepruar kështu në atë vend ⁽⁵¹⁴⁾.

٣٦٩٣ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، أنه صلى مع سعيد بن جبير بجمع المغرب ثلاثا، والعشاء ركعتين، بإقامة واحدة، ثم حدث أن ابن عمر ﵄ صنع مثل ذلك، وحدث ابن عمر ﵄ أن النبي ﷺ صنع مثل ذلك في ذلك المكان ⁽⁵¹⁴⁾.

#3694

3694
- Na ka treguar Ibn Marzuk-u, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë: Më kanë njoftuar
El-Hekem bin Utejbe dhe Seleme bin Kuhejli, të cilët kanë thënë: Seid bin Xhubejri na e fali namazin e akshamit me ikametin e akshamit
tri rekate, e kur dha selam, u ngrit dhe i fali dy rekate të jacisë, pastaj tregoi nga Ibn Umeri (r.a.) se ai kishte vepruar me ta
në atë vend po ashtu, dhe Ibn Umeri (r.a.) tregoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kishte vepruar me ta në atë
vend po ashtu ⁽⁵¹⁵⁾.

٣٦٩٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا شعبة، قال: أخبرني الحكم بن عتيبة، وسلمة بن كهيل: قالا: صلى بنا سعيد بن جبير بإقامة المغرب ثلاثا، فلما سلم قام فصلى ركعتي العشاء، ثم حدث عن ابن عمر ﵄ أنه صنع بهم في ذلك المكان مثل ذلك، وحدث ابن عمر ﵄ أن رسول الله ﷺ صنع بهم في ذلك المكان مثل ذلك ⁽⁵¹⁵⁾.

#3695

3695 - Na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xheriri, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga El-Hakemi, i cili ka thënë:
E kam parë Sa'id bin Xhubejrin duke e falur namazin e bashkuar në Muzdelife (Xhem'), dhe mendoj se ka thënë: dha ezanin, pastaj e fali Akshamin tri rekate, pastaj u ngrit dhe e fali Jacinë dy rekate me ikametin e parë, dhe tregoi se Ibn Omeri (r.a.) kishte vepruar kështu në këtë vend, dhe tregoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kishte vepruar po ashtu ⁽⁵¹⁶⁾.

٣٦٩٥ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، قال: شهدت سعيد بن جبير أقام بجمع الصلاة، وأحسبه قال: أذن فصلي المغرب ثلاثا، ثم قام فصلى العشاء ركعتين بالإقامة الأولى، وحدث أن ابن عمر ﵄ صنع في هذا المكان هذا، وحدث أن رسول الله ﷺ صنع مثل ذلك ⁽⁵¹⁶⁾.

#3696

3696 - Na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevriu, nga Seleme, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e fali akshamin dhe jacinë në Xhem' (Muzdelife) me një ikamet ⁽⁵¹⁷⁾.

٣٦٩٦ - حدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان الثوري، عن سلمة، عن سعيد بن جبير، عن ابن عمر قال صلى رسول الله ﷺ المغرب والعشاء بجمع بإقامة واحدة ⁽⁵¹⁷⁾.

#3697

3697 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, nga Shube, nga Ebu Is'haku, nga Abdullah bin Maliku, nga Ibn Omeri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁵¹⁸⁾.

٣٦٩٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب عن شعبة، عن أبي إسحاق، عن عبد الله بن مالك، عن ابن عمر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁵¹⁸⁾.

#3698

3698 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amiri, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, (h)

dhe na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Jezid bin Harunin, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjan bin Seid eth-Thevriu, nga Ebu Is'haku, nga Abdullah bin Maliku, i cili ka thënë: Kam falur me Ibn Omerin (r.anhuma) akshamin tri (rekate) dhe jacinë dy rekate me një ikamet. Iu tha atij: O Ebu Abdurrahman! Çfarë është kjo? Ai tha: I kam falur ato të dyja me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në këtë vend me një ikamet ⁽⁵¹⁹⁾.

٣٦٩٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا سفيان، (ح)
وحدثنا حسين بن نصر، قال: سمعت يزيد بن هارون، قال: أنا سفيان بن سعيد الثوري، عن أبي إسحاق، عن عبد الله بن مالك، قال: صليت مع ابن عمر ﵄ المغرب ثلاثا، والعشاء ركعتين بإقامة واحدة. فقيل له: يا أبا عبد الرحمن! ما هذا؟ فقال: صليتهما مع رسول الله ﷺ في هذا المكان بإقامة واحدة ⁽⁵¹⁹⁾.

#3699

3699 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Halid, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejr bin Muavije, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'haku, nga Malik bin el-Harithi, i cili ka thënë: Abdullah bin Omer (r.a.) fali në Muzdelife namazin e akshamit me ikamet pa ezan, tri rekate, pastaj dha selam, pastaj tha: "Namazi!", pastaj u ngrit dhe fali jacinë dy rekate, pastaj dha selam. Halid bin Malik el-Harithi i tha atij: "Çfarë është ky namaz, o Ebu Abdurrahman?" Ai tha: "I kam falur këto dy namaze me Pejgamberin (s.a.v.s.) në këtë vend, pa ezan ⁽⁵²⁰⁾."

٣٦٩٩ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا عمرو بن خالد، قال: ثنا زهير بن معاوية، قال: ثنا أبو إسحاق، عن مالك بن الحارث، قال: صلى عبد الله بن عمر ﵄ بالمزدلفة صلاة المغرب بإقامة ليس معها أذان ثلاث ركعات، ثم سلم، ثم قال: الصلاة، ثم قام فصلى العشاء ركعتين، ثم سلم. فقال له خالد بن مالك الحارثي: ما هذه الصلاة يا أبا عبد الرحمن؟ قال: صليت هاتين الصلاتين مع النبي ﷺ في هذا المكان، ليس معهما أذان ⁽⁵²⁰⁾.

#3700

3700
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibn Ebi Nexhihu, nga Muxhahidi, ka thënë: Më kanë treguar
katër persona, të gjithë të besueshëm, prej tyre Said bin Xhubejri dhe Ali el-Ezdiu, nga Ibn Umeri, se ai e ka falur
akshamin dhe jacinë në Muzdelife me një ikamet ⁽⁵²¹⁾.
Ky është Ibn Umeri (r.a.) që njofton nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai i ka falur ato të dyja, dhe nuk ka thirrur ezan mes tyre e as nuk ka bërë ikamet.
Dhe është transmetuar nga Ibn Umeri (r.a.) lidhur me këtë diçka me një tekst tjetër nga ky tekst.

٣٧٠٠ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قال: حدثني أربعة، كلهم ثقة، منهم سعيد بن جبير، وعلي الأزدي، عن ابن عمر أنه صلى المغرب والعشاء بالمزدلفة بإقامة واحدة ⁽⁵²¹⁾.
فهذا ابن عمر ﵄ يخبر عن رسول الله ﷺ أنه صلاهما، ولم يؤذن بينهما ولم يقم.
وقد روي عن ابن عمر ﵄ في هذا شيء بلفظ غير هذا اللفظ.

#3701

3701
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhibi, nga Ibn Shihabi, nga Salim b. Abdullahu, nga babai i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka falur akshamin dhe jacinë në Muzdelife së bashku, nuk ka thirrur (ezan) për asnjërën prej tyre përveç ikametit, dhe nuk ka falur nafile mes tyre, e as pas njërës prej tyre ⁽⁵²²⁾.

٣٧٠١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني ابن أبي ذئب، عن ابن شهاب، عن سالم بن عبد الله، عن أبيه، أن رسول الله ﷺ، صلى المغرب والعشاء بالمزدلفة جميعا، لم يناد في واحدة منهما إلا بالإقامة، ولم يسبح بينهما، ولا على إثر واحدة منهما ⁽⁵²²⁾.

#3702

3702
- Na ka treguar Ismail bin Jahja el-Muzeni, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idris esh-Shafiu, nga Abd
Allah bin Nafiu, nga Ibn Ebi Dhibi... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të. Përveç se ai tha "Nuk u thirr
mes tyre, e as pas njërës prej tyre, përveçse me ikamet" ⁽⁵²³⁾.
Dhe kështu e kam mbajtur mend nga Junusi, nga Ibn Vehbi, përveçse e gjeta në librin tim ashtu siç e kam cituar në hadithin para këtij.

٣٧٠٢ - حدثنا إسماعيل بن يحيى المزني، قال: ثنا محمد بن إدريس الشافعي، عن عبد الله بن نافع، عن ابن أبي ذئب … فذكر بإسناده مثله. غير أنه قال "لم يناد بينهما، ولا على إثر واحدة منهما إلا بإقامة" ⁽⁵²³⁾.
وهكذا حفظي عن يونس، عن ابن وهب، غير أني وجدته في كتابي كما نصصته في الحديث الذي قبل هذا.

#3703

3703 - Na tregoi Abu Bakrah, i cili tha: Na tregoi Abu Amir, i cili tha: Na tregoi Ibn Abi Dhi'b, nga al-Zuhri, nga Salim, nga babai i tij, se Pejgamberi (s.a.v.s.) i bashkoi dy namazet në Xhem' (Muzdalife), nuk thirri në secilin prej tyre përveçse me ikamet dhe nuk u fal (nafile) mes tyre ⁽⁵²⁴⁾.
Fjalët e tij në këtë hadith: "nuk thirri në secilin prej tyre përveçse me ikamet dhe nuk u fal mes tyre", kjo ka mundësi të nënkuptojë ikametin që ai bëri për secilin prej tyre. Gjithashtu ka mundësi të nënkuptojë ikametin që ai bëri për të dy, por gjëja më e duhur për ne është ta interpretojmë këtë si ikametin që ai bëri (për secilin) në mënyrë që kuptimi i kësaj të përputhet me kuptimin e asaj që kemi transmetuar më parë nga Said bin Xhubejr, nga Ibn Umari (r.anhuma), nga Pejgamberi (s.a.v.s.).
Dhe është transmetuar nga Abu Ajjub al-Ansari dhe nga al-Bara' bin Azib ajo që përputhet gjithashtu me këtë.

٣٧٠٣ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا ابن أبي ذئب، عن الزهري، عن سالم، عن أبيه، أن النبي ﷺ جمع بين الصلاتين بجمع، لم يناد في كل واحدة منهما إلا بإقامة، ولم يسبح بينهما ⁽⁵²⁴⁾.
فقوله في هذا الحديث، ولم يناد في كل واحدة منهما إلا بإقامة ولم يسبح بينهما، فذلك محتمل أن يكون أراد بذلك الإقامة التي أقامها لكل واحدة منهما. ويحتمل الإقامة التي أقامها لهما غير أن أولى الأشياء بنا أن نحمل ذلك على الإقامة التي أقامها ليتفق معنى ذلك، ومعنى ما رويناه قبل ذلك، عن سعيد بن جبير، عن ابن عمر ﵄، عن النبي ﷺ.
وقد روي عن أبي أيوب الأنصاري، وعن البراء بن عازب، ما يوافق من ذلك أيضا

#3704

3704
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Omer bin er-Rumi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Kajs bin
er-Rebi', i cili ka thënë: Na ka njoftuar Gajlan, nga Adij bin Thabit el-Ensari, nga Abdullah bin Jezid
el-Ensari, nga Ebu Ejub el-Ensari, i cili ka thënë: Kam falur me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) akshamin dhe jacinë
me një ikamet të vetëm ⁽⁵²⁵⁾.

٣٧٠٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن عمر بن الرومي، قال: أنا قيس بن الربيع، قال: أنا غيلان، عن عدي بن ثابت الأنصاري، عن عبد الله بن يزيد الأنصاري، عن أبي أيوب الأنصاري، قال: صليت مع رسول الله ﷺ المغرب والعشاء بإقامة واحدة ⁽⁵²⁵⁾.

#3705

3705
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër b. Avni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ebu Jusufi, nga Muhamed
b. Abdurrahmani, nga Adij b. Thabiti, nga Abdullah b. Jezidi, nga El-Berra b. Azibi nga
Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁵²⁶⁾.
Të tjerët i kanë kundërshtuar ata në këtë ⁽⁵²⁷⁾ dhe kanë thënë: Përkundrazi, e para prej tyre falet me ezan dhe ikamet, ndërsa e dyta me ikamet pa ezan. Ata kanë argumentuar për këtë me atë që

٣٧٠٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عمرو بن عون، قال: أنا أبو يوسف، عن محمد بن عبد الرحمن، عن عدي بن ثابت، عن عبد الله بن يزيد، عن البراء بن عازب عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁵²⁶⁾.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵²⁷⁾ فقالوا: بل تصلي الأولى منهما بأذان وإقامة، والثانية بإقامة بلا أذان. واحتجوا في ذلك بما

#3706

3706 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Ismaili, nga Xhafer bin Muhamedi, nga babai i tij, nga Xhabiri, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), kur erdhi në Muzdelife, i fali aty akshamin dhe jacinë me një ezan dhe dy ikamete ⁽⁵²⁸⁾.
Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), kur erdhi në Muzdelife, e fali akshamin dhe jacinë me një ezan dhe dy ikamete, dhe kjo është në kundërshtim me atë që ka transmetuar Halid bin Malik el-Harithi nga Ibn Omeri.
Ata (dijetarët) janë pajtuar njëzëri se për të parën nga dy namazet që bashkohen në Arafat, thirret ezani dhe ikameti, kështu që analogjia mbi këtë kërkon që i tillë të jetë edhe gjykimi për të parën nga dy namazet që bashkohen në Xhem' (Muzdelife).

٣٧٠٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، عن جعفر بن محمد، عن أبيه، عن جابر، أن رسول الله ﷺ لما أتى المزدلفة صلى بها المغرب والعشاء بأذان وإقامتين ⁽⁵²⁸⁾.
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ لما أتى المزدلفة صلى المغرب والعشاء بأذان وإقامتين، وهذا خلاف ما روى خالد بن مالك الحارثي عن ابن عمر.
وقد أجمعوا أن الأولى من الصلاتين اللتين تجمعان بعرفة يؤذن لها ويقام لها، فالنظر على ذلك أن يكون كذلك حكم الأولى من الصلاتين اللتين تجمعان بجمع.

#3707

3707 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Maliku, nga Musa bin Ukbe, nga Kurejbi, skllavi i liruar i Abdullah bin Abbasit, nga Usame bin Zejdi, se ai e ka dëgjuar atë duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u nis nga Arafati derisa arriti në një grykë mali, zbriti dhe urinoi, pastaj mori abdest, por nuk e plotësoi abdestin (e mori lehtë). I thashë atij: "Namazi?", e ai tha: "Namazi është para teje." Vazhdoi rrugën derisa erdhi në Muzdelife, zbriti dhe mori abdest, duke e plotësuar abdestin, pastaj u thirr ikameti dhe fali Magribin. Pastaj çdo njeri e uli devenë e tij në vendin e vet, pastaj u thirr ikameti për Ishanë dhe e fali atë, dhe nuk fali asgjë mes tyre ⁽⁵²⁹⁾.
Ka pasur mospajtime lidhur me veprimin e Pejgamberit (s.a.v.s.) për dy namazet në Muzdelife: a i fali ato bashkë apo bëri ndonjë punë mes tyre? Lidhur me këtë është transmetuar ajo që kemi përmendur në hadithin e Ibn Omerit dhe Usames (r.a.).
Gjithashtu pati mospajtime se si i fali ato? Disa thanë: me një ezan dhe një ikamet. Disa të tjerë thanë: me një ezan dhe dy ikamete. E disa të tjerë thanë: me një ikamet pa ezan.
Kur pati mospajtime për këtë siç e përmendëm, dhe duke qenë se dy namazet bashkohen në Muzdelife, që janë Magribi dhe Isha, ashtu siç bashkohen dy namazet në Arafat, që janë Dhuhri dhe Asri, ky bashkim në këto dy vende nuk bëhet përveçse për atë që është në ihram për haxh, dhe nuk bëhet për atë që është hallall (jo në ihram) e as për atë që bën umre e nuk është haxhi. Namazet në Arafat faleshin njëri pas tjetrit, pa bërë asnjë punë mes tyre, dhe për to thirrej një ezan dhe dy ikamete ⁽⁵³⁰⁾ ashtu siç veprohet në Arafat njësoj.
Ky është mendimi (analogjia) në këtë kapitull, dhe kjo bie ndesh me mendimin e Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.a.), sepse ata mendojnë për bashkimin e dy namazeve në Arafat ashtu siç përmendëm, ndërsa për bashkimin e dy namazeve në Muzdelife mendojnë se bëhet me një ezan dhe një ikamet, duke u argumentuar me atë që transmetohet nga Ibn Omeri (r.a.).
Sufjan eth-Thevriu mendonte se ato duhen falur me një ikamet pa ezan, sipas asaj që kemi transmetuar nga Ibn Omeri (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.). Ajo që kemi transmetuar nga Xhabiri për këtë është më e dashur për ne, për shkak të asaj që dëshmon analogjia (el-nadhar) për të.
Pastaj gjetëm pas kësaj se hadithi i Ibn Omerit (r.a.) i kthehet kuptimit të hadithit të Xhabirit (r.a.).

٣٧٠٧ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، قال: أخبرني مالك، عن موسى بن عقبة، عن كريب مولى عبد الله بن عباس، عن أسامة بن زيد، أنه سمعه يقول: دفع رسول الله ﷺ من عرفة حتى إذا كان بالشعب، نزل فبال، ثم توضأ، فلم يسبغ الوضوء، فقلت له الصلاة، فقال الصلاة أمامك. فركب حتى جاء المزدلفة، فنزل فتوضأ فأسبغ الوضوء، ثم أقيمت الصلاة فصلى المغرب، ثم أناخ كل إنسان بعيره في منزله، ثم أقيمت العشاء، فصلاها، ولم يصل بينهما شيئا ⁽⁵²⁹⁾.
فقد اختلف عن النبي ﷺ في الصلاتين بمزدلفة، هل صلاهما معا أو عمل بينهما عملا؟ فروي في ذلك ما قد ذكرنا في حديث ابن عمر وأسامة ﵃.
واختلف عنه كيف صلاهما؟ فقال بعضهم: بأذان وإقامة، وقال بعضهم: بأذان وإقامتين. وقال بعضهم: بإقامة واحدة ليس معهما أذان.
فلما اختلفوا في ذلك على ما ذكرنا، وكانت الصلاتان يجمع بينهما بمزدلفة، وهما المغرب والعشاء، كما تجمع بين الصلاتين بعرفة، وهما الظهر والعصر، فكان هذا الجمع في هذين الموطنين جميعا لا يكون إلا لمحرم في حرمة الحج، ولا يكون الحلال ولا لمعتمر غير حاج، وكانت الصلاتان بعرفة تصلى إحداهما في إثر صاحبتها، ولا يعمل بينهما عمل، وكانتا يؤذن لهما أذان واحدا ويقام لهما إقامتان ⁽⁵³⁰⁾ كما يفعل بعرفة سواء.
هذا هو النظر في هذا الباب وهو خلاف قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد ﵃ وذلك أنهم يذهبون في الجمع بين الصلاتين بعرفة إلى ما ذكرنا، ويذهبون في الجمع بين الصلاتين بمزدلفة إلى أن يجعلوا ذلك بأذان وإقامة واحدة، ويحتجون في ذلك بما روي عن ابن عمر ﵄.
وكان سفيان الثوري يذهب في ذلك إلى أن يصليهما بإقامة واحدة لا أذان معهما، على ما روينا عن ابن عمر ﵄، عن النبي ﷺ والذي رويناه عن جابر من هذا أحب إلينا لما شهد له من النظر.
ثم وجدنا بعد ذلك حديث ابن عمر ﵄ قد عاد إلى معنى حديث جابر ﵁.

#3708

3708
- Dhe këtë na e treguan Harun bin Kamil dhe Fehd, të cilët thanë: Na tregoi Abdullah bin Salih,
i cili tha: Më tregoi Lejthi, i cili tha: Më tregoi Abdurrahman bin Halid bin Musafir, nga Ibn Shihabi,
nga Salim bin Abdullahu, se Abdullah bin Umeri (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i bashkoi namazin e akshamit
dhe të jacisë në Xhem', që është Muzdelifeja. Ai e fali akshamin tri (reqate), pastaj dha selam, pastaj thirri ikametin për jacinë
dhe e fali atë dy (reqate), pastaj dha selam. Nuk pati mes tyre ndonjë namaz nafile (subhah) ⁽⁵³¹⁾.
Kjo tregon se ai i fali ato me dy ikamete. Ndërsa kemi gjetur nga vetë Ibn Umeri (r.a.), në atë që nuk e ka ngritur deri te Pejgamberi (s.a.v.s.), se ai ka thirrur ezanin për to.

٣٧٠٨ - وذلك أن هارون بن كامل وفهدا، حدثانا قالا: حدثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث، قال: حدثني عبد الرحمن بن خالد بن مسافر، عن ابن شهاب، عن سالم بن عبد الله أن عبد الله بن عمر ﵄ قال: جمع رسول الله ﷺ بين المغرب والعشاء بجمع، وهي المزدلفة صلى المغرب ثلاثا، ثم سلم، ثم أقام العشاء فصلاها ركعتين، ثم سلم ليس بينهما سبحة ⁽⁵³¹⁾.
فهذا يخبر أنه صلاهما بإقامتين. وقد وجدنا عن ابن عمر ﵄ نفسه مما لم يرفعه إلى النبي ﷺ أنه أذن لهما.

#3709

3709 - Na ka treguar Jusuf bin Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Ibrahimi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ebu Bishri, nga Sa'id bin Xhubejri, nga Ibn Umari (r.anhuma): Se ai i ka bashkuar namazin e akshamit dhe të jacisë në Muzdelife (Xhem') me një ezan dhe një ikamet, dhe nuk ka falur asgjë mes tyre ⁽⁵³²⁾.

Ishte e pamundur që ai të përfshinte një ezan në këtë, përveçse nëse e kishte mësuar atë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Ajo që kemi transmetuar nga Xhabiri (r.a.) lidhur me këtë është më e dashur për ne, për shkak të argumentimit (nazar) që e mbështet atë.

٣٧٠٩ - ما حدثنا يوسف بن يزيد، قال: ثنا حجاج بن إبراهيم، قال: ثنا هشيم قال: أنا أبو بشر، عن سعيد بن جبير، عن ابن عمر ﵄: أنه جمع بين المغرب والعشاء بجمع بأذان وإقامة، ولم يجعل بينهما شيئا" ⁽⁵³²⁾.
فكان محالا أن يكون أدخل في ذلك أذانا إلا وقد علمه من رسول الله ﷺ والذي رويناه عن جابر ﵁ من هذا أحب إلينا، لما شهد له من النظر.

CHAPTER

٢١ - باب: وقت رمى جمرة العقبة للضعفاء الذين يرخص لهم في ترك الوقوف بالمزدلفة

21 - Kapitulli: Koha e gjuajtjes së Xhemratul Akabes për të dobëtit që u lejohet lënia e qëndrimit në Muzdelife

21. 21 - Chapter: The Time for Pelting Jamrat al-Aqaba for the Weak who are Permitted to Skip Standing at Muzdalifah

#3710

3710 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir (h)

dhe na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, nga Ibn Ebi Dhibi, nga Shube, i çliruari i Ibn Abbasit, nga Ibn Abbasi: i cili ka thënë: Isha në mesin e atyre që i dërgoi Pejgamberi (s.a.v.s.) në ditën e kurbanit, kështu që e hodhëm guralecin në Xhemre me agimin ⁽⁵³³⁾.

٣٧١٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر (ح)
وحدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، عن ابن أبي ذئب، عن شعبة مولى ابن عباس، عن ابن عباس: قال: كنت فيمن بعث به النبي ﷺ يوم النحر، فرمينا الجمرة مع الفجر ⁽⁵³³⁾.

#3711

3711
- Na ka treguar Ali bin Ma'bed, ka thënë: Na ka treguar Hallad bin Jahja, ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Abdilmelik bin Ebi es-Safira, nga Ataiu, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Abbasi (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka thënë Abbasit natën e Muzdelifes: "Shko me të dobëtit tanë dhe gratë tona, që ta falin sabahun në Mina dhe ta gjuajnë Xhemretul Akaben para se t'i zërë dyndja e njerëzve" ⁽⁵³⁴⁾.
Ka thënë: Ataiu e bënte këtë pasi u plak dhe u dobësua.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁵³⁵⁾ kanë shkuar drejt mendimit se të dobëtit mund ta gjuajnë Xhemretul Akaben pas lindjes së agimit, dhe kanë argumentuar për këtë me këtë hadith.
Të tjerë ⁽⁵³⁶⁾ i kanë kundërshtuar ata dhe kanë thënë: Nuk u takon atyre ta gjuajnë atë derisa të lindë dielli; nëse e gjuajnë para kësaj, u mjafton, por kanë vepruar gabim.
Dhe kanë thënë: Ibn Abbasi (r.a.) nuk ka përmendur në hadithin e Shubes, meulait të tij, se ata e kanë gjuajtur xhemren në kohën e lindjes së agimit me urdhrin e Pejgamberit (s.a.v.s.) për këtë.
Mund të jetë që ata e kanë bërë këtë duke menduar se ajo është koha e gjuajtjes, ndërsa koha e saj në realitet është ndryshe.
Sa i përket asaj që ka transmetuar Ataiu prej tij, ai nuk ka përmendur në të kohën e gjuajtjes së Xhemretul Akabes, nëse ishte pas lindjes së diellit apo para kësaj? Dhe ithtarët e mendimit të parë kanë argumentuar gjithashtu për thënien e tyre.

٣٧١١ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا خلاد بن يحيى، قال: ثنا إسماعيل بن عبد الملك بن أبي الصفيراء، عن عطاء، قال: أخبرني ابن عباس ﵄، أن رسول الله ﷺ قال للعباس ليلة المزدلفة: "اذهب بضعفائنا ونسائنا فليصلوا الصبح بمنى، وليرموا جمرة العقبة قبل أن تصيبهم دفعة الناس" ⁽⁵³⁴⁾.
قال: فكان عطاء يفعله بعدما كبر وضعف.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁵³⁵⁾ إلى أن للضعفة أن يرموا جمرة العقبة بعد طلوع الفجر، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵³⁶⁾ فقالوا: لا ينبغي لهم أن يرموها حتى تطلع الشمس، فإن رموها قبل ذلك أجزأتهم وقد أساءوا.
وقالوا: لم يذكر ابن عباس ﵄ في حديث شعبة مولاه أنهم رموا الجمرة عند طلوع الفجر بأمر النبي ﷺ إياهم بذلك.
وقد يجوز أن يكونوا فعلوا ذلك بالتوهم منهم أنه وقت الرمي لها، ووقته في الحقيقة غير ذلك.
وأما ما رواه عطاء عنه، فإنه لم يكن يذكر فيه وقت رمي جمرة العقبة، هل هو بعد طلوع الشمس أو قبل ذلك؟ واحتج أهل المقالة الأولى لقولهم أيضا.

#3712

3712 - Sipas asaj që na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, se Abdullah bin Umeri (r.a.) i dërgonte përpara të dobëtit e familjes së tij, kështu që ata qëndronin te El-Meshar el-Haram dhe në Muzdelife gjatë natës, e përmendnin Allahun (xh.sh.) aq sa dëshironin, pastaj niseshin para se të qëndronte imami dhe para se ai të nisej. Disa prej tyre arrinin në Mina për namazin e sabahut, ndërsa disa të tjerë arrinin pas kësaj, e kur
arrinin, e gjuanin xhemren. Ibn Umeri (r.a.) thoshte: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka lejuar ata" ⁽⁵³⁷⁾.
Dhe argumenti kundër tyre për ithtarët e mendimit tjetër ishte se në këtë hadith nga Ibn Umeri (r.a.) nuk përmendet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u ka dhënë leje atyre për gjuajtjen e Xhemretul Akabes në atë kohë.
Mund të jetë që ajo leje që ai u kishte dhënë atyre ishte nisja nga Muzdelifeja gjatë natës në veçanti. Ata gjithashtu argumentuan për këtë me atë që

٣٧١٢ - بما حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن سالم، أن عبد الله بن عمر ﵄ كان يقدم ضَعَفة أهله، فيقفون عند المشعر الحرام والمزدلفة بليل، فيذكرون الله ﷿ ما بدا لهم، ثم يدفعون قبل أن يقف الإمام وقبل أن يدفع. فمنهم من يقدم منى لصلاة الفجر، ومنهم من يقدم بعد ذلك، فإذا
قدموا رموا الجمرة. وكان ابن عمر ﵁ يقول: رخص لأولئك رسول الله ﷺ ⁽⁵³⁷⁾.
وكان من الحجة عليهم لأهل المقالة الأخرى، أنه لم يذكر في هذا الحديث عن ابن عمر ﵄ أن رسول الله ﷺ رخص لهم في رمي جمرة العقبة حينئذ.
وقد يجوز أن تكون تلك الرخصة التي كان رخصها لهم هي الدفع من مزدلفة بليل خاصة. واحتجوا أيضا في ذلك بما

#3713

3713
- Na ka treguar Rebi el-Muedhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Salim, nga Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Abdullah, skllavi i liruar i Esmasë, nga Esma bint Ebi Bekër (r.a.), se ajo ka thënë: "O biri im, a ka perënduar hëna në natën e Xhem-it (Muzdelifes)?" Ajo po falej dhe kishte zbritur në Muzdelife. Ai tha: Thashë: "Jo." Ajo u fal edhe një kohë, pastaj tha: "O biri im, a ka perënduar hëna?" Dhe ajo tashmë kishte perënduar. Thashë: "Po." Ajo tha: "Atëherë nisuni." U nisëm dhe vazhduam me të derisa ajo hodhi guralecët te Xhemreja, pastaj u kthye dhe e fali sabahun në vendqëndrimin e saj. Unë i thashë asaj: "O zonja ime, na ke nxituar shumë (në errësirë)." Ajo tha: "Jo, o biri im, vërtet Pejgamberi (s.a.v.s.) i ka lejuar gratë udhëtare ⁽⁵³⁸⁾.
Mund të jetë që ai ka pasur për qëllim nxitimin (në errësirë) gjatë nisjes nga Muzdelifja, dhe mund të jetë që ka pasur për qëllim nxitimin gjatë hedhjes së guralecëve. Ajo e njoftoi atë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u ka dhënë leje atyre për nxitim (në errësirë) kur ai e pyeti për këtë.
Dhe kjo ishte një argument për ata që mendojnë se koha e hedhjes së guralecëve për ta është pas lindjes së diellit.

٣٧١٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا سعيد بن سالم، عن ابن جريج قال: أخبرني عبد الله مولى أسماء، عن أسماء بنت أبي بكر ﵂ أنها قالت: أي بني، هل غاب القمر ليلة الجمع؟، وهي تصلي، ونزلت عند المزدلفة، قال: قلت لا فصلت ساعة، ثم قالت: أي بني هل غاب القمر وقد غاب؟، فقلت نعم. قالت: فارتحلوا إذًا، فارتحلنا ثم مضينا بها حتى رمت الجمرة، ثم رجعت فصلت الصبح في منزلها، فقلت لها: أي هنتاه لقد غلستنا قالت: كلا يا بني، إن النبي ﷺ أذن للظعن ⁽⁵³⁸⁾.
فقد يحتمل أن يكون أراد بالتغليس في الدفع من مزدلفة، ويجوز أن يكون أراد بالتغليس في الرمي، فأخبرته أن نبي الله ﷺ أذن لهم في التغليس لما سألها عن التغليس به من ذلك.
وكان من الحجة للذين ذهبوا إلى أن وقت رميهم بعد طلوع الشمس

#3714

3714 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddemi, i cili ka thënë: Na ka treguar Fudejl bin Sulejmani, i cili ka thënë: Më ka treguar Musa bin Ukbe, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Kurejbi, nga Ibn Abbasi (r.anhuma), se Pejgamberi (s.a.v.s.) i urdhëronte gratë e tij dhe njerëzit e tij të dobët ⁽⁵³⁹⁾ në mëngjesin e Muzdelifes (Xhem') që të niseshin me agimin e parë në errësirë, por të mos e gjuanin xhemren (gurët) derisa të gdhihej ⁽⁵⁴⁰⁾.
Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i urdhëroi ata të niseshin me agimin e parë dhe të mos gjuanin derisa të gdhihej. Kjo tregon se koha në të cilën ai i urdhëroi ata të gjuanin nuk fillon me lindjen e agimit, por fillon me dritën e mëngjesit (isbah) që vjen pas tij.

٣٧١٤ - ما حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا فضيل بن سليمان، قال: حدثني موسى بن عقبة قال: أنا كريب، عن ابن عباس ﵄، أن النبي ﷺ كان يأمر نساءه وثقله ⁽⁵³⁹⁾ صبيحة جمع أن يفيضوا مع أول الفجر بسواد، ولا يرموا الجمرة إلا مصبحين ⁽⁵⁴⁰⁾.
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ أمرهم بالإفاضة مع أول الفجر وأن لا يرموا حتى يصبحوا. فدل ذلك على أن الوقت الذي أمرهم بالرمي فيه، ليس أوله طلوع الفجر، ولكن أوله الإصباح الذي بعد ذلك.

#3715

3715 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, ka thënë: Na ka treguar Hamadi, ka thënë: Na ka njoftuar El-Haxhaxhi, nga El-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi (r.anhuma) se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e dërgoi atë me të dobëtit dhe tha: "Mos i gjuani guralecët derisa të gdhiheni" ⁽⁵⁴¹⁾.
U mor parasysh se ky gdhirje mund të jetë lindja e diellit, dhe u mor parasysh se mund të jetë para kësaj, kështu që ne e shqyrtuam këtë.

٣٧١٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا الحجاج، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس ﵄ أن رسول الله ﷺ بعثه في الثقل وقال: "لا ترموا الجمار حتى تصبحوا" ⁽⁵⁴¹⁾.
فاحتمل أن يكون ذلك الإصباح هو طلوع الشمس، واحتمل أن يكون قبل ذلك، فنظرنا في ذلك.

#3716

3716 - Ibn Ebi Davudi na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Abdullah bin Junus, ka thënë:
Na ka treguar Ebu Bekr bin Ajjash, nga el-A'meshi, nga el-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u tha Beni Hashimëve: "O bijtë e vëllait tim, nxitoni para se të bëhet rrëmujë nga njerëzit dhe mos e gjuani xhemren derisa të lindë dielli." ⁽⁵⁴²⁾.

٣٧١٦ - فإذا ابن أبي داود قد حدثنا، قال: ثنا أحمد بن عبد الله بن يونس، قال: ثنا أبو بكر بن عياش، عن الأعمش، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ لبني هاشم: "يا بني أخي تعجلوا قبل زحام الناس، ولا ترموا الجمرة حتى تطلع الشمس" ⁽⁵⁴²⁾.

#3717

3717 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mes'udi,
nga El-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i dërgoi përpara të dobëtit e familjes së tij natën e
Muzdelifes (Xhem'). Ai tha: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) erdhi te njëri prej tyre, e preku në kofshë dhe i tha: "Mos e gjuani Xhemretul-
Akaben derisa të lindë dielli." ⁽⁵⁴³⁾.

٣٧١٧ - حدثنا سليمان بن شعيب، قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا المسعودي، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس قال: قدم رسول الله ﷺ ضَعَفَة أهله ليلة جمع. قال: فأتى رسول الله ﷺ إنسانا منهم، فحرك فخذه وقال: "لا ترمين جمرة العقبة حتى تطلع الشمس" ⁽⁵⁴³⁾.

#3718

3718 - Na ka treguar Muhammed bin Amër bin Junus, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, (h)
dhe na ka treguar Ibn Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhammed bin Kethir, (h)
dhe na ka treguar Husejn bin Nasr, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajm, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Seleme bin Kuhejl, nga El-Hasen el-Arabi, nga Ibn Abbasi (r.a.), i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na dërgoi ne, djemtë e vegjël të Beni Abdylmutalibit, nga Muzdelifeja (Xhem') gjatë natës, dhe filloi të na i rrihte kofshët tona e të thoshte: "O bijtë e mi, mos e gjuani Xhemretul Akaben derisa të lindë dielli" ⁽⁵⁴⁴⁾.

٣٧١٨ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس، قال: ثنا يحيى بن عيسى، (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا محمد بن كثير، (ح)
وحدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا أبو نعيم، قالوا: حدثنا سفيان، عن سلمة بن كهيل، عن الحسن العربي، عن ابن عباس ﵄ قال قدمنا رسول الله ﷺ أغيلمة بني عبد المطلب من جمع بليل، فجعل يلطخ أفخاذنا ويقول: أي بني لا ترموا جمرة العقبة حتى تطلع الشمس ⁽⁵⁴⁴⁾.

#3719

3719
- Na ka treguar Fehd-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Imran ibn Ebi Lejla, i cili ka thënë:
Më ka treguar babai im, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Ebi Lejla, nga el-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të njëjtën si ai,
përveçse ai ka thënë: "Ai e kapte për krahu secilin prej nesh" ⁽⁵⁴⁵⁾.

٣٧١٩ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن عمران ابن أبي ليلى، قال حدثني أبي قال: حدثني ابن أبي ليلى عن الحكم، عن مقسم عن ابن عباس عن رسول الله ﷺ … مثله، غير أنه قال: فكان يأخذ بعضد كل إنسان منا ⁽⁵⁴⁵⁾.

#3720

3720 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Sufjani, nga Seleme bin Kuhejli, nga El-Hasen el-Arabi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: U nisëm nga Xhemi (Muzdelifeja), dhe kur arritëm në Mina, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Mos e gjuani Xhemretul-Akaben derisa të lindë dielli" ⁽⁵⁴⁶⁾.
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua sqaroi atyre në këtë hadith kohën e mëngjesit në të cilën i urdhëroi ata për gjuajtje, në hadithin që është në kapitullin para këtij, dhe se ajo është pas lindjes së diellit.\nKy hadith është më parësor sesa hadithi i Shubes, rob i liruar i Ibn Abbasit (r.anhuma); sepse kjo është transmetuar në mënyrë të vazhdueshme (teuatur) nga Ibn Abbasi (r.anhuma) lidhur me urdhrin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) drejtuar atyre, ashtu siç e përmendëm.\nDhe sepse nisja nga Muzdelifeja u është lejuar të dobëtëve gjatë natës, që të mos i godasë turma e njerëzve në kohën e nisjes së tyre, kështu që kur ata arrijnë në "Mina", u mundësohet gjuajtja e Xhemretul-Akabes pas lindjes së diellit para ardhjes së njerëzve, gjë që nuk u mundësohet të tjerëve përveç të dobëtëve kur ata vijnë, sepse ata që nuk janë të dobët vijnë në kohën kur nisen, dhe kjo është para lindjes së diellit. Kështu i ka urdhëruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).

٣٧٢٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن سفيان، عن سلمة بن كهيل، عن الحسن العربي، عن ابن عباس قال: أفضنا من جمع، فلما أن صرنا بمنى، قال رسول الله ﷺ: "لا ترموا جمرة العقبة حتى تطلع الشمس" ⁽⁵⁴⁶⁾.
فبين رسول الله ﷺ لهم في هذا الحديث وقت الإصباح الذي أمرهم بالرمي فيه، في الحديث الذي في الفصل الذي قبل هذا، وأنَّه بعد طلوع الشمس.
فهذا الحديث هو أولى من حديث شعبة مولى ابن عباس ﵄؛ لأن هذا قد تواتر عن ابن عباس ﵄ بأمر رسول الله ﷺ إياهم على ما ذكرنا.
ولأن الإفاضة من مزدلفة إنما رخص للضعفاء فيها ليلا، لئلا تصيبهم حطمة الناس في وقت إفاضتهم، فإذا صاروا إلى "منى" أمكنهم من رمي جمرة العقبة بعد طلوع الشمس قبل مجيء الناس ما يمكن غير الضعفاء إذا جاءوا لأن غير الضعفاء إنما يأتونهم في وقت ما يفيضون، وذلك قبل طلوع الشمس، هكذا أمرهم رسول الله ﷺ.

#3721

3721 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ebu Is'haku, (h)
dhe na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Sufjani, nga Ebu Is'haku, nga Amr bin Mejmuni, i cili ka thënë: Ishim duke qëndruar me Omerin (r.a.) në Xhem', dhe ai tha: "Vërtet, njerëzit e xhahilijetit
nuk niseshin derisa të lindte dielli, dhe thoshin: 'Shkëlqe, o Thebir', por i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) veproi ndryshe nga ata dhe u nis para lindjes së diellit" ⁽⁵⁴⁷⁾.

٣٧٢١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن أبي إسحاق، (ح)
وحدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو عاصم، عن سفيان، عن أبي إسحاق، عن عمرو بن ميمون قال: كنا وقوفا مع عمر ﵁ بجمع، فقال: "إن أهل الجاهلية
كانوا لا يفيضون حتى تطلع الشمس، ويقولون: أشرق ثبير وإن رسول الله ﷺ خالفهم، فأفاض قبل طلوع الشمس" ⁽⁵⁴⁷⁾.

#3722

3722 - Na ka treguar Rebi el-Muadhin, ka thënë: Na ka treguar Esedi (h)
dhe na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Israili, nga Ebu Is'haku, nga Amr bin Mejmuni, ka thënë: Ishim duke qëndruar me Omerin (r.a.) në Xhem' (Muzdelife), dhe ai tha: "Njerëzit e xhahilijetit nuk niseshin (nga Muzdelifa) derisa të lindte dielli, dhe thoshin: 'Shkëlqe, o Thebir, që të nxisim (deveve tona)', por i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) veproi ndryshe nga ata dhe u nis para lindjes së diellit, aq sa zgjat namazi i udhëtarit, namazi i sabahut" ⁽⁵⁴⁸⁾.
Meqenëse ata që nuk ishin të dobët niseshin nga Muzdelifa para lindjes së diellit me këtë kohë të shkurtër, kjo u mundësonte të dobëtëve që kishin shkuar para tyre në "Mina" të gjuanin guralecët pas lindjes së diellit para se të tjerët të vinin tek ata. Prandaj, lehtësimi për të dobëtit që të gjuanin para lindjes së diellit nuk kishte kuptim;
sepse lehtësimi bëhet vetëm në raste të tilla domosdoshmërie, ndërsa këtu nuk ka domosdoshmëri. Kështu vërtetohet ajo që përmendëm nga hadithi i Ibn Abbasit, të cilin e kemi transmetuar lidhur me shtyrjen e gjuajtjes së Xhemretul Akabes deri në lindjen e diellit, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٧٢٢ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قالا: ثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن عمرو بن ميمون، قال: كنا وقوفا مع عمر ﵁ بجمع، فقال: إن أهل الجاهلية كانوا لا يفيضون حتى تطلع الشمس، ويقولون: أشرق ثبير كيما نغير، وأن رسول الله ﷺ خالفهم فأفاض قبل طلوع الشمس بقدر صلاة المسافر صلاة الصبح" ⁽⁵⁴⁸⁾.
فلما كان غير الضعفاء إنما يفيضون من مزدلفة قبل طلوع الشمس بهذه المدة اليسيرة أمكن الضعفاء الذين قد تقدموهم إلى "منى" أن يرموا الجمرة بعد طلوع الشمس قبل مجيء الآخرين إليهم، فلم يكن للرخصة للضعفاء أن يرموا قبل طلوع الشمس
معنى؛ لأن الرخصة إنما تكون في مثل هذه الضرورة، وهذا لا ضرورة فيه. فثبت بذلك ما ذكرنا من حديث ابن عباس الذي رويناه في تأخير رمي جمرة العقبة إلى طلوع الشمس، وهو قول أبي حنيفة وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٢٢ - باب: رمي جمرة العقبة ليلة النحر قبل طلوع الفجر (^١)

22 - Kapitulli: Gjuajtja e Xhemratul Akabes në natën e kurbanit para agimit

22. 22 - Chapter: Pelting Jamrat al-Aqaba on the Night of Sacrifice before Dawn

#3723

3723
- Na ka treguar Ahmed bin Davudi, ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Muhammed et-Tejmi, ka thënë: Na ka njoftuar Hammad
bin Seleme, nga Hisham bin Urve, nga Urve, se dita e Umm Selemes qëlloi në Ditën e Kurbanit,
kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi atë natën e Muzdalifes (Xhem'it) që të bënte Ifaden, kështu që ajo hodhi guralecët në Xhemratul Akabe dhe e fali sabahun në Mekë ⁽⁵⁴⁹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁵⁵⁰⁾
shkuan drejt mendimit se hedhja e guralecëve në Xhemratul Akabe natën e Kurbanit para agimit është e lejuar. Ata argumentuan për këtë me këtë
hadith. Ata thanë: Nuk ka mundësi që ajo ta ketë falur sabahun në Mekë, përveçse nëse hedhja e guralecëve në
Xhemratul Akabe ka qenë natën e Kurbanit para agimit, për shkak të largësisë midis dy vendeve.
Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽⁵⁵¹⁾
dhe thanë: Nuk i lejohet askujt t'i hedhë ato para agimit, dhe kushdo që i hedh para
agimit, ai është në gjendjen e atij që nuk i ka hedhur, dhe ai duhet ta përsërisë hedhjen në kohën e hedhjes, e nëse nuk
e bën këtë, ai detyrohet me kurban (dem). Argumenti i tyre për këtë ishte se ky hadith është transmetuar në mënyra të ndryshme
nga Hisham bin Urve; është transmetuar prej tij ashtu siç e përmendëm, dhe është transmetuar prej tij ndryshe nga kjo.

٣٧٢٣ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا عبيد الله بن محمد التيمي قال: أنا حماد بن سلمة، عن هشام بن عروة، عن عروة، أن يوم أم سلمة دار إلى يوم النحر، فأمرها رسول الله ﷺ ليلة جمع أن تفيض، فرمت جمرة العقبة، وصلت الفجر بمكة ⁽⁵⁴⁹⁾.
قال أبو جعفر فذهب قوم ⁽⁵⁵⁰⁾ إلى أن رمي جمرة العقبة ليلة النحر قبل طلوع جائز. واحتجوا في ذلك بهذا الحديث. وقالوا: لا يجوز أن تكون صلت الصبح بمكة إلا وقد كان رميها جمرة العقبة ليلة النحر قبل طلوع الفجر لبعد ما بين الموضعين.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵⁵¹⁾ فقالوا: لا يجوز لأحد أن يرميها قبل طلوع الفجر، ومن رماها قبل طلوع الفجر، فهو في حكم مَنْ لم يرم، وعليه أن يعيد الرمي في وقت الرمي، فإن لم يفعل، كان عليه لذلك دمٌ. وكان من الحجة لهم في ذلك أن هذا الحديث قد اختلف فيه عن هشام بن عروة، فروي عنه على ما ذكرنا، وروي عنه على خلاف ذلك

#3724

3724
- Na ka treguar Rebi el-Muadhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Hazimi, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Zejneb bint Ebi Seleme, nga Umm Seleme, e cila ka thënë: I dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi atë në ditën e kurbanit që të falte me të namazin e sabahut në Mekë ⁽⁵⁵²⁾.

Në këtë hadith thuhet se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi atë me atë që e urdhëroi në ditën e kurbanit, kështu që kjo i referohet namazit të sabahut në ditën pas ditës së kurbanit. Kjo është në kundërshtim me hadithin e parë. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu i nxitoi (për t'u nisur) nga Muzdelifeja gratë e tij të tjera përveç Umm Selemes (r.a.), dhe ata shkuan në Mina ku falën namazin e sabahut dhe nuk u drejtuan në atë kohë për në Mekë. Prej asaj që është transmetuar lidhur me këtë është ajo që...

٣٧٢٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا محمد بن خازم، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن زينب بنت أبي سلمة، عن أم سلمة قالت: أمرها رسول الله ﷺ يوم النحر أن توافي معه صلاة الصبح بمكة ⁽⁵⁵²⁾.
ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ أمرها بما أمرها به من هذا، يوم النحر فذلك على صلاة الصبح في اليوم الذي بعد يوم النحر، وهذا خلاف الحديث الأول، وقد عجل رسول الله ﷺ أيضا من جمع أزواجه غير أم سلمة ﵂، وكان مضيهم إلى منى وبها صلوا صلاة الصبح، ولم يتوجهوا حينئذ إلى مكة. فمما روي في ذلك ما

#3725

3725 - Na ka treguar Ahmed bin Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jakub bin Humajdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Muhamedi, nga Ubejdullah bin Umeri, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aishja:
Se Sevde bint
Zem'ah i kërkoi leje të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) që të falte namazin e sabahut në Mina në ditën e kurbanit, dhe ai i dha leje asaj. Ajo ishte një grua e rëndë (e ngadaltë), andaj unë dëshirova që t'i kisha kërkuar leje ashtu siç i kërkoi ajo ⁽⁵⁵³⁾.

٣٧٢٥ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا يعقوب بن حميد، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، عن عبيد الله بن عمر، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة: أن سودة بنت
زمعة استأذنت رسول الله ﷺ أن تصلي يوم النحر الصبح بمنى، فأذن لها، وكانت المرأة، ثبطة، فوددت إني استأذنته كما استأذنته ⁽⁵⁵³⁾.

#3726

3726 - Na ka treguar Rabi' el-Muadhdhin, ka thënë: Na ka treguar Esed, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amr bin Dinar, nga Salim bin Shevval, se ai e ka dëgjuar Umm Habibeh (r.a.) duke thënë: "Ne niseshim në errësirë (teglis) në kohën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) nga Muzdelifeja për në Mina ⁽⁵⁵⁴⁾.
Në këtë ka argument se ata niseshin pas lindjes së agimit, dhe kjo është më larg për ta sesa ajo që është në hadithin e parë. Ne kemi përmendur në kapitullin para këtij kapitulli, në hadithin e Esmasë, se ajo hodhi (gurët), pastaj u kthye në vendqëndrimin e saj dhe fali sabahun. Unë i thashë asaj: "Kemi dalë në errësirë (teglis) ⁽⁵⁵⁵⁾." Ajo tha: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u dha lehtësim grave (udhëtareve)." Kështu, ajo njoftoi se lehtësimi që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dha për gratë në këtë çështje është: nisja nga Muzdelifeja në kohën kur ato arrijnë në "Mina" në gjendjen kur ato mund të falin namazin e sabahut.
Kur hadithi i Hisham bin Urves ishte i paqëndrueshëm (i lëkundur) sipas asaj që përmendëm, veprimi sipas asaj që transmetoi Hammad bin Seleme nuk ishte më parësor sesa ajo që transmetoi Muhamed bin Khazim.
Hammad bin Seleme ka përmendur në hadithin e tij se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e nxitoi Umm Selemen për atje ku e nxitoi vetëm sepse ishte dita e saj, domethënë që të ishte me të në atë ditë të saj ashtu siç qëndron burri me gruan e tij. Ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në ditën e Kurban Bajramit nuk u largua nga Mina dhe nuk e kreu tavafin e vizitës (tavaf el-zijareh) deri natën."

٣٧٢٦ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن سالم بن شوال، أنه سمع أم حبيبة ﵂، تقول: كنا نغلس على عهد رسول الله ﷺ من المزدلفة إلى منى ⁽⁵⁵⁴⁾.
ففي هذا أنهم كانوا يفيضون بعد طلوع الفجر، فهذا أبعد لهم مما في الحديث الأول وقد ذكرنا في الباب الذي قبل هذا الباب في حديث أسماء أنها رمت، ثم رجعت إلى منزلها، فصلت الفجر، فقلت لها لقد غلسنا ⁽⁵⁵⁵⁾ فقالت رخص رسول الله ﷺ للظعن. فأخبرت أن ما قد كان رخص رسول الله ﷺ في ذلك للظعن هو: الإفاضة من المزدلفة في وقت ما يصيرون إلى "منى" في حال ما لهم أن يصلوا صلاة الصبح.
ولما اضطرب حديث هشام بن عروة على ما ذكرنا لم يكن العمل بما رواه حماد بن سلمة أولى مما رواه محمد بن خازم.
وقد ذكر حماد بن سلمة في حديثه أن رسول الله ﷺ إنما أراد بتعجيله أم سلمة إلى حيث عجلها لأنَّه يومها أي ليصيب منها في يومها ذلك ما يصيب الرجل من أهله ورسول الله ﷺ في يوم النحر، فلم يبرح منى، ولم يطف طواف الزيارة إلى الليل.

#3727

3727 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Seid el-Kattani, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevriu, i cili ka thënë: Më ka treguar Muhamed bin Tariku, nga Tavusi dhe Ebu ez-Zubejri, nga Aisha dhe Ibn Abbasi (r.anhuma), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka shtyrë tavafin e vizitës deri natën ⁽⁵⁵⁶⁾.

٣٧٢٧ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا يحيى بن سعيد القطان، قال: ثنا سفيان الثوري، قال: حدثني محمد بن طارق، عن طاوس، وأبي الزبير، عن عائشة، وابن عباس ﵃، أن رسول الله ﷺ أخر طواف الزيارة إلى الليل ⁽⁵⁵⁶⁾.

#3728

3728 - Na ka treguar Fehd bin Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Humejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Halid el-Ahmeri, nga Muhamed bin Is'haku, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisheja, se ajo ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e kreu tavafin e ifadhës në fund të ditës së tij ⁽⁵⁵⁷⁾.

Pasi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk e kreu tavafin e zijaretit në ditën e kurbanit deri në natë, ishte e pamundur që ai të kishte nevojë për praninë e Ummu Selemes (r.a.) në Mekë para kësaj, sepse ai e dëshironte atë pasi ishte dita e saj dhe për të përfituar prej saj atë që përfiton burri nga gruaja e tij, e kjo nuk i lejohej atij me të përveçse pas tavafit. Gjëja më e ngjashme sipas nesh - e Allahu e di më së miri - është që ai ta ketë urdhëruar atë që të arrijë namazin e sabahut në Mekë të nesërmen e ditës së kurbanit, në një kohë kur ai do të ishte i liruar (nga ihrami) në Mekë. Muslimanët e kanë mësuar kohën e gjuajtjes së Xhemretul Akabes në ditën e kurbanit përmes veprimit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.).

٣٧٢٨ - حدثنا فهد بن سليمان، قال: ثنا أحمد بن حميد، قال: ثنا أبو خالد الأحمر، عن محمد بن إسحاق، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة، أنها قالت: أفاض رسول الله ﷺ في آخر يومه ⁽⁵⁵⁷⁾.
فلما كان رسول الله ﷺ لم يطف طواف الزيارة يوم النحر إلى الليل، استحال أن يكون به إلى حضور أم سلمة ﵂ إلى مكة قبل ذلك حاجة لأنَّه إنما يريدها لأنَّه في يومها، وليصيب منها ما يصيب الرجل من أهله، وذلك لا يحل له منها إلا بعد الطواف. فأشبه الأشياء عندنا -والله أعلم-، أن يكون أمرها أن توافي صلاة الصبح بمكة في غد يوم النحر، في وقت يكون فيه حلالا بمكة، وقد علم المسلمون وقت رمي جمرة العقبة في يوم النحر بفعل رسول الله ﷺ.

#3729

3729 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Xhurejxhi, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabir bin Abdullahu (r.a.): Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e gjuajti Xhemretul Akaben në ditën e kurbanit në kohën e duhasë, ndërsa të tjerat pas zevalit ⁽⁵⁵⁸⁾.

٣٧٢٩ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني ابن جريج، عن أبي الزبير، عن جابر بن عبد الله ﵄: أن رسول الله ﷺ رمى جمرة العقبة يوم النحر ضحًى، وما سواها بعد الزوال ⁽⁵⁵⁸⁾.

#3730

3730 - Na ka treguar Ahmed b. Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman b. Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad b. Seleme, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁵⁵⁹⁾.

٣٧٣٠ - حدثنا أحمد بن داود: قال ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد بن سلمة، عن أبي الزبير، عن جابر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁵⁵⁹⁾.

#3731

3731 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Xhurejxhi, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁵⁶⁰⁾.
Muslimanët e mësuan me këtë se koha në të cilën i hodhi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) gurët (xhematet) është koha e tyre.
Ne deshëm të shohim nëse u është dhënë lehtësim të dobëtve për hedhjen para kësaj apo jo? E gjetëm atë (s.a.v.s.) t'u ketë paraprirë të dobëtve të Beni Hashimit kur i dërgoi ata në 'Mina' që të mos e gjuajnë xhematin (gurët) përveçse pas lindjes së diellit.
Me këtë mësuam se të dobëtve nuk u është dhënë lehtësim në këtë që të paraprijnë të tjerët që nuk janë të dobët, dhe se koha e hedhjes për të gjithë është një kohë e vetme, e ajo është pas lindjes së diellit. Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve (ethereve).
Ndërsa nga rruga e arsyes (analogjisë), ne kemi parë se ata kanë rënë dakord (ixhma) që hedhja e gurëve në Xhemratul Akabe për ditën e dytë pas ditës së kurbanit (nehr), nëse bëhet natën para lindjes së agimit, kjo nuk i mjafton derisa hedhja e tij të jetë në ditën e saj.
Arsyetimi mbi këtë është që kështu të jetë edhe në ditën e kurbanit; nuk lejohet të hidhet përveçse në ditën e saj, edhe nëse disa pjesë të ditës janë më të vlefshme se të tjerat, ashtu siç disa pjesë të ditës së dytë janë më të vlefshme për hedhje se të tjerat. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
Dhe kam gjetur në librin e Abdullah bin Suvejdit me shkrimin e tij nga el-Ethremi, nga ajo që...

٣٧٣١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: أنا ابن جريج، عن أبي الزبير، عن جابر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁵⁶⁰⁾.
فعلم المسلمون بذلك أن الوقت الذي رمى رسول الله ﷺ فيه الجمار هو وقتها.
فأردنا أن ننظر هل رخص للضعفة في الرمي قبل ذلك أم لا؟ فوجدناه ﷺ قد تقدم إلى ضعفة بني هاشم حين قدمهم إلى "منى" أن لا ترموا الجمرة إلا بعد طلوع الشمس.
فعلمنا بذلك أن الضعفة لم يرخّص لهم في ذلك أن يتقدموا غير الضعفة، وأن وقت رميهم جميعا وقت واحد، وهو بعد طلوع الشمس. فهذا هو وجه هذا الباب، من طريق الآثار.
وأما من طريق النظر، فإنا قد رأيناهم قد أجمعوا أن رمي جمرة العقبة لليوم الثاني بعد يوم النحر في الليل قبل طلوع الفجر أن ذلك لا يجزئه حتى يكون رميه لها في يومها.
فالنظر على ذلك أن تكون كذلك هي في يوم النحر، لا يجوز أن يرمى إلا في يومها، وإن كان بعض يومها في ذلك أفضل من بعض كما أن بعض اليوم الثاني الرمي فيه أفضل من الرمي في بعضه، وهذا قول أبي حنيفة وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
وقد وجدت في كتاب عبد الله بن سويد بخطه عن الأثرم، مما

#3732

3732 - Na ka përmendur Abdullah bin Suvejdi se El-Ethremi ia ka lejuar këtë atij që e ka shkruar nga shkrimi i tij, dhe na e ka lejuar neve Abdullah bin Suvejdi, nga El-Ethremi, domethënë Ebu Bekri, i cili ka thënë: Më ka thënë Ebu Abdullahu, domethënë Ahmed bin Hanbeli: Na ka treguar Ebu Muaviu, nga Hisham bin Urve, nga babai i tij, nga Zejnebi, nga Umm Seleme (r.a.) se Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka urdhëruar atë që ta takojë atë në ditën e kurbanit në Mekë ⁽⁵⁶¹⁾.

Dhe nuk e ka transmetuar këtë me sened askush tjetër përveç Ebu Muaviut, dhe ky është gabim.

Ahmedi ka thënë: Vakiu ka thënë, nga Hishami, nga babai i tij, në formë mursel, se Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka urdhëruar atë që ta takojë atë në namazin e sabahut në ditën e kurbanit në Mekë, ose diçka të ngjashme me këtë. Ai tha: Edhe kjo është e çuditshme. Ebu Abdullahu tha: E çfarë do të bënte Pejgamberi (s.a.v.s.) në Mekë në ditën e kurbanit? Sikur ai po e mohonte këtë. Ai tha: Atëherë shkova te Jahja bin Saidi dhe e pyeta, e ai tha: Nga Hishami, nga babai i tij, se Pejgamberi (s.a.v.s.) e ka urdhëruar atë që të arrijë (tuafi), jo ta takojë atë (tuafihi). Ai tha: Ka dallim mes këtyre të dyjave, dhe në ditën e kurbanit namazi i sabahut ishte në El-Abtah.

Ai tha: Jahja më tha: Pyete Abdurrahmanin - ai është Ibn Mehdiu - kështu që e pyeta dhe ai tha: Kështu është nga Sufjani, nga Hishami, nga babai i tij: 'të arrijë' (tuafi). Pastaj Ebu Abdullahu më tha: Allahu e mëshiroftë Jahjanë, sa i saktë dhe i rreptë ishte si muhadith, dhe e lavdëroi atë me lavdërimet më të mira.

٣٧٣٢ - ذكر لنا عبد الله بن سويد أن الأثرم أجازه لمن كتبه من خطه ذلك، وأجازه لنا عبد الله بن سويد، عن الأثرم، يعني أبا بكر قال: قال لي أبو عبد الله، يعني أحمد بن حنبل، حدثنا أبو معاوية، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن زينب، عن أم سلمة ﵂ أن النبي ﷺ أمرها أن توافيه يوم النحر بمكة ⁽⁵⁶¹⁾.
ولم يسند ذلك، غير أبي معاوية، وهو خطأ.
قال أحمد: وقال وكيع، عن هشام، عن أبيه مرسل أن النبي ﷺ أمرها أن توافيه صلاة الصبح يوم النحر بمكة، أو نحو هذا. قال: وهذا أيضا عجب قال أبو عبد الله: والنبي ﷺ ما يصنع بمكة يوم النحر؟ كأنه ينكر ذلك. قال: فجئت إلى يحيى بن سعيد فسألته فقال: عن هشام، عن أبيه، أن النبي ﷺ أمرها أن توافي، ليس توافيه قال: وفرق بين هذين ويوم النحر صلاة الفجر بالأبطح.
قال: وقال لي يحيى: سلْ عبد الرحمن هو ابن مهدي فسألته فقال: هكذا عن سفيان، عن هشام، عن أبيه توافي. ثم قال لي أبو عبد الله: رحم الله يحيى، ما كان أضبطه، وأشده كان محدثا وأثنى عليه، فأحسن الثناء عليه.

CHAPTER

٢٣ - باب: الرجل يدع رمي جمرة العقبة يوم النحر ثم يرميها بعد ذلك

23 - Kapitulli: Njeriu që e lë gjuajtjen e Xhemratul Akabes në ditën e kurbanit dhe e gjuaj atë më vonë

23. 23 - Chapter: A Man who Leaves Pelting Jamrat al-Aqaba on the Day of Sacrifice and Pelts it Later

#3733

3733 - Na ka treguar Junus bin Abdil-A'la, ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, ka thënë: Më ka treguar Omer bin Kajsi, nga Ata'i, nga Ibn Abbasi: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Bariu kullot ditën dhe gjuan natën" ⁽⁵⁶²⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Ebu Hanifja (r.h.) ka menduar se në këtë hadith ka argument se nata dhe dita janë një kohë e vetme për gjuajtjen, andaj ka thënë: Nëse një person e lë gjuajtjen e Xhemretul Akabes në ditën e kurbanit, pastaj e gjuan atë pas kësaj në natën që vjen pas saj, nuk ka asgjë mbi të. Por, nëse nuk e gjuan derisa të gdhihet dita e nesërme, ai e gjuan atë dhe e ka obligim një kurban për shkak të vonimit të saj deri në daljen e kohës së saj, e që është lindja e agimit të asaj dite.
Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.) e kanë kundërshtuar atë në këtë dhe kanë thënë: Nëse ai e kujton atë në cilëndo prej ditëve të gjuajtjes, ai e gjuan atë dhe nuk ka asgjë tjetër mbi të, as kurban e as tjetër. Por, nëse nuk e kujton derisa të kalojnë ditët e gjuajtjes, pastaj e kujton dhe nuk e ka gjuajtur, ai e ka obligim një kurban për lënien e saj.
Muhamed bin el-Hasani ka argumentuar për këtë kundër Ebu Hanifes (r.h.).

٣٧٣٣ - حدثنا يونس بن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن وهب، قال: حدثني عمر بن قيس، عن عطاء، عن ابن عباس: أن رسول الله ﷺ قال: "الراعي يرعى بالنهار ويرمي بالليل" ⁽⁵⁶²⁾.
قال أبو جعفر: فذهب أبو حنيفة ﵀ إلى أن في هذا الحديث دلالة على أن الليل والنهار وقت واحد للرمي فقال: إن ترك رجل رمي جمرة العقبة في يوم النحر، ثم رماها بعد ذلك في الليلة التي بعده، فلا شيء عليه، وإن لم يرمها حتى أصبح من غده، رماها وعليه دم لتأخيره إياها إلى خروج وقتها، وهو طلوع الفجر من يومئذ.
وخالفه في ذلك، أبو يوسف، ومحمد رحمهما الله فقالا: إذا ذكرها في شيء من أيام الرمي رماها ولا شيء عليه غير ذلك، من دم ولا غيره، وإن لم يذكرها حتى مضت أيام الرمي فذكرها ولم يرمها كان عليه في تركها دم.
واحتج محمد بن الحسن في ذلك على أبي حنيفة ﵀

#3734

3734
- Për atë që na ka treguar Ibn Marzuq, ka thënë: na ka treguar Abu Asim, nga Ibn Jurayj, i cili ka thënë: më ka njoftuar Muhammad bin Abi Bakr, nga babai i tij, nga Abu al-Baddah, nga Asim bin Adi, se Pejgamberi (s.a.v.s.)
u dha leje barinjve që të veprojnë me radhë (të alternohen). Ata hidhnin (guralecët) në mëngjesin e Ditës së Kurbanit, pastaj e linin një natë dhe një ditë, e pastaj hidhnin të nesërmen ⁽⁵⁶³⁾.
Në këtë hadith thuhet se ata hidhnin në mëngjesin e Ditës së Kurbanit, pastaj e linin një ditë dhe një natë, e pastaj hidhnin të nesërmen. Ata e bënin hedhjen e ditës së dytë në ditën e tretë, dhe kjo nuk u obligonte atyre gjak (kurban), as nuk e bënte gjykimin e ditës së tretë për hedhjen e ditës së dytë ndryshe nga gjykimi i ditës së katërt.
Në këtë ka argument se kushdo që e lë hedhjen e guralecëve në Jamrat al-Aqaba në Ditën e Kurbanit, dhe e kujton atë në ndonjë nga ditët e Tashriqit, ai i hedh ato dhe nuk ka asgjë mbi të. Pastaj, shqyrtimi i kësaj çështjeje dëshmon gjithashtu për këtë mendim; kjo sepse ne kemi parë gjëra që bëhen në Haxh, për të cilat e gjithë koha është kohë për to, prej tyre: Sa'ji mes Safas dhe Marwas, dhe Tawaf al-Sadr; dhe prej tyre ka gjëra që bëhen në një kohë të caktuar, që është koha e tyre specifike, prej tyre: hedhja e guralecëve (Rami al-Jimar).
Ajo që ka kohë të pakufizuar prej këtyre gjërave, kurdo që të kryhet, nuk ka asgjë mbi kryesin e saj bashkë me kryerjen e saj, as gjak e as tjetër.
Ndërsa ajo që ka kohë të caktuar, nëse nuk kryhet në kohën e saj, bëhet i obligueshëm gjaku për atë që e ka lënë. Dhe ajo që kryhet brenda kohës së mbetur, nuk ka asgjë mbi kryesin e saj përveç kryerjes së veprimit, ndërsa ajo që
nuk kryhet për shkak të kalimit të kohës së saj, bëhet i obligueshëm gjaku në vend të saj. Jamrat al-Aqaba, nëse hidhet të nesërmen e Ditës së Kurbanit si kompensim për hedhjen e Ditës së Kurbanit, ajo është hedhur në një ditë që është pjesë e kohës së saj. Sikur të mos ishte kështu, nuk do të urdhërohej hedhja e saj, ashtu siç nuk urdhërohet ai që e lë deri pas përfundimit të ditëve të Tashriqit që ta hedhë pas kësaj. Pasi dita e dytë e ditëve të Kurbanit është kohë për të, dhe ne kemi përmendur atë për të cilën kanë rënë dakord se ajo që kryhet në kohën e saj nga çështjet e Haxhit, nuk ka asgjë mbi kryesin e saj, kështu është edhe ky që i hedh ato, kur i ka hedhur në kohën e tyre, nuk ka asgjë mbi të.
Nëse dikush thotë: Ne e kemi bërë të obligueshëm gjakun për të sepse e ka lënë hedhjen në Ditën e Kurbanit dhe në natën pas saj, për shkak të gabimit që ka bërë në këtë.
I thuhet atij: Ne kemi parë atë që e lë Tawaf al-Sadr derisa të kthehet te familja e tij, dhe atë që e lë Sa'jin mes Safas dhe Marwas derisa të kthehet te familja e tij, si gabimtarë, por ti thua: Nëse ata kthehen dhe e kryejnë atë, gabimi i tyre nuk u obligon atyre gjak; sepse ata e kanë kryer atë që kanë kryer në kohën e saj. Kështu është edhe ai që hedh në ditën e dytë të ditëve të Minës Jamrat al-Aqaba, pasi ajo që ishte e obligueshme për të në Ditën e Kurbanit, ai bëhet hedhës i saj në kohën e saj, prandaj nuk ka asgjë mbi të në këtë përveç hedhjes së saj.
Ky është shqyrtimi në këtë kapitull, dhe ky është mendimi i Abu Yusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٧٣٤ - بما حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج قال: أخبرني محمد بن أبي بكر، عن أبيه، عن أبي البدّاح، عن عاصم بن عدي، أن النبي ﷺ
رخص للرعاء أن يتعاقبوا فكانوا يرمون غدوة يوم النحر ويدعون ليلة ويوما، ثم يرمون من الغد ⁽⁵⁶³⁾.
ففي هذا الحديث أنهم كانوا يرمون غدوة يوم النحر، ثم يدعون يومًا وليلة، ثم يرمون من الغد. فقد كانوا يرمون رمي اليوم الثاني في اليوم الثالث، ولم يكن ذلك بموجب عليهم دما، ولا بموجب أن حكم اليوم الثالث في الرمي لليوم الثاني خلاف حكم اليوم الرابع.
ففي ذلك دليل أن من ترك رمي جمرة العقبة في يوم النحر، فذكرها في شيء من أيام التشريق أنه يرمي ولا شيء عليه. ثم النظر في ذلك يشهد لهذا القول أيضا، وذلك أنا رأينا أشياء تُفعل في الحج، الدهر كله وقت لها، منها السعي بين الصفا والمروة، وطواف الصدر، ومنها أشياء تُفعل في وقت خاص، هو وقتها خاصة، منها: رمي الجمار.
وكان ما الدهر وقت له من هذه الأشياء متى فعل، فلا شيء على فاعله مع فعله إياه، من دم ولا غيره.
وما كان منها له وقت خاص من الدهر إذا لم يفعل في وقته وجب على تاركه الدم. وكان ما كان منها يفعل لبقاء وقته، فلا شيء على فاعله غير فعله إياه، وما كان منها
لا يفعل لعدم وقته وجب مكانه الدم. وكانت جمرة العقبة إذا رُميت من غد يوم النحر قضاء عن رمي يوم النحر، فقد رميت في يوم هو من وقتها، ولولا ذلك لما أمر برميها كما لا يؤمر تاركها إلى بعد انقضاء أيام التشريق برميها بعد ذلك. فلما كان اليوم الثاني من أيام النحر هو وقت لها، وقد ذكرنا مما قد أجمعوا عليه أن ما فعل في وقته من أمور الحج، فلا شيء على فاعله، كان كذلك هذا الرامي لها، لمّا رماها في وقتها، فلا شيء عليه.
فإن قال قائل: إنما أوجبنا عليه الدم بتركه رميها يوم النحر وفي الليلة التي بعده للإساءة التي كانت منه في ذلك.
قيل له: فقد رأينا تارك طواف الصدر حتى يرجع إلى أهله، وتارك السعي بين الصفا والمروة حتى يرجع إلى أهله مسيئين، وأنت تقول: إنهما إذا رجعا ففعلا ما كان من ذلك أن إساءتهما لا توجب عليهما دما؛ لأنهما قد فعلا ما فعلا من ذلك في وقته. فكذلك الرامي في اليوم الثاني من أيام منى جمرة العقبة، لما كان وجب عليه في يوم النحر يكون راميا لها في وقتها، فلا شيء عليه في ذلك غير رميها.
فهذا هو النظر في هذا الباب، وهو قول أبي يوسف، ومحمد، رحمهما الله تعالى.

CHAPTER

٢٤ - باب: التلبية متى يقطعها الحاج

24 - Kapitulli: Kur e ndërpret haxhiu telbijen?

24. 24 - Chapter: When does the Pilgrim Stop the Talbiyah?

#3735

3735 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abdulaziz bin Abdullah bin Ebi Seleme, ai është el-Maxhishuni, nga Omer bin Husejni, nga Abdullah bin Ebi Seleme, nga Abdullah bin Abdullah bin Omeri, nga Abdullah bin Omeri, i cili ka thënë: Ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në mëngjesin e ditës së Arafatit; disa prej nesh thoshin 'Tehlil', ndërsa disa të tjerë thoshin 'Tekbir'. Sa na përket neve, ne thonim tekbir ndërsa ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.).
(Transmetuesi) tha: I thashë atij: "Çudi me ju! Si nuk e pyetët se çfarë bënte i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në atë kohë?" ⁽⁵⁶⁴⁾.

٣٧٣٥ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال أنا عبد العزيز بن عبد الله بن أبي سلمة هو الماجشون، عن عمر بن حسين، عن عبد الله بن أبي سلمة، عن عبد الله بن عبد الله بن عمر، عن عبد الله بن عمر أنه قال: كنا مع رسول الله ﷺ صبيحةَ عرفةَ، فمنا المهلُّ، ومنا المكبّر، فأما نحن فكنا نكبر، ونحن مع رسول الله ﷺ: قال فقلت له العجب لكم، كيف لم تسألوه ما قد كان رسول الله ﷺ يفعل في ذلك ⁽⁵⁶⁴⁾.

#3736

3736
- Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Junus, i cili ka thënë: Na ka lajmëruar Ebu Muavije ed-Darir, nga Hisham bin
Urve, nga babai i tij, nga Usame bin Zejdi, i cili ka thënë: Isha i ulur pas të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në mbrëmjen e
Arafatit. Ai nuk shtonte asgjë tjetër përveç tekbirit dhe tehlilit. Kur gjente ndonjë hapësirë ⁽⁵⁶⁵⁾, ai e shpejtonte ecjen ⁽⁵⁶⁶⁾⁽⁵⁶⁷⁾.

٣٧٣٦ - حدثنا محمد بن عمرو بن يونس قال: أنا أبو معاوية الضرير، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن أسامة بن زيد أنه قال: كنت رِدْف رسول الله ﷺ عشية عرفةَ، فكان لا يزيد على التكبير والتهليل، وكان إذا وجد فجوة ⁽⁵⁶⁵⁾ نص ⁽⁵⁶⁶⁾⁽⁵⁶⁷⁾.

#3737

3737 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Muhamed bin Ebi Bekër eth-Thekafi, se ai e ka pyetur Enes bin Malikun (r.a.), ndërsa ata të dy ishin duke shkuar për në Arafat: "Si vepronit ju në këtë ditë me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.)?"
Ai tha: "Ai që bënte telbije prej nesh, bënte telbije dhe nuk i mohohej, dhe ai që bënte tekbir, bënte tekbir dhe nuk i mohohej ⁽⁵⁶⁸⁾."

٣٧٣٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن محمد بن أبي بكر الثقفي، أنه سأل أنس بن مالك ﵁، وهما غاديان إلى عرفة: كيف كنتم تصنعون في هذا اليوم مع رسول الله ﷺ؟ قال: كان يهل المهل منا، فلا ينكر عليه، ويكبر المكبر، فلا ينكر عليه ⁽⁵⁶⁸⁾.

#3738

3738
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Salih, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Fudejk,
i cili ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin Muhamed bin Ebi Bekr, i cili ka thënë: E takova Enes bin Malikun (r.a.), ndërsa po
shkonim në mëngjes nga Mina për në Arafat, dhe i thashë atij: "Si vepronit ju në këtë mëngjes?" Ai tha:
"Do të të tregoj; isha në një grup kalorësish ku ishte edhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), dhe dikush bënte telbije e nuk i mohohej kjo, dhe dikush bënte tekbir
e nuk i mohohej kjo, por nuk jam i sigurt se çfarë bëri saktësisht i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nga këto të dyja" ⁽⁵⁶⁹⁾.

٣٧٣٨ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا أحمد بن صالح، قال: ثنا ابن أبي فديك، قال: حدثني عبد الله بن محمد بن أبي بكر، قال: أدركت أنس بن مالك ﵁، ونحن غاديان من منى إلى عرفات، فقلت له: كيف كنتم تصنعون في هذه الغداة؟ فقال: سأخبرك، كنت في ركب فيهم رسول الله ﷺ فكان يهل المهل، فلا ينكر عليه، ويكبر المكبر، فلا ينكر عليه، ولست أثبت ما فعل رسول الله ﷺ من ذلك ⁽⁵⁶⁹⁾.

#3739

3739
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullâh bin Salihu, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Lehi'ah,
nga Ebu ez-Zubejri, i cili ka thënë: E pyeta Xhabir bin Abdullâhun rreth ihlalit në ditën e Arafatit, dhe ai tha: Ne
bënim ihlal para Arafatit, ndërsa bënim tekbir në ditën e Arafatit ⁽⁵⁷⁰⁾.
Ebu Xha'feri ka thënë: Një grup ⁽⁵⁷¹⁾
ka mbajtur mendimin se haxhiu nuk shqipton telbijen në Arafat, dhe ata u ndanë në mendime se kur duhet ndërprerë telbija?
Një grup tha: Kur të niset për në Arafat, ndërsa një grup tjetër tha: Kur të qëndrojë në Arafat, dhe ata argumentuan në
lidhje me këtë me këto transmetime.
Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽⁵⁷²⁾
dhe thanë: Përkundrazi, haxhiu shqipton telbijen derisa të gjuajë në Xhemratul Akabe. Ata thanë: Nuk ka argument për ju në këto
transmetime me të cilat argumentuat kundër nesh; sepse ajo që përmendet në to është se disa prej tyre bënin tekbir,
dhe disa bënin ihlal, e kjo nuk i pengon ata që të shqiptojnë edhe telbijen. Haxhiu para
ditës së Arafatit mund të bëjë tekbir, mund të bëjë ihlal dhe mund të shqiptojë telbijen, kështu që tekbiri dhe ihlali i tij
nuk e pengonin atë nga telbija.
Po ashtu, ajo që keni përmendur rreth tahlilit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe tekbirit të tij në ditën e Arafatit, nuk e pengon atë nga telbija.
Kanë ardhur transmetime mutavatir nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për shqiptimin e telbijes pas Arafatit derisa gjuajti në Xhemratul Akabe.

٣٧٣٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني ابن لهيعة، عن أبي الزبير، قال: سألت جابر بن عبد الله عن الإهلال يوم عرفة، فقال: كنا نهل ما دون عرفة، ونكبر يوم عرفة ⁽⁵⁷⁰⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁵⁷¹⁾ إلى أن الحاج لا يلبي بعرفة، واختلفوا في قطعه للتلبية متى ينبغي أن يكون؟ فقال قوم: حين يتوجّه إلى عرفات، وقال قوم: حين يقف بعرفات، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵⁷²⁾ فقالوا: بل يلبي الحاج حتى يرمي جمرة العقبة وقالوا: لا حجة لكم في هذه الآثار التي احتججتم بها علينا؛ لأن المذكور فيها أن بعضهم كان يكبر، وبعضهم كان يهل لا يمنع أن يكونوا فعلوا ذلك ولهم أن يلبوا فإن الحاج فيما قبل يوم عرفة له أن يكبر، وله أن يهل، وله أن يلبي فلم يكن تكبيره وتهليله يمنعانه من التلبية.
فكذلك ما ذكرتموه من تهليل رسول الله ﷺ وتكبيره يوم عرفة، لا يمنع ذلك من التلبية.
وقد جاءت عن رسول الله ﷺ آثار متواترة بتلبيته بعد عرفة إلى أن رمى جمرة العقبة.

#3740

3740
- Prej kësaj është ajo që na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Sulejman, i cili ka thënë: Na ka treguar Abbad
bin el-Avvam, nga Muhamed Is'haku, nga Aban bin Salihu, nga Ikrimja, i cili ka thënë: Qëndrova me Husejn
bin Aliun (a.s.) dhe ai po bënte telbije ⁽⁵⁷³⁾
deri sa gjuajti në Xhemretul Akabe. I thashë: "O Ebu Abdullah, çfarë është kjo?" Ai tha: "Babai im vepronte
kështu dhe më ka njoftuar se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) vepronte kështu." Tha (Ikrimja): U ktheva te Ibn Abbasi (a.s.)
dhe e njoftova atë, e Abdullah bin Abbasi (a.s.) tha: "Ka thënë të vërtetën. Më ka njoftuar vëllai im, Fadli, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)
bëri telbije derisa arriti tek ajo, ndërsa ai (Fadli) ishte pas tij (në shalë) ⁽⁵⁷⁴⁾.

٣٧٤٠ - فمن ذلك ما حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا سعيد بن سليمان، قال: ثنا عباد بن العوام، عن محمد إسحاق، عن أبان بن صالح، عن عكرمة قال: وقفت مع الحسين بن علي ﵄ فكان يلبي ⁽⁵⁷³⁾ حتى رمى جمرة العقبة فقلت: يا أبا عبد الله ما هذا؟ فقال: كان أبي يفعل ذلك، وأخبرني أن رسول الله ﷺ كان يفعل ذلك. قال: فرجعت إلى ابن عباس ﵄ فأخبرته فقال عبد الله بن عباس ﵄: صدق، أخبرني الفضل أخي أن رسول الله ﷺ لبى حتى انتهى إليها، وكان رديفه ⁽⁵⁷⁴⁾.

#3741

3741 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Is'hak bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga Ebu Is'haku, nga Said bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, nga El-Fadli, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka bërë telbije derisa ka hedhur gurët në Xhemretul-Akabe ⁽⁵⁷⁵⁾.

٣٧٤١ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا إسحاق بن منصور، قال: ثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، عن الفضل، أن رسول الله ﷺ لبى حتى رمى جمرة العقبة ⁽⁵⁷⁵⁾.

#3742

3742 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Amri, nga Abdylkerim bin Maliku, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, nga Fadli, i cili ka thënë: Isha pas Pejgamberit (s.a.v.s.) ... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽⁵⁷⁶⁾.

٣٧٤٢ - حدثنا يونس، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبيد الله بن عمرو، عن عبد الكريم بن مالك، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، عن الفضل، قال: كنت ردف النبي ﷺ … فذكر مثله ⁽⁵⁷⁶⁾.

#3743

3743 - Na ka treguar Muhamed bin Amru, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, (h)
na ka treguar Husejn bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Habib bin Ebi Thabiti, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka shqiptuar Telbijen derisa ka gjuajtur në Xhemretul Akabe ⁽⁵⁷⁷⁾.

٣٧٤٣ - حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا يحيى بن عيسى، (ح)
وحدثنا حسين بن نصر، قال: ثنا أبو نعيم، قالا: ثنا سفيان، عن حبيب بن أبي ثابت، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس أن رسول الله ﷺ لبى حتى رمى جمرة العقبة ⁽⁵⁷⁷⁾.

#3744

3744 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad, nga Kajsi, nga Ata, nga Ibn Abbasi, nga el-Fadli (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtin ⁽⁵⁷⁸⁾.

٣٧٤٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن منهال، قال: ثنا حماد، عن قيس، عن عطاء، عن ابن عباس عن الفضل ﵃، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁵⁷⁸⁾.

#3745

3745 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Musa, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sheriku, nga Thuvejri, nga babai i tij, i cili ka thënë: Kam kryer haxhin me Abdullahun dhe ai nuk ka pushuar së thëni telbijen derisa ka gjuajtur në Xhemratul Akabe.
Tha: Dhe ai nuk i dëgjoi njerëzit duke thënë telbijen në mbrëmjen e Arafatit, andaj tha: O njerëz, a keni harruar? Për Atë në Dorën e të Cilit është shpirti im, e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke thënë telbijen derisa ka gjuajtur në Xhemratul Akabe ⁽⁵⁷⁹⁾.

٣٧٤٥ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا عبيد الله بن موسى، قال: أنا شريك، عن ثوير، عن أبيه، قال: حججت مع عبد الله، فلم يزل يلبي حتى رمى جمرة العقبة. قال: ولم يسمع الناس يلبون عشية عرفة، فقال: أيها الناس أنسيتم؟ والذي نفسي بيده، لقد رأيت رسول الله ﷺ يلبي حتى رمى جمرة العقبة ⁽⁵⁷⁹⁾.

#3746

3746
- Na ka treguar Ibn Marzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umar el-Zahrani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, i cili ka thënë:
Më ka njoftuar el-Hakemi, nga Ibrahimi, nga Abdurrahman bin Jezidi, i cili ka thënë: Kam kryer haxhin me Abdullahun,
e kur ai arriti në Muzdelife (Xhem'), filloi të shqiptonte Telbijen. Një burrë tha: "A është ky beduin?", ndërsa Abdullahu tha: "A kanë
harruar njerëzit apo kanë humbur rrugën?" Pastaj ai vazhdoi me Telbije derisa hodhi gurët në Xhemratul Akabe ⁽⁵⁸⁰⁾.

٣٧٤٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر الزهراني، قال: ثنا شعبة، قال: أخبرني الحكم، عن إبراهيم، عن عبد الرحمن بن يزيد قال: حججت مع عبد الله، فلما أفاض إلى جمع، جعل يلبي فقال رجل: أعرابي هذا؟، فقال عبد الله: أنسي الناس أم ضلوا؟ ثم لبى حتى رمى جمرة العقبة ⁽⁵⁸⁰⁾.

#3747

3747 - Na ka treguar Fehd, ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Humajd el-Kufi, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin
el-Mubarek, nga el-Harith bin Ebi Dhubab, nga Muxhahidi, nga Abdullah bin Sahberah, i cili ka thënë: Abdullahu bëri
telbije ndërsa ishte drejtuar për në Arafat. Disa njerëz thanë: "Kush është ky beduin?" Atëherë u kthye nga unë
Abdullahu dhe tha: "A kanë humbur njerëzit apo
kanë harruar? Për Allahun, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk ka pushuar së bëri telbije derisa gjuajti guralecët, përveçse kur e përziente atë me tehlil ose tekbir ⁽⁵⁸¹⁾."

٣٧٤٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن حميد الكوفي، قال: ثنا عبد الله بن المبارك، عن الحارث بن أبي ذباب، عن مجاهد، عن عبد الله بن سخبرة، قال: لبى عبد الله وهو متوجِّه إلى عرفات. فقال أناس من هذا الأعرابي. فالتفت إليّ عبد الله فقال: أضل الناس أم
نسوا؟ والله ما زال رسول الله ﷺ يلبي حتى رمى الجمرة إلا أن يخلط ذلك بتهليل أو تكبير ⁽⁵⁸¹⁾.

#3748

3748
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Mus'abi, i cili ka thënë: Na ka treguar ed-Derauerdi, nga el-Harith bin Ebi Dhubab, nga Muxhahid el-Mekki, nga Ibn Sahbereh, i cili ka thënë: Dola me Ibn Mes'udin në mëngjesin e Xhem'it (Muzdelifes) ndërsa ai po bënte telbije. Ibn Mes'udi tha: "A kanë humbur njerëzit apo kanë harruar? Dëshmoj se ne ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) dhe ai bëri telbije derisa hodhi guralecët në Xhemratul Akabe ⁽⁵⁸²⁾."

٣٧٤٨ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا أبو مصعب، قال: ثنا الدراوردي، عن الحارث بن أبي ذباب، عن مجاهد المكي، عن ابن سخبرة، قال: غدوت مع ابن مسعود غداة جمع وهو يلبي، فقال ابن مسعود: أضل الناس أم نسوا؟ أشهد لكنا مع رسول الله ﷺ، فلبي حتى رمى جمرة العقبة ⁽⁵⁸²⁾.

#3749

3749
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Asim bin Ali, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahves, nga Husajni, nga Kethir bin Mudrik, nga Abdurrahman bin Jezid, i cili ka thënë: Abdullah bin Mes'udi ka thënë ndërsa ishim në Xhem' (Muzdelife): "E kam dëgjuar atë të cilit i është shpallur surja el-Bekare duke thënë telbijen në këtë vend: 'Lebbejk Allahumme lebbejk' ⁽⁵⁸³⁾."

٣٧٤٩ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا عاصم بن علي، قال: ثنا أبو الأحوص، عن حصين، عن كثير بن مدرك، عن عبد الرحمن بن يزيد، قال: قال عبد الله بن مسعود ونحن بجمع: سمعت الذي أنزلت عليه سورة البقرة يلبي في هذا المكان: "لبيك اللهم لبيك" ⁽⁵⁸³⁾.

#3750

3750 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Husejn bin Abdil-Evvel el-Ahvel, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Adem, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Husajni... pastaj e përmendi të njëjtën gjë me zinxhirin e tij të transmetimit ⁽⁵⁸⁴⁾.

٣٧٥٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الحسين بن عبد الأول الأحول، قال: ثنا يحيى بن آدم، قال: ثنا سفيان، عن حصين … ثم ذكر مثله بإسناده ⁽⁵⁸⁴⁾.

#3751

3751 - Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Mein, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehb bin Xherir, i cili ka thënë: Na ka treguar babai im, i cili ka thënë: Kam dëgjuar Junusin, nga Ez-Zuhriu, nga Ubejdullah bin Abdullahu, nga Ibn Abbasi (r.anhuma) i cili ka thënë: Usame bin Zejdi ishte pas kalorësit (Pejgamberit) (s.a.v.s.) nga Arafati në Muzdelife, pastaj mori pas vete El-Fadl bin Abbasin (r.anhuma) nga Muzdelifeja në Mina, dhe që të dy kanë thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk ka pushuar së bëri telbije derisa hodhi guralecët në Xhemretul Akabe ⁽⁵⁸⁵⁾.
Këto transmetime kanë ardhur duke treguar se ai bënte telbije derisa gjuante Xhemretul Akaben, dhe ardhja e tyre është e saktë, dhe sipas nesh nuk i kundërshtojnë ato që kemi paraqitur në fillim të këtij kapitulli, për shkak të asaj që kemi shpjeguar dhe sqaruar.
Ky është El-Fadl bin Abbasi (r.anhuma), i cili ishte pas i Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) kur u nisën nga Arafati, dhe ai e ka parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Arafat duke bërë telbije në atë kohë dhe pas saj. Kemi përmendur nga Usameja se ai ka thënë: Isha pas të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në Arafat, dhe ai nuk shtonte gjë tjetër përveç tehlilit (La ilahe il-lAllah) dhe tekbirit (Allahu Ekber). Kështu, telbija e tij pas Arafatit tregon se ai kishte të drejtë të bënte telbije gjithashtu edhe në Arafat, dhe se tekbiri dhe tehlili i tij në Arafat ishin ashtu siç i lejoheshin edhe para saj, e jo që tehlili dhe tekbiri të zinin vendin e telbijes.
A nuk e sheh thënien e Abdullahut në hadithin e Muxhahidit: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) bëri telbije derisa hodhi guralecët në Xhemretul Akabe", përveçse ndoshta ai e përziente këtë me tekbir dhe tehlil. Abdullahu njoftoi se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e përziente tekbirin me tehlilin, dhe tehlili e tekbiri nuk tregonin se nuk kishte telbije në kohën e tyre, ndërsa telbija në atë kohë tregon se ajo kohë ishte kohë e telbijes së tij.
U vërtetua me saktësimin e këtyre transmetimeve se koha e telbijes është derisa të hidhen guralecët në Xhemretul Akabe në ditën e kurbanit.
Nëse dikush thotë: Është transmetuar nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) e kundërta e asaj që keni saktësuar në këto transmetime.

٣٧٥١ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا يحيى بن معين، قال: ثنا وهب بن جرير، قال: ثنا أبي، قال: سمعت يونس، عن الزهري، عن عبيد الله بن عبد الله، عن ابن عباس ﵄ قال: كان أسامة بن زيد ردف النبي ﷺ من عرفة إلى المزدلفة، ثم أردف الفضل بن عباس ﵄ من مزدلفة إلى منى، فكلاهما قالا: لم يزل رسول الله ﷺ يلبي حتى رمى جمرة العقبة ⁽⁵⁸⁵⁾.
فقد جاءت هذه الآثار أنه كان يلبي حتى رمى جمرة العقبة، وصح مجيئها، ولم يخالفها عندنا ما قدمناه في أول هذا الباب لما قد شرحنا وبينا.
وهذا الفضل بن عباس ﵄، فقد كان رديف رسول الله ﷺ، حين دفع من عرفة، وقد رأى رسول الله ﷺ بعرفة يلبي حينئذ، وبعد ذلك، وقد ذكرنا عن أسامة أنه قال: كنت رديف رسول الله ﷺ بعرفة، فلم يكن يزيد على التهليل والتكبير، فدلت تلبيته بعد بعرفة أنه قد كان له أن يلبي
أيضا بعرفة، وأنَّه إنما كان تكبيره وتهليله بعرفة كما كان له، قبلها لا أن يجعل مكان التلبية تهليلا وتكبيرا.
ألا يرى إلى قول عبد الله في حديث مجاهد: "لبى رسول الله ﷺ حتى رمى جمرة العقبة"، إلا أنه ربما كان خلط ذلك بتكبير وتهليل. فأخبر عبد الله أن رسول الله ﷺ قد كان يخلط التكبير بالتهليل، وكان التهليل والتكبير لا يدلان على أن لا تلبية في وقتهما، والتلبية في ذلك الوقت تدل على أن ذلك الوقت كان وقت تلبيته.
فثبت بتصحيح هذه الآثار أن وقت التلبية إلى أن يرمي جمرة العقبة يوم النحر.
فإن قال قائل: فقد روي عن أصحاب رسول الله ﷺ خلاف ما صححتم عليه هذه الآثار.

#3752

3752
- Dhe u përmend ajo që na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi, Merjemi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Musa bin
Jakubi, nga Mus'ab bin Thabiti, nga xhaxhai i tij Amir bin Abdullah bin ez-Zubejri, nga babai i tij: Se
Omer bin el-Hatabi (r.a.) e shqiptonte telbijen në ditën e Arafatit derisa nisej ⁽⁵⁸⁶⁾.

٣٧٥٢ - وذكر ما حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي، مريم، قال: أنا موسى بن يعقوب، عن مصعب بن ثابت، عن عمه عامر بن عبد الله بن الزبير، عن أبيه: أن عمر بن الخطاب ﵁ كان يهل يوم عرفة حتى يروح ⁽⁵⁸⁶⁾.

#3753

3753 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aishja: se ajo e linte telbijen kur nisej për në vendqëndrim ⁽⁵⁸⁷⁾.
Argumenti kundër tyre për ithtarët e mendimit tjetër është se el-Kasimi nuk ka njoftuar në hadithin e tij që kemi transmetuar prej tij, nga Aishja (r.a.), se ajo ka thënë: 'Vërtet telbija ndërpritet para qëndrimit në Arafat.' Por ai vetëm ka njoftuar për veprimin e saj, duke thënë: 'Ajo e linte telbijen kur nisej për në vendqëndrim.'
Mund të jetë që ajo e ka bërë këtë jo sepse koha e telbijes kishte përfunduar, por sepse ajo fillonte me dhikër tjetër, si tehlili dhe tekbiri, ashtu siç i lejohet ta bëjë këtë edhe para ditës së Arafatit, dhe kjo nuk shërben si argument për ndërprerjen e telbijes dhe mbarimin e kohës së saj.
Po ashtu është edhe ajo që ka transmetuar Abdullah bin ez-Zubejri nga Omeri (r.a.) në lidhje me këtë, që është e ngjashme me këtë.

٣٧٥٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة: أنها كانت تترك التلبية إذا راحت إلى الموقف ⁽⁵⁸⁷⁾.
فمن الحجة عليهم لأهل المقالة الأخرى أن القاسم لم يخبر في حديثه الذي رويناه عنه، عن عائشة ﵂ أنها قالت: إن التلبية تنقطع قبل الوقوف بعرفة. وإنما أخبر عن فعلها فقال: كانت تترك التلبية إذا راحت إلى الموقف.
فقد يجوز أن تكون كانت تفعل ذلك، لا على أن وقت التلبية قد انقطع، ولكن لأنها تأخذ فيما سواها من الذكر من التهليل والتكبير، كما لها أن تفعل ذلك قبل يوم عرفة أيضا، ولا يكون ذلك دليلا على انقطاع التلبية، وخروج وقتها.
وكذلك ما رواه عبد الله بن الزبير، عن عمر ﵁ في ذلك أيضا، وهو مثل هذا.

#3754

3754
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Muhamed bin Is'haku, nga Abdurrahman bin el-Esvedi, i cili ka thënë: Kam kryer haxhin me Esvedin. Kur erdhi dita e Arafatit dhe Ibn ez-Zubejri mbajti hutben në Arafat, pasi ai (Esvedi) nuk e dëgjoi atë duke bërë telbije, Esvedi u ngjit tek ai dhe i tha: "Çfarë të pengon të bësh telbije?" Ai tha: "A bën telbije njeriu kur është në pozitën time?" Esvedi tha: "Po, e kam dëgjuar Omer bin el-Hatabin (r.a.) duke bërë telbije ndërsa ishte në pozitën tënde, pastaj ai nuk pushoi së bëri telbije derisa deveja e tij u largua nga vendqëndrimi (Maukifi)." Ai tha: Atëherë Ibn ez-Zubejri (r.a.) bëri telbije ⁽⁵⁸⁸⁾.

٣٧٥٤ - وقد حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا محمد بن إسحاق، عن عبد الرحمن بن الأسود قال: حججت مع الأسود، فلما كان يوم عرفة وخطب ابن الزبير بعرفة، فلما لم يسمعه يلبّي، صعد إليه الأسود، فقال: ما يمنعك أن تلبي؟ فقال: أو يلبي الرجل إذا كان في مثل مقامي؟. قال الأسود: نعم، سمعت عمر بن الخطاب ﵁ يلبي وهو في مثل مقامي، ثم لم يزل يلبي حتى صدر بعيره عن الموقف، قال: فلبي ابن الزبير ﵁ ⁽⁵⁸⁸⁾.

#3755

3755 - Na ka treguar Ibrahim bin Marzuk, ka thënë: Na ka treguar Said bin Amir, nga Sakhr bin Xhuvejrije, nga Abdurrahman bin el-Esved, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn ez-Zubejrin duke mbajtur hytbe në ditën e Arafatit, ku tha: "Kjo është ditë tesbihu dhe tekbiri, andaj bëni tesbih dhe tekbir." Atëherë erdhi babai im, pra el-Esvedi, duke i nxitur njerëzit derisa u ngjit tek ai ndërsa ai ishte në minber dhe tha: "Dëshmoj për Omerin (r.a.) se ai ka bërë telbije mbi këtë minber në këtë ditë." Atëherë Ibn ez-Zubejri tha: "Lebejk Allahume lebejk" ⁽⁵⁸⁹⁾.

A nuk e sheh se el-Esvedi, kur e njoftoi Ibn ez-Zubejrin për telbijen e Omerit (r.a.) në një ditë të tillë si kjo, ai e pranoi këtë prej tij, e mori atë dhe bëri telbije? Ibn ez-Zubejri nuk i tha atij: "Unë e kam parë Omerin (r.a.) që nuk bënte telbije në këtë ditë", sipas asaj që ka transmetuar Amir bin Abdullah, nga babai i tij, nga Omeri (r.a.).

Mirëpo, Ibn ez-Zubejri thjesht kishte qenë dëshmitar i lënies së telbijes nga Omeri në atë ditë, dhe Omeri nuk e kishte njoftuar atë se kjo lënie ishte për shkak të përfundimit të kohës së telbijes. Kështu që, sipas Ibn ez-Zubejrit, kjo ishte për shkak të daljes së kohës së telbijes. Kur el-Esvedi e njoftoi atë nga Omeri (r.a.) se ai kishte bërë telbije atë ditë, Ibn ez-Zubejri e kuptoi se ajo kohë në të cilën Omeri (r.a.) nuk kishte bërë telbije ishte kohë për telbije, dhe se ajo lënie që kishte ndodhur nga Omeri ishte për diçka tjetër e jo për daljen e kohës së telbijes. Ibn ez-Zubejri kishte menduar se ishte për shkak të daljes së kohës së telbijes, por nuk ishte ashtu, andaj ai bëri telbije dhe pa se ajo që e njoftoi el-Esvedi nga Omeri për telbijen e tij ishte më parësore sesa ajo që kishte transmetuar ai vetë nga ai për lënien e telbijes.

٣٧٥٥ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا سعيد بن عامر عن صخر بن جويرية، عن عبد الرحمن بن الأسود، قال: سمعت ابن الزبير يخطب يوم عرفة، فقال: إن هذا يوم تسبيح وتكبير، فسبحوا وكبروا، فجاء أبي يعني الأسود يحرّش الناس حتى صعد إليه وهو على المنبر فقال: أشهد على عمر ﵁ أنه لبى على هذا المنبر في هذا اليوم فقال ابن الزبير: لبيك اللهم لبيك ⁽⁵⁸⁹⁾.
أفلا ترى أن الأسود لما أخبر ابن الزبير بتلبية عمر ﵁ في مثل يومه ذلك، قبل ذلك منه وأخذ به فلبي، ولم يقل له ابن الزبير إني قد رأيت عمر ﵁ لا يلبي في هذا اليوم على ما قد رواه عامر بن عبد الله، عن أبيه، عن عمر ﵁.
ولكن ابن الزبير إنما حضر من عمر ترك التلبية يومئذ، ولم يخبره عمر أن ذلك الترك إنما كان منه الخروج وقت التلبية، فكان ذلك عند ابن الزبير لخروج وقت التلبية. فلما أخبره الأسود، عن عمر ﵁ بأنه لبى يومئذ علم ابن الزبير أن ذلك الوقت الذي لم يكن عمر ﵁ لبى فيه وقت للتلبية، وأن ذلك الترك الذي كان من عمر إنما كان لغير خروج وقت التلبية، فتوهم ابن الزبير هو أنه لخروج وقت التلبية، وليس كذلك فلبي ورأى أن ما أخبره به الأسود، عن عمر من تلبيته أولى مما رواه هو منه في ترك التلبية.

#3756

3756
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ismail bin Ebi
Halidi, nga Vebreja, i cili ka thënë: El-Esuad bin Jezidi u ngjit te Ibn ez-Zubejri ndërsa ai ishte në minber
në ditën e Arafatit dhe i pëshpëriti diçka, pastaj zbriti. Kur zbriti El-Esuadi, Ibn ez-Zubejri filloi të bënte telbije, kështu që njerëzit
menduan se El-Esuadi e kishte urdhëruar atë për këtë ⁽⁵⁹⁰⁾.

٣٧٥٦ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا إسماعيل بن أبي خالد، عن وَبْرة، قال: صعد الأسود بن يزيد إلى ابن الزبير وهو على المنبر يوم عرفة، فسارّه بشيء، ثم نزل فلما نزل الأسود ولبى ابن الزبير، فظن الناس أن الأسود أمره بذلك ⁽⁵⁹⁰⁾.

#3757

3757 - Na ka treguar Muhammed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammadi, nga Kajs bin Sa'di, nga Ata, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Omer bin el-Hatabin (r.a.) duke shqiptuar telbijen në mëngjesin e Muzdelifes ⁽⁵⁹¹⁾.

٣٧٥٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن قيس بن سعد، عن عطاء، عن ابن عباس، قال: سمعت عمر بن الخطاب ﵁ يلبي غداة المزدلفة ⁽⁵⁹¹⁾.

#3758

3758 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ebu Is'haku, nga Abdurrahman bin Jezidi, i cili ka thënë: Isha me Abdullahun në Arafat dhe Abdullahu bëri telbije. Abdullahu vazhdoi të bënte telbije derisa gjuajti në Xhemretul Akabe. Një burrë tha: "Kush është ky që bën telbije në këtë vend?" Ai (transmetuesi) tha: Abdullahu tha në telbijen e tij diçka që nuk e kisha dëgjuar nga askush: "Lebbejk adedet-turab" (Të përgjigjem Ty sa numri i grimcave të dheut) ⁽⁵⁹²⁾.
Në këto transmetime thuhet se Omeri (r.a.) bënte telbije në Arafat ndërsa ishte në minber, dhe se Abdullah bin ez-Zubejri e bëri këtë pas tij kur Esvedi e njoftoi atë për këtë nga Omeri (r.a.), dhe askush nga njerëzit e anëve të ndryshme nuk e kundërshtoi këtë. Kjo përbën ixhma (konsensus) dhe argument. Edhe ky, Abdullah bin Mes'udi, e ka bërë këtë.
U vërtetua me veprimin e atyre që përmendëm, për shkak të pajtimit të tyre me veprimin e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), se telbija në haxh nuk ndërpritet derisa të gjuhet Xhemretul Akabe. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٧٥٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن أبي إسحاق، عن عبد الرحمن بن يزيد، قال: كنت مع عبد الله بعرفة فلبي عبد الله، فلم يزل عبد الله يلبي حتى رمي جمرة العقبة، فقال رجل: من هذا الذي يلبي في هذا الموضع؟ قال: وقال عبد الله في تلبيته شيئا ما سمعته من أحد: لبيك عدد التراب ⁽⁵⁹²⁾.
ففي هذه الآثار أن عمر ﵁ كان يلبي بعرفة وهو على المنبر وأن عبد الله بن الزبير فعل ذلك من بعده لما أخبره الأسود به عن عمر ﵁، ولم ينكر ذلك أحد من أهل الآفاق، فذلك إجماع وحجة، وهذا عبد الله بن مسعود، قد فعل ذلك.
فثبت بفعل من ذكرنا لموافقتهم رسول الله ﷺ في فعله ذلك، أن التلبية في الحج لا تقطع حتى ترمى جمرة العقبة، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٢٥ - باب اللباس والطيب متى يحلان للمحرم؟

25 - Kapitulli: Kur i lejohen rrobat dhe parfumi atij që është në ihram?

25. 25 - Chapter: When are Clothing and Perfume Permitted for the Person in Ihram?

#3759

3759
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abdullah bin Lehi'ah,
ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esvedi, nga Urve, nga Xhudame bint Vehbi, motra e Ukashe bin Vehbit, se
Ukashe bin Vehbi, shok i Pejgamberit (s.a.v.s.), dhe mendoj edhe një tjetër, erdhën tek ajo kur perëndoi dielli në ditën e kurbanit,
dhe i hoqën këmishët e tyre. Ajo tha: "Çfarë keni?" Ata thanë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: 'Kush nuk e ka kryer tavafin e ifadhës
prej saj, le t'i heqë rrobat e tij'." Ata ishin parfumosur dhe kishin veshur rrobat ⁽⁵⁹³⁾.

٣٧٥٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال أنا عبد الله بن لهيعة، قال: ثنا أبو الأسود، عن عروة، عن جدامة بنت وهب أخت عكاشة بن وهب، أن عكاشة بن وهب صاحب النبي ﷺ، وأخاله آخر، جاءاها حين غابت الشمس يوم النحر، فألقيا قميصهما فقالت: مالكما؟ فقالا: إن رسول الله ﷺ قال: "من لم يكن أفاض منها فليلق ثيابه" وكانوا تطيبوا ولبسوا الثياب ⁽⁵⁹³⁾.

#3760

3760 - Na tregoi Jahja bin Uthmani, i cili tha: Na tregoi Abdullah bin Jusufi, i cili tha: Na tregoi Ibn Lahi'ah, nga Ebu el-Esvedi, nga Urve, nga Umm Kajs bint Mihsan, e cila ka thënë: Më erdhi Ukkashe bin Mihsani dhe një tjetër në Mina, në mbrëmjen e Ditës së Kurbanit. Ata i hoqën rrobat e tyre dhe e lanë parfumin. Unë u thashë: "Çfarë keni ju të dy?" Ata thanë: "I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na ka thënë: 'Kushdo që nuk shkon në Shtëpi (për tavaf) deri në mbrëmjen e kësaj dite, le t'i lërë rrobat dhe parfumin'" ⁽⁵⁹⁴⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish kanë shkuar drejt kësaj ⁽⁵⁹⁵⁾ dhe kanë thënë: Nuk lejohet veshja dhe parfumi për askënd derisa t'i lejohen gratë, dhe kjo ndodh kur ai kryen tavafin e vizitës, dhe ata argumentuan për këtë me këtë hadith.

Të tjerët i kundërshtuan ata ⁽⁵⁹⁶⁾ dhe thanë: Kur ai gjuan (gurët) dhe rruhet, veshja i lejohet.

Ata ndryshuan mendim sa i përket parfumit; disa prej tyre thanë: Gjykimi për të është si gjykimi për veshjen, kështu që lejohet ashtu siç lejohet veshja, ndërsa të tjerët thanë: Gjykimi për të është si gjykimi për marrëdhëniet seksuale, kështu që nuk lejohet derisa të lejohen marrëdhëniet. Dhe ata argumentuan për këtë

٣٧٦٠ - حدثنا يحيى بن عثمان، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال: ثنا ابن لهيعة، عن أبي الأسود، عن عروة، عن أم قيس بنت محصن قالت: دخل عليّ عكاشة بن محصن، وآخر في منى مساء يوم الأضحى، فنزعا ثيابهما وتركا الطيب، فقلت: مالكما؟ فقالا: إن رسول الله ﷺ قال لنا: "من لم يفْضِ إلى البيت من عشية هذه، فليدع الثياب والطيب" ⁽⁵⁹⁴⁾.
قال أبو جعفر: فذهب إلى هذا قوم ⁽⁵⁹⁵⁾ فقالوا: لا يحل اللباس والطيب لأحد حتى تحل له النساء، وذلك حين يطوف طواف الزيارة، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁵⁹⁶⁾ فقالوا: إذا رمى وحلق، حل له اللباس.
واختلفوا في الطيب، فقال بعضهم: حكمه حكم اللباس، فيحل كما يحل اللباس، وقال آخرون: حكمه حكم الجماع، فلا يحل حتى يحل الجماع. واحتجوا في ذلك

#3761

3761
- Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Harun, i cili ka thënë: Na ka njoftuar El-Haxhaxh bin
Erta, nga Ebu Bekr bin Muhamed bin Amër bin Hazm, nga Amreja, nga Aisha, e cila ka thënë: Ka thënë
i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Kur të keni gjuajtur (gurët) dhe të jeni rruar, atëherë ju lejohet parfumi dhe rrobat, dhe çdo gjë përveç
grave." ⁽⁵⁹⁷⁾.

٣٧٦١ - بما حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا الحجاج بن أرطاة، عن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم، عن عمرة، عن عائشة قالت: قال رسول الله ﷺ: "إذا رميتم وحلقتم فقد حل لكم الطيب والثياب، وكل شيء إلا النساء" ⁽⁵⁹⁷⁾.

#3762

3762
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, ka thënë: Na ka treguar Museddedi, ka thënë: Na ka treguar Abdul-Vahid bin Zijadi, ka thënë:
Na ka treguar El-Haxhaxh bin Ertah, nga Ez-Zuhriu, nga Amre, nga Aishja (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) …
si ai ⁽⁵⁹⁸⁾.

٣٧٦٢ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا مسدد، قال: ثنا عبد الواحد بن زياد، قال: ثنا الحجاج بن أرطاة، عن الزهري، عن عمرة، عن عائشة ﵂، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁵⁹⁸⁾.

#3763

3763
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Abdullah b. Vehbi, ka thënë: Më ka njoftuar Usame b. Zejd el-Lejthiu, se Kasim b. Muhamedi i ka treguar atij nga Aishja (r.a.), e cila ka thënë: "E kam parfumosur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për lirimin e tij kur u lirua, para se të bënte tavaf rreth Shtëpisë (Qabes)."
Usameja ka thënë: Më ka treguar Ebu Bekr b. Hazmi, nga Amreja, nga Aishja (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me këtë ⁽⁵⁹⁹⁾.

٣٧٦٣ - حدثنا يونس، قال: أنا عبد الله بن وهب، قال: أخبرني أسامة بن زيد الليثي، أن القاسم بن محمد، حدثه عن عائشة ﵂ قالت: طيبت رسول الله ﷺ لحله حين حل قبل أن يطوف بالبيت. قال أسامة: وحدثني أبو بكر بن حزم، عن عمرة، عن عائشة ﵂، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁵⁹⁹⁾.

#3764

3764 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisha, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁶⁰⁰⁾.

٣٧٦٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁶⁰⁰⁾.

#3765

3765 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Efleh bin Humejd, nga el-Kasimi, nga Aishja (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... të ngjashëm me të ⁽⁶⁰¹⁾.

٣٧٦٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا أفلح بن حميد، عن القاسم، عن عائشة ﵂، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁶⁰¹⁾.

#3766

3766 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umeri, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, (h)
dhe na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Abdurrahman bin el-Kasimi ... dhe e përmendi të njëjtën me isnadin e tij ⁽⁶⁰²⁾.

٣٧٦٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر قال: ثنا شعبة، (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان عن عبد الرحمن بن القاسم … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶⁰²⁾.

#3767

3767 - Na ka treguar Ali b. Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuxha' b. el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah b. Umeri, i cili ka thënë: Më ka treguar el-Kasimi, nga Aishja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁶⁰³⁾.

٣٧٦٧ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا شجاع بن الوليد، قال: ثنا عبيد الله بن عمر، قال: حدثني القاسم، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁶⁰³⁾.

#3768

3768 - Na ka treguar Fehdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gasani, i cili ka thënë: Na ka treguar Zuhejri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Umeri ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁶⁰⁴⁾.

٣٧٦٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو غسان، قال: ثنا زهير، قال: ثنا عبيد الله بن عمر … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶⁰⁴⁾.

#3769

3769
- Na ka treguar Muhamed b. Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad b. Zejdi, nga Amër b. Dinari, nga Salim b. Abdullah, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁶⁰⁵⁾.
Kjo është Aisha (r.a.) që njofton nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) rreth parfumosjes pas gjuajtjes dhe rruajtjes para tavafit të vizitës, ashtu siç e kemi përmendur.
Kjo bie në kundërshtim me hadithin e Ibn Lehi'as, me të cilin e filluam këtë kapitull, por kjo është më parësore sepse mbart një shkallë të teuaturit dhe saktësi të transmetimit që nuk e kanë të tjerët si ajo.
Pastaj, është transmetuar gjithashtu nga Ibn Abbasi (r.a.) prej Pejgamberit (s.a.v.s.) diçka e ngjashme, përveçse ai i ka shtuar asaj një kuptim tjetër.

٣٧٦٩ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد بن زيد، عن عمرو بن دينار، عن سالم بن عبد الله، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁶⁰⁵⁾.
فهذه عائشة ﵂ تخبر عن رسول الله ﷺ في التطيب بعد الرمي والحلق قبل طواف الزيارة، ما قد ذكرناه.
فقد عارض ذلك حديث ابن لهيعة الذي بدأنا بذكره في هذا الباب، فهذه أولى لأن معها من التواتر وصحة المجيء ما ليس مع غيرها مثله.
ثم قد روي أيضا عن ابن عباس ﵄ عن النبي ﷺ مثل ذلك، غير أنه زاد عليه معنى آخر.

#3770

3770 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Mu'ammil (h)
dhe na ka treguar Ibn Marzuq, ka thënë: Na ka treguar Abu Asim, nga Sufyan, nga Salamah bin Kuhayl, nga al-Hasan al-Arabi, nga Ibn Abbas (r.a.) ka thënë: Kur të gjuani guralecët (Xhemren), ju lejohet çdo gjë përveç grave. Një burrë i tha: Po parfumi? Ai tha: Sa më përket mua, e kam parë të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) duke lyer ⁽⁶⁰⁶⁾ kokën e tij me misk, a nuk është ai parfum? ⁽⁶⁰⁷⁾.
Në këtë hadith nga thënia e Ibn Abbasit (r.a.) është ajo që përmendëm për lejimin e çdo gjëje përveç grave kur gjuhet Xhemreja, dhe nuk përmendet në të rruajtja. Dhe në të: se ai e ka parë Pejgamberin (s.a.v.s.) duke lyer kokën e tij me misk dhe nuk ka njoftuar për kohën në të cilën i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë këtë.

Dhe mund të jetë që kjo të ketë qenë vepër e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) para rruajtjes, dhe mund të jetë pas saj, përveçse gjëja më e përshtatshme për ne është ta mbështesim këtë në atë që përputhet me atë që kemi përmendur nga Aisha (r.a.), jo në atë që e kundërshton atë. Kështu që ajo që ai e ka parë Pejgamberin (s.a.v.s.) duke e bërë, ka qenë pas gjuajtjes së Xhemres dhe rruajtjes së tij, sipas asaj që është në hadithin e Aishes (r.a.).

Pastaj Ibn Abbasi (r.a.) tha më vonë sipas mendimit të tij: Kur të gjuajë, i lejohet me gjuajtjen e tij që të rruhet, i lejohet të veshë rroba dhe të parfumoset.

Dhe ky është një vend që mbart shqyrtim, sepse ihrami ndalon rruajtjen e kokës, veshjen dhe parfumin. Kështu që ekziston mundësia që rruajtja e kokës, kur të lejohet, të lejohen edhe këto gjëra, dhe ekziston mundësia që të mos lejohen derisa të bëhet rruajtja.

E konsideruam këtë dhe pamë se ai që bën Umren i ndalohet me ihramin e tij në Umre ajo që i ndalohet me ihramin e tij në Haxh.

Pastaj pamë se kur ai bën tavaf rreth Shtëpisë dhe ecën midis Safasë dhe Marvasë, i lejohet të rruhet, por nuk i lejohen gratë, as parfumi, as veshja derisa të rruhet.

Kur vërtetua se ndalesa e Umres mbetet në fuqi edhe pse i lejohet të rruhet, derisa të rruhet, dhe ai nuk është në gjendjen e atij që i lejohet çdo gjë tjetër si veshja dhe parfumi kur i lejohet rruajtja, kështu është edhe në Haxh; nuk është e detyrueshme që për shkak se i lejohet rruajtja në të, t'i lejohet çdo gjë tjetër që i ishte ndaluar, derisa të rruhet, si analogji dhe shqyrtim mbi atë që kanë rënë dakord në Umre.

Pastaj u kthyem në shqyrtimin midis këtyre dy grupeve dhe midis njerëzve të mendimit të parë që u mbështetën në hadithin e Ukashes, dhe pamë se njeriu para se të hyjë në ihram i lejohen gratë, parfumi, veshja, gjuetia, rruajtja dhe të gjitha gjërat që i ndalohen me ihram. Kur ai hyn në ihram, të gjitha këto i ndalohen për një shkak të vetëm, që është ihrami.

Kështu që ekzistonte mundësia që ashtu siç u ndaluan për një shkak të vetëm, të lejohen gjithashtu për një shkak të vetëm, dhe ekzistonte mundësia që të lejohen me gjëra të ndryshme, lirim pas lirimi.

E konsideruam këtë dhe pamë se ata kanë rënë dakord që kur të gjuajë, i lejohet rruajtja; kjo është diçka për të cilën nuk ka mospajtim mes muslimanëve. Dhe ranë dakord se marrëdhëniet seksuale janë të ndaluara për të në gjendjen e tij të parë. Kështu u vërtetua se ai lirohet nga ajo që i ishte ndaluar për një shkak të vetëm, përmes shkaqeve të ndryshme. Dhe ra poshtë ky argument që përmendëm.

Kur u vërtetua se rruajtja i lejohet kur gjuan, dhe se i lejohet pas rruajtjes së kokës të rruajë çfarë të dojë nga qimet e trupit të tij dhe të presë thonjtë, deshtëm të shohim nëse gjykimi i veshjes është si gjykimi i kësaj apo si gjykimi i marrëdhënieve seksuale, kështu që nuk lejohet derisa të lejohen marrëdhëniet seksuale? E konsideruam këtë dhe pamë se muhrimi në Haxh, nëse kryen marrëdhënie seksuale para se të qëndrojë në Arafat, haxhi i tij prishet. Dhe pamë se nëse ai rruan flokët ose pret thonjtë, për këtë e ka obligim fidjen, por haxhi i tij nuk prishet. Dhe pamë se nëse ai vesh rroba para qëndrimit të tij në Arafat, kjo nuk ia prish ihramin, por e ka obligim fidjen. Kështu që gjykimi i veshjes para Arafatit ishte si gjykimi i prerjes së flokëve dhe thonjve, e jo si gjykimi i marrëdhënieve seksuale.

Rrjedhimisht, shqyrtimi tregon se gjykimi i saj gjithashtu pas gjuajtjes dhe rruajtjes duhet të jetë si gjykimi i tyre, e jo si gjykimi i marrëdhënieve seksuale. Ky është shqyrtimi për këtë.

Nëse dikush thotë: Kemi parë që puthja është e ndaluar për muhrimin pasi të rruhet, ndërsa ajo para qëndrimit në Arafat është në gjykimin e veshjes, jo në gjykimin e marrëdhënieve seksuale, atëherë pse veshja pas rruajtjes nuk është si ajo?

I thuhet atij: Veshja i ngjan më shumë rruajtjes sesa puthjes; sepse puthja është një nga shkaqet e marrëdhënieve seksuale, dhe gjykimi i saj është si gjykimi i tyre: lejohet aty ku lejohen ato, dhe ndalohet aty ku ndalohen ato në shqyrtimin e të gjitha gjërave. Ndërsa rruajtja dhe veshja nuk janë nga shkaqet e marrëdhënieve seksuale, por janë nga shkaqet e rregullimit të trupit, kështu që gjykimi i secilës prej tyre me gjykimin e shoqes së saj është më i ngjashëm sesa gjykimi i saj me puthjen. U vërtetua me atë që përmendëm se nuk ka problem me veshjen pas gjuajtjes dhe rruajtjes.

Dhe këtë e kanë thënë shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) pas tij.

٣٧٧٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا مؤمل (ح)
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن سفيان، عن سلمة بن كهيل، عن الحسن العربي، عن ابن عباس ﵄ قال: إذا رميتم الجمرة فقد حل لكم كل شيء إلا النساء. فقال له رجل: والطيب؟. فقال: أما أنا فقد رأيت رسول الله ﷺ يضمخ ⁽⁶⁰⁶⁾ رأسه بالمسك، أفطيب هو؟ ⁽⁶⁰⁷⁾.
ففي هذا الحديث من قول ابن عباس ﵄ ما قد ذكرنا من إباحة كل شيء إلا النساء إذ رميت الجمرة، ولا يذكر في ذلك الحلق. وفيه: أنه رأى النبي ﷺ يضمخ رأسه بالمسك ولم يخبر بالوقت الذي فعل فيه رسول الله ﷺ ذلك.
وقد يجوز أن يكون ذلك من فعل رسول الله ﷺ قبل الحلق، ويجوز أن يكون بعده إلا أن أولى الأشياء بنا أن نحمل ذلك على ما يوافق ما قد ذكرناه، عن عائشة ﵂، لا على ما يخالف ذلك. فيكون ما رأى النبي ﷺ يفعله من ذلك كان بعد رميه الجمرة وحلقه، على ما في حديث عائشة ﵂.
ثم قال ابن عباس ﵄ بعد برأيه: إذا رمى فحل له برميه أن يحلق حل له أن يلبس ويتطيب.
وهذا موضع يحتمل النظر، وذلك أن الإحرام يمنع من حلق الرأس واللباس والطيب، فيحتمل أن يكون حلق الرأس إذا حل حلت هذه الأشياء، واحتمل أن لا يحل حتى يكون الحلق.
فاعتبرنا ذلك فرأينا المعتمر يحرم عليه بإحرامه في عمرته ما يحرم عليه بإحرامه في حجته.
ثم رأيناه إذا طاف بالبيت وسعى بين الصفا والمروة، فقد حل له أن يحلق ولا تحل له النساء، ولا الطيب ولا اللباس حتى يحلق.
فلما كانت حرمة العمرة قائمة وإن حل له أن يحلق، حتى يحلق ولا يكون إذا حل له أن يحلق في حكم من قد حل له ما سوى ذلك من اللباس والطيب، كان كذلك في الحجة لا يجب لما حل له الحلق فيها أن يحل له شيء مما سواه، مما كان حرم عليه بها حتى يحلق قياسا ونظرا على ما أجمعوا عليه في العمرة.
ثم رجعنا إلى النظر بين هذين الفريقين وبين أهل المقالة الأولى الذين ذهبوا إلى حديث عكاشة، فرأينا الرجل قبل أن يحرم تحل له النساء، والطيب، واللباس، والصيد، والحلق، وسائر الأشياء التي تحرم عليه بالإحرام، فإذا أحرم حرم عليه ذلك كله بسبب واحد، وهو الإحرام.
فاحتمل أن يكون كما حرمت عليه بسبب واحد أن يحل منها أيضا بسبب واحد، واحتمل أن يحل منها بأشياء مختلفة إحلالا بعد إحلال.
فاعتبرنا ذلك فرأيناهم قد أجمعوا أنه إذا رمي فقد حل له الحلق، هذا مما لا اختلاف فيه بين المسلمين، وأجمعوا أن الجماع حرام عليه على حاله الأولى، فثبت أنه حل مما قد كان حرم عليه بسبب واحد بأسباب مختلفة. فبطل بهذه العلة التي ذكرنا.
فلما ثبت أن الحلق يحل له إذا رمى، وأنَّه مباح له بعد حلق رأسه أن يحلق ما شاء من شعر، بدنه، وقص أظفاره أردنا أن ننظر هل حكم اللباس حكم ذلك أو حكمه حكم الجماع، فلا يحل حتى يحل الجماع؟ فاعتبرنا ذلك، فرأينا المحرم بالحج إذا جامع قبل أن يقف بعرفة، فسد حجه، ورأيناه إذا حلق شعره أو قص أظفاره وجبت عليه في ذلك فدية، ولم يفسد بذلك حجه. ورأيناه لو لبس ثيابا قبل وقوفه بعرفة، لم يفسد عليه ذلك إحرامه، ووجبت عليه في ذلك فدية. فكان حكم اللباس قبل عرفة مثل حكم قص الشعر والأظفار لا مثل حكم الجماع.
فالنظر على ذلك أن يكون حكمه أيضا بعد الرمي والحلق كحكمها، لا كحكم الجماع فهذا هو النظر في ذلك.
فإن قال قائل: فقد رأينا القبلة حرامًا على المحرم بعد أن يحلق، وهي قبل الوقوف بعرفة في حكم اللباس، لا في حكم الجماع، فلم لا كان اللباس بعد الحلق أيضا كهي؟.
قيل له: إن اللباس بالحلق أشبه منه بالقبلة؛ لأن القبلة هي بعض أسباب الجماع، وحكمها حكمه تحل حيث يحل، وتحرم حيث يحرم في النظر في الأشياء كلها. والحلق واللباس ليسا من أسباب الجماع إنما هما من أسباب إصلاح البدن، فحكم كل واحد منهما بحكم صاحبه أشبه من حكمه بالقبلة، فقد ثبت بما ذكرنا أنه لا بأس باللباس بعد الرمي والحلق.
وقد قال ذلك أصحاب رسول الله ﷺ من بعده.

#3771

3771
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe Musa bin Mes'udi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amër bin Dinari, nga Tavusi, nga Ibn Omeri, se Omer bin el-Hatabi (r.a.) ka thënë: Kur të rruani (kokat) dhe të gjuani (gurët), ju lejohet çdo gjë, përveç grave dhe parfumit ⁽⁶⁰⁸⁾.

٣٧٧١ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة موسى بن مسعود، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن طاوس، عن ابن عمر، أن عمر بن الخطاب ﵁ قال: إذا حلقتم ورميتم، فقد حل لكم كل شيء إلا النساء والطيب ⁽⁶⁰⁸⁾.

#3772

3772 - Na ka treguar Nasr bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Xhaferi, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omari, nga Omari (r.a.) ... ngjashëm me të ⁽⁶⁰⁹⁾.

٣٧٧٢ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا إسماعيل بن جعفر، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر، عن عمر ﵁ … مثله ⁽⁶⁰⁹⁾.

#3773

3773 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omari, se Omari (r.a.) u mbajti fjalim njerëzve në Arafat... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽⁶¹⁰⁾.

٣٧٧٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر، أن عمر ﵁ خطب الناس بعرفة … فذكر مثله ⁽⁶¹⁰⁾.

#3774

3774 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Kabisa, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibn Xhurejxhi dhe Musa, nga Nafiu, nga Ibn Omari, se ai i shkurtonte thonjtë, mustaqet dhe mjekrën e tij, domethënë para se të bënte vizitën ⁽⁶¹¹⁾.
Ky është Omari (r.a.) i cili ua ka lejuar atyre, kur të kenë gjuajtur (gurët) dhe të jenë rruar, çdo gjë përveç grave dhe parfumit, ndërsa Aishja, Ibn Abbasi dhe Ibn ez-Zubejri (r.anhum) e kanë kundërshtuar atë veçanërisht për parfumin. Sa i përket Aishes dhe Ibn Abbasit, ne e kemi transmetuar këtë prej tyre në atë që ka kaluar në këtë kapitull. Ndërsa Ibn ez-Zubejri,

٣٧٧٤ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا، قبيصة، قال: ثنا سفيان، عن ابن جريج، وموسى، عن نافع، عن ابن عمر، أنه كان يأخذ من أظفاره وشاربه ولحيته، يعني قبل أن يزور ⁽⁶¹¹⁾.
فهذا عمر ﵁ قد أباح لهم إذا رموا وحلقوا كل شيء إلا النساء والطيب، وقد خالفته عائشة وابن عباس وابن الزبير ﵃ في الطيب خاصة. فأما عائشة وابن عباس فقد روينا ذلك عنهما فيما تقدم من هذا الباب. وأما ابن الزبير،

#3775

3775
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme dhe Fehd, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar
Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibnul Had, nga Jahja bin Seid, nga Kasim bin Muhamed, i cili ka thënë:
E kam dëgjuar Abdullah bin ez-Zubejrin duke thënë: Kur ta gjuajë Xhemren e Madhe, atij i lejohet çdo gjë që i ishte
ndaluar, përveç grave, derisa të bëjë tavaf rreth Shtëpisë ⁽⁶¹²⁾.
Gjithashtu është transmetuar nga Ibn Omari diçka që tregon për këtë.

٣٧٧٥ - فحدثنا محمد بن خزيمة وفهد، قالا: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني الليث قال: حدثني ابن الهاد، عن يحيى بن سعيد، عن القاسم بن محمد، قال: سمعت عبد الله بن الزبير يقول: إذا رمى الجمرة الكبرى فقد حل له ما حرم عليه إلا النساء حتى يطوف بالبيت ⁽⁶¹²⁾.
وقد روي عن ابن عمر، ما يدل على هذا أيضا.

#3776

3776 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Hudhejfe, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Dinari, nga Tavusi, nga Ibn Omeri, i cili ka thënë: Omeri (r.a.) tha diçka të ngjashme me atë që kemi transmetuar prej tij në kapitullin para këtij. Ai tha: Atëherë Ajsheja (r.a.) tha: 'Unë e parfumosja të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) kur ai gjuante guralecët në Xhemretul Akabe, para se të kryente Tavaful Ifada. Pra, suneti i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ka më shumë të drejtë të ndiqet sesa suneti i Omerit (r.a.)' ⁽⁶¹³⁾.

Analiza pas kësaj tregon gjithashtu për këtë; sepse gjykimi për parfumin i ngjan më shumë gjykimit për veshjen sesa gjykimit për marrëdhëniet seksuale, sipas asaj që kemi shpjeguar më parë në këtë kapitull.

Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.h.), dhe kjo është transmetuar gjithashtu nga një grup i Tabiinëve.

٣٧٧٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا سفيان، قال: ثنا عمرو بن دينار، عن طاوس، عن ابن عمر، قال: قال عمر ﵁ فذكر مثل الذي رويناه عنه في الفصل الذي قبل هذا قال: فقالت عائشة ﵂: كنت أطيب رسول الله ﷺ إذا رمى جمرة العقبة قبل أن يفيض فسنة رسول الله ﷺ، أحق أن يؤخذ بها من سنة عمر ﵁ ⁽⁶¹³⁾.
والنظر بعد ذلك في هذا يدل على ذلك أيضا؛ لأن حكم الطيب بحكم اللباس أشبه من حكمه بحكم الجماع، لما قد فسرنا مما قد تقدم في هذا الباب.
وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد ﵃، وقد روي ذلك أيضا عن جماعة من التابعين.

#3777

3777 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Amir el-Akadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Aflah bin Humejd, nga Ebu Bekr bin Hazm, i cili ka thënë: Na ftoi Sulejman bin Abdylmelik në ditën e Kurbanit (Jeum en-Nahr) dhe dërgoi njerëz te Omer bin Abdylazizi, Kasim bin Muhamedi, Salim bin Abdullahu, Abdullah bin Abdullah bin Omeri, Harixhe bin Zejdi dhe Ibn Shihabi. Ai i pyeti ata për parfumosjen në këtë ditë para se të kryhet Tavafi i Ifadës. Ata thanë: "A do të parfumosesh, o Prijës i Besimtarëve?" Përveç Abdullah bin Abdullahut, i cili tha: "Abdullah bin Omeri ishte një burrë që e kishte parë Muhamedin (s.a.v.s.). Kur ai gjuante në Xhemratul Akabe, e ule devenë, bënte kurbanin, rruhej, pastaj nisej nga ai vend dhe kryente Tavafin e Ifadës në Shtëpi ⁽⁶¹⁴⁾."

٣٧٧٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر العقدي، قال: ثنا أفلح بن حميد، عن أبي بكر بن حزم، قال: دعانا سليمان بن عبد الملك يوم النحر أن أرسل إلى عمر بن عبد العزيز، والقاسم بن محمد، وسالم بن عبد الله، وعبد الله بن عبد الله بن عمر، وخارجة بن زيد، وابن شهاب، فسألهم عن الطيب في هذا اليوم قبل أن يفيض. فقالوا: أتطيب يا أمير المؤمنين؟ إلا أن عبد الله بن عبد الله قال: كان عبد الله بن عمر رجلا قد رأى محمدا ﷺ، فكان إذا رمى جمرة العقبة أناخ فنحر، وحلق، ثم مضى مكانه فأفاض إلى البيت ⁽⁶¹⁴⁾.

#3778

3778
- Na tregoi Junusi, i cili tha: Na njoftoi Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Jahja bin Seidi, Abdullah bin Ebi Bekri dhe Rabia bin Ebi Abdurrahmani, se El-Velid bin Abdilmeliku e pyeti Salim bin Abdullahun dhe Harixhe bin Zejd bin Thabitin, pasi hodhi gurët në Xhemretul-Akabe dhe u rruajt, rreth përdorimit të parfumit. Salimi e ndaloi atë, ndërsa Harixhja i dha leje ⁽⁶¹⁵⁾.

٣٧٧٨ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن يحيى بن سعيد، وعبد الله بن أبي بكر، وربيعة بن أبي عبد الرحمن أن الوليد بن عبد الملك سأل سالم بن عبد الله وخارجة بن زيد بن ثابت بعد أن رمى جمرة العقبة وحلق عن الطيب فنهاه سالم، ورخص له خارجة ⁽⁶¹⁵⁾.

CHAPTER

٢٦ - باب: المرأة تحيض بعدما طافت للزيارة قبل أن تطوف للصدر

26 - Kapitulli: Gruaja që i vijnë menstruacionet pas tavafit të vizitës para tavafit të lamtumirës

26. 26 - Chapter: A Woman who Menstruates after Tawaf al-Ziyarah but before Tawaf al-Wada' (Sadr)

#3779

3779 - Na ka treguar Ibrahim bin Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Abu Davudi, nga Abu Avanah, nga Jala bin Ata, nga el-Velid bin Abdurrahman bin el-Zaxhaxh el-Xhurashi, nga el-Harith bin Avs eth-Thekafi, i cili ka thënë: E pyeta Omer bin el-Hatabin (r.a.) për një grua që i vijnë menstruacionet para se të kryejë tavafin. Ai tha: "Ajo duhet ta bëjë tavafin veprimin e saj të fundit." Ai tha: "Kështu më ka treguar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur e pyeta." Atëherë Omeri (r.a.) më tha: "A e sheh përsëritjen tënde ⁽⁶¹⁶⁾ të hadithit? Më pyete për diçka që unë e kam pyetur të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), sikur unë do ta kundërshtoja atë ⁽⁶¹⁷⁾."

٣٧٧٩ - حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو داود، عن أبي عوانة، عن يعلى بن عطاء، عن الوليد بن عبد الرحمن بن الزجاج الجرشي، عن الحارث بن أوس الثقفي قال: سألت عمر بن الخطاب ﵁، عن امرأة حاضت قبل أن تطوف قال: تجعل آخر عهدها الطواف، قال: هكذا حدثني رسول الله ﷺ حين سألته. فقال لي عمر ﵁: أرأيت تكريرك ⁽⁶¹⁶⁾ الحديث سألتني عن شيء سألت عنه رسول الله ﷺ، كيما أخالفه ⁽⁶¹⁷⁾.

#3780

3780 - Na ka treguar Muhamed bin Ali bin Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Affani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit ngjashëm me të, përveç se ai tha: nga el-Harith bin Abdullah bin Evs ⁽⁶¹⁸⁾.

٣٧٨٠ - حدثنا محمد بن علي بن داود، قال ثنا عفان، قال: ثنا أبو عوانة … فذكر بإسناده نحوه غير أنه قال: عن الحارث بن عبد الله بن أوس ⁽⁶¹⁸⁾.

#3781

3781
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane... dhe e përmendi me isnadin e tij ngjashëm me hadithin e Ibn Merzukut në isnadin dhe tekstin e tij, përveç se ai tha: E pyeta Omerin për gruan që bën tavaf rreth Shtëpisë e pastaj i vijnë menstruacionet ⁽⁶¹⁹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁶²⁰⁾ kanë shkuar drejt këtij hadithi dhe kanë thënë: Nuk i lejohet askujt të largohet derisa të bëjë tavafin e lamtumirës (tavaf el-sadr), dhe nuk e kanë arsyetuar për këtë gruan me menstruacione për shkak të menstruacioneve të saj.
Të tjerët ⁽⁶²¹⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Ajo mund të largohet edhe nëse nuk ka bërë tavaf rreth Shtëpisë, dhe e kanë arsyetuar atë me menstruacionet. Kjo nëse ajo e ka kryer tavafin e vizitës (tavaf el-zijare) para kësaj. Ata argumentuan për këtë me atë që

٣٧٨١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا أبو عوانة … فذكر بإسناده نحو حديث ابن مرزوق في إسناده ومتنه غير أنه قال: سألت عمر عن المرأة تطوف بالبيت ثم تحيض ⁽⁶¹⁹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁶²⁰⁾ إلى هذا الحديث، فقالوا: لا يحل لأحد أن ينفر حتى يطوف طواف الصدر، ولم يعذروا في ذلك حائضا لحيضها.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁶²¹⁾ فقالوا: لها أن تنفر، وإن لم تطف بالبيت وعذروها بالحيض. هذا إذا كانت قد طافت طواف الزيارة قبل ذلك. واحتجوا في ذلك بما

#3782

3782
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Sulejmani - i cili është djali i Ebu Muslim el-Ahvelit - nga
Tavusi, nga Ibn Abbasi (r.a.) ka thënë: Njerëzit po largoheshin nga çdo anë. Atëherë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha:
"Askush të mos largohet derisa vepra e tij e fundit të jetë tavafi rreth Shtëpisë" ⁽⁶²²⁾.

٣٧٨٢ - قد حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن سليمان وهو ابن أبي مسلم الأحول، عن طاووس، عن ابن عباس ﵄ قال: كان الناس ينفرون من كل وجه. فقال رسول الله ﷺ: "لا ينفرن أحد حتى يكون آخر عهده الطواف بالبيت" ⁽⁶²²⁾.

#3783

3783 - Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibn Tavusi, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi: Njerëzit janë urdhëruar që vepra e tyre e fundit të jetë (tauafi) rreth Shtëpisë, përveçse kjo është lehtësuar për gruan me menstruacione ⁽⁶²³⁾.

٣٧٨٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن ابن طاووس، عن أبيه، عن ابن عباس أمر الناس أن يكون آخر عهدهم بالبيت إلا أنه قد خفف عن المرأة الحائض ⁽⁶²³⁾.

#3784

3784 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga Ibn Xhurejxhi, nga El-Hasan bin Muslimi, nga Tavusi, i cili ka thënë: Zejd bin Thabiti i tha Ibn Abbasit: "A je ti ai që jep fetva se gruaja me menstruacione mund të largohet para se vepra e saj e fundit të jetë tavafi rreth Shtëpisë (Qabes)?" Ai tha: "Po." Ai (Zejdi) tha: "Mos e bëj këtë." Ai (Ibn Abbasi) tha: "Pyete filanen, gruan ensarije, a e ka urdhëruar atë Pejgamberi (s.a.v.s.) që të largohet?" Ai e pyeti gruan, pastaj u kthye tek ai dhe i tha: "Nuk shoh tjetër veçse se ke thënë të vërtetën" ⁽⁶²⁴⁾.

٣٧٨٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن ابن جريج، عن الحسن بن مسلم، عن طاوس، قال: قال زيد بن ثابت لابن عباس: أنت الذي تفتي الحائض أن تصدر قبل أن يكون آخر عهدها الطواف بالبيت؟ قال: نعم. قال: فلا تفعل، فقال: سل فلانة الأنصارية هل أمرها النبي ﷺ أن تصدر؟ فسأل المرأة، ثم رجع إليه فقال: ما أراك إلا قد صدقت ⁽⁶²⁴⁾.

#3785

3785
- Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Amër bin Ebi Rezin, i cili ka thënë: Na ka treguar Hishami, nga Katadeja,
nga Ikrimeja, se Zejd bin Thabiti dhe Ibn Abbasi nuk u pajtuan lidhur me gruan që i vijnë menstruacionet pasi ka bërë tavafin
në Shtëpi në ditën
e Kurban Bajramit. Zejdi tha: "Veprimi i saj i fundit duhet të jetë tavafi rreth Shtëpisë", ndërsa Ibn
Abbasi tha: "Ajo mund të niset kur të dojë". Ensarët thanë: "Nuk të ndjekim ty, o Ibn Abbas, përderisa
ti kundërshton Zejdin". Ai u tha: "Pyetni shoqen tuaj, Umm Sulejmin". Ata e pyetën atë dhe ajo tha: "Më erdhën menstruacionet pasi bëra tavafin në ditën
e Kurban Bajramit, kështu që i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) më urdhëroi të nisem". Edhe Safijes i erdhën menstruacionet, kështu që Aishja (r.a.) i tha asaj: "Mjerë për ty,
na bllokove!" Kjo iu përmend të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) dhe ai e urdhëroi atë të nisej ⁽⁶²⁵⁾.

٣٧٨٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عمرو بن أبي رزين، قال: ثنا هشام، عن قتادة، عن عكرمة، أن زيد بن ثابت، وابن عباس اختلفا في المرأة تحيض بعدما تطوف بالبيت يوم
النحر. فقال زيد: يكون آخر عهدها الطواف بالبيت، وقال ابن عباس: تنفر إذا شاءت. فقالت الأنصار: لا نتابعك يا ابن عباس، وأنت تخالف زيدا. فقال: سلوا صاحبتكم أم سليم فسألوها، فقالت: حضت بعدما طفت يوم النحر، فأمرني رسول الله ﷺ أن أنفر، وحاضت صفية، فقالت لها عائشة ﵂: الخيبة لكِ حبست أهلنا. فذكرت ذلك لرسول الله ﷺ فأمرها أن تنفر ⁽⁶²⁵⁾.

#3786

3786
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Sulejman el-Vasiti, i cili ka thënë: Na ka treguar Abbad bin
el-Avvam, nga Seidi, nga Katadeja, nga Enesi (r.a.), se Umm Sulejmi (r.a.),
i erdhën menstruacionet pasi kishte kryer Tavafin e Ifadës në ditën
e kurbanit, kështu që Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi atë të niset ⁽⁶²⁶⁾.

٣٧٨٦ - حدثنا ابن أبي داود: قال: ثنا سعيد بن سليمان الواسطي، قال: ثنا عباد بن العوام، عن سعيد، عن قتادة، عن أنس ﵁، أن أم سليم ﵂، حاضت بعدما أفاضت يوم النحر، فأمرها النبي ﷺ أن تنفر ⁽⁶²⁶⁾.

#3787

3787
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Omer el-Zehrani, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga
el-Hakemi, nga Ibrahimi, nga el-Eswedi, nga Aisha (r.a.), e cila ka thënë: Kur i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) deshi të
nisej (për largim nga Meka), e pa Safijen te dera e tendës së saj, të vrenjtur e të trishtuar, sepse i kishin ardhur menstruacionet. Atëherë i Dërguari i
Allahut (s.a.v.s.) tha: "Ti po na mban (peng)! A e ke kryer Tavafin e Ifades në ditën e Kurban Bajramit?" Ajo tha: "Po." Ai tha: "Atëherë nishu (për rrugë)." ⁽⁶²⁷⁾

٣٧٨٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر الزهراني، قال ثنا شعبة، عن الحكم، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة ﵂ قالت: لما أراد رسول الله ﷺ أن ينفر رأى صفية على باب خبائها كئيبة حزينة وقد حاضت، فقال رسول
الله ﷺ: "إنك لحابستنا أكنت أفضتِ يوم النحر؟ " قالت: نعم، قال: "فانفري إذًا" ⁽⁶²⁷⁾.

#3788

3788 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Rexha, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të ⁽⁶²⁸⁾.

٣٧٨٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: ثنا شعبة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶²⁸⁾.

#3789

3789 - Na ka treguar Muhamed bin Amru, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Isa, nga el-Amashi, nga Ibrahimi, nga el-Esvedi, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) me kuptim të njëjtë ⁽⁶²⁹⁾.

٣٧٨٩ - حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا يحيى بن عيسى، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ بمثل معناه ⁽⁶²⁹⁾.

#3790

3790 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Ebu Seleme bin Abdurrahmani dhe Urve bin ez-Zubejri, nga Aishja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁶³⁰⁾.

٣٧٩٠ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، قال أخبرني يونس، عن ابن شهاب، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، وعروة بن الزبير، عن عائشة عن رسول الله ﷺ … نحوه ⁽⁶³⁰⁾.

#3791

3791 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Shihabi dhe Hisham bin Urve, nga Urve, nga Aisheja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁶³¹⁾.

٣٧٩١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث، قال: ثنا الليث، قال: حدثني ابن شهاب، وهشام بن عروة، عن عروة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ … نحوه ⁽⁶³¹⁾.

#3792

3792 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Hisham b. Urve ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të ngjashëm me të ⁽⁶³²⁾.

٣٧٩٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن هشام بن عروة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁶³²⁾.

#3793

3793 - Na ka treguar Rebi el-Mu'edhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman el-A'rexh, nga Ebu Seleme, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), të ngjashëm me të ⁽⁶³³⁾.

٣٧٩٣ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا ابن لهيعة، قال: ثنا عبد الرحمن الأعرج، عن أبي سلمة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ، نحوه ⁽⁶³³⁾.

#3794

3794
- Na tregoi Junusi, tha: Na njoftoi Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdurrahman bin el-Kasimi,
nga babai i tij, nga Aisha, se Safije bint Hujej, bashkëshortja e Pejgamberit (s.a.v.s.), i kishin ardhur menstruacionet, dhe unë ia përmenda këtë Pejgamberit (s.a.v.s.)
e ai tha: "A do të na mbajë ajo (peng)?" Unë i thashë: "Ajo e ka kryer Tavafin e Ifades." Ai tha: "Atëherë jo." ⁽⁶³⁴⁾.

٣٧٩٤ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة، أن صفية بنت حيي زوج النبي ﷺ حاضت، فذكرت ذلك للنبي ﷺ فقال: "أحابستنا هي" فقلت: إنها قد أفاضت. فقال: "فلا إذًا" ⁽⁶³⁴⁾.

#3795

3795 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir, i cili ka thënë: Na ka treguar Eflehu, nga el-Kasimi, nga Aisha, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), ngjashëm me të ⁽⁶³⁵⁾.

٣٧٩٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا أفلح، عن القاسم، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ، نحوه ⁽⁶³⁵⁾.

#3796

3796 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdullah bin Ebi Bekri, [nga babai i tij], nga Amreja, nga Aisheja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), ngjashëm me të ⁽⁶³⁶⁾.

٣٧٩٦ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الله بن أبي بكر، [عن أبيه]، عن عمرة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ، نحوه ⁽⁶³⁶⁾.

#3797

3797
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Ibrahim bin Mejsera,
dhe Sulejmani, daja i Ibn Ebi Nexhihut, nga Tavusi, i cili ka thënë: Ibn Omeri për rreth dy vite e ndalonte
gruan me menstruacione që të largohej derisa vizita e fundit e saj të ishte në Shtëpi. Pastaj tha: Jam njoftuar se grave u është dhënë lehtësim ⁽⁶³⁷⁾.

٣٧٩٧ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، قال: ثنا شعبة، عن إبراهيم بن ميسرة، وسليمان خال ابن أبي نجيح، عن طاوس، قال: كان ابن عمر قريبا من سنتين ينهى أن تنفر الحائض حتى يكون آخر عهدها بالبيت. ثم قال: نُبّئْت أنه قد رخص للنساء ⁽⁶³⁷⁾.

#3798

3798
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Salihu, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi, i cili ka thënë: Më ka treguar
Ukajli, nga Ibn Shihabi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Tavus el-Jemani se ai e ka dëgjuar Abdullah bin Omerin,
duke u pyetur rreth mbajtjes së grave nga tavafi rreth Shtëpisë nëse u vijnë menstruacionet para nisjes, ndërkohë që e kishin kryer tavafin e ifadës në ditën
e kurbanit. Ai tha: "Aishja (r.a.) përmendte një lehtësim nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për gratë." Kjo ishte një vit para
vdekjes së Abdullah bin Omerit (r.a.) ⁽⁶³⁸⁾.

٣٧٩٨ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثنا الليث، قال حدثني عُقَيل، عن ابن شهاب قال: أخبرني طاوس اليماني، أنه سمع عبد الله بن عمر، يسأل عن حبس النساء، عن الطواف بالبيت إذا حِضْن قبل النفر وقد أفضن يوم النحر. فقال: إن عائشة ﵂ كانت تذكر من رسول الله ﷺ رخصة للنساء، وذلك قبل موت عبد الله بن عمر ﵄ بعام ⁽⁶³⁸⁾.

#3799

3799 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sehl bin Bekkari, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejbi, nga Ibn Tavusi, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi (r.a.), se ai i jepte leje gruas me menstruacione, nëse e kishte kryer Tavafin e Ifadës ⁽⁶³⁹⁾, që të largohej (nga Meka). Tavusi ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Omerin duke thënë: 'Nuk duhet të largohet', pastaj më vonë e dëgjova duke thënë: 'Mund të largohet, i ka lejuar ato i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽⁶⁴⁰⁾'.

٣٧٩٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سهل بن بكار، قال: ثنا وهيب، عن ابن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس ﵄ أنه كان يرخص للحائض إذا أفاضت ⁽⁶³⁹⁾ أن تنفر. قال طاوس: وسمعت ابن عمر يقول لا تنفر ثم سمعته بعدُ يقول: تنفر، رخَّص لهن رسول الله ﷺ ⁽⁶⁴⁰⁾.

#3800

3800 - Na ka treguar Abu Ayyub Abdullah bin Ayyub, i njohur si Ibn Khalaf al-Tabarani, i cili ka thënë: Na ka treguar Amr bin Muhammad al-Naqid, i cili ka thënë: Na ka treguar Isa bin Yunus, nga Ubaydullah bin Umar, nga Nafi', nga Ibn Umar (r.a.) i cili ka thënë: Kushdo që e kryen haxhin në këtë Shtëpi, le të jetë vepra e tij e fundit tavafi rreth Shtëpisë, përveç grave me menstruacione, të cilave u ka dhënë lehtësim i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ⁽⁶⁴¹⁾.
Këto transmetime janë vërtetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se gruaja me menstruacione mund të largohet para se të kryejë tavafin e lamtumirës (tavaf al-sadr), nëse e ka kryer tavafin e vizitës (tavaf al-ziyarah) më parë duke qenë e pastër. Një grup nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) u kthyen në këtë mendim, prej tyre Zejd bin Thabiti dhe Ibn Umari, të cilët më parë kishin mendim ndryshe. Ata e konsideruan atë që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) si lehtësim për gruan me menstruacione dhe si një përjashtim nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për gjykimin e saj nga gjykimi i njerëzve të tjerë në atë që u ishte bërë obligim atyre.
Me këtë u vërtetua shfuqizimi i këtyre transmetimeve, për hadithin e al-Harith bin Aws dhe atë që kishte menduar Omeri për këtë. Dhe kjo që sqaruam është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٨٠٠ - حدثنا أبو أيوب عبد الله بن أيوب المعروف بابن خلف الطبراني، قال: ثنا عمرو بن محمد الناقد، قال: ثنا عيسى بن يونس، عن عبيد الله بن عمر، عن نافع، عن ابن عمر ﵄ قال: من حج هذا البيت، فليكن آخر عهده الطواف بالبيت إلا الحُيّض، رخص لهن رسول الله ﷺ ⁽⁶⁴¹⁾.
فهذه الآثار قد ثبتت عن رسول الله ﷺ أن الحائض لها أن تنفر قبل أن تطوف طواف الصدر إذا كانت طافت طواف الزيارة قبل ذلك طاهرًا، ورجع قوم إلى ذلك من أصحاب رسول الله ﷺ، ممن قد كان قال بخلافه زيد بن ثابت، وابن عمر، وجعلا ما رُوِي عن رسول الله ﷺ في الرخصة في ذلك للحائض رخصة وإخراجا من رسول الله ﷺ لحكمها من حكم سائر الناس فيما كان أوجب عليهم من ذلك.
فثبت بذلك نسخ هذه الآثار، لحديث الحارث بن أوس وما كان ذهب إليه عمر من ذلك، وهذا الذي بينا، هو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٢٧ - باب: من قدم من حجه نسكًا قبل نسكٍ

27 - Kapitulli: Ai që kryen një rit të haxhit para një tjetri

27. 27 - Chapter: One who Performs a Rite of Hajj before Another

#3801

3801
- Na ka treguar Abu Bakra, ka thënë: Na ka treguar Abu Ahmad, ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Said bin Mesruk eth-Thevri, nga Abdurrahman bin el-Harith bin Ebi Rabia, nga Zejd bin Ali, nga babai i tij, nga Ubejdullah bin Ebi Rafi, nga Ali bin Ebi Talib (r.a.) i cili ka thënë: Një burrë erdhi te i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe tha: "O i Dërguari i Allahut! Unë e kreva Ifaden (Tavafin) para se të rruhesha." Ai tha: "Rruhu dhe nuk ka gjë", tha: Dhe erdhi një tjetër e tha: "O i Dërguari i Allahut! Unë preva kurbanin para se të gjuaja (gurët)." Ai tha: "Gjuaj dhe nuk ka gjë" ⁽⁶⁴²⁾.
Ka thënë Abu Ja'far: Në këtë hadith, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet për tavafin ⁽⁶⁴³⁾ para rruajtjes, dhe ai tha: "Rruhu dhe nuk ka gjë". Kjo nënkupton se kjo mund të jetë një lejim prej tij për tavafin para rruajtjes dhe një lehtësim në këtë çështje, duke e bërë të mundur për haxhiun që të kryejë cilëndo prej këtyre të dyjave para tjetrës.
Gjithashtu, në të thuhet se një tjetër erdhi dhe tha: "Unë preva kurbanin para se të gjuaja", dhe ai tha: "Gjuaj dhe nuk ka gjë". Edhe kjo mbart të njëjtin kuptim që përmendëm në përgjigjen e pyetjes së parë.
Dhe është transmetuar nga Ibn Abbasi, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), diçka e ngjashme me këtë.

٣٨٠١ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو أحمد، قال ثنا سفيان بن سعيد بن مسروق الثوري، عن عبد الرحمن بن الحارث بن أبي ربيعة، عن زيد بن علي، عن أبيه، عن عبيد الله بن أبي رافع، عن علي بن أبي طالب ﵁ قال: أتى رسول الله ﷺ رجل، فقال: يا رسول الله! إني أفضت قبل أن أحلق، قال: "احلق ولا حرج"، قال: وجاءه آخر فقال: يا رسول الله! إني ذبحت قبل أن أرمي، قال: ارم ولا حرج" ⁽⁶⁴²⁾.
قال أبو جعفر: ففي هذا الحديث أن رسول الله ﷺ سئل عن الطواف ⁽⁶⁴³⁾ قبل الحلق، فقال: "احلق ولا حرج". فاحتمل أن يكون ذلك إباحة منه للطواف قبل الحلق، وتوسعة منه في ذلك، فجعل للحاج أن يقدم ما شاء من هذين على صاحبه.
وفيه أيضا أن آخر جاءه فقال: إني ذبحت قبل أن أرمي، فقال: "ارم ولا حرج". فذلك أيضا يحتمل ما ذكرنا في جوابه في السؤال الأول.
وقد روي عن ابن عباس، عن رسول الله ﷺ من ذلك شيء.

#3802

3802
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, nga Mensuri, nga
Ata'i, nga Ibn Abbasi (r.anhuma), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet për atë që rruhet para se të therrë kurbanin, ose therr kurbanin
para se të rruhet, e ai tha: "Nuk ka gjunah, nuk ka gjunah" ⁽⁶⁴⁴⁾.

٣٨٠٢ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يحيى بن يحيى، قال: ثنا هشيم، عن منصور، عن عطاء، عن ابن عباس ﵄، أن رسول الله ﷺ سئل عمَّن حلق قبل أن يذبح أو ذبح قبل أن يحلق فقال: "لا حرج لا حرج" ⁽⁶⁴⁴⁾.

#3803

3803
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar El-Mu'al-la bin Esed, ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Ibn
Tavusi, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.), se atij i është thënë në ditën e kurbanit, kur ishte në Mina, lidhur me
therjen, rruajtjen, gjuajtjen, dhe kryerjen e tyre para ose pas njëra-tjetrës, e ai tha: "Nuk ka gjë" ⁽⁶⁴⁵⁾.

٣٨٠٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا المعلى بن أسد، قال: ثنا وُهيب، عن ابن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ أنه قيل له يوم النحر وهو بمنى في النحر: والحلق، والرمي، والتقديم والتأخير، فقال: "لا حرج" ⁽⁶⁴⁵⁾.

#3804

3804
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibban bin Hilali, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb bin Halidi, nga Ibn
Tavusi, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) atë ditë nuk u pyet
për dikë që ka kryer diçka para diçkaje tjetër, veçse thoshte: "Nuk ka gjë, nuk ka gjë" ⁽⁶⁴⁶⁾.
Kjo mbart të njëjtin kuptim që mbart hadithi i parë.
Diçka e tillë është transmetuar edhe nga Xhabir bin Abdullahu (r.a.).

٣٨٠٤ - حدثنا ابن مرزوق قال: ثنا حبان بن هلال، قال: ثنا وُهيب بن خالد، عن ابن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس قال: ما سئل رسول الله ﷺ يومئذ
عمن قدم شيئا قبل شيء إلا قال: "لا حرج لا حرج" ⁽⁶⁴⁶⁾.
فذلك يحتمل ما يحتمله الحديث الأول.
وقد روي عن جابر بن عبد الله ﵄ من ذلك شيء.

#3805

3805
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Kajsi, nga Ata, nga Xhabir bin Abdullahu, se një burrë tha: "O i Dërguari i Allahut, kam therrur kurbanin para se të gjuaj (gurët)?" Ai tha: "Gjuaj dhe nuk ka gjë." Një tjetër tha: "O i Dërguari i Allahut, jam rruajtur para se të therr kurbanin?" Ai tha: "Therr dhe nuk ka gjë." Një tjetër tha: "O i Dërguari i Allahut, kam bërë tavaf rreth Shtëpisë para se të therr kurbanin?" Ai tha: "Therr dhe nuk ka gjë" ⁽⁶⁴⁷⁾.
Edhe kjo është sikurse ajo që ishte para saj.
Dhe është transmetuar nga Usame bin Sheriku, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) diçka e tillë.

٣٨٠٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن قيس، عن عطاء، عن جابر بن عبد الله، أن رجلا قال: يا رسول الله ذبحت قبل أن أرمي، قال: "ارم ولا حرج". قال آخر: يا رسول الله حلقت قبل أن أذبح، قال: "اذبح ولا حرج". قال آخر: يا رسول الله، طفت بالبيت قبل أن أذبح قال: "اذبح ولا حرج" ⁽⁶⁴⁷⁾.
فهذا أيضا مثل ما قبله.
وقد روي عن أسامة بن شريك، عن النبي ﷺ من ذلك شيء

#3806

3806
- Na ka treguar Ahmed bin el-Hasen, ai është Ibn el-Kasim el-Kufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Esbat bin Muhammed,
i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Is'hak esh-Shejbani, nga Zijad bin Ilaka, nga Usame bin Sherik, i cili ka thënë:
Kemi kryer haxhin me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.), dhe ai u pyet për atë që rruhet para se të therrë kurbanin, ose therr para se të rruhet
Ai tha: "Nuk ka gjynah". Kur njerëzit e pyetën shumë, ai tha: "O ju njerëz, vështirësia (gjynahu) është hequr, përveç atij që i merr diçka vëllait të tij me padrejtësi, kjo është vështirësia (gjynahu)" ⁽⁶⁴⁸⁾.
Edhe kjo
gjithashtu është si ajo që ishte para saj. Gjithashtu mund të jetë që thënia e tij: "Nuk ka gjynah" i referohet mëkatit,
domethënë nuk ka gjynah për ju në atë që keni bërë nga kjo; sepse e keni bërë nga padija juaj për të dhe jo
me qëllim në kundërshtim me Sunetin, kështu që nuk ka asnjë pengesë për ju në këtë.
Dhe kjo është transmetuar e sqaruar dhe e shpjeguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.).

٣٨٠٦ - حدثنا أحمد بن الحسن، هو ابن القاسم الكوفي، قال: ثنا أسباط بن محمد، قال: ثنا أبو إسحاق الشيباني، عن زياد بن علاقة، عن أسامة بن شريك، قال: حججنا مع رسول الله ﷺ، فسئل عمن حلق قبل أن يذبح أو ذبح قبل أن يحلق
فقال: "لا حرج". فلما أكثروا عليه قال: "يا أيها الناس قد رفع الحرج إلا من اقترض من أخيه شيئا ظلما، فذلك الحرج" ⁽⁶⁴⁸⁾.
فهذا أيضا مثل ما قبله. وقد يحتمل أيضا أن يكون قوله: "ولا حرج" هو على الإثم، أي لا حرج عليكم فيها فعلتموه من هذا؛ لأنكم فعلتموه على الجهل منكم به لا على التعمد بخلاف السنة، فلا جناح عليكم في ذلك.
وقد روي ذلك مبينا ومشروحا عن رسول الله ﷺ.

#3807

3807
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi: Ka thënë: Na ka treguar Ebu Thabit Muhamed bin Ubejdullahu, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdul Aziz bin Muhamedi, mendoj, nga Abdurrahman bin el-Harithi, nga Zejd bin Ali bin el-Husejn bin Aliu, nga babai i tij, nga Ubejdullah bin Ebi Rafi', nga Ali bin Ebi Talibi (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet nga një burrë gjatë haxhit të tij, i cili tha: "Unë kam gjuajtur (gurët) dhe kam kryer ifaden, por kam harruar dhe nuk jam rruar." Ai tha: "Rruhu dhe nuk ka gjë (nuk ka gjynah)." Pastaj i erdhi një burrë tjetër dhe tha: "Unë kam gjuajtur dhe jam rruar, por kam harruar të bëj kurban." Ai tha: "Bëj kurban dhe nuk ka gjë." ⁽⁶⁴⁹⁾.

٣٨٠٧ - حدثنا ابن أبي داود: قال ثنا أبو ثابت محمد بن عبيد الله، قال: ثنا عبد العزيز بن محمد، أراه، عن عبد الرحمن بن الحارث، عن زيد بن علي بن الحسين بن علي، عن أبيه، عن عبيد الله بن أبي رافع، عن علي بن أبي طالب ﵁، أن رسول الله ﷺ سأله رجل في حجته، فقال: إني رميت وأفضت، ونسيت ولم أحلق قال: "فاحلق ولا حرج". ثم جاءه رجل آخر، فقال: إني رميت وحلقت، ونسيت أن أنحر فقال: "فانحر ولا حرج" ⁽⁶⁴⁹⁾.

#3808

3808
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku dhe Junusi i kanë treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Isa bin Talha bin Ubejdullah, nga Abdullah bin Amri, se ai ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) qëndroi në Haxhin e Lamtumirës për njerëzit që ta pyesnin. Erdhi një burrë e tha: "O i Dërguari i Allahut, nuk e dita dhe u rrova para se të therrja kurbanin." Ai tha: "Therr dhe nuk ka gjë." Erdhi një tjetër e tha: "O i Dërguari i Allahut, nuk e dita dhe thera kurbanin para se të gjuaja (gurët)." Ai tha: "Gjuaj dhe nuk ka gjë." Ai tha: Nuk u pyet i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) atë ditë për diçka që është bërë më herët apo më vonë, veçse tha: "Vepro dhe nuk ka gjë" ⁽⁶⁵⁰⁾.

٣٨٠٨ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا ويونس حدثاه، عن ابن شهاب، عن عيسى بن طلحة بن عبيد الله، عن عبد الله بن عمرو، أنه قال: وقف رسول الله ﷺ في حجة الوداع للناس يسألونه. فجاءه رجل فقال: يا رسول الله، لم أشعر فحلقت قبل أن أذبح، فقال: "اذبح ولا حرج". فجاءه آخر فقال: يا رسول الله، لم أشعر فنحرت قبل أن أرمي، قال: "ارم ولا حرج"، قال فما سئل رسول الله ﷺ يومئذ عن شيء قدم ولا أخر إلا قال: "افعل ولا حرج" ⁽⁶⁵⁰⁾.

#3809

3809
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga ez-Zuhriu, nga Isa bin Talha, nga Abdullah
bin Amri (r.a.), ka thënë: Një burrë e pyeti të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) e i tha: Jam rruar para se të therr, ai tha: "Therr
dhe nuk ka gjë". Një tjetër tha: Kam therrur para se të gjuaj, ai tha: "Gjuaj dhe nuk ka gjë" ⁽⁶⁵¹⁾.

٣٨٠٩ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن الزهري، عن عيسى بن طلحة، عن عبد الله بن عمرو ﵄، قال: سأل رجل رسول الله ﷺ فقال: حلقت قبل أن أذبح، قال: "اذبح ولا حرج". قال آخر: ذبحت قبل أن أرمي، قال: "ارم ولا خرج" ⁽⁶⁵¹⁾.

#3810

3810
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Usame bin Zejdi, se Ata bin Ebi Rebah i ka treguar atij, se e ka dëgjuar Xhabir bin Abdullahun (r.a.) duke treguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … të njëjtën gjë. Domethënë, se ai qëndroi para njerëzve në vitin e Haxhit të Lamtumirës dhe ata e pyetnin atë. Erdhi një burrë dhe tha: "Nuk e dita dhe preva kurbanin para se të gjuaja (gurët)", ai tha: "Gjuaj dhe nuk ka gjë (mëkat)". Një tjetër tha: "O i Dërguari i Allahut, nuk e dita dhe u rrova para se të therrja kurbanin", ai tha: "Therre dhe nuk ka gjë". Tha: Nuk u pyet i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për asgjë që është bërë para apo pas (radhës), veçse thoshte: "Vepro dhe nuk ka gjë" ⁽⁶⁵²⁾.
Kjo që përmendëm tregon se ai (s.a.v.s.) ua hoqi atyre sikletin (mëkatin) për këtë për shkak të harresës, e jo se ua lejoi atyre këtë, në mënyrë që të jetë e lejuar për ta ta bëjnë këtë me qëllim.
Ebu Seid el-Hudriu ka transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) diçka që tregon gjithashtu për këtë.

٣٨١٠ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني أسامة بن زيد، أن عطاء بن أبي رباح حدثه، أنه سمع جابر بن عبد الله ﵄ يحدث عن رسول الله ﷺ … مثله. يعني أنه وقف للناس عام حجة الوداع يسألونه، فجاء رجل فقال: لم أشعر فنحرت قبل أن أرمي، قال: "ارم ولا حرج". قال آخر: يا رسول الله، لم أشعر فحلقت قبل أن أذبح، قال: "اذبح ولا حرج" قال: فما سئل رسول الله ﷺ عن شيء قدم ولا أخر إلا قال: "افعل ولا حرج" ⁽⁶⁵²⁾.
فدل ما ذكرنا على أنه ﷺ إنما أسقط الحرج عنهم في ذلك للنسيان، لا أنه أباح ذلك لهم، حتى يكون لهم مباح أن يفعلوا ذلك في العمد.
وقد روى أبو سعيد الخدري، عن النبي ﷺ، ما يدل على ذلك أيضا.

#3811

3811 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Mukaddami, i cili ka thënë: Na ka treguar Omer bin Aliu, nga El-Haxhaxhi, nga Ubade bin Nesi, i cili ka thënë: Më ka treguar Ebu Zubejdi, i cili ka thënë: E dëgjova Ebu Seid el-Hudriun duke thënë:
I dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u pyet ndërsa ishte midis dy Xhemerateve, për një burrë që ishte rruar para se të gjuante, e ai tha: "Nuk ka gjë". Dhe për një burrë që kishte therrur kurban para se të gjuante, e ai tha: "Nuk ka gjë". Pastaj tha: "O robër të Allahut! Allahu i Madhëruar e ka hequr vështirësinë dhe shtrëngimin. Mësoni ritet tuaja, sepse ato janë pjesë e fesë suaj" ⁽⁶⁵³⁾.
A nuk e sheh se ai i urdhëroi ata të mësonin ritet e tyre sepse nuk i dinin mirë ato? Kjo tregon se vështirësia dhe shtrëngimi që Allahu ua hoqi atyre ishte për shkak të padijes së tyre rreth çështjes së riteve të tyre, e jo për ndonjë arsye tjetër.
Dhe është transmetuar në hadithin e Usame bin Sherikut, të cilin e kemi përmendur më parë në këtë kapitull, diçka që tregon gjithashtu për këtë kuptim.

٣٨١١ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا المقدمي، قال: ثنا عمر بن علي، عن الحجاج، عن عبادة بن نسي، قال: حدثني أبو زبيد، قال: سمعت أبا سعيد الخدري قال: سئل رسول الله ﷺ وهو بين الجمرتين، عن رجل حلق قبل أن يرمي، قال: "لا حرج" وعن رجل ذبح قبل أن يرمي، قال: "لا حرج" ثم قال: "يا عباد الله! وضع الله ﷿ الحرج والضيق، وتعلموا مناسككم فإنها من دينكم" ⁽⁶⁵³⁾.
أفلا ترى أنه أمرهم بتعلم مناسكهم لأنهم كانوا لا يحسنونها، فدل ذلك أن الحرج والضيق الذي رفعه الله عنهم، هو لجهلهم بأمر مناسكهم لا لغير ذلك.
وقد روي في حديث أسامة بن شريك الذي قد ذكرناه فيما تقدم من هذا الباب، ما يدل على هذا المعنى أيضا.

#3812

3812 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi dhe Seid bin Amiri, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Shube, nga Zijad bin Ilaka, nga Usame bin Sheriku (r.a.), se beduinët e pyetën të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) për disa gjëra, e pastaj thanë: "A ka gjynah për ne në këtë? Po në këtë?" I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Allahu i Madhëruar e ka hequr gjynahun nga robërit e Tij, përveç atij që i merr diçka vëllait të tij në mënyrë të padrejtë; ai është që ka bërë gjynah dhe është shkatërruar" ⁽⁶⁵⁴⁾.
A nuk e sheh se ata që e pyetën të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) ishin beduinë, të cilët nuk kishin njohuri për ritet e Haxhit? Prandaj, i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u përgjigj me fjalët e tij: "Nuk ka gjynah", jo për t'ua bërë të lejuar paraprirjen apo vonimin e veprimeve që ata kishin bërë. Pastaj u tha atyre atë që përmendi Ebu Seidi në hadithin e tij: "Dhe mësoni ritet tuaja".
Pastaj, është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.a.) diçka që tregon për këtë kuptim gjithashtu.

٣٨١٢ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب، وسعيد بن عامر، قالا: ثنا شعبة، عن زياد بن علاقة، عن أسامة بن شريك ﵁، أن الأعراب سألوا رسول الله ﷺ، عن أشياء، ثم قالوا: هل علينا حرج في كذا؟ وهل علينا حرج في كذا؟ فقال رسول الله ﷺ: "إن الله ﷿ قد رفع الحرج عن عباده، إلا من اقترض من أخيه شيئا مظلوما، فذلك الذي حرج وهلك" ⁽⁶⁵⁴⁾.
أفلا ترى أن السائلين لرسول الله ﷺ إنما كانوا أعرابا، لا علم لهم بمناسك الحج؟، فأجابهم رسول الله ﷺ بقوله: "لا حرج" لا على الإباحة منه لهم التقديم في ذلك والتأخير فيما قدموا من ذلك وأخروا. ثم قال لهم ما ذكر أبو سعيد في حديثه "وتعلموا مناسككم".
ثم قد جاء عن ابن عباس ﵄ ما يدل على هذا المعنى أيضا.

#3813

3813
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Jahja, ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Ahves, nga
Ibrahim bin Muhaxhir, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi ka thënë: Kushdo që e kryen ndonjë veprim të haxhit të tij më herët ose e vonon atë,
le të therë kurban për këtë ⁽⁶⁵⁵⁾.

٣٨١٣ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يحيى بن يحيى، قال: ثنا أبو الأحوص، عن إبراهيم بن مهاجر، عن مجاهد، عن ابن عباس قال من قدم شيئا من حجه أو أخره، فليهرق لذلك دما ⁽⁶⁵⁵⁾.

#3814

3814 - Na ka treguar Nasr bin Merzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Husajb, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Ejubi, nga Seid bin Xhubejr, nga Ibn Abbasi … ngjashëm me të ⁽⁶⁵⁶⁾.
Kështu, ky është Ibn Abbasi i cili e bën obligim gjakun (kurbanin) për atë që e kryen para kohe ose e shtyn ndonjë prej riteve të tij, ndërkohë që ai është një nga ata që kanë transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ai nuk u pyet atë ditë për asgjë që u krye para kohe apo u shty nga çështjet e haxhit, veçse tha: "Nuk ka gjynah (la haredxh)".
Kuptimi i kësaj sipas tij nuk ishte lejueshmëria e kryerjes para kohe të asaj që kryen, as shtyrja e asaj që shtynë nga ato që përmendëm, pasi ai e bënte obligim gjakun për këtë.
Por kuptimi i kësaj sipas tij ishte se ata që e bënë këtë në haxhin e Pejgamberit (s.a.v.s.) e bënë nga padija e tyre për rregullin se si ishte. Ai i arsyetoi ata për shkak të padisë së tyre dhe i urdhëroi që në të ardhmen t'i mësojnë ritet e tyre.
Njerëzit folën pas kësaj për kiranin (atë që bashkon haxhin dhe umren) nëse rruhet para se të therrë kurbanin. Ebu Hanifja (r.a.) tha: "Ai ka për detyrë një gjak", ndërsa Zuferi tha: "Ai ka për detyrë dy gjakra".
Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.) thanë: Nuk ka asgjë mbi të, dhe argumentuan për këtë me fjalën e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) drejtuar atyre që e pyetën për këtë, sipas asaj që kemi transmetuar në gjurmët (ethere) e mëparshme, dhe me përgjigjen e tij ndaj tyre se nuk ka gjynah mbi ta për këtë.
Argument kundër tyre në këtë çështje për Ebu Hanifen dhe Zuferin (r.h.) ishte ajo që përmendëm nga shpjegimi i kuptimeve të këtyre gjurmëve.
Një argument tjetër është se pyetësi i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) nuk dihej nëse ishte karan, mufrid apo mutemetti. Nëse ishte mufrid, atëherë Ebu Hanifja (r.a.) dhe Zuferi nuk e mohojnë që të mos ketë obligim gjak për këtë; sepse ai gjak që u krye para rruajtjes ishte therrje jo e obligueshme, por ishte më mirë për të që ta kryente therrjen para rruajtjes, mirëpo nëse e kryen rruajtjen para saj, kjo i mjafton dhe nuk ka asgjë mbi të. E nëse ishte karan apo mutemetti, atëherë përgjigja e Pejgamberit (s.a.v.s.) për të ishte sipas asaj që përmendëm.
Kemi përmendur nga Ibn Abbasi lidhur me kryerjen para kohe dhe shtyrjen në haxh se në të ka gjak, dhe se fjala e Pejgamberit (s.a.v.s.) "nuk ka gjynah" nuk e hedh poshtë këtë. Kur fjala e Pejgamberit (s.a.v.s.) "nuk ka gjynah" nuk e mohonte sipas Ibn Abbasit (r.a.) obligueshmërinë e gjakut, po ashtu ajo nuk e mohon atë as sipas Ebu Hanifes dhe Zuferit (r.h.), dhe therrja e karanit ishte therrje e obligueshme për të, me të cilën ai del nga ihrami.
Deshëm të shohim gjërat me të cilat haxhiu del nga ihrami nëse i shtyn ato derisa të dalë, se si është gjykimi i tyre? Gjetëm se Allahu i Madhëruar ka thënë: {Dhe mos i rruani kokat tuaja derisa kurbani të arrijë vendin e tij}. Kështu, i penguari (muhsari) rruhet pasi kurbani të arrijë vendin e tij dhe del nga ihrami me këtë, e nëse rruhet para se ai të arrijë vendin e tij, e ka obligim gjakun, dhe kjo është me ixhma (konsensus).
Rrjedhimisht, analogjia (nadhar) kërkon që kështu të jetë edhe karani; nëse e kryen rruajtjen para therrjes me të cilën del nga ihrami, të ketë obligim gjakun, si analogji dhe shikim mbi atë që përmendëm.
Me këtë u hodh poshtë ajo që menduan Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.), dhe u vërtetua ajo që tha Ebu Hanifja (r.a.) ose ajo që tha Zuferi (r.h.).
E pamë këtë çështje dhe rezultoi se ky karan e ka rruajtur kokën në një kohë kur rruajtja ishte e ndaluar për të, ndërkohë që ai është në shenjtërinë e haxhit dhe në shenjtërinë e umres.
Karani, çdo gjë që bën në kiranin e tij, e cila po t'i ndodhte duke qenë në haxh ose umre të veçantë do t'i obligonte një gjak, atëherë kur i ndodh duke qenë karan i obligon dy gjakra. Kështu që ekziston mundësia që edhe rruajtja e tij para kohe t'i obligojë dy gjakra, siç tha Zuferi.
E shqyrtuam këtë dhe gjetëm se gjërat që i obligojnë karanit dy gjakra për atë që bën në kiranin e tij, janë ato gjëra që po t'i bënte në shenjtërinë e haxhit ose në shenjtërinë e umres do t'i obligonin një gjak.
Nëse i bën ato në shenjtërinë e të dyjave, i obligohen dy gjakra, si marrëdhëniet seksuale e të ngjashme. Ndërsa rruajtja e tij para se të therrë nuk i është ndaluar për shkak të umres veçanërisht, as për shkak të haxhit veçanërisht; ajo i është bërë obligim për shkak të të dyjave dhe për shkak të shenjtërisë së bashkimit mes tyre, jo për shkak të shenjtërisë së haxhit veçanërisht, as për shkak të shenjtërisë së umres veçanërisht.
Deshëm të shohim gjykimin e asaj që bëhet obligim nga bashkimi (kiran), a janë dy gjëra apo një gjë e vetme? E shqyrtuam këtë dhe gjetëm se njeriu, kur hyn në ihram për haxh të veçantë ose umre të veçantë, nuk ka asgjë obligim (kurban), por kur i bashkon të dyja, i bëhet obligim për shkak të bashkimit të tyre diçka që nuk i obligohej në veçimin e secilës prej tyre, dhe ajo gjë ishte një gjak i vetëm.
Rrjedhimisht, analogjia kërkon që kështu të jetë edhe rruajtja para therrjes, e cila u ndalua për shkak të bashkimit mes umres dhe haxhit, ndërkohë që asnjëra prej tyre nuk do ta ndalonte po të ishte e veçantë, që ajo që obligohet për të të jetë një gjak i vetëm.
Kështu, parimi i asaj që i obligohet karanit për shkeljen e shenjtërisë në kiranin e tij është të shihet se cilat nga ato shenjtëri ndalohen për shkak të haxhit veçanërisht dhe umres veçanërisht.
Nëse i bashkojmë të dyja, atëherë ajo shenjtëri është e ndaluar për dy shkaqe të ndryshme, andaj ai që i shkel ato ka dy shpagime (kefarete).
Ndërsa çdo shenjtëri që nuk e ndalon haxhi i vetëm, as umreja e vetme, por e ndalon vetëm bashkimi mes tyre, nëse shkelet, atëherë ai që e shkel ka për detyrë një gjak; sepse ai ka shkelur një shenjtëri që i është ndaluar për një shkak të vetëm. Ky është mendimi (nadhar) në këtë kapitull, dhe kjo është fjala e Ebu Hanifes, dhe këtë mendim marrim.

٣٨١٤ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخُصيب، قال: ثنا وُهَيب، عن أيوب، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس … مثله ⁽⁶⁵⁶⁾.
فهذا ابن عباس يوجب على من قدم شيئا من نسكه أو أخره دما، وهو أحد من روى عن النبي ﷺ أنه ما سئل يومئذ عن شيء قدم ولا أخر من أمر الحج إلا قال "لا حرج".
فلم يكن معنى ذلك عنده معنى الإباحة في تقديم ما قدموا، ولا في تأخير ما أخروا، مما ذكرنا، إذ كان يوجب في ذلك دما.
ولكن كان معنى ذلك عنده، على أن الذين فعلوه في حجة النبي ﷺ كان على الجهل منهم بالحكم فيه كيف هو؟ فعذرهم بجهلهم وأمرهم في المستأنف أن يتعلموا مناسكهم.
وتكلم الناس بعد هذا في القارن إذا حلق قبل أن يذبح. فقال أبو حنيفة ﵀: "عليه دم"، وقال زفر: "عليه دمان".
وقال أبو يوسف، ومحمد رحمهما الله: لا شيء عليه واحتجا في ذلك بقول رسول الله ﷺ الذين سألوه عن ذلك، على ما قد روينا في الآثار المتقدمة، وبجوابه لهم أن لا حرج عليهم في ذلك.
وكان من الحجة عليهما في ذلك لأبي حنيفة وزفر رحمهما الله، ما ذكرنا من شرح معاني هذه الآثار.
وحجة أخرى، وهي أن السائل لرسول الله ﷺ، لم يعلم هل كان قارنا أو مفردا، أو متمتعا فإن كان مفردا فأبو حنيفة ﵀، وزفر، لا ينكران أن يكون
لا يجب عليه في ذلك دم؛ لأن ذلك الدم الذي قدم عليه الحلق، ذبح غير واجب، ولكن كان الأفضل له أن يقدم الذبح قبل الحلق، ولكنه إذا قدم الحلق أجزأه، ولا شيء عليه. وإن كان قارنا أو متمتعا فكان جواب النبي ﷺ له في ذلك على ما ذكرنا.
فقد ذكرنا عن ابن عباس في التقديم في الحج والتأخير أن فيه دما، وأن قول النبي ﷺ لا حرج "لا يدفع ذلك. فلما كان قول النبي ﷺ في ذلك "لا حرج"، لا ينفي عند ابن عباس ﵄ وجوب الدم، كان كذلك أيضا لا ينفيه عند أبي حنيفة، وزفر رحمهما الله، وكان القارن ذبحه ذبح واجب عليه، يحل به.
فأردنا أن ننظر في الأشياء التي يحل بها الحاج إذا أخرها حتى يحل كيف حكمها؟ فوجدنا الله ﷿ قد قال: ﴿وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ﴾ فكان المحصر يحلق بعد بلوغ الهدي محله، فيحل بذلك، وإن حلق قبل بلوغه محله، وجب عليه دم وهذا إجماع.
فكان النظر على ذلك أن يكون كذلك القارن إذا قدم الحلق قبل الذبح الذي يحل به أن يكون عليه دم قياسا ونظرا على ما ذكرنا من ذلك.
فبطل بهذا ما ذهب إليه أبو يوسف، ومحمد رحمهما الله، وثبت ما قال أبو حنيفة ﵀، أو ما قال زفر ﵀.
فنظرنا في ذلك، فإذا هذا القارن قد حلق رأسه في وقت الحلق عليه حرام، وهو في حرمة حجة وفي حرمة عمرة.
وكان القارن ما أصاب في قرانه مما لو أصابه وهو في حجة، أو عمرة مفردة، وجب عليه دم، فإذا أصابه وهو قارن وجب عليه دمان، فاحتمل أن يكون حلقه أيضا قبل وقته يوجب عليه أيضا دمين، كما قال زفر.
فنظرنا في ذلك، فوجدنا الأشياء التي توجب على القارن دمين فيما أصاب في قرانه هي الأشياء التي لو أصابها وهو في حرمة حجة، أو في حرمة عمرة وجب عليه دم.
فإذا أصابها في حرمتهما وجب عليه دمان، كالجماع، وما أشبهه وكان حلقه قبل أن يذبح لم يحرم عليه بسبب العمرة خاصة، ولا بسبب الحجة خاصة، إنها وجب عليه بسببهما، وبحرمة الجمع بينهما لا بحرمة الحج خاصة، ولا بحرمة العمرة خاصة.
فأردنا أن ننظر في حكم ما يجب بالجمع هل هو شيئان أو شيء واحد؟ فنظرنا في ذلك، فوجدنا الرجل إذا أحرم بحجة مفردة، أو بعمرة مفردة لم يجب عليه شيء، وإذا جمعهما جميعا وجب عليه لجمعه بينهما شيء لم يكن يجب عليه في إفراده كل واحدة منهما، فكان ذلك الشيء دم واحد.
فالنظر على ذلك أن يكون كذلك الحلق قبل الذبح الذي منع منه الجمع بين العمرة والحج، فلا يمنع منه واحدة منهما لو كانت مفردة أن يكون الذي يجب به فيه دم واحد.
فيكون أصل ما يجب على القارن في انتهاكه الحرم في قرانه أن ينظر فيما كان من تلك الحرم يحرم بالحجة خاصة، وبالعمرة خاصة.
فإذا جمعنا جميعا فتلك الحرمة محرمة بسببين مختلفين، فيكون على من انتهكهما كفارتان.
وكل حرمة لا تحرمها الحجة على الانفراد، ولا العمرة على الانفراد، إنما يحرمها الجمع بينهما، فإذا انتهكت، فعلى الذي انتهكها دم واحد؛ لأنَّه انتهك حرمة حرمت عليه بسبب واحد. فهذا هو النظر في هذا الباب وهو قول أبي حنيفة، وبه نأخذ.

CHAPTER

٢٨ - باب: المكي يريد العمرة من أين ينبغي له أن يحرم بها

28 - Kapitulli: Prej nga duhet të hyjë në ihram për umre banori i Mekës?

28. 28 - Chapter: From where should a Resident of Makkah enter Ihram for Umrah?

#3815

3815 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amër bin Dinari, i cili e ka njoftuar atë, nga Amër bin Evsi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Abdurrahman bin Ebi Bekri (r.a.), i cili ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) më urdhëroi që ta hipja Aishën pas meje deri në Ten'im, që ajo të kryente umren ⁽⁶⁵⁷⁾.

٣٨١٥ - حدثنا يونس، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار أخبره، عن عمرو بن أوس، قال: أخبرني عبد الرحمن بن أبي بكر ﵄، قال: أمرني النبي ﷺ أن أردف عائشة إلى التنعيم فأعمرها ⁽⁶⁵⁷⁾.

#3816

3816 - Na ka treguar Fehti, ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjemi, ka thënë: Na ka njoftuar Davud bin Abdurrahmani, nga Abdullah bin Uthman bin Huthejmi, nga Jusuf bin Maheku, nga Hafsa bint Abdurrahmani, nga babai i saj, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i ka thënë Abdurrahman bin Ebi Bekrit: "Merre motrën tënde pas vete (në shalë) dhe bëje atë të kryejë umren nga Tanim-i. Kur të zbresësh me të nga kodra ⁽⁶⁵⁸⁾, urdhëroje atë të hyjë në ihram, sepse ajo është një umre e pranuar" ⁽⁶⁵⁹⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁶⁶⁰⁾ kanë mendimin se umreja për atë që ndodhet në Mekë nuk ka kohë (vend caktimi) tjetër përveç Tanim-it. Ata e bënë Tanim-in në mënyrë specifike si vendin e caktuar për umren e banorëve të Mekës dhe thanë: Nuk u takon atyre që ta kalojnë atë,
siç nuk i takon dikujt tjetër të kalojë një mikat nga ato që ka caktuar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) për të, duke dashur të hyjë në ihram, përveçse si muhrim (në ihram).
Të tjerë i kundërshtuan ata në këtë ⁽⁶⁶¹⁾ dhe thanë: Koha (vendi) i banorëve të Mekës nga i cili hyjnë në ihram për umre është 'el-Hill' (vendi jashtë kufijve të Haremit). Nga cilado pjesë e Hill-it që hyjnë në ihram për të, kjo u mjafton atyre. Tanim-i dhe vendet e tjera të Hill-it sipas tyre janë të barabarta në këtë çështje.
Argumenti i tyre për këtë ishte se mund të jetë që Pejgamberi (s.a.v.s.) ka synuar Tanim-in në atë rast sepse ishte pjesa më e afërt e Hill-it prej saj; sepse vendet e tjera të Hill-it nuk ishin si ai në atë aspekt.
Gjithashtu ekziston mundësia që ai të ketë pasur për qëllim caktimin e vendit për banorët e Mekës për umre dhe që ata të mos e kalojnë atë për ndonjë tjetër. Ne e shqyrtuam këtë çështje.

٣٨١٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا داود بن عبد الرحمن، عن عبد الله بن عثمان بن خثيم، عن يوسف بن ماهك، عن حفصة بنت عبد الرحمن، عن أبيها، أن رسول الله ﷺ قال لعبد الرحمن بن أبي بكر: "أردف أختك فأعمرها من التنعيم، فإذا هبطت بها من الأكمة ⁽⁶⁵⁸⁾، فمرها فلتحرم، فإنها عمرة متقبلة" ⁽⁶⁵⁹⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁶⁶⁰⁾ إلى أن العمرة لمن كان بمكة لا وقت لها غير التنعيم، وجعلوا التنعيم خاصة، وقتا لعمرة أهل مكة، وقالوا: لا ينبغي لهم أن يجاوزوه،
كما لا ينبغي لغيرهم أن يجاوز ميقاتا مما وقته له رسول الله ﷺ، وهو يريد الإحرام إلا محرما.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁶⁶¹⁾، فقالوا: وقت أهل مكة الذي يحرمون منه بالعمرة الحل، فمن أي الحل أحرموا بها أجزأهم ذلك، والتنعيم وغيره من الحل عندهم في ذلك سواء.
وكان من الحجة لهم في ذلك أنه قد يجوز أن يكون النبي ﷺ قصد إلى التنعيم في ذلك؛ لأنَّه كان أقرب الحلّ منها؛ لأن غيره من الحلّ ليس هو في ذلك، كهو.
ويحتمل أيضا أن يكون أراد به التوقيت لأهل مكة في العمرة ولا يجاوزوه لها إلى غيره. فنظرنا في ذلك.

#3817

3817 - Na tregoi Jezid bin Sinani, i cili tha: Na tregoi Uthman bin Omer, i cili tha: Na tregoi Ebu Amir Salih bin Rustem, nga Ibn Ebi Mulejke, nga Aisha, e cila ka thënë: Hyri tek unë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në Serif, ndërsa unë po qaja. Ai tha: "Çfarë ke?" Thashë: Më kanë ardhur menstruacionet. Ai tha: "Mos qaj, bëj atë që bën haxhiu". Arritëm në Mekë, pastaj shkuam në Mina, pastaj u gdhimë në Arafat, pastaj hodhëm gurët ato ditë. Kur erdhi dita e largimit (nefr), ai u nis dhe zbriti në El-Hasbe. Ajo tha: Vallahi, ai nuk zbriti aty veçse për shkakun tim. Atëherë urdhëroi Abdurrahman bin Ebi Bekrin dhe i tha: "Merre motrën tënde dhe nxirre jashtë Haremit". Ajo tha: Vallahi, ai nuk e përmendi as Xhi'ranen dhe as
Ten'imin, që ajo të hyjë në ihram për umre. Vendi më i afërt i Haremit për ne ishte Ten'imi, kështu që hyra në ihram për umre, bëmë tavaf rreth Shtëpisë, ecëm midis Safasë dhe Merves, pastaj shkuam tek ai dhe ai u nis ⁽⁶⁶²⁾.
Aisha (r.a.) njoftoi se Pejgamberi (s.a.v.s.), kur dëshiroi që ajo të bënte umre, nuk kishte për qëllim tjetër veçse daljen në Hill (tokën jashtë Haremit), dhe jo një vend specifik të caktuar prej tij. Ai e drejtoi Abdurrahmanin drejt Ten'imit vetëm sepse ishte pika më e afërt e Hillit me ta, dhe jo për ndonjë vlerë të veçantë që e dallon atë nga pjesët e tjera të Hillit.
Kështu u vërtetua se mikati i banorëve të Mekës për umren e tyre është Hilli, dhe se Ten'imi apo vendet e tjera janë të barabarta në këtë çështje. Ky është tërësisht mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٨١٧ - فإذا يزيد بن سنان قد حدثنا، قال: ثنا عثمان بن عمر، قال: ثنا أبو عامر صالح بن رستم، عن ابن أبي مليكة، عن عائشة قالت: دخل علي رسول الله ﷺ بسرف، وأنا أبكي، فقال: "ما ذاك؟ " قلت: حضتُ قال: "فلا تبكي، اصنعي ما يصنع الحاج". فقدمنا مكة، ثم أتينا منى ثم غدونا إلى عرفة، ثم رمينا الجمرة تلك الأيام، فلما كان يوم النفر ارتحل فنزل الحصبة. قالت: والله ما نزلها إلا من أجلى، فأمر عبد الرحمن بن أبي بكر، فقال: "احمل أختك فأخرجها من الحرم. قالت والله ما ذكر الجعرانة، ولا
التنعيم فلتهل بعمرة فكان أدنانا من الحرم، التنعيم، فأهللت بعمرة، فطفنا بالبيت، وسعينا بين الصفا والمروة، ثم أتيناه، فارتحل ⁽⁶⁶²⁾.
فأخبرت عائشة ﵂ أن النبي ﷺ لم يقصد لما أراد أن يعمرها إلا إلى الحلّ، لا إلى موضع منه بعينه خاصا"، وأنَّه إنما قصد بها عبد الرحمن التنعيم؛ لأنَّه كان أقرب الحلّ إليهم، لا لمعنى فيه يبين به من سائر الحل غيره.
فثبت بذلك أن وقت أهل مكة لعمرتهم هو الحل، وأن التنعيم في ذلك وغيره سواء، وهذا كله قول أبي حنيفة وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٢٩ - باب: الهدي يصدّ عن الحرم هل ينبغي أن يذبح في غير الحرم؟

29 - Kapitulli: Kurbani që pengohet të arrijë në harem: A duhet të theret jashtë haremit?

29. 29 - Chapter: The Sacrificial Animal Prevented from Reaching the Sanctuary: Should it be Slaughtered Outside the Sanctuary?

#3818

3818
- Na ka treguar Fahdi, ka thënë: Na ka treguar Abu Bakr bin Abi Shaybah, ka thënë: Na ka treguar Sufyan bin 'Uyaynah, nga
'Ubaydullah ibn Abi Yazid, nga babai i tij, nga Siba' bin Thabit, nga Umm Kurz, e cila ka thënë: Erdha te
Pejgamberi (s.a.v.s.) në Hudajbijeh për ta pyetur atë rreth mishit të kurbanit (el-hedj) ⁽⁶⁶³⁾.
Ka thënë Abu Ja'far: Një grup njerëzish ⁽⁶⁶⁴⁾
kanë mendimin se nëse kurbani (el-hedj) pengohet nga hyrja në Haram, ai theret jashtë Haramit. Ata argumentuan për këtë me këtë
hadith dhe thanë: Kur Pejgamberi (s.a.v.s.) e theri kurbanin në Hudajbijeh pasi u pengua nga Harami, kjo tregon
se kushdo që pengohet nga dërgimi i kurbanit të tij në Haram, mund ta therë atë jashtë Haramit.
Të tjerë i kundërshtuan ata ⁽⁶⁶⁵⁾ dhe thanë: Nuk lejohet therja e kurbanit përveçse në Haram.
Argumenti
i tyre për këtë ishte fjala e Allahut të Madhëruar: ﴿هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ﴾ [el-Ma'ide: 95]
Allahu i Madhëruar e ka bërë kurbanin diçka që duhet të arrijë në Qabe, ashtu si agjërimi që Allahu i Madhëruar e ka bërë
të njëpasnjëshëm në shlyerjen e ziharit dhe shlyerjen e vrasjes; kështu që nuk lejohet ndryshe përveçse i njëpasnjëshëm,
edhe nëse ai që e ka obligim nuk ka mundësi ta kryejë atë radhazi, domosdoshmëria nuk ia lejon atij që ta agjërojë
atë të ndarë.
Po ashtu, kurbani i përshkruar si arritës në Qabe nuk mjafton për atë që e ka obligim, edhe nëse pengohet nga arritja në Qabe për shkak të domosdoshmërisë, që ta therë atë në vende të tjera.
Argumenti
i tyre kundër ithtarëve të mendimit të parë lidhur me therjen e atij kurbani nga Pejgamberi (s.a.v.s.) në Hudajbijeh,
kur u pengua nga Harami, dhe shpërndarjen e mishit të tij në Kadid, është se një grup njerëzish kanë pretenduar se
therja e tij ishte brenda Haramit.

٣٨١٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو بكر بن أبي شيبة، قال: ثنا سفيان بن عيينة، عن عبيد الله ابن أبي يزيد، عن أبيه، عن سباع بن ثابت، عن أم كرز قالت: أتيت النبي ﷺ بالحديبية أسأله عن لحوم الهدي ⁽⁶⁶³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁶⁶⁴⁾ إلى أن الهدي إذا صُدّ عن الحرم نحر في غير الحرم، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث، وقالوا: لما نحر النبي ﷺ الهدي بالحديبية إذ صُدَّ عن الحرم، دل ذلك على أن لمن منع من إدخال هديه الحرم أن يذبحه في غير الحرم.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁶⁶⁵⁾ فقالوا: لا يجوز نحر الهدي إلا في الحرم.
وكان من حجتهم في ذلك قول الله ﷿: ﴿هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ﴾ [المائدة: ٩٥] وكان الهدي قد جعله الله ﷿ ما بلغ الكعبة فهو كالصيام الذي جعله الله ﷿ متتابعا في كفارة الظهار، وكفارة القتل، فلا يجوز غير متتابع، وإن كان الذي وجب عليه غير مطيق الإتيان به متتابعا، فلا تبيحه الضرورة أن يصومه متفرقا.
فكذلك الهدي الموصوف ببلوغ الكعبة لا يجزئ الذي هو عليه كذلك، وإن صد عن بلوغ الكعبة للضرورة أن يذبحه فيما سوى ذلك.
وكان من الحجة لهم على أهل المقالة الأولى في نحر النبي ﷺ لذلك الهدي الذي نحره بالحديبية، لما صُدَّ عن الحرم، وتصدق بلحمه بقديد أن قوما قد زعموا أن نحره إياه كان في الحرم.

#3819

3819 - Na ka treguar Ibrahim bin Ebi Davud, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhavvel bin Ibrahim bin Muhavvel bin Rashid, nga Israili, nga Mexhze'eh bin Zahir, nga Naxhijeh bin Xhundub el-Eslemi, nga babai i tij, i cili ka thënë:
Erdha te Pejgamberi (s.a.v.s.) kur u penguan kurbanët (hedji), dhe i thashë: "O i Dërguari i Allahut, m'i dërgo kurbanët me mua që t'i therr në Haram." Ai tha: "E si do t'i çosh?" Thashë: "Do t'i kaloj nëpër lugina ku ata nuk mund të më kapin." Atëherë ai i dërgoi me mua derisa i thera në Haram ⁽⁶⁶⁶⁾.
Ky hadith tregon se ai kurban i Pejgamberit (s.a.v.s.) u therr në Haram.
Të tjerët kanë thënë ⁽⁶⁶⁷⁾: Pejgamberi (s.a.v.s.) ishte në Hudejbije dhe ai kishte mundësi të hynte në Haram. Ata thanë: Ai nuk u pengua përveçse nga Qabeja (Bejti). Dhe argumentuan për këtë me atë që

٣٨١٩ - حدثنا إبراهيم بن أبي داود، قال: ثنا مخول بن إبراهيم بن مخول بن راشد، عن إسرائيل، عن مجزأة بن زاهر، عن ناجية بن جندب الأسلمي، عن أبيه، قال: أتيت النبي ﷺ حين صد الهدي، فقلت: يا رسول الله ابعث معي بالهدي فلأنحره في الحرم. قال: "وكيف تأخذ به؟ " قلت: آخذ به في أودية، لا يقدرون علي فيها، فبعثه معي حتى نحرته في الحرم ⁽⁶⁶⁶⁾.
فقد دل هذا الحديث أن هدي النبي ﷺ ذلك نحر في الحرم.
وقال آخرون ⁽⁶⁶⁷⁾: كان النبي ﷺ بالحديبية، وهو يقدر على دخول الحرم. قالوا: ولم يكن صُد إلا عن البيت. واحتجوا في ذلك بما

#3820

3820 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Bishr el-Kufi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Ebi Za'ideh, nga Muhamed bin Is'haku, nga ez-Zuhriu, nga Urve, nga el-Misveri: Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte në Hudajbijeh; çadra e tij ishte në Hill (jashtë zonës së shenjtë), ndërsa vendfalja e tij ishte në Haram (brenda zonës së shenjtë) ⁽⁶⁶⁸⁾.
U vërtetua me atë që përmendëm se Pejgamberi (s.a.v.s.) nuk ishte i penguar nga Harami dhe se ai falte namazin në një pjesë të tij.

Nuk lejohet sipas mendimit të asnjërit prej dijetarëve që ai i cili ka mundësi të hyjë në ndonjë pjesë të Haramit, ta therrë kurbanin e tij jashtë Haramit.

Pasi u vërtetua me hadithin që përmendëm se Pejgamberi (s.a.v.s.) falej në një pjesë të Haramit, ishte e pamundur që ai ta therrte kurbanin jashtë Haramit; sepse ai që e lejon therrjen e kurbanit jashtë Haramit, e lejon atë vetëm në rastin e pengimit (bllokimit) nga Harami, e jo në rastin e mundësisë për të hyrë në të.

Kështu, me atë që përmendëm, u mohua që Pejgamberi (s.a.v.s.) ta ketë therrur kurbanin jashtë Haramit, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

Një grup njerëzish kanë argumentuar për lejueshmërinë e therrjes së kurbanit jashtë Haramit

٣٨٢٠ - حدثنا ابن أبي داود قال: ثنا سفيان بن بشر الكوفي، قال: ثنا يحيى بن أبي زائدة، عن محمد بن إسحاق، عن الزهري، عن عروة، عن المسور: أن رسول الله ﷺ كان بالحديبية، خباؤه في الحل، ومصلّاه في الحرم ⁽⁶⁶⁸⁾.
فثبت بما ذكرنا أن النبي ﷺ لم يكن صد عن الحرم، وأنَّه قد كان يصلي إلى بعضه.
ولا يجوز في قول أحد من العلماء لمن قدر على دخول شيء من الحرم أن ينحر هديه دون الحرم.
فلما ثبت بالحديث الذي ذكرنا أن النبي ﷺ كان يصلي إلى بعض الحرم استحال أن يكون نحر الهدي في غير الحرم؛ لأن الذي يبيح نحر الهدي في غير الحرم إنما يبيحه في حال الصَّدْ عن الحرم لا في حال القدرة على دخوله.
فانتفى بما ذكرنا أن يكون النبي ﷺ نحر الهدي في غير الحرم، وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
وقد احتج قوم في تجويز نحر الهدي في غير الحرم

#3821

3821
- Sipas asaj që na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Jahja bin Saidi, nga Jakub bin Halidi, nga Ebu Esmaja, i çliruari i Abdullah bin Xhaferit, i cili ka thënë: Dola me Uthmanin dhe Aliun (r.a.), kurse Husejni (r.a.) u sëmur në Sukja ndërsa ishte në ihram. Atë e goditi pleuriti (brusam), kështu që ai bëri me shenjë nga koka e tij, andaj ia rruan kokën dhe theri për të një deve, me të cilën i ushqeu njerëzit e atij vendi ⁽⁶⁶⁹⁾.

٣٨٢١ - بما حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، عن يحيى بن سعيد، عن يعقوب بن خالد، عن أبي أسماء مولى عبد الله بن جعفر قال: خرجت مع عثمان وعلي ﵄ فاشتكى الحسين ﵁ بالسقيا وهو محرم، فأصابه برسام فأومى إلى رأسه فحلق على رأسه ونحر عنه جزورا فأطعم أهل الماء ⁽⁶⁶⁹⁾.

#3822

3822 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Jahja ... dhe përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë, përveç se ai nuk e përmendi Osmanin ⁽⁶⁷⁰⁾.

Dhe meqenëse Husejni (r.a.) ishte muhrim, ata argumentuan me këtë hadith; sepse në të thuhet se Aliu (r.a.) e theri devenë jashtë Haremit.

Argumenti kundër tyre në këtë çështje është se ata nuk e lejojnë atë që nuk është i penguar nga Haremi që të therrë kurban jashtë Haremit, por ata ndryshojnë në mendime vetëm kur ai është i penguar prej tij.

Kjo që përmendëm tregon se kur Aliu (r.a.) theri në këtë hadith jashtë Haremit, ndërkohë që ai po arrinte në Harem, ai nuk kishte për qëllim me të hedjin (kurbanin e haxhit), por kishte për qëllim një kuptim tjetër të sadakasë për njerëzit e atij uji dhe afrimin tek Allahu i Madhëruar me këtë, duke qenë se në hadith nuk thuhet se ai kishte për qëllim hedjin.

Ashtu siç i lejohet atij që e konsideron atë si hedj ta interpretojë ashtu, po ashtu i lejohet edhe atij që e konsideron se nuk është hedj ta interpretojë ashtu. Ne tashmë kemi filluar shqyrtimin e kësaj dhe e kemi përmendur në fillim të këtij kapitulli, andaj kjo na mjafton që të mos e përsërisim këtu.

٣٨٢٢ - حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن يحيى … فذكر بإسناده مثله، غير أنه لم يذكر عثمان ⁽⁶⁷⁰⁾.
ولأن الحسين ﵁ كان محرما فاحتجوا بهذا الحديث؛ لأن فيه أن عليا ﵁ نحر الجزور دون الحرم.
فكان من الحجة عليهم في ذلك، أنهم لا يبيحون لمن كان غير ممنوع من الحرم أن يذبح في غير الحرم، وإنما يختلفون إذا كان ممنوعا عنه.
فدل ما ذكرنا على أن عليا ﵁ لما نحر في هذا الحديث في غير الحرم، وهو واصل إلى الحرم أنه لم يكن أراد به الهدي ولكنه أراد به معنى آخر من الصدقة على أهل ذلك الماء والتقرب إلى الله تعالى بذلك مع أنه ليس في الحديث أنه أراد به الهدي.
فكما يجوز لمن حمله على أنه هدي ما حمله عليه من ذلك فكذلك يجوز لمن حمله على أنه ليس بهدي، ما حمله عليه من ذلك. وقد بدأنا بالنظر في ذلك، وذكرنا في أول هذا الباب، فأغنانا ذلك عن إعادته هاهنا.

CHAPTER

٣٠ - باب: المتمتع الذي لا يجد هديا، ولا يصوم في العشر

30 - Kapitulli: Mutemeti'u që nuk gjen kurban dhe nuk agjëron gjatë dhjetë ditëve

30. 30 - Chapter: The Mutamatti' who cannot find a Sacrificial Animal and does not Fast during the Ten Days

#3823

3823 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Abdil-Hakem, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Selam, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Ibn Ebi Lejla, nga ez-Zuhriu, nga Salimi, nga babai i tij, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë për atë që kryen haxhin temetu: Nëse nuk gjen kurban dhe nuk ka agjëruar gjatë dhjetë ditëve, ai agjëron në ditët e teshrikut ⁽⁶⁷¹⁾.

٣٨٢٣ - حدثنا محمد بن عبد الله بن عبد الحكم، قال حدثنا يحيى بن سلام، قال: ثنا شعبة، عن ابن أبي ليلى، عن الزهري، عن سالم، عن أبيه، أن رسول الله ﷺ قال في المتمتع: إذا لم يجد الهدي، ولم يصم في العشر أنه يصوم أيام التشريق ⁽⁶⁷¹⁾.

#3824

3824
- Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Kamili, Fudajl bin el-Husejn el-Xhahderiu, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ebu Avane, nga Abdullah bin Isai, nga ez-Zuhriu, nga Urve, nga Aisha, dhe nga
Salimi, nga Ibn Omeri, të cilët kanë thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk ka lejuar agjërimin në ditët e teshrikut, përveçse për atë që është i penguar
ose për atë që kryen haxhin temettu ⁽⁶⁷²⁾.

٣٨٢٤ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو كامل، فضيل بن الحسين الجحدري قال: ثنا أبو عوانة، عن عبد الله بن عيسى، عن الزهري، عن عروة، عن عائشة، وعن سالم، عن ابن عمر قالا: لم يرخص رسول الله ﷺ في صوم أيام التشريق إلا لمحصر أو لمتمتع ⁽⁶⁷²⁾.

#3825

3825
- Na ka treguar Muhamed bin el-Nu'man, i cili ka thënë: Na ka treguar Abd el-Aziz bin Abdullah el-Uvejsi, i cili ka thënë:
Na ka treguar Ibrahim bin Sa'd, nga Ibn Shihabi, nga Urve, nga Aisha, dhe nga Salimi, nga babai i tij,
se ata të dy e lejonin mutemetiun (atë që kryen haxhin temetu), nëse nuk gjente kurban dhe nuk kishte agjëruar para ditës së Arafatit, që të agjëronte ditët e teshrikut ⁽⁶⁷³⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁶⁷⁴⁾ kanë shkuar drejt këtij mendimi dhe e kanë lejuar agjërimin e ditëve të teshrikut për mutemetiun, karinin dhe muhsarin, nëse nuk gjejnë kurban dhe nuk kanë agjëruar para kësaj, që t'i agjërojnë këto ditë, por e kanë ndaluar këtë për të tjerët përveç tyre, dhe kanë argumentuar për këtë me këto transmetime.
Të tjerë ⁽⁶⁷⁵⁾ i kanë kundërshtuar ata dhe kanë thënë: Nuk është e lejuar as për këta dhe as për njerëzit e tjerë që t'i agjërojnë këto ditë për asgjë prej kësaj, as për ndonjë prej kefareteve (shlyerjeve) dhe as si agjërim vullnetar, për shkak të ndalimit të Pejgamberit (s.a.v.s.) për këtë. Por, mutemetiu dhe karini e kanë obligim kurbanin për temetunë dhe kiranin e tyre, dhe një kurban tjetër sepse ata kanë dalë nga ihrami pa kurban dhe pa agjërim.
Dhe kanë argumentuar për këtë me transmetimet e përcjella nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)

٣٨٢٥ - حدثنا محمد بن النعمان، قال: ثنا عبد العزيز بن عبد الله الأويسي، قال: ثنا إبراهيم بن سعد، عن ابن شهاب، عن عروة، عن عائشة، وعن سالم عن أبيه، أنهما كانا يرخصان للمتمتع إذا لم يجد هديا، ولم يكن صام قبل عرفة أن يصوم أيام التشريق ⁽⁶⁷³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁶⁷⁴⁾ إلى هذا، وأباحوا صيام أيام التشريق للمتمتع، والقارن، والمحصر، إذا لم يجدوا هديا، ولم يكونوا صاموا قبل ذلك، صاموا هذه الأيام، إلا ومنعوا فيها من سواهم، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁶⁷⁵⁾ فقالوا: ليس لهؤلاء ولا لغيرهم من الناس أن يصوموا هذه الأيام عن شيء من ذلك ولا عن شيء من الكفارات، ولا في تطوع لنهي النبي ﷺ عن ذلك. ولكن على المتمتع والقارن الهدي لمتعتهما وقرانها، وهدي آخر لأنهما حلا بغير هدي ولا صوم.
واحتجوا في ذلك من الآثار المروية عن رسول الله ﷺ

#3826

3826
- Me atë që na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, ka thënë: na ka treguar Ebu Abdurrahman el-Mukri', ka thënë: na ka treguar
El-Mes'udi, nga Habib bin Ebi Thabit, nga Nafi' bin Xhubejr, nga Bishr bin Suhejm el-Eslemi,
nga
Ali bin Ebi Talibi (r.a.) ka thënë: doli thirrësi i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në ditët e teshrikut, e tha: "Vërtet këto ditë janë ditë të ngrënies dhe të pirjes" ⁽⁶⁷⁶⁾.

٣٨٢٦ - بما حدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا أبو عبد الرحمن المقرئ، قال: ثنا المسعودي، عن حبيب بن أبي ثابت، عن نافع بن جبير، عن بشر بن سحيم الأسلمي، عن
علي بن أبي طالب ﵁ قال: خرج منادي رسول الله ﷺ في أيام التشريق، فقال: "إن هذه الأيام، أيام أكل وشرب" ⁽⁶⁷⁶⁾.

#3827

3827
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhammed bin Ebi Humajd
el-Medeni, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Muhammed bin Sa'd bin Ebi Vakkas, nga babai i tij, nga gjyshi i tij,
i cili ka thënë: Më ka urdhëruar i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) që të thërras gjatë ditëve të Minës: se ato janë ditë të ngrënies, pirjes dhe marrëdhënieve bashkëshortore ⁽⁶⁷⁷⁾, prandaj nuk ka agjërim në to, domethënë ditët e teshrikut ⁽⁶⁷⁸⁾.

٣٨٢٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا محمد بن أبي حميد المدني، قال: ثنا إسماعيل بن محمد بن سعد بن أبي وقاص، عن أبيه، عن جده، قال: أمرني رسول الله ﷺ أن أنادي أيام منى: أنها أيام أكل وشرب وبعال ⁽⁶⁷⁷⁾، فلا صوم فيها، يعني أيام التشريق ⁽⁶⁷⁸⁾.

#3828

3828
- Na ka treguar Ibrahim bin Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi,
i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Ebi Lejla, nga Ata-i, nga Aisha, e cila ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Ditët e Teshrikut janë ditë të ngrënies, pirjes dhe përmendjes së Allahut të Madhëruar" ⁽⁶⁷⁹⁾.

٣٨٢٨ - حدثنا إبراهيم بن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: أنا ابن أبي ليلى، عن عطاء، عن عائشة قالت: قال رسول الله ﷺ: "أيام التشريق أيام أكل وشرب وذكر الله تعالى ﷿" ⁽⁶⁷⁹⁾.

#3829

3829
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Jusufi, ka thënë: Na ka treguar El-Lejthi, nga Ibnul-Hadi,
nga Ebu Murre, skllavi i liruar i Akil bin Ebi Talibit, se ai dhe Abdullah bin Amër bin el-Asi hynë
te Amër bin el-Asi (r.a.), kjo ishte të nesërmen ose të pasnesërmen e ditës së Kurban Bajramit, dhe Amri u ofroi atyre
ushqim. Abdullahu tha: "Unë jam agjërueshëm." Amri i tha: "Haj (mos agjëro), sepse këto janë ditët
në të cilat i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na urdhëronte t'i prisnim (të mos agjëronim) ose na ndalonte t'i agjëronim. Atëherë Abdullahu e prishi agjërimin,
dhe hëngri, e hëngra edhe unë ⁽⁶⁸⁰⁾.

٣٨٢٩ - حدثنا يونس، قال: ثنا عبد الله بن يوسف، قال: ثنا الليث، عن ابن الهاد، عن أبي مرة مولى عقيل بن أبي طالب أنه دخل هو وعبد الله بن عَمرو بن العاص، على عمرو بن العاص ﵃، وذلك الغد أو بعد الغد من يوم الأضحى، فقرب إليهم عمرو طعاما. فقال عبد الله: إني صائم فقال له عمرو: أفطر، فإن هذه الأيام التي كان رسول الله ﷺ يأمرنا بفطرها، أو ينهانا عن صيامها فأفطر عبد الله، فأكل، وأكلت ⁽⁶⁸⁰⁾.

#3830

3830
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh bin Ubade, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë:
Më ka njoftuar Seid bin Kethiri, se Xhafer bin el-Mutalibi e ka njoftuar atë se Abdullah bin Amr bin
el-Asi hyri te Amr bin el-Asi, i cili e ftoi atë për drekë. Ai tha: "Unë jam agjërueshëm." Pastaj të dytën
herë po ashtu, pastaj të tretën. Atëherë ai tha: "Jo, përveç nëse e ke dëgjuar këtë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)." Ai tha: "Vërtet unë
e kam dëgjuar atë nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)," që do të thotë ndalimin e agjërimit në ditët e teshrikut ⁽⁶⁸¹⁾.

٣٨٣٠ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: حدثني ابن جريج، قال: أخبرني سعيد بن كثير، أن جعفر بن المطلب أخبره أن عبد الله بن عمرو بن العاص دخل على عمرو بن العاص فدعاه إلى الغداء، فقال: إني صائم ثم الثانية كذلك، ثم الثالثة. فقال: لا، إلا أن تكون سمعته من رسول الله ﷺ. قال: فإني قد سمعته من رسول الله ﷺ يعني النهي عن الصيام أيام التشريق ⁽⁶⁸¹⁾.

#3831

3831 - Na ka treguar Fehd bin Sulejmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Bekr bin Ebi Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdurrahman bin Mehdiu, nga Sufjani, nga Abdullah bin Ebi Bekri dhe ⁽⁶⁸²⁾ Salimi, nga Sulejman bin Jesari, nga Abdullah bin Hudhafe (r.a.), se Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi atë të thërriste gjatë ditëve të Teshrikut se ato janë ditë të ngrënies dhe të pirjes ⁽⁶⁸³⁾.

٣٨٣١ - حدثنا فهد بن سليمان، قال: ثنا أبو بكر بن أبي شيبة، قال: ثنا عبد الرحمن بن مهدي عن سفيان، عن عبد الله بن أبي بكر، و⁽⁶⁸²⁾ سالم، عن سليمان بن يسار، عن عبد الله بن حذافة ﵁، أن النبي ﷺ أمره أن ينادي في أيام التشريق إنها أيام أكل وشرب ⁽⁶⁸³⁾.

#3832

3832
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Ruh bin Ubade, ka thënë: Na ka treguar Salih bin Ebi
el-Ahdar, nga Ibn Shihabi, nga Ibn el-Musejjibi, nga Ebu Hurejre: se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e urdhëroi Abd
ullah bin Hudhafen që të thërriste gjatë ditëve të Minës: "Mos agjëroni në këto ditë, sepse ato janë ditë
ngrënieje, pirjeje dhe përmendjeje të Allahut" ⁽⁶⁸⁴⁾.

٣٨٣٢ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح بن عبادة، قال: ثنا صالح بن أبي الأخضر، عن ابن شهاب، عن ابن المسيب، عن أبي هريرة: أن رسول الله ﷺ أمر عبد الله بن حذافة أن يطوف في أيام منى: "أن لا تصوموا هذه الأيام فإنها أيام أكل وشرب، وذكر الله" ⁽⁶⁸⁴⁾.

#3833

3833
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushejmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Omer bin Ebi Seleme, nga babai i tij, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Ditët e teshrikut janë ditë të ngrënies, pirjes dhe përmendjes së Allahut të Madhëruar" ⁽⁶⁸⁵⁾.

٣٨٣٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال أنا عمر بن أبي سلمة، عن أبيه، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "أيام التشريق أيام أكل وشرب وذكر الله ﷿" ⁽⁶⁸⁵⁾.

#3834

3834
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Seidi, ai është Ibn Mensuri, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, i cili ka thënë:
Na ka njoftuar Halid el-Hadhdha', nga Ebu el-Melih el-Hudhali, nga Nubejshe el-Hudhali (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.)
... të njëjtin ⁽⁶⁸⁶⁾.

٣٨٣٤ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سعيد هو ابن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: أنا خالد الحذاء، عن أبي المليح الهذلي، عن نُبَيْشَة الهذلي ﵁، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁶⁸⁶⁾.

#3835

3835
- Na ka treguar Ali bin Shejbe, ka thënë: Na ka treguar Rauh, ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, ka thënë: Më ka njoftuar Amër
bin Dinari: Se Nafi' bin Xhubejri e ka njoftuar atë, nga një burrë prej shokëve të Pejgamberit (s.a.v.s.), Amri ka thënë: Nafi'u e
emëroi atë, por unë e harrova, se Pejgamberi (s.a.v.s.) i tha një burri nga fisit Benu Gifar, i cili quhej: Bishr bin Suhejm
: "Ngrihu dhe thirri njerëzit: 'Vërtet, këto janë ditë të ngrënies dhe pirjes në ditët e Minës'" ⁽⁶⁸⁷⁾.

٣٨٣٥ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا ابن جريج، قال: أخبرني عمرو بن دينار: أن نافع بن جبير أخبره، عن رجل، من أصحاب النبي ﷺ، قال عمرو: وقد سماه نافع فنسيته أن النبي ﷺ قال لرجل من بني غفار يقال له: بشر بن سحيم قم فناد في الناس: "إنها أيام أكل وشرب في أيام منى" ⁽⁶⁸⁷⁾.

#3836

3836 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Amër bin Dinari, nga Nafiu bin Xhubejr, nga Bishër bin Suhajm, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁶⁸⁸⁾.

٣٨٣٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا حماد، قال: أنا عمرو بن دينار، عن نافع بن جبير، عن بشر بن سحيم، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁶⁸⁸⁾.

#3837

3837 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Shube, (h)
Dhe na ka treguar Ibrahim bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Vehbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Habib bin Ebi Thabiti, nga Nafi' bin Xhubejri, nga Bishr bin Suhajmi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... të njëjtin (hadith) ⁽⁶⁸⁹⁾.

٣٨٣٧ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا شعبة، (ح)
وحدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا وهب قال: ثنا شعبة، عن حبيب بن أبي ثابت، عن نافع بن جبير، عن بشر بن سحيم، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁶⁸⁹⁾.

#3838

3838 - Na ka treguar Aliu, ka thënë: na ka treguar Ruhi, ka thënë: na ka treguar Er-Rebi' bin Sabih dhe Merzuk Ebu Abdullah Esh-Shami, kanë thënë: na ka treguar Jezid Er-Rekashi, se ⁽⁶⁹⁰⁾ Enes bin Maliku (r.a.) ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka ndaluar agjërimin e tri ditëve të teshrikut pas ditës së kurbanit ⁽⁶⁹¹⁾.

٣٨٣٨ - حدثنا علي، قال: ثنا روح، قال: ثنا الربيع بن صبيح، ومرزوق أبو عبد الله الشامي، قالا: ثنا يزيد الرقاشي، أن ⁽⁶⁹⁰⁾ أنس بن مالك ﵁ قال: نهى رسول الله ﷺ عن صوم أيام التشريق الثلاثة بعد يوم النحر ⁽⁶⁹¹⁾.

#3839

3839 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Amir, nga Er-Rebi' bin Sabih, nga Jezid er-Rekashi, nga Enes bin Maliku, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁶⁹²⁾.

٣٨٣٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا سعيد بن عامر، عن الربيع بن صَبيح، عن يزيد الرقاشي، عن أنس بن مالك، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁶⁹²⁾.

#3840

3840
- Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Abdurrahman el-Mukri', i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn
Lehi'ah, nga Jezid bin Ebi Habib, nga Abdurrahman bin Xhubejr, nga Ma'mer bin Abdullah
el-Adevij, i cili ka thënë: Më dërgoi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) që të thërras gjatë ditëve të teshrikut në Mina: Të mos agjërojë askush
sepse këto janë ditë të ngrënies dhe të pirjes ⁽⁶⁹³⁾.

٣٨٤٠ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عبد الرحمن المقرئ، قال: أخبرني ابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيب، عن عبد الرحمن بن جبير، عن معمر بن عبد الله العدوي، قال: بعثني رسول الله ﷺ أؤذن في أيام التشريق بمنى: لا يصومنّ أحد فإنها أيام أكل وشرب ⁽⁶⁹³⁾.

#3841

3841 - Na ka treguar Rebi' el-Xhizi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Esved dhe Jahja bin Abdullah bin Bukajr, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Ibn Lehi'ah, nga Ebu en-Nadr, se ai e ka dëgjuar Sulejman bin Jesarin dhe Kabisah bin Dhu'ejbin duke treguar nga Umm el-Fadl, gruaja e Abbas bin Abdylmutalibit, e cila ka thënë: Ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Mina gjatë ditëve të teshrikut, dhe dëgjova një thirrës duke thënë: "Vërtet, këto ditë janë ditë të ngrënies, pirjes dhe përmendjes së Allahut." Ajo tha:
Dërgova një lajmëtar (për të pyetur): Kush është ky burrë dhe kush e ka urdhëruar? Lajmëtari u kthye dhe më tregoi se ai ishte një burrë që quhej [Abdullah] ibn Hudhafeh, i cili thoshte: "Më ka urdhëruar për këtë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.)" ⁽⁶⁹⁴⁾.

٣٨٤١ - حدثنا ربيع الجيزي، قال: ثنا أبو الأسود، ويحيى بن عبد الله بن بكير، قالا: ثنا ابن لهيعة، عن أبي النضر، أنه سمع سليمان بن يسار، وقبيصة بن ذؤيب، يحدثان عن أم الفضل امرأة عباس بن عبد المطلب قالت: كنا مع رسول الله ﷺ بمنى أيام التشريق، فسمعت مناديا يقول: إن هذه الأيام أيام طعم، وشرب، وذكر الله. قالت:
فأرسلت رسولا: مِن الرجل، ومن أمره؟. فجاءني الرسول فحدثني أنه رجل يقال له: [عبد الله] ابن حذافة، يقول: أمرني بها رسول الله ﷺ ⁽⁶⁹⁴⁾.

#3842

3842 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Rauh, i cili ka thënë: Na ka treguar Musa bin Ubejde, i cili ka thënë: Më ka njoftuar El-Mundhiri, nga Omer bin Halde ez-Zerkiu, nga nëna e tij, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e dërgoi Ali bin Ebi Talibin (r.a.) në mes të ditëve të teshrikut për t'u thirrur njerëzve: "Mos agjëroni në këto ditë, sepse ato janë ditë të ngrënies, pirjes dhe marrëdhënieve bashkëshortore" ⁽⁶⁹⁵⁾.

٣٨٤٢ - حدثنا علي بن شيبة، قال: ثنا روح، قال: ثنا موسى بن عبيدة، قال: أخبرني المنذر، عن عمر بن خلدة الزرقي، عن أمه، قالت: بعث رسول الله ﷺ علي بن أبي طالب ﵁ في أوسط أيام التشريق ينادي في الناس: "لا تصوموا في هذه الأيام، فإنها أيام أكل وشرب وبعال" ⁽⁶⁹⁵⁾.

#3843

3843 - Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Vehbiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, nga Hakim bin Hakimi, nga Mes'ud bin el-Hakem ez-Zurakiu, i cili ka thënë: Më ka treguar nëna ime, e cila ka thënë:
Sikur po e shoh Ali bin Ebi Talibin (r.a.) mbi mushkën e bardhë të Pejgamberit (s.a.v.s.), derisa u ndal te gryka e Ensarëve duke thënë: "O ju muslimanë! Këto nuk janë ditë agjërimi, vërtet këto janë ditë ngrënieje, pirjeje dhe përkujtimi të Allahut të Madhëruar" ⁽⁶⁹⁶⁾.

٣٨٤٣ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا الوهبي، قال: ثنا ابن إسحاق، عن حكيم بن حكيم، عن مسعود بن الحكم الزرقي، قال: حدثتني أمي، قالت: لكأني أنظر إلى علي بن أبي طالب ﵁ على بغلة النبي ﷺ البيضاء حتى قام إلى شعب الأنصار وهو يقول: يا معشر المسلمين إنها ليست بأيام صوم، إنها أيام أكل وشرب وذكر الله ﷿ ⁽⁶⁹⁶⁾.

#3844

3844 - Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Temam, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukejr, i cili ka thënë:
Më ka treguar Mejmuni bin Jahja, i cili ka thënë: Më ka treguar Mahreme bin Bukejr, nga babai i tij, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Sulejman
bin Jesarin, i cili pretendonte se e kishte dëgjuar Ibn el-Hakem ez-Zurakiun, duke thënë: Na ka treguar babai im: se ata ishin me
të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) në Mina dhe dëgjuan një kalorës duke thirrur: Mos të agjërojë askush, sepse këto janë ditë të ngrënies dhe të pirjes
⁽⁶⁹⁷⁾.

٣٨٤٤ - حدثنا محمد بن عمرو بن تمام، قال: ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، قال: حدثني ميمون بن يحيى، قال: حدثني مخرمة بن بكير، عن أبيه، قال: سمعت سليمان بن يسار، يزعم أنه سمع ابن الحكم الزرقي، يقول: حدثنا أبي: أنهم كانوا مع رسول الله ﷺ بمنى فسمعوا راكبا وهو يصرخ: لا يصومن أحد فإنها أيام أكل وشرب ⁽⁶⁹⁷⁾.

#3845

3845
- Na ka treguar Ali bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Salih, i cili ka thënë: Më ka treguar Bakr bin
Mudar, nga Amr bin el-Harith, nga Bukajr, nga Sulejman bin Jesar, i cili tregon se Mes'udi i ka treguar atij,
nga nëna e tij … ngjashëm me të ⁽⁶⁹⁸⁾.

٣٨٤٥ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا عبد الله بن صالح، قال: حدثني بكر بن مضر، عن عمرو بن الحارث، عن بكير، عن سليمان بن يسار حدثه أن مسعودا حدثه، عن أمه … نحوه ⁽⁶⁹⁸⁾.

#3846

3846
- Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Muhamed el-Fehmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sulejman bin Bilal, nga Jahja bin Seid, se ai e ka dëgjuar Jusuf bin Mes'ud bin el-Hakem ez-Zurakiun duke thënë:
Më ka treguar gjyshja ime … pastaj e përmendi të ngjashmen me të ⁽⁶⁹⁹⁾.

٣٨٤٦ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا عبد الله بن محمد الفهمي، قال: أنا سليمان بن بلال، عن يحيى بن سعيد، أنه سمع يوسف بن مسعود بن الحكم الزرقي، يقول: حدثتني جدتي … ثم ذكر نحوه ⁽⁶⁹⁹⁾.

#3847

3847
- Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: na ka treguar Husayn bin Mahdi, ka thënë: na ka treguar Abdurrazzaq, ka thënë: na ka njoftuar Ma'mar, nga az-Zuhri, nga Mas'ud bin al-Hakam al-Ansari, nga një burrë prej shokëve të Pejgamberit (s.a.v.s.), i cili ka thënë: Pejgamberi (s.a.v.s.) e urdhëroi Abdullah bin Hudhafën që të kalëronte devenë e tij gjatë ditëve të Minës dhe t'u thërriste njerëzve: "Vini re, askush të mos agjërojë, sepse këto janë ditë të ngrënies dhe të pirjes." Tha: "E kam parë atë mbi devenë e tij duke thirrur me këtë" ⁽⁷⁰⁰⁾.
Thanë: Pasi u vërtetua me këto transmetime nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ndalimi i agjërimit të ditëve të teshrikut, dhe ndalimi i tij për këtë ishte në Mina ndërsa haxhilerët ishin të vendosur aty, e mes tyre kishte mutemeti' (ata që bëjnë haxhin temettu) dhe karin (ata që bëjnë haxhin kiran), dhe nuk bëri përjashtim prej tyre as mutemeti' e as karin, atëherë edhe mutemeti'ët dhe karinët hyjnë në atë ndalim gjithashtu.
Nëse dikush thotë: Pse kjo u bë më parësore se ajo që keni transmetuar në këtë kapitull? I thuhet atij: Për shkak të saktësisë së asaj që ka ardhur në këtë, dhe shpeshtësisë së transmetimeve (teuatur), si dhe pavlefshmërisë së asaj që ka ardhur në pjesën e parë, siç është hadithi i Yahya bin Salam nga Shu'bah, i cili është hadith i papranueshëm (munkar) që nuk e vërtetojnë dijetarët e transmetimit, për shkak të dobësisë së Yahya bin Salam te ata, dhe Ibn Abi Layla, si dhe dobësisë së memorisë së tyre, megjithëse unë nuk dëshiroj të kritikoj asnjë prej dijetarëve për asgjë, por përmenda atë që thonë njerëzit e transmetimit për këtë.
Prej kësaj është edhe hadithi i Yazid bin Sinan që e përmendëm pas tij, nga Ibn Umari dhe Aisha (r.anhuma), se ata të dy kanë thënë: Nuk i është lejuar askujt agjërimi i ditëve të teshrikut, përveç atij që është i penguar (muhsar) ose mutemeti'.
Thënia e tyre për këtë mund të jetë se ata kanë pasur për qëllim me këtë lehtësim (rukhsah) atë që Allahu i Madhëruar ka thënë në Librin e Tij: {Agjërim i tri ditëve gjatë haxhit} [el-Bekare: 196], kështu që i konsideruan ditët e teshrikut si pjesë të ditëve të haxhit, andaj thanë: i është lejuar haxhiut mutemeti' dhe muhsar agjërimi i ditëve të teshrikut për shkak të këtij ajeti.
Dhe sepse këto ditë sipas tyre janë prej ditëve të haxhit, por u ka mbetur e fshehur ajo që ishte nga sqarimi i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) për njerëzit më pas, se këto ditë nuk hyjnë në atë që Allahu i Madhëruar ka lejuar agjërimin e tij. Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve.
Sa i përket anës së arsyes (analogjisë), ne kemi parë se ata janë pajtuar njëzëri që dita e kurbanit nuk agjërohet për asgjë prej kësaj, ndonëse ajo është më afër ditëve të haxhit sesa ditët e teshrikut, për shkak të asaj që ka ardhur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me ndalimin e agjërimit të saj, të cilën do ta përmendim në këtë kapitull, në dashtë Allahu i Madhëruar.
Pasi ndalimi i të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) për këtë përfshinte mutemeti'ët, karinët dhe muhsarët, po ashtu edhe ndalimi i tij për agjërimin e ditëve të teshrikut i përfshin ata gjithashtu. Prej asaj që është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) lidhur me ndalimin e agjërimit të ditës së kurbanit:

٣٨٤٧ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا حسين بن مهدي، قال: ثنا عبد الرزاق، قال: أنا معمر، عن الزهري، عن مسعود بن الحكم الأنصاري، عن رجل من أصحاب النبي ﷺ قال: أمر النبي ﷺ عبد الله بن حذافة أن يركب راحلته أيام منى، فيصيح في الناس: "ألا لا يصومنّ أحد، فإنها أيام أكل وشرب"، قال: فلقد رأيته على راحلته ينادي بذلك ⁽⁷⁰⁰⁾.
قالوا: فلما ثبت بهذه الآثار عن رسول الله ﷺ النهي عن صيام أيام التشريق، وكان نهيه عن ذلك بمنى والحجاج مقيمون بها، وفيهم المتمتعون والقارنون، ولم يستثن منهم متمتعا ولا قارنا دخل المتمتعون والقارنون في ذلك النهي أيضا.
فإن قال قائل: فلم صار هذا أولى مما رويتم في هذا الباب؟ قيل له: من قبل صحة ما جاء في هذا، وتواتر الآثار، وفساد ما جاء في الفصل الأول من ذلك حديث يحيى بن سلام، عن شعبة فهو حديث منكر لا يثبته أهل العلم بالرواية، لضعف يحيى بن سلام
عندهم، وابن أبي ليلى، وفساد حفظهما، مع أني لا أحب أن أطعن على أحد من العلماء بشيء، ولكن ذكرت ما تقول أهل الرواية في ذلك.
ومن ذلك حديث يزيد بن سنان الذي ذكرناه من بعده، عن ابن عمر وعائشة ﵃ أنهما قالا: لم يرخص لأحد في صوم أيام التشريق إلا لمحصر أو متمتع.
فقولهما ذلك يجوز أن يكونا عنيا بهذه الرخصة ما قال الله ﷿ في كتابه ﴿فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ﴾ [البقرة: ١٩٦] فعداها أيام التشريق، من أيام الحج، فقالا: رخص للحاج المتمتع والمحصر في صوم أيام التشريق لهذه الآية.
ولأن هذه الأيام عندهما من أيام الحج، وخفي عليهما ما كان من توقيف رسول الله ﷺ الناس من بعد على أن هذه الأيام ليست بداخلة فيما أباح الله ﷿ صومه من ذلك. فهذا وجه هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما من طريق النظر فإنا قد رأيناهم أجمعوا أن يوم النحر لا يصام في شيء من ذلك وهو إلى أيام الحج أقرب من أيام التشريق لما جاء عن رسول الله ﷺ من النهي عن صومه مما سنذكره في هذا الباب إن شاء الله تعالى.
فلما كان نهي رسول الله ﷺ في ذلك يدخل فيه المتمتعون والقارنون والمحصرون كان كذلك نهيه عن صيام أيام التشريق يدخلون فيه أيضا. فمما روي عن رسول الله ﷺ في النهي عن صوم يوم النحر

#3848

3848 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman bin Umeri, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Ebi Dhi'bi, nga Seid bin Halidi, nga Ebu Ubejdi, i çliruari i Ibn Ez-herit, i cili ka thënë: E kam dëshmuar Bajramin me Aliun dhe Uthmanin (r.a.)
të cilët falnin namazin, pastaj ktheheshin dhe i këshillonin njerëzit. I dëgjova ata të dy duke thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar agjërimin në këto dy ditë: në ditën e Kurbanit dhe në ditën e Fitrit ⁽⁷⁰¹⁾.

٣٨٤٨ - ما حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا عثمان بن عمر، قال: أنا ابن أبي ذئب، عن سعيد بن خالد، عن أبي عبيد، مولى ابن أزهر، قال شهدت العيد مع علي وعثمان رضي الله=
عنهما فكانا يصليان، ثم ينصرفان يذكر أن الناس، فسمعتهما يقولان: نهى رسول الله ﷺ عن صيام هذين اليومين يوم النحر ويوم الفطر ⁽⁷⁰¹⁾.

#3849

3849
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Ebu Ubejdi, i cili ka thënë: E kam dëshmuar Bajramin me Omerin (r.a.), i cili tha: "Këto janë dy ditë në të cilat i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka ndaluar agjërimin: dita e Fitër Bajramit dhe dita e Kurban Bajramit. Sa i përket ditës së Fitër Bajramit, ajo është dita e përfundimit të agjërimit tuaj, ndërsa dita e Kurban Bajramit është dita në të cilën hani nga kurbanet tuaja ⁽⁷⁰²⁾."

٣٨٤٩ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا، حدثه عن ابن شهاب، عن أبي عبيد، قال: شهدت العيد مع عمر ﵁ فقال: هذان يومان نهى رسول الله ﷺ عن صيامهما: يوم الفطر، ويوم النحر. فأما يوم الفطر فيوم فطركم من صيامكم، وأما يوم النحر فيوم تأكلون فيه من نسككم ⁽⁷⁰²⁾.

#3850

3850
- Na ka treguar Ebu Umeje, i cili ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah bin Musa, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibrahim bin
Ismail bin Mexhme' dhe Sufjan bin Ujejne, nga ez-Zuhriu, nga Ebu Ubejdi, i çliruari i Abdurrahman
bin Aufit, i cili ka thënë: E fala Bajramin me Omerin... dhe përmendi të njëjtën gjë ⁽⁷⁰³⁾.

٣٨٥٠ - حدثنا أبو أمية، قال: ثنا عبيد الله بن موسى، قال أنا إبراهيم بن إسماعيل بن مجمع، وسفيان بن عيينة، عن الزهري، عن أبي عبيد مولى عبد الرحمن بن عوف، قال: صليت العيد مع عمر … فذكر مثله ⁽⁷⁰³⁾.

#3851

3851
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ali bin Mabedi, ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Kethir
el-Ensariu, nga Sad bin Saidi, nga Amreja, nga Aishja, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) se ai: ka ndaluar nga
agjërimi i dy ditëve: ditës së Fitrit dhe ditës së Kurbanit ⁽⁷⁰⁴⁾.

٣٨٥١ - حدثنا فهد، قال: ثنا علي بن معبد، قال: ثنا إسماعيل بن أبي كثير الأنصاري، عن سعد بن سعيد، عن عمرة، عن عائشة، عن رسول الله ﷺ أنه: نهى عن صوم يومين: يوم الفطر ويوم النحر ⁽⁷⁰⁴⁾.

#3852

3852 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Katadeja, nga Ebu Nadre, nga Ebu Seid el-Hudriu, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁷⁰⁵⁾.

٣٨٥٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد عن قتادة، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد الخدري، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁷⁰⁵⁾.

#3853

3853 - Na ka treguar Bahr bin Nasri, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Amër bin el-Harithi, se el-Mundhir bin Ubejd el-Medeni i ka treguar atij, se Ebu Salih es-Semmani i ka treguar atij, se ai e ka dëgjuar Ebu Hurejren duke treguar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁷⁰⁶⁾.

٣٨٥٣ - حدثنا بحر بن نصر، قال: ثنا ابن وهب، قال: أخبرني عمرو بن الحارث، أن المنذر بن عبيد المدني حدثه، أن أبا صالح السمان حدثه، أنه سمع أبا هريرة يخبر عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁷⁰⁶⁾.

#3854

3854 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid b. Amir, nga Er-Rebi' b. Sabih, nga Jezid er-Rekashi, nga Enes b. Malik, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁷⁰⁷⁾.

٣٨٥٤ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا سعيد بن عامر، عن الربيع بن صَبيح، عن يزيد الرقاشي، عن أنس بن مالك، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁷⁰⁷⁾.

#3855

3855 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Muhamed bin Jahja bin Habbani, nga el-A'redhi, nga Ebu Hurejra, nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁷⁰⁸⁾.

٣٨٥٥ - حدثنا يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن محمد بن يحيى بن حبان، عن الأعرج، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ … مثله ⁽⁷⁰⁸⁾.

#3856

3856 - Na ka treguar Ibn Merzuku, ka thënë: Na ka treguar Vehbi, ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga Abdylmelik bin Umejri, nga Kaz'ah, nga Ebu Saidi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁷⁰⁹⁾.
Pasi
dita e kurbanit doli jashtë ditëve të haxhit në të cilat Allahu i Madhëruar e bëri agjërimin për atë që bën Temettu' si zëvendësim për kurbanin
(hed'j) për shkak se Pejgamberi (s.a.v.s.) e nxori atë nga ditët në të cilat agjërohet, duke e ndaluar
agjërimin në të, po ashtu edhe ditët e teshrikut janë jashtë ditëve të haxhit në të cilat Allahu i Madhëruar
ka bërë agjërimin për atë që bën Temettu' si zëvendësim për kurbanin, sepse Pejgamberi (s.a.v.s.) i nxori ato nga ditët që agjërohen duke e ndaluar agjërimin në to.
Kështu,
u vërtetua me atë që përmendëm se ditët e teshrikut nuk lejohet t'i agjërojë askush, as për Temettu', as për Kiran, as për Ihsar,
as për ndonjë kefaret tjetër, e as si nafile. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe
Muhamedit (r.h.).
Gjithashtu është transmetuar nga Omer bin Hatabi (r.a.), diçka që tregon për këtë gjithashtu.

٣٨٥٦ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا وهب قال: ثنا شعبة، عن عبد الملك بن عمير، عن قزعة، عن أبي سعيد، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁷⁰⁹⁾.
فلما كان يوم النحر خارجا من أيام الحج التي جعل الله ﷿ للمتمتع الصوم فيها بدلا من الهدي لما قد أخرجها النبي ﷺ من الأيام التي يصام فيها، بنهيه عن صومه، كان كذلك أيام التشريق خارجة من أيام الحج التي جعل الله ﷿
للمتمتع الصوم فيها بدلا من الهدي لما قد أخرجها النبي ﷺ من الأيام التي تصام بنهيه عن صومها.
فثبت بما ذكرنا أن أيام التشريق ليس لأحد صومُها في متعة، ولا قرآن، ولا إحصار، ولا غير ذلك من الكفارات، ولا من التطوع. وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد ﵏.
وقد روي عن عمر بن الخطاب ﵁، ما يدل على ذلك أيضا

#3857

3857 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, ka thënë: Na ka treguar Haxhaxh bin el-Minhal, ka thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, ka thënë: Më ka njoftuar Haxhaxhi, nga Amër bin Shuajbi, nga Seid bin el-Musejibi, se një burrë erdhi te Omer bin el-Hatabi (r.a.) në ditën e kurbanit, dhe i tha: O prijës i besimtarëve, unë kam kryer Temetu' por nuk kam therur kurban dhe as nuk kam agjëruar gjatë dhjetë ditëve. Ai tha: Pyet në mesin e popullit tënd, pastaj tha: O Muejkib, jepi atij një dele ⁽⁷¹⁰⁾.
A nuk e sheh se Omeri (r.a.) nuk i tha atij: Këto janë ditët e teshrikut, prandaj agjëroji ato.
Lënia e kësaj prej tij dhe urdhri i tij për kurban tregon se ditët e haxhit, në të cilat Allahu (xh.sh.) e ka urdhëruar mutemetiun të agjërojë, janë para ditës së kurbanit, dhe se dita e kurbanit dhe ditët e teshrikut pas saj nuk bëjnë pjesë në to.

٣٨٥٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج بن المنهال، قال: ثنا حماد بن سلمة، قال: أنا حجاج، عن عمرو بن شعيب، عن سعيد بن المسيب، أن رجلا أتى عمر بن الخطاب ﵁ يوم النحر، فقال: يا أمير المؤمنين، إني تمتعت ولم أهد، ولم أصم في العشر. فقال: سل في قومك، ثم قال: يا معيقيب، أعطه شاة ⁽⁷¹⁰⁾.
أفلا ترى أن عمر ﵁ لم يقل له: فهذه أيام التشريق فصمها.
فدل تركه ذلك وأمره إياه بالهدي أن أيام الحج عنده التي أمر الله ﷿ المتمتع بالصوم فيها، هي: قبل يوم النحر، وأن يوم النحر وما بعده من أيام التشريق ليس منها.

CHAPTER

٣١ - باب: حكم المُحْصِر بالحج

31 - Kapitulli: Dispozita për atë që pengohet në haxh (el-muhsar)

31. 31 - Chapter: The Ruling on One Prevented from Completing Hajj (Al-Muhsar)

#3858

3858 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Abdullah el-Ensari, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Haxhaxh es-Sawaf, i cili ka thënë: Më ka treguar Jahja bin Ebi Kethir, nga Ikrime, nga el-Haxhaxh bin Amr el-Ensari (r.a.), i cili ka thënë: E kam dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) duke thënë: "Kush çalon ose thyen (ndonjë gjymtyrë), ai lirohet (nga ihrami), por e ka obligim një haxh tjetër." Ai tha: Ia tregova këtë Ibn Abasit dhe Ebu Hurejrës (r.anhuma) dhe ata të dy thanë: "Ka thënë të vërtetën" ⁽⁷¹¹⁾.

٣٨٥٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن عبد الله الأنصاري، قال: ثنا الحجاج الصواف، قال: حدثني يحيى بن أبي كثير، عن عكرمة، عن الحجاج بن عمرو الأنصاري ﵁ قال: سمعت النبي ﷺ يقول: "من عرج أو كسر فقد حلّ، وعليه حجة أخرى"، قال: فحدثت بذلك ابن عباس وأبا هريرة ﵃ فقالا: صدق ⁽⁷¹¹⁾.

#3859

3859 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Asimi, nga el-Haxhaxh es-Sevvaf ... dhe e përmendi me isnadin e tij të ngjashëm me të, përveç se ai nuk përmendi: përmendjen e kësaj nga Ikrimja për Ibn Abbasin dhe Ebu Hurejren (r.a.) ⁽⁷¹²⁾.

٣٨٥٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عاصم، عن الحجاج الصواف … فذكر بإسناده مثله، غير أنه لم يذكر: ذكر عكرمة ذلك لابن عباس، وأبي هريرة ﵃ ⁽⁷¹²⁾.

#3860

3860
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Salih el-Vuhaidhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muavije bin
Selami, nga Jahja bin Ebi Kethiri, nga Ikrime, i cili ka thënë: Ka thënë Abdullah bin Rafi', i çliruari i Umm
Selemes: Se ai ka thënë: Unë e pyeta Haxhaxh bin Amrin për atë që pengohet ndërsa është në ihram, e ai tha: Ka thënë i Dërguari
i Allahut (s.a.v.s.) .... dhe përmendi të njëjtën gjë. Këtë ia tregova Ibn Abbasit dhe Ebu Hurejres (r.a.), e ata të dy thanë: Ka thënë të vërtetën ⁽⁷¹³⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup ⁽⁷¹⁴⁾
ka marrë mendimin se ai që është në ihram për haxh ose umre, nëse pëson thyerje ose çalon, ai lirohet në atë çast dhe e ka obligim kompensimin e
asaj nga e cila u lirua; nëse ishte haxh, atëherë haxh, e nëse ishte umre, atëherë umre. Ata argumentuan për këtë me këtë
hadith.
Të tjerë ⁽⁷¹⁵⁾ i kundërshtuan ata dhe thanë: Nuk lirohet derisa të theret kurbani (hedji) për të, e kur të theret kurbani për të, atëherë lirohet. Ata argumentuan për këtë me atë që

٣٨٦٠ - حدثنا ابن أبي داود، قال ثنا يحيى بن صالح الوحاظي، قال: ثنا معاوية بن سلام، عن يحيى بن أبي كثير، عن عكرمة، قال: قال عبد الله بن رافع مولى أم سلمة: أنه قال: أنا سألت الحجاج بن عمرو عمن حُبس وهو محرم، فقال: قال رسول الله ﷺ .... فذكر مثله. فحدثت بذلك ابن عباس وأبا هريرة ﵃، فقالا: صدق ⁽⁷¹³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁷¹⁴⁾ إلى أن المحرم بالحج أو بالعمرة إذا كسر أو عرج فقد حلّ حينئذ وعليه قضاء ما حلّ منه، إن كانت حجة فحجة، وإن كانت عمرة فعمرة، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁷¹⁵⁾ فقالوا: لا يحل حتى ينحر عنه الهدي، فإذا نحر عنه الهدي حل. واحتجوا في ذلك بما

#3861

3861 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Omer bin Abdullah bin er-Rumi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin eth-Theur, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ma'meri, nga ez-Zuhriu, nga Urve, nga el-Misuer bin Mahreme (r.a.),
se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) theri kurban ditën e Hudejbijes para se të rruante kokën, dhe i urdhëroi shokët e tij për këtë ⁽⁷¹⁶⁾.

٣٨٦١ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا محمد بن عمر بن عبد الله بن الرومي، قال: ثنا محمد بن الثور، قال: أنا معمر، عن الزهري، عن عروة، عن المسور بن مخرمة رضي الله
عنه، أن رسول الله ﷺ نحر يوم الحديبية قبل أن يحلق، وأمر أصحابه بذلك ⁽⁷¹⁶⁾.

#3862

3862 - Na ka treguar Muhamed bin Amër bin Temam, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Abdullah bin Bukajr, i cili ka thënë: Më ka treguar Mejmuni bin Jahja, nga Mahreme bin Bukajr, nga babai i tij, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Nafiun, maulanë e Ibn Omerit, duke thënë: Ibn Omeri ka thënë: Nëse muhrimit (personit në ihram) i shfaqet një armik, ai lirohet nga ihrami në atë moment. Këtë e ka bërë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) kur kuffarët e Kurejshëve e penguan atë në umren e tij nga Shtëpia (Qabeja), kështu që ai theri kurbanin e tij, u rruajt dhe u lirua ai dhe shokët e tij, pastaj u kthyen derisa bënë umren në vitin e ardhshëm ⁽⁷¹⁷⁾.

Pasi i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nuk u lirua nga ihrami në umren e tij për shkak të rrethimit të armikut derisa theri kurbanin, kjo tregon se i tillë është gjykimi për të rrethuarin (muhsar): ai nuk lirohet nga ihrami për shkak të pengimit derisa të therë kurbanin.

Dhe në atë që kemi transmetuar fillimisht nuk ka kundërshtim me këtë sipas nesh; sepse thënia e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Kush thyen (ndonjë gjymtyrë) ose çalon, ai është liruar", mund të ketë kuptimin se i është lejuar atij që të lirohet, e jo se ai është liruar automatikisht me atë veprim nga ihrami i tij. Kjo është sikurse thuhet: Filania u është lejuar burrave: kur ajo del nga ideti (periudha e pritjes) që kishte nga një burrë që kishte më parë, jo në kuptimin që ajo është bërë e lejuar për ta (për marrëdhënie), por në kuptimin që u është lejuar atyre që të martohen me të me një martesë që ua bën të lejuar marrëdhënien me të. Kjo është një shprehje e lejuar dhe e pranueshme.

Pasi ky hadith mbart mundësinë e asaj që përmendëm, dhe ka ardhur nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në hadithin e Urves, nga Misueri (r.a.), ajo që kemi përshkruar, u vërtetua me këtë ky te'vil (interpretim).

Allahu i Madhëruar e ka sqaruar këtë në Librin e Tij me thënien e Tij: "Nëse pengoheni, atëherë (therni) atë kurban që ju vjen më lehtë, dhe mos i rruani kokat tuaja derisa kurbani të arrijë vendin e tij".

Pasi Allahu i Madhëruar e urdhëroi të rrethuarin (muhsar) që të mos e rruajë kokën derisa kurbani të arrijë vendin e tij, u mësua me këtë se i rrethuari nuk lirohet nga ihrami i tij përveçse në kohën kur i lejohet rruajtja e kokës.

Këtë e ka treguar thënia e Allahut të Madhëruar, pastaj vepra e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) në kohën e Hudejbijes.

Argument për saktësinë e këtij interpretimi është gjithashtu se hadithin e Haxhaxh bin Amrit e ka përmendur Ikrime, i cili ka thënë se ia kanë treguar Ibn Abbasi dhe Ebu Hurejra (r.a.), të cilët kanë thënë: "Ka thënë të vërtetën".

Kështu, ai hadith u bë edhe nga Ibn Abbasi dhe nga Ebu Hurejra (r.a.).

Abdullah bin Abbasi (r.a.) ka thënë për të rrethuarin (muhsar) atë që përputhet me interpretimin në të cilin e kthyem hadithin e Haxhaxhit, dhe e argumentoi atë siç...

٣٨٦٢ - حدثنا محمد بن عمرو بن تمام، قال ثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، قال: حدثني ميمون بن يحيى، عن مخرمة بن بكير، عن أبيه، قال: سمعت نافعا مولى ابن عمر يقول: قال ابن عمر: إذا عرض للمحرم عدو، فإنه يحل حينئذ، قد فعل ذلك رسول الله ﷺ حين حبسته كفار قريش في عمرته عن البيت، فنحر هديه وحلق وحل هو وأصحابه، ثم رجعوا حتى اعتمروا من العام المُقْبل ⁽⁷¹⁷⁾.
فلما كان رسول الله ﷺ لم يحل في عمرته بحصر العدو إياه حتى نحر الهدي، دل ذلك أن كذلك حكم المحصر لا يحل بالإحصار حتى ينحر الهدي.
وليس فيها رويناه أولا خلاف لهذا عندنا؛ لأن قول رسول الله ﷺ: "من كسر أو عرج، فقد حل"، فقد يحتمل أن يكون فقد حل له أن يحل، لا على أنه قد حل بذلك من إحرامه. ويكون هذا كما يقال: قد حلت فلانة للرجال: إذا خرجت من عدة عليها من زوج قد كان لها قبل ذلك، ليس على معنى أنها قد حلّت لهم، فيكون
لهم وطؤها ولكن على معنى أنه قد حلّ لهم أن يتزوجوها تزويجا يحل لهم به وطؤها. هذا كلام جائز مستساغ.
فلما كان هذا الحديث قد احتمل ما ذكرنا، وجاء عن رسول الله ﷺ في حديث عروة، عن المسور ﵁، ما قد وصفنا ثبت بذلك هذا التأويل.
وقد بين الله ﷿ ذلك في كتابه بقوله ﷿ ﴿فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ﴾.
فلما أمر الله تعالى المحصر أن لا يحلق رأسه حتى يبلغ الهدي محله علم بذلك أنه لا يحل المحصر من إحرامه إلا في وقت ما يحل له حلق رأسه.
فهذا قد دل عليه قول الله تعالى ثم فعل رسول الله ﷺ زمن الحديبية.
والدليل على صحة ذلك التأويل أيضا أن حديث الحجاج بن عمرو قد ذكر عكرمة أنه حدثه ابن عباس وأبا هريرة ﵄ فقالا: صدق.
فصار ذلك الحديث، عن ابن عباس، وعن أبي هريرة ﵃ أيضا.
وقد قال عبد الله بن عباس ﵄ في المحصر ما قد وافق التأويل الذي صرفنا إليه حديث الحجاج. ودل عليه كما

#3863

3863 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Seid el-Kattani, nga el-A'meshi, nga Ibrahimi, nga Alkame: ﴿وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [el-Bekare: 196] ka thënë:=

Nëse njeriu pengohet, ai dërgon kurbanin ﴿وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ﴾ 'dhe mos i rruani kokat tuaja derisa kurbani të arrijë vendin e tij. E kush prej jush është i sëmurë ose ka ndonjë mundim në kokën e tij, atëherë (shpagimi është) fidje me agjërim, ose sadaka, ose kurban.' Pra, agjërim tri ditë. Nëse nxiton dhe rruhet para se kurbani të arrijë vendin e tij, ai ka për detyrë fidjen me agjërim, ose sadaka, ose kurban: agjërim tri ditë, ose t'u japë sadaka gjashtë të varfërve: secilit të varfër gjysmë sa'a, ndërsa kurbani është një dele. E kur të jeni të sigurt nga ajo që kishit ﴿فَمَن تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ﴾ [el-Bekare: 196] 'e kush përfiton nga umreja deri në haxh', nëse vazhdon nga ai drejtim, ai ka për detyrë një haxh, e nëse e shtyn umren për vitin tjetër, ai ka për detyrë një haxh dhe një umre dhe atë kurban që i vjen më lehtë ﴿فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ﴾ [el-Bekare: 196] 'e kush nuk gjen, atëherë (le të agjërojë) tri ditë gjatë haxhit', e fundit e tyre është dita e Arafatit, ﴿وسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ﴾ [el-Bekare: 196] 'dhe shtatë kur të ktheheni'. Tha: Ia përmenda këtë Seid bin Xhubejrit një ditë dhe ai tha: 'Ky është mendimi i Ibn Abbasit' dhe lidhi tridhjetë ⁽⁷¹⁸⁾.

٣٨٦٣ - حدثنا يزيد بن سنان قال: ثنا يحيى بن سعيد القطان، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة ﴿وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ﴾ [البقرة: ١٩٦] قال:=
إذا أحصر الرجل بعث بالهدي ﴿وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ﴾ فصيام ثلاثة أيام. فإن عجل فحلق قبل أن يبلغ الهدي محله، فعليه فدية من صيام، أو صدقة، أو نسك صيام ثلاثة أيام، أو يتصدق على ستة مساكين: كل مسكين نصف صاع، والنسك شاة. فإذا أمن مما كان به ﴿فَمَن تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ﴾ [البقرة: ١٩٦] فإن مضى من وجهه ذلك، فعليه حجة، وإن أخر العمرة إلى قابل فعليه حجة وعمرة وما استيسر من الهدي ﴿فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ﴾ [البقرة: ١٩٦] آخرها يوم عرفة، ﴿وسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ﴾ [البقرة: ١٩٦] قال: فذكرت ذلك لسعيد بن جبير يوم فقال: هذا قول ابن عباس وعقد ثلاثين ⁽⁷¹⁸⁾.

#3864

3864
- Na ka treguar Abu Shurajh Muhamed bin Zekerija bin Jahja, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ferjabi, i cili ka thënë: Na ka treguar
Sufjan eth-Thevri, nga El-A'meshi, nga Ibrahimi, nga Alkame, se ai ka thënë: Lidhur me fjalën e Allahut të Madhëruar
ndaj nesh {Nëse pengoheni} [El-Bekare: 196], ai tha: Kushdo që burgoset ose sëmuret. Ibrahimi tha:
Ia tregova këtë Said bin Xhubejrit dhe ata të dy thanë: Kështu ka thënë Ibn Abbasi (r.a.) ⁽⁷¹⁹⁾.
Ky është Ibn Abbasi, i cili nuk e lejoi atë të dalë nga ihrami i tij për shkak të pengimit derisa të theret kurbani për të.
Dhe është
transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) se ai ka thënë: "Kush thyen (ndonjë gjymtyrë) ose çalon, ai ka dalë nga ihrami", kjo tregon se kuptimi i: "ai ka dalë
nga ihrami" është se i lejohet të dalë, sipas asaj që ne kemi menduar për këtë, dhe kjo është transmetuar gjithashtu edhe nga të tjerë përveç Ibn
Abbasit (r.a.) prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) gjithashtu.

٣٨٦٤ - حدثنا أبو شريح محمد بن زكريا بن يحيى، قال: ثنا الفريابي، قال: ثنا سفيان الثوري، عن الأعمش، عن إبراهيم، عن علقمة، أنه قال: في قول الله ﷿ لنا ﴿فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ﴾ [البقرة: ١٩٦] قال: من حبس أو مرض، قال إبراهيم: فحدثت به سعيد بن جبير فقالا: هكذا قال ابن عباس ﵄ ⁽⁷¹⁹⁾.
فهذا ابن عباس لم يجعله يحل من إحرامه بالإحصار حتى ينحر عنه الهدي.
وقد روي عن النبي ﷺ أنه قال: "من كسر أو عرج، فقد حل" فدل ذلك أن معنى: "فقد حل" له أن يحل، على ما ذهبنا إليه في ذلك، وقد رُوي ذلك أيضا عن غير ابن عباس ﵄ من أصحاب رسول الله ﷺ أيضا

#3865

3865
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ali bin Ma'bed bin Sheddad el-Abdi, shoku i Muhamed bin el-Hasanit,
ka thënë: Na ka treguar Xherir bin Abdilhamid, nga Mensuri, nga Ibrahimi, nga Alkame, ka thënë: Një shokun tonë e pickoi (diçka) në Dhatut-Tenanin ⁽⁷²⁰⁾, ndërkohë që ishte në ihram për umre. Kjo na rëndoi shumë, kështu që takuam Abdullah bin Mes'udin (r.a.) dhe ia përmendëm çështjen e tij. Ai tha: "Le të dërgojë një kurban (hedij) dhe të caktojë një kohë me shokët e tij; kur kurbani të theret për të, ai mund të dalë nga ihrami (të bëhet hallall) ⁽⁷²¹⁾."

٣٨٦٥ - حدثنا فهد، قال: ثنا علي بن معبد بن شداد العبدي، صاحب محمد بن الحسن، قال: ثنا جرير بن عبد الحميد، عن منصور، عن إبراهيم، عن علقمة، قال: لُدِغ صاحب لنا بذات التنانين ⁽⁷²⁰⁾، وهو محرم بعمرة، فشق ذلك علينا، فلقينا عبد الله بن مسعود ﵁ فذكرنا له أمره. فقال: يبعث بهدي، ويواعد أصحابه موعدًا، فإذا نحر عنه حل ⁽⁷²¹⁾.

#3866

3866
- Na ka treguar Fehd-i, i cili ka thënë: Na ka treguar Aliu, i cili ka thënë: Na ka treguar Xheriri, nga el-A'meshi, nga Umare b. Umejri,
nga Abdurrahman b. Jezidi, i cili ka thënë: Ka thënë Abdullahu: Pastaj ai e ka obligim umren pas kësaj ⁽⁷²²⁾.

٣٨٦٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا علي، قال: ثنا جرير، عن الأعمش، عن عمارة بن عمير، عن عبد الرحمن بن يزيد، قال: قال عبد الله: ثم عليه عمرة بعد ذلك ⁽⁷²²⁾.

#3867

3867 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga Sulejman el-A'meshi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁷²³⁾.

٣٨٦٧ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا أبو عوانة، عن سليمان الأعمش … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷²³⁾.

#3868

3868 - Na ka treguar Ibn Marzuk, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umar, i cili ka thënë: Na ka treguar Shu'be, nga el-Hakemi, i cili ka thënë:
E kam dëgjuar Ibrahimin duke treguar nga Abdurrahman bin Jezidi, i cili ka thënë: Një burrë nga (fisi) Neha', i quajtur Umejr bin Seid, hyri në ihram për umre, por u pickua dhe mbeti i shtrirë në rrugë. Ndërkohë që ai ishte i shtrirë, atyre u doli përpara një karvan, në mesin e të cilëve ishte Ibn Mes'udi (r.a.), kështu që ata e pyetën atë. Ai tha: "Dërgoni kurbanin (hedjin) dhe caktoni një ditë si shenjë mes jush dhe tij. Kur të vijë ajo ditë, ai le të dalë nga ihrami."
El-Hakemi ka thënë: Ka thënë Amare bin Umejr - i cili ishte i besueshëm - nga Abdurrahman bin Jezidi, se Ibn Mes'udi (r.a.) ka thënë: "Dhe ai e ka obligim umren vitin e ardhshëm."
Shu'be ka thënë: E kam dëgjuar Sulejmanin duke treguar të njëjtën gjë siç tregoi el-Hakemi. ⁽⁷²⁴⁾.

٣٨٦٨ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، قال: سمعت إبراهيم يحدث، عن عبد الرحمن بن يزيد، قال: أهل رجل من النخع بعمرة يقال له: عمير بن سعيد، فلدغ، فبينا هو صريع في الطريق إذ طلع عليهم ركب فيهم ابن الله مسعود رضي عنه فسألوه. فقال: ابعثوا بالهدي، واجعلوا بينكم وبينه يوما أمارة، فإذا كان ذلك، فليحل، قال الحكم: وقال عمارة بن عمير، وكان حسبك به، عن عبد الرحمن بن يزيد أن ابن مسعود ﵁ قال: وعليه العمرة من قابل. قال شعبة: وسمعت سليمان حدث به مثل ما حدث به الحكم سواء ⁽⁷²⁴⁾.

#3869

3869 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga Ibn Omeri, se ai ka thënë: "Ai që pengohet nga sëmundja nuk mund të dalë nga ihrami derisa të bëjë tavaf rreth Shtëpisë dhe midis Safasë dhe Merves. E nëse detyrohet për diçka nga veshja e rrobave që i ka të domosdoshme, ose për ilaç, ai e bën këtë dhe jep fidje ⁽⁷²⁵⁾."
Me këto transmetime vërtetohet gjithashtu nga shokët e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) ajo që përputhet me interpretimin tonë për hadithin e Haxhaxh bin Amros që përmendëm.
Më pas, njerëzit kanë pasur mospajtime pas kësaj lidhur me pengimin (ihsarin), rregulli i të cilit është ky: me çfarë shkaktohet ai? Dhe në çfarë kuptimi ndodh?
Një grup ka thënë ⁽⁷²⁶⁾: Ai ndodh me çdo pengesë që e ndalon atë, qoftë sëmundje apo diçka tjetër. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit (r.a.). Këtë e kemi transmetuar gjithashtu më parë në këtë kapitull nga Ibn Mesudi dhe Ibn Abbasi (r.a.).
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷²⁷⁾: Pengimi (ihsari), rregullin e të cilit e përshkruam, nuk ndodh veçse nga armiku posaçërisht, dhe nuk ndodh nga sëmundjet. Ky është mendimi i Ibn Omerit (r.a.).

٣٨٦٩ - حدثنا يونس، قال أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن سالم، عن ابن عمر، أنه قال المحصر من مرض لا يحل حتى يطوف بالبيت وبين الصفا والمروة، وإن اضطر إلى شيء من لبس الثياب التي لا بد له منها، والدواء صنع من ذلك وافتدى ⁽⁷²⁵⁾.
فقد ثبت بهذه الروايات أيضا عن أصحاب رسول الله ﷺ ما يوافق ما تأولنا عليه حديث الحجاج بن عمرو الذي ذكرناه.
ثم اختلف الناس بعد هذا في الإحصار الذي هذا حكمه بأي شيء هو؟ وبأي معنى يكون؟.
فقال قوم ⁽⁷²⁶⁾: يكون بكل حابس يحبسه من مرض أو غيره، وهو قول أبي حنيفة وأبي يوسف ومحمد ﵏ وقد روينا ذلك أيضا فيما تقدم من هذا الباب عن ابن مسعود وابن عباس ﵃.
وقال آخرون ⁽⁷²⁷⁾: لا يكون الإحصار الذي وصفنا حكمه إلا بالعدو خاصة، ولا يكون بالأمراض وهو قول ابن عمر ﵁.

#3870

3870 - Na ka treguar Muhamed bin Zekerija Ebu Shurejh, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Ferjabi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan eth-Thevriu, nga Musa bin Ukbe, nga Nafiu, nga Ibn Omeri (r.a.). Ai ka thënë: Nuk ka pengim (ihsar) përveçse nga armiku ⁽⁷²⁸⁾.

٣٨٧٠ - حدثنا محمد بن زكريا أبو شريح، قال: ثنا الفريابي، قال: ثنا سفيان الثوري، عن موسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر ﵃. قال: لا يكون الإحصار إلا من عدو ⁽⁷²⁸⁾.

#3871

3871 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibn Shihabi, nga Salimi, nga babai i tij, se ai ka thënë: Kush pengohet nga Shtëpia (Qabeja) për shkak të sëmundjes, ai nuk lirohet nga ihrami derisa të bëjë tavaf rreth Shtëpisë dhe (sajin) midis Safasë dhe Merves ⁽⁷²⁹⁾.
Kur ndodhi kjo mospajtim, ne kemi transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) nga hadithi i Haxhaxh bin Amros, Ibn Abbasit dhe Ebu Hurejres (r.a.) atë që përmendëm nga thënia e tij, domethënë e Pejgamberit (s.a.v.s.): "Kush thyen (ndonjë gjymtyrë) ose çalon, ai është liruar (nga ihrami)".
Mbi këtë ka edhe një argument tjetër që vërteton se pengimi (ihsari) mund të jetë për shkak të sëmundjes, ashtu siç mund të jetë për shkak të armikut. Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e saktësimit të kuptimeve të transmetimeve.
Sa i përket anës së tij nga rruga e analogjisë (teorisë), ne kemi parë se ata janë pajtuar njëzëri që pengimi nga armiku e bën të detyrueshëm për të penguarin lirimin nga haxhi, siç e kemi përmendur.
Ndërsa kanë pasur mospajtime për sëmundjen. Një grup ka thënë ⁽⁷³⁰⁾: Gjykimi i saj është si gjykimi i armikut në këtë çështje, pasi ajo e ka penguar atë nga vazhdimi i haxhit, ashtu siç e pengoi armiku.
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷³¹⁾: Gjykimi i saj është i ndryshëm nga gjykimi i armikut.
Ne dëshiruam të shohim se çfarë është lejuar për shkak të domosdoshmërisë nga armiku, a do të jetë e lejuar për shkak të domosdoshmërisë nga sëmundja apo jo? Gjetëm se njeriu, nëse ka mundësi të qëndrojë në këmbë, obligimi i tij është të falet në këmbë. Por nëse ka frikë se po u ngrit në këmbë do ta shohë armiku dhe do ta vrasë, ose nëse armiku i qëndron mbi kokë dhe e pengon nga qëndrimi në këmbë, të gjithë janë pajtuar se i lejohet të falet ulur dhe i bie obligimi i qëndrimit në këmbë.
Dhe janë pajtuar se nëse një njeri e godet një sëmundje ose paralizë që e pengon nga qëndrimi në këmbë, i bie obligimi i qëndrimit në këmbë dhe i lejohet të falet ulur, duke bërë ruku dhe sexhde nëse ka mundësi, ose duke bërë shenjë (isharet) nëse nuk ka mundësi.
Kështu pamë se ajo që i është lejuar për shkak të domosdoshmërisë nga armiku, i është lejuar edhe për shkak të domosdoshmërisë nga sëmundja. Pamë gjithashtu se kur armiku ndërhyn midis tij dhe ujit, i bie obligimi i abdestit, merr tejemum dhe falet. Po ashtu, nëse ka një sëmundje që i dëmton uji, i bie obligimi i abdestit, merr tejemum dhe falet.
Këto gjëra për të cilat është arsyetuar për shkak të armikut, është arsyetuar edhe për shkak të sëmundjes, dhe gjendja në këtë ka qenë e barabartë.
Më pas pamë haxhiun e penguar nga armiku, i cili është arsyetuar dhe i është mundësuar të bëjë atë që bën i penguari derisa të lirohet. Ata u ndanë rreth të penguarit nga sëmundja. Analogjia sipas asaj që përmendëm është që ajo që i takon si arsyetim për shkak të domosdoshmërisë nga armiku, t'i takojë edhe për shkak të domosdoshmërisë nga sëmundja, dhe gjykimi i tij në këtë të jetë i barabartë, ashtu siç ishte gjykimi i tij i barabartë në pastërti dhe namaze.
Më pas njerëzit u ndanë pas kësaj rreth atij që ka hyrë në ihram për umre dhe pengohet nga armiku ose sëmundja.
Një grup ka thënë ⁽⁷³²⁾: Dërgon një kurban (hedj) dhe lihet në marrëveshje me ta që ta therrin për të, e kur të therret, ai lirohet.
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷³³⁾: Përkundrazi, ai qëndron në ihram përgjithmonë, sepse ajo nuk ka një kohë të caktuar si koha e haxhit. Argumenti i atyre që menduan se lirohet prej saj me kurban ishte ajo që kemi transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në fillim të këtij kapitulli, kur u pengua nga umreja në kohën e Hudejbijes nga kuffarët e Kurejshit; ai theri kurbanin dhe u lirua, pa pritur që t'i largohej pengesa, pasi ajo nuk ka kohë si koha e haxhit, por arsyetimi në pengimin e saj u bë si arsyetimi në pengimin e haxhit.
Kështu u vërtetua se gjykimi i tyre në pengim është i barabartë, dhe se ai dërgon kurban derisa të lirohet nga ajo që u pengua prej tyre, me përjashtim të faktit se për umren e ka detyrë kompensimin e një umreje në vend të saj, ndërsa për haxhin e ka detyrë një haxh në vend të tij dhe një umre për lirimin e tij.
Kemi transmetuar për umren se i hyri në ihram mund të jetë i penguar në të, ashtu siç u paraqit në këtë kapitull nga Abdullah bin Mesudi (r.a.). Kjo është ana e këtij kapitulli nga rruga e transmetimeve.
Sa i përket analogjisë në këtë, ne kemi parë gjëra që u janë bërë obligim robërve për të cilat është caktuar një kohë e veçantë, dhe gjëra që u janë bërë obligim ku e gjithë koha është bërë kohë për to. Prej tyre: namazet u janë bërë obligim në kohë të veçanta, kryhen në ato kohë me shkaqe paraprake si pastrimi me ujë dhe mbulimi i auretit. Prej tyre është agjërimi në kefaretet e dhiharit, kefaretet e agjërimit dhe kefaretin e vrasjes; kjo i është ngarkuar atij që bën dhihar dhe vrasësit jo në ditë të caktuara, por e gjithë koha është bërë kohë për to. Po ashtu kefareti i betimit që Allahu i Madhëruar e ka bërë për atë që thyen betimin, që është: ushqyerja e dhjetë të varfërve, ose veshja e tyre, ose lirimi i një skllavi.
Më pas Allahu i Madhëruar bëri për atë që i është bërë obligim namazi me shkaqet që i paraprijnë dhe shkaqet që kryhen në të, një arsyetim për atë që pengohet prej tyre.
Prej kësaj është ajo që bëri në mungesë të ujit, rënien e pastrimit me ujë dhe zëvendësimin me tejemum.
Prej kësaj është ajo që bëri për atë që pengohet nga mbulimi i auretit, që të falet me auret të zbuluar.
Prej kësaj është ajo që bëri për atë që pengohet nga kibla, që të falet drejt një drejtimi tjetër.
Prej kësaj është ajo që bëri për atë që pengohet nga qëndrimi në këmbë, që të falet ulur duke bërë ruku dhe sexhde, e nëse pengohet edhe nga kjo, bën shenjë (isharet). Kjo i është mundësuar edhe nëse i ka mbetur nga koha aq sa mund t'i largohet ai arsyetim dhe të kthehet në gjendjen e mëparshme para arsyetimit, ndërkohë që është ende brenda kohës.
Po ashtu u bë për atë që nuk ka mundësi të agjërojë në kefaretet ku Allahu i Madhëruar ka urdhëruar agjërimin, për shkak të një sëmundjeje që i ka rënë, nga e cila mund të shërohet më pas dhe të kthehet në gjendjen e fuqisë për atë agjërim; kjo u bë arsyetim për rënien e agjërimit prej tij, dhe kjo nuk u ndalua edhe pse agjërimi që i është ngarkuar nuk ka kohë të caktuar.
Po ashtu në atë që përmendëm për ushqyerjen në kefarete, lirimin e skllavit dhe veshjen, nëse ai që i është bërë obligim është i varfër.
Mund të ndodhë që ai të gjejë mundësi pas kësaj dhe të jetë i aftë për atë që Allahu i Madhëruar i ka bërë obligim, pa i ikur koha e asaj që i ishte bërë obligim ta bënte.
Kur këto gjëra e humbin obligueshmërinë e tyre për shkak të domosdoshmërisë, edhe pse nuk ka frikë se u ikën koha, kjo u bë e barabartë me atë që ka frikë se i ikën koha si namazet në fund të kohës së tyre e të ngjashme.
Analogjia sipas asaj që përmendëm është që edhe umreja të jetë kështu; edhe pse nuk ka kohë të caktuar, të lejohet në domosdoshmëri atë që lejohet në domosdoshmëri në gjëra të tjera që kanë kohë të njohur.
U vërtetua me këtë që përmendëm mendimi i atij që shkoi drejt asaj se pengimi (ihsari) mund të jetë në umre ashtu siç është në haxh, në mënyrë të barabartë. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.
Më pas njerëzit folën pas kësaj rreth të penguarit kur therr kurbanin e tij, a e rruan kokën apo jo?
Një grup ka thënë ⁽⁷³⁴⁾: Nuk e ka detyrë të rruhet sepse i ka rënë i gjithë riti. Prej atyre që e kanë thënë këtë janë: Ebu Hanifja dhe Muhamedi, Allahu i mëshiroftë.
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷³⁵⁾: Përkundrazi, rruhet, e nëse nuk rruhet lirohet dhe nuk ka asgjë mbi të. Prej atyre që e kanë thënë këtë është Ebu Jusufi (r.h.).
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷³⁶⁾: Rruhet dhe kjo është e detyrueshme për të, ashtu siç është e detyrueshme për haxhiun dhe atë që bën umre.
Argumenti i Ebu Hanifes dhe Muhamedit (r.h.) në këtë ishte se për shkak të pengimit i kanë rënë të gjitha ritet e haxhit si tavafi dhe saji midis Safasë dhe Merves, e kjo është ajo me të cilën i hyri në ihram lirohet nga ihrami i tij.
A nuk e sheh se kur ai bën tavaf rreth Shtëpisë në ditën e kurbanit, i lejohet të rruhet dhe kështu i lejohet parfumi, veshja dhe marrëdhëniet me gratë.
Thanë: Kur kjo ishte diçka që ai e bën derisa të lirohet, dhe kjo i ra e gjitha për shkak të pengimit, i ra gjithashtu edhe pjesa tjetër me të cilën lirohet i hyri në ihram për shkak të pengimit. Ky është argumenti i Ebu Hanifes dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.
Argumenti i të tjerëve kundër tyre në këtë ishte se ato gjëra si tavafi rreth Shtëpisë, saji midis Safasë dhe Merves dhe gjuajtja e gurëve, i hyri në ihram është penguar prej tyre dhe është ndërhyrë midis tij dhe tyre, kështu që i ra detyrimi për t'i bërë. Ndërsa rruajtja nuk është penguar prej saj dhe ai ka mundësi ta bëjë.
Ajo që ai mund të arrijë ta bëjë, gjykimi i tij në të në gjendje pengimi është si gjykimi i tij në të në gjendje jo-pengimi.
Ndërsa ajo që nuk ka mundësi ta bëjë në gjendje pengimi, ajo është që i bie për shkak të pengimit; kjo është analogjia sipas nesh.
E nëse gjykimi i tij në kohën e rruajtjes është i detyrueshëm për të kur është i penguar ashtu siç është i detyrueshëm kur nuk është i penguar, atëherë lënia e saj kur është i penguar është si lënia e saj kur nuk është i penguar.
Është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ajo që tregon se gjykimi i rruajtjes mbetet për të penguarit ashtu siç është për ata që arrijnë te Shtëpia.

٣٨٧١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن ابن شهاب، عن سالم، عن أبيه، أنه قال: من حُبِس دون البيت بمرض فإنه لا يحل حتى يطوف بالبيت، وبين الصفا والمروة ⁽⁷²⁹⁾.
فلما وقع في هذا الاختلاف، وقد روينا عن رسول الله ﷺ من حديث الحجاج بن عمرو، وابن عباس وأبي هريرة ﵃ ما ذكرنا من قوله يعني النبي ﷺ: "من كسر أو عرج فقد حل".
وعليه حجة أخرى ثبت بذلك أن الإحصار يكون بالمرض، كما يكون بالعدو. فهذا وجه هذا الباب من طريق تصحيح معاني الآثار.
وأما وجهه من طريق النظر، فإنا قد رأيناهم أجمعوا أن إحصار العدو يجب به للمحضر الإحلال من الحج كما قد ذكرنا.
واختلفوا في المرض، فقال قوم ⁽⁷³⁰⁾: حكمه حكم العدو في ذلك إذ كان قد منعه من المضي في الحج، كما منعه العدو.
وقال آخرون ⁽⁷³¹⁾: حكمه بائن من حكم العدو.
فأردنا أن ننظر ما أبيح بالضرورة من العدو، هل يكون مباحا بالضرورة بالمرض أم لا؟ فوجدنا الرجل إذا كان يطيق القيام كان فرضه أن يصلي قائما، فإن كان يخاف إن قام أن يعاينه العدو فيقتله، أو كان العدو قائما على رأسه فيمنعه عن القيام، فكلّ قد أجمع أنه قد حل له أن يصلي قاعدا، وسقط عنه فرض القيام.
وأجمعوا أن رجلا لو أصابه مرض أو زمانة فمنعه ذلك من القيام أنه قد سقط عنه فرض القيام، وحل له أن يصلي قاعدا يركع ويسجد إذا أطاق ذلك، أو يومئ إن كان لا يطيق ذلك.
فرأينا ما أبيح له من هذا بالضرورة من العدو، قد أبيح له بالضرورة من المرض ورأينا الرجل إذا حال العدو بينه وبين الماء، سقط عنه فرض الوضوء، ويتيمم ويصلي، وكذلك لو كانت به علة يضرها الماء كان كذلك أيضا يسقط عنه فرض الوضوء ويتيمم ويصلي.
فكانت هذه الأشياء التي قد عذر فيها بالعدو، قد عذر فيها أيضا بالمرض، وكانت الحال في ذلك سواء.
ثم رأينا الحاج المحصر بالعدو، قد عذر فجعل له في ذلك أن يفعل ما جعل للمحصر أن يفعل حتى يحل، واختلفوا في المحصر بالمرض، فالنظر على ما ذكرنا من ذلك أن يكون ما وجب له من العذر بالضرورة بالعدو، يجب له أيضا بالضرورة بالمرض، ويكون حكمه في ذلك سوا كما كان حكمه في ذلك أيضا سواء في الطهارات والصلوات.
ثم اختلف الناس بعد هذا في المحرم بعمرة، يحصر بعدو أو بمرض.
فقال قوم ⁽⁷³²⁾: يبعث بهدي ويواعدهم أن ينحروه عنه، فإذا نحر حلّ.
وقال آخرون ⁽⁷³³⁾: بل يقيم على إحرامه أبدا، وليس لها وقت كوقت الحج. وكان من حجة الذين ذهبوا إلى أنه يحل منها بالهدي ما روينا عن رسول الله ﷺ في أول هذا الباب لما أحصر بعمرة زمن الحديبية حصرته كفار قريش، فنحر الهدي وحل ولم ينتظر أن يذهب عنه الإحصار إذ كان لا وقت لها كوقت الحج، بل جعل العذر في الإحصار بها، كالعذر في الإحصار بالحج.
فثبت بذلك أن حكمهما في الإحصار فيهما سواء، وأنَّه يبعث بالهدي حتى يحل به مما أحصر به منهما، إلا أن عليه في العمرة قضاء عمرة مكان عمرته، وعليه في الحجة حجة مكان حجته وعمرة لإحلاله.
وقد روينا في العمرة أنه قد يكون المحرم محصرا بها ما قد تقدم في هذا الباب عن عبد الله بن مسعود ﵁. فهذا وجه هذا الباب من طريق الآثار.
وأما النظر في ذلك، فإنا قد رأينا أشياء قد فرضت على العباد مما جعل لها وقت خاص، وأشياء قد فرضت عليهم مما جعل الدهر كله وقتا لها، منها: الصلوات فرضت عليهم في أوقات خاصة، تؤدى في تلك الأوقات بأسباب متقدمة لها، من التطهر بالماء،
وستر العورة. ومنها الصيام في كفارات الظهار، وكفارات الصيام، وكفارة القتل، جعل ذلك على المظاهر، والقاتل لا في أيام بعينها بل جعل الدهر كله وقتا لها، وكذلك كفارة اليمين جعلها الله ﷿ على الحانث في يمينه وهي: إطعام عشرة مساكين، أو كسوتهم أو تحرير رقبة.
ثم جعل الله ﷿ لمن فرض عليه الصلاة بالأسباب التي يتقدمها، والأسباب المفعولة فيها في ذلك عذرا لمن منع منه.
فمن ذلك ما جعل له في عدم الماء من سقوط الطهارة بالماء والتيمم.
ومن ذلك ما جعل لمن منع من ستر العورة أن يصلي بادي العورة.
ومن ذلك ما جعل لمن منع من القبلة أن يصلي إلى غير قبلة.
ومن ذلك ما جعل للذي منع من القيام أن يصلي قاعدا يركع ويسجد، فإن منع من ذلك أيضا، أومأ إيماء، فجعل له ذلك. وإن كان قد بقي عليه من الوقت ما قد يجوز أن يذهب عنه ذلك العذر، ويعود إلى حاله قبل العذر، وهو في الوقت لم يفته.
وكذلك جعل لمن لا يقدر على الصوم في الكفارات التي أوجب الله ﷿ عليه فيها الصوم لمرض حل به مما قد يجوز برؤه منه بعد ذلك، ورجوعه إلى حال الطاقة لذلك الصوم، فجعل ذلك له عذرا في إسقاط الصوم عنه به، ولم يمنع من ذلك إذا كان ما جعل عليه من الصوم لا وقت له.
وكذلك فيما ذكرنا من الإطعام في الكفارات والعتق فيها، والكسوة إذا كان الذي فرض ذلك عليه معدما.
وقد يجوز أن يجد بعد ذلك فيكون قادرا على ما أوجب الله ﷿ عليه من ذلك من غير فوات لوقت شيء مما كان أوجب عليه فعله فيه.
فلما كانت هذه الأشياء يزول فرضها بالضرورة فيها، وإن كان لا يخاف فوت وقتها، فجعل ذلك وما خيف فوت وقته سواء من الصلوات في أواخر أوقاتها، وما أشبه ذلك.
فالنظر على ما ذكرنا أن تكون كذلك العمرة، وإن كان لا وقت لها أن يباح في الضرورة فيها ما يباح بالضرورة في غيرها مما له وقت معلوم.
فثبت بما ذكرنا قول من ذهب إلى أنه قد يكون الإحصار بالعمرة، كما يكون الإحصار بالحج سواء. وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد رحمهم الله تعالى.
ثم تكلم الناس بعد هذا في المحصر إذا نحر هديه، هل يحلق رأسه أم لا؟.
فقال قوم ⁽⁷³⁴⁾: ليس عليه أن يحلق لأنَّه قد ذهب عنه النسك كله، وممن قال ذلك: أبو حنيفة، ومحمد رحمهما الله.
وقال آخرون ⁽⁷³⁵⁾: بل يحلق، فإن لم يحلق حل ولا شيء عليه، وممن قال ذلك: أبو يوسف ﵀.
وقال آخرون ⁽⁷³⁶⁾: يحلق ويجب ذلك عليه، كما يجب على الحاج والمعتمر.
وكان من حجة أبي حنيفة، ومحمد رحمهما الله في ذلك أنه قد سقط عنه بالإحصار جميع مناسك الحج من الطواف والسعي بين الصفا والمروة، وذلك مما يحل المحرم به من إحرامه.
ألا ترى أنه إذا طاف بالبيت يوم النحر حل له أن يحلق فيحل له بذلك الطيب، واللباس، والنساء.
قالوا: فلما كان ذلك مما يفعله حتى يحل، فسقط ذلك عنه كله بالإحصار، سقط أيضا عنه سائر ما يحل به المحرم بسبب الإحصار، هذه حجة لأبي حنيفة ومحمد رحمهما الله تعالى.
وكان من حجة الآخرين عليهما في ذلك أن تلك الأشياء من الطواف بالبيت والسعي بين الصفا والمروة، ورمي الجمار، قد صَدّ عنه المحرم، وحيل بينه وبينه، فسقط عنه أن يفعله. والحلق لم يحل بينه وبينه وهو قادر على أن يفعله.
فما كان يصل إلى أن يفعله فحكمه فيه في حال الإحصار كحكمه فيه، في غير حال الإحصار.
وما لا يستطيع أن يفعله في حال الإحصار فهو الذي يسقط عنه بالإحصار، فهو النظر عندنا.
وإذا كان حكمه في وقت الحلق عليه وهو محصر كحكمه في وجوبه عليه، وهو غير محصر، كان تركه إياه أيضا وهو محصر كتركه إياه وهو غير محصر.
وقد روي عن رسول الله ﷺ، ما قد دل على أن حكم الحلق باق على المحصرين كما هو على من وصل إلى البيت.

#3872

3872 - Dhe kjo sepse Rebi' el-Muedhini na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Esed bin Musa, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Zekerija bin Ebi Zaideh, ka thënë: Na ka treguar Ibn Is'haku, ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin Ebi Nexhih, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: Disa burra i rruan kokat në ditën e Hudejbijes, ndërsa të tjerët i shkurtuan.

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Allahu i mëshiroftë ata që i rruajnë kokat!" Ata thanë: O i Dërguari i Allahut, po ata që i shkurtojnë? Ai tha: "Allahu i mëshiroftë ata që i rruajnë kokat!" Ata thanë: O i Dërguari i Allahut, po ata që i shkurtojnë? Ai tha: "Allahu i mëshiroftë ata që i rruajnë kokat!" Ata thanë: O i Dërguari i Allahut, po ata që i shkurtojnë? Ai tha: "Edhe ata që i shkurtojnë."

Ata thanë: Përse u lutët me mëshirë më shumë për ata që i rruan kokat? Ai tha: "Sepse ata nuk dyshuan" ⁽⁷³⁷⁾.

٣٨٧٢ - وذلك أن ربيعا المؤذن حدثنا، قال: ثنا أسد بن موسى، قال: ثنا يحيى بن زكريا بن أبي زائدة، قال: ثنا ابن إسحاق، قال: حدثني عبد الله بن أبي نجيح، عن مجاهد، عن ابن عباس قال: حلق رجال يوم الحديبية، وقصر آخرون. فقال رسول الله ﷺ: "يرحم الله المحلقين" قالوا: يا رسول الله والمقصرين؟ قال: "يرحم الله المحلقين"، قالوا يا رسول الله والمقصرين؟ قال: "يرحم الله المحلقين"، قالوا: يا رسول الله، والمقصرين؟ قال: "والمقصرين". قالوا: فما بال المحلقين ظاهرت لهم بالترحم؟ قال: "إنهم لم يشكوا" ⁽⁷³⁷⁾.

#3873

3873 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Behluli, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Idrisi, nga Ibn Is'haku... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin [hadith] ⁽⁷³⁸⁾.

٣٨٧٣ - حدثنا فهد قال: ثنا يوسف بن بهلول: قال ثنا ابن إدريس، عن ابن إسحاق … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷³⁸⁾.

#3874

3874
- Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin Muslimi, nga
El-Evzaiu, nga Jahja bin Ebi Kethiri, nga Ebu Ibrahim el-Ensariu, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu
Seid el-Hudriu, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Pejgamberin (s.a.v.s.) duke kërkuar falje në ditën e Hudejbijes për ata që i rruan kokat tri herë,
dhe për ata që i shkurtuan flokët një herë ⁽⁷³⁹⁾.

٣٨٧٤ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد بن مسلم، عن الأوزاعي، عن يحيى بن أبي كثير، عن أبي إبراهيم الأنصاري، قال: ثنا أبو سعيد الخدري، قال: سمعت النبي ﷺ يستغفر يوم الحديبية للمحلقين ثلاثا، وللمقصرين مرة ⁽⁷³⁹⁾.

#3875

3875
- Na ka treguar Ibn Marzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Harun bin Isma'il el-Hezazi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin
el-Mubareku, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Ebi Kethiri, se Ebu Ibrahim el-Ensariu i ka treguar atij, nga Ebu
Seid el-Hudriu, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) në vitin e Hudejbijes kërkoi falje për ata që rruan kokat një herë, dhe për ata që i shkurtuan
një herë. I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe shokët e tij i rruan kokat e tyre, përveç dy burrave: një burrë nga Ensarët, dhe një burrë nga
Kurejshët ⁽⁷⁴⁰⁾.
Ebu
Xhaferi ka thënë: Kur ata të gjithë i rruan (kokat), përveç atyre që i shkurtuan, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) i dha përparësi atyre që i rruan
ndaj atyre që i shkurtuan, kjo vërtetoi se ata e kishin opsion rruajtjen ose shkurtimin,
siç do të ishte obligim për ta sikur të kishin arritur te Shtëpia (Qabeja). Sikur të mos ishte kështu, ata do të ishin të barabartë në këtë veprim, dhe asnjëri prej tyre nuk do të kishte vlerë më të madhe se tjetri.
Pra, në dhënien e përparësisë nga ana e Pejgamberit (s.a.v.s.) për ata që rruan kokat ndaj atyre që i shkurtuan, ka argument se ata në këtë rast ishin si ata që nuk janë të penguar (muhsar).
Është vërtetuar me atë që përmendëm se gjykimi i rruajtjes ose shkurtimit nuk hiqet nga pengimi (ihsar).

٣٨٧٥ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا هارون بن إسماعيل الخزاز قال: ثنا علي بن المبارك، قال: ثنا يحيى بن أبي كثير، أن أبا إبراهيم الأنصاري حدثه، عن أبي سعيد الخدري، أن رسول الله ﷺ عام الحديبية استغفر للمحلقين مرة، وللمقصرين مرة. وحلق رسول الله ﷺ وأصحابه رءوسهم غير رجلين: رجل من الأنصار، ورجل من قريش ⁽⁷⁴⁰⁾.
قال أبو جعفر: فلما حلقوا جميعا إلا من قصر منهم، وفضل رسول الله ﷺ من حلق منهم على من قصر، ثبت بذلك أنهم قد كان لهم الحلق أو التقصير،
كما كان عليهم لو وصلوا إلى البيت، ولولا ذلك لما كانوا فيه إلا سواء، ولا كان لبعضهم في ذلك فضيلة على بعض.
ففي تفضيل النبي ﷺ في ذلك المحلقين على المقصرين دليل على أنهم كانوا في ذلك كغير المحصرين.
فقد ثبت بما ذكرنا أن حكم الحلق أو التقصير لا يزيله الإحصار.

CHAPTER

٣٢ - باب: حج الصغير

32 - Kapitulli: Haxhi i fëmijës

32. 32 - Chapter: Hajj of a Child

#3876

3876 - Na ka treguar Junus bin Abdil-A'la, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjan bin Ujejne, i cili ka thënë: Më ka treguar Ibrahim bin Ukbe, nga Kurejbi, nga Ibn Abbasi: Se një grua e pyeti Pejgamberin (s.a.v.s.) për një fëmijë: "A ka haxh për këtë?" Ai tha: "Po, dhe ti ke shpërblim" ⁽⁷⁴¹⁾.

٣٨٧٦ - حدثنا يونس بن عبد الأعلى، قال: ثنا سفيان بن عيينة، قال: حدثني إبراهيم بن عقبة، عن كريب، عن ابن عباس: أن امرأة سألت النبي ﷺ عن صبي هل لهذا من حج؟ قال: "نعم، ولك أجر" ⁽⁷⁴¹⁾.

#3877

3877 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Ibrahim bin Ukbe ... dhe e përmendi të njëjtën gjë me zinxhirin e tij të transmetimit ⁽⁷⁴²⁾.

٣٨٧٧ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن إبراهيم بن عقبة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁴²⁾.

#3878

3878 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulaziz bin Abdullah el-Maxhishun, nga Ibrahim bin Ukbe … dhe e përmendi me isnadin e tij të njëjtën gjë ⁽⁷⁴³⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁷⁴⁴⁾ kanë menduar se nëse fëmija e kryen haxhin para moshës së pjekurisë, kjo i mjafton atij si haxh i Islamit dhe nuk e ka obligim të kryejë haxh tjetër pasi të arrijë pjekurinë, duke u argumentuar për këtë me këtë hadith.
Të tjerë ⁽⁷⁴⁵⁾ i kanë kundërshtuar ata duke thënë: Nuk i mjafton si haxh i Islamit dhe ai e ka obligim një haxh tjetër pasi të arrijë pjekurinë.
Argumenti ynë për ta kundër ithtarëve të mendimit të parë është se ky hadith tregon vetëm se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka njoftuar se fëmija ka haxh, dhe kjo është diçka për të cilën të gjithë njerëzit janë pajtuar njëzëri. Ata nuk kanë pasur mospajtime se fëmija ka haxh, ashtu siç ka namaz, por ai namaz nuk është detyrim (farz) për të.
Po kështu, është e mundur që ai të ketë haxh, por ky haxh të mos jetë detyrim për të. Ky hadith është argument vetëm kundër atij që pretendon se fëmija nuk ka haxh fare.
Sa i përket atij që thotë: Ai ka haxh, por ai nuk është farz, ai nuk ka kundërshtuar asgjë nga ky hadith, por ka kundërshtuar vetëm interpretimin e kundërshtarëve të tij.
Ky është Ibn Abasi (r.a.), i cili e ka transmetuar këtë hadith nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.), e pastaj ai vetë e ka konsideruar haxhin e fëmijës si haxh që nuk është farz dhe se ai nuk i mjafton atij si haxh i Islamit pasi të arrijë pjekurinë.

٣٨٧٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال ثنا عبد العزيز بن عبد الله الماجشون، عن إبراهيم بن عقبة … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁴³⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁷⁴⁴⁾ إلى أن الصبي إذا حج قبل بلوغه أجزأه ذلك من حجة الإسلام، ولم يكن عليه أن يحج بعد ذلك بعد بلوغه، واحتجوا في ذلك بهذا الحديث.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁷⁴⁵⁾ فقالوا: لا يجزئه من حجة الإسلام، وعليه بعد بلوغه حجة أخرى.
وكان من الحجة لهم عندنا على أهل المقالة الأولى أن هذا الحديث إنما فيه أن رسول الله ﷺ أخبر أن للصبي حجا، وهذا مما قد أجمع الناس جميعا عليه، ولم يختلفوا أن للصبي حجا كما أن له صلاة وليست تلك الصلاة بفريضة عليه.
فكذلك أيضا قد يجوز أن يكون له حج، وليس ذلك الحج بفريضة عليه، وإنما هذا الحديث حجة على من زعم أنه لا حج للصبي.
فأما من يقول: إن له حجا وإنه غير فريضة فلم يخالف شيئا من هذا الحديث، وإنما خالف تأويل مخالفيه خاصة.
وهذا ابن عباس ﵄ هو الذي روى هذا الحديث عن رسول الله ﷺ، ثم قد صرف هو حج الصبي إلى غير الفريضة، وأنَّه لا يجزئه بعد بلوغه من حجة الإسلام.

#3879

3879
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Raxha, i cili ka thënë: Na ka treguar Israili, nga
Ebu Is'haku, nga Ebu es-Seferi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ibn Abasin duke thënë: O njerëz, më dëgjoni
çfarë po thoni dhe mos dilni duke thënë: 'Ibn Abasi ka thënë': Cili do djalosh që familja e tij e dërgon në haxh dhe ai vdes,
ai e ka kryer haxhin e Islamit. Por nëse ai e arrin (pjekurinë), ai e ka obligim haxhin, dhe cili do rob që familja e tij e dërgon në haxh dhe ai vdes, ai e ka
kryer haxhin e Islamit. Por nëse ai lirohet, ai e ka obligim haxhin ⁽⁷⁴⁶⁾.

٣٨٧٩ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عبد الله بن رجاء، قال: ثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن أبي السفر، قال: سمعت ابن عباس يقول: يا أيها الناس أسمعوني ما تقولون، ولا تخرجوا تقولون: قال ابن عباس أيما غلام حج به أهله فمات، فقد قضى حجة الإسلام، فإن أدرك فعليه الحج، وأيما عبد حج به أهله فمات، فقد قضى حجة الإسلام، فإن أعتق فعليه الحج ⁽⁷⁴⁶⁾.

#3880

3880 - Na ka treguar Muhamedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Junus bin Ubejdi, nga Ubejdi, pronari i stolive, i cili ka thënë: E pyeta Ibn Abasin për skllavin nëse kryen haxhin e pastaj lirohet pas kësaj? Ai tha: Ai e ka obligim haxhin përsëri. Dhe për fëmijën që kryen haxhin e pastaj arrin pjekurinë (pubertetin)? Ai tha: Ai e kryen haxhin përsëri ⁽⁷⁴⁷⁾.

Ju keni pretenduar se ai që transmeton një hadith është më i ditur për interpretimin e tij, e ky është Ibn Abasi (r.a.) i cili ka transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) atë që kemi përmendur në fillim të këtij kapitulli, e pastaj ai vetë ka thënë këtë që përmendëm.

Sipas parimit tuaj, kjo duhet të jetë dëshmi për kuptimin e asaj që është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me këtë.

Nëse dikush thotë: Çfarë të argumenton se ai haxh nuk i mjafton atij si haxh i Islamit? Unë them: Thënia e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.): "Lapsi është ngritur nga tre persona: nga i vogli derisa të rritet", dhe këtë e kam përmendur me zinxhirët e tij të transmetimit në vende të tjera të këtij libri.

Kur u vërtetua se lapsi (përgjegjësia) është i ngritur nga fëmija, u vërtetua se haxhi nuk është i shkruar (obligim) për të.

Ata (dijetarët) janë pajtuar njëzëri se nëse një fëmijë hyn në kohën e një namazi dhe e fal atë, e pastaj arrin pjekurinë brenda asaj kohe, ai duhet ta përsërisë atë, dhe ai është në gjendjen e atij që nuk e ka falur.

Kur kjo u vërtetua nga pajtimi i tyre, u vërtetua se edhe haxhi është po ashtu, dhe se nëse ai arrin pjekurinë pasi ka kryer haxhin më parë, ai është në gjendjen e atij që nuk ka kryer haxh, dhe e ka obligim të kryejë haxhin pas kësaj.

Nëse dikush thotë: Ne kemi parë te haxhi një rregull që ndryshon nga rregulli i namazit, e kjo është se Allahu i Madhëruar e ka bërë obligim haxhin vetëm për atë që ka mundësi rruge deri te ai, dhe nuk e ka bërë obligim për të tjerët.

Kështu, ai që nuk gjen mundësi rruge për në haxh, nuk ka haxh mbi të, ashtu si fëmija që nuk ka arritur pjekurinë.

Pastaj, ata janë pajtuar se ai që nuk gjen mundësi rruge për në haxh, por e sforcon veten dhe ecën derisa kryen haxhin, kjo i mjafton atij, dhe nëse gjen mundësi rruge pas kësaj, nuk e ka obligim të kryejë haxhin për herë të dytë për shkak të haxhit që kishte kryer para se të kishte mundësinë.

Atëherë analogjia sipas kësaj do të ishte që edhe fëmija, nëse kryen haxhin para pjekurisë, duke bërë atë që nuk e kishte obligim, kjo t'i mjaftonte dhe të mos e kishte obligim haxhin e dytë pas pjekurisë.

I thuhet atij: Ai që nuk gjen mundësi rruge, obligimi i ka rënë vetëm për shkak të pamundësisë për të arritur te Shtëpia (Qabja), kështu që kur ai ecën dhe arrin te Shtëpia, ai tashmë ka arritur te Shtëpia dhe është bërë nga ata që kanë mundësi rruge, prandaj haxhi u bë obligim për të për këtë arsye. Për këtë arsye thamë: Atij i mjafton ai haxh; sepse pasi arriti te Shtëpia, ai u bë si ai që e ka vendbanimin aty, e mbi të cilin është haxhi.

Ndërsa fëmija, obligimi i haxhit nuk është i detyrueshëm për të para se të arrijë te Shtëpia, e as pasi të arrijë te ajo, për shkak të ngritjes së lapsit (përgjegjësisë) prej tij. E kur ai arrin pjekurinë pas kësaj, atëherë i bëhet obligim haxhi.

Prandaj thamë: Ajo që ka qenë haxh para pjekurisë së tij nuk i mjafton, dhe ai duhet ta fillojë haxhin (nga e para) pas pjekurisë së tij, si ai që nuk ka kryer haxh më parë. Kjo është analogjia për këtë, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٨٨٠ - حدثنا محمد، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد عن يونس بن عبيد، عن عبيد صاحب الحلي، قال: سألت ابن عباس عن المملوك إذا حج ثم عتق بعد ذلك؟ قال: عليه الحج أيضا، وعن الصبي يحج ثم يحتلم، قال: يحج أيضا ⁽⁷⁴⁷⁾.
وقد زعمتم أن من روى حديثا فهو أعلم بتأويله، فهذا ابن عباس ﵄ قد روى عن النبي ﷺ ما قد ذكرنا في أول هذا الباب ثم قال هو، ما قد ذكرنا.
فيجب على أصلكم أن يكون ذلك دليلا على معنى ما روي عن النبي ﷺ من ذلك.
فإن قال قائل: فما الذي دلّك على أن ذلك الحج لا يجزئه من حجة الإسلام؟ قلت قول رسول الله ﷺ: "رفع القلم عن ثلاثة: عن الصغير حتى يكبر"، وقد ذكرت ذلك بأسانيده في غير هذا الموضع من هذا الكتاب.
فلما ثبت أن القلم عن الصبي مرفوع، ثبت أن الحج عليه غير مكتوب.
وقد أجمعوا أن صبيا لو دخل في وقت صلاة فصلاها، ثم بلغ بعد ذلك في وقتها أن عليه أن يعيدها، وهو في حكم من لم يصلها.
فلما ثبت ذلك من اتفاقهم ثبت أن الحج كذلك، وأنَّه إذا بلغ وقد حج قبل ذلك أنه في حكم من لم يحج، وعليه أن يحج بعد ذلك.
فإن قال قائل: فقد رأينا في الحج حكما يخالف حكم الصلاة، وذلك أن الله ﷿ إنما أوجب الحج على من وجد إليه سبيلا، ولم يوجبه على غيره.
فكان من لم يجد سبيلا إلى الحج، فلا حج عليه كالصبي الذي لم يبلغ.
ثم قد أجمعوا أن من لم يجد سبيلا إلى الحج، فحمل على نفسه ومشى حتى حج أن ذلك يجزئه، وإن وجد سبيلا بعد ذلك لم يجب عليه أن يحج ثانية للحجة التي قد كان حجها قبل وجوده السبيل.
فكان النظر على ذلك أن يكون كذلك الصبي إذا حج قبل البلوغ، ففعل ما لم يجب عليه أجزاه ذلك، ولم يجب عليه أن يحج ثانية بعد البلوغ.
قيل له: إن الذي لا يجد السبيل إنما سقط الفرض عنه لعدم الوصول إلى البيت، فإذا مشى فصار إلى البيت، فقد بلغ البيت، وصار من الواجدين للسبيل، فوجب الحج عليه لذلك، فلذلك قلنا: إنه أجزأه حجة؛ لأنَّه صار بعد بلوغه البيت كمن كان منزله هنالك فعليه الحج.
وأما الصبي ففرض الحج غير واجب عليه قبل وصوله إلى البيت، وبعد وصوله إليه لرفع القلم عنه فإذا بلغ بعد ذلك فحينئذ وجب عليه فرض الحج.
فلذلك قلنا: إن ما قد كان حجة قبل بلوغه، لا يجزئه، وأن عليه أن يستأنف الحج بعد بلوغه كمن لم يكن حج قبل ذلك. فهذا هو النظر في هذا، وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

CHAPTER

٣٣ - باب: دخول الحرم هل يصلح بغير إحرام؟

33 - Kapitulli: A lejohet hyrja në harem pa ihram?

33. 33 - Chapter: Is it Permissible to Enter the Sanctuary without Ihram?

#3881

3881 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Mensuri (h)

Na ka treguar Ali bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ali bin Hakim el-Eudi (h)

Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Saidi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Sheriku, nga Ammar ed-Duhni, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabir bin Abdullahu (r.a.), se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hyri në Mekë ditën e Çlirimit dhe mbi kokën e tij kishte një çallmë të zezë ⁽⁷⁴⁸⁾.

٣٨٨١ - حدثنا علي بن معبد قال: ثنا معلى بن منصور (ح)
وحدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا علي بن حكيم الأودي (ح)
وحدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن سعيد، قالوا: ثنا شريك، عن عمار الدهني، عن أبي الزبير، عن جابر بن عبد الله ﵄، أن رسول الله ﷺ دخل مكة يوم الفتح وعلى رأسه عمامة سوداء ⁽⁷⁴⁸⁾.

#3882

3882 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, (h)
dhe na ka treguar Ebu Bekre, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Davudi, të dy kanë thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Ebu ez-Zubejri, nga Xhabiri, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁷⁴⁹⁾.

٣٨٨٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم، (ح)
وحدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قالا: ثنا حماد بن سلمة، عن أبي الزبير، عن جابر، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁷⁴⁹⁾.

#3883

3883 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij (h).
Dhe na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Velidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Malik bin Enesi, nga ez-Zuhriu, nga Enesi (r.a.), se Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri në Mekë me një helmetë (migfer) në kokën e tij. Kur e hoqi helmetën nga koka e tij, i thanë: Ibn Hatali është kapur pas mbulesave të Qabesë. Ai tha: "Vriteni atë" ⁽⁷⁵⁰⁾.
Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁷⁵¹⁾ kanë menduar se nuk ka asnjë problem me hyrjen në Haram pa ihram, dhe kanë argumentuar për këtë me këto transmetime.
Të tjerë i kanë kundërshtuar ata ⁽⁷⁵²⁾, duke thënë: Nuk i lejohet askujt, vendbanimi i të cilit është përtej mikateve drejt qyteteve, që të hyjë në Mekë përveçse me ihram.
Këta kanë pasur mospajtime mes tyre; disa prej tyre kanë thënë ⁽⁷⁵³⁾: Kështu vlen për të gjithë njerëzit, kushdo që është pas mikatit dhe para mikatit, me përjashtim të banorëve të Mekës në veçanti.
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷⁵⁴⁾: Kushdo që e ka vendbanimin në ndonjë prej mikateve ose në zonën pas tyre drejt Mekës, ai mund të hyjë në Mekë pa ihram. Ndërsa ai që e ka vendbanimin para mikateve, nuk hyn në Mekë përveçse me ihram. Prej atyre që e kanë thënë këtë mendim janë Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.).
Të tjerë kanë thënë ⁽⁷⁵⁵⁾: Banorët e mikateve kanë të njëjtin gjykim si ata që janë para mikateve. Ndërsa Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.) e bënë gjykimin e banorëve të mikateve si gjykimin e atyre që janë pas tyre drejt Mekës.
Sipas nesh, shqyrtimi në këtë çështje nuk është ashtu siç kanë thënë ata, sepse ne kemi parë që ai i cili dëshiron ihramin, nëse i kalon mikatet si i lirë (pa ihram) pasi ka përfunduar haxhin e tij dhe nuk kthehet te mikatet, ai e ka detyrim një kurban (dem).
Kushdo që vesh ihramin nga mikatet është vepërmirë, po ashtu edhe ai që vesh ihramin para tyre është i tillë.
Pasi që veshja e ihramit nga mikatet është në gjykimin e veshjes së ihramit nga ajo që është para tyre, dhe jo në gjykimin e veshjes së ihramit nga ajo që është pas tyre, u vërtetua se gjykimi i mikateve është si gjykimi i asaj që është para tyre, e jo si gjykimi i asaj që është pas tyre. Pra, nuk u lejohet banorëve të tyre hyrja në Haram përveç asaj që u lejohet banorëve të qyteteve që janë para mikateve. Me këtë hidhet poshtë ajo që ka thënë Ebu Hanifja, Ebu Jusufi dhe Muhamedi (r.h.) lidhur me gjykimin e banorëve të mikateve.
Dhe na u desh të shqyrtojmë transmetimet: a ka në to diçka që e ndalon hyrjen në Haram pa ihram? Dhe a ka në to diçka që tregon për një kuptim në këto dy hadithe të mësipërme, që do të kërkonte me atë kuptim që ajo hyrje e Pejgamberit (s.a.v.s.) pa ihram të ishte një veçanti për të? Kështu që ne e shqyrtuam këtë.

٣٨٨٣ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، أن مالكا حدثه (ح).
وحدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو الوليد، قال ثنا مالك بن أنس، عن الزهري، عن أنس ﵁، أن النبي ﷺ دخل مكة وعلى رأسه مِغْفَر، فلما كشف المِغْفر عن رأسه، قيل له: إن ابن خطل متعلق بأستار الكعبة، فقال: "اقتلوه" ⁽⁷⁵⁰⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁷⁵¹⁾ إلى أنه لا بأس بدخول الحرم بغير إحرام، واحتجوا في ذلك بهذه الآثار.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁷⁵²⁾، فقالوا: لا يصلح لأحد كان منزله من وراء الميقات إلى الأمصار أن يدخل مكة إلا بإحرام.
واختلف هؤلاء، فقال بعضهم ⁽⁷⁵³⁾: وكذلك الناس جميعا، من كان بعد الميقات وقبل الميقات غير أهل مكة خاصة.
وقال آخرون ⁽⁷⁵⁴⁾: من كان منزله في بعض المواقيت أو فيما بعدها إلى مكة، فله أن يدخل مكة بغير إحرام. ومن كان منزله قبل المواقيت لم يدخل مكة إلا بإحرام، وممن قال هذا القول أبو حنيفة، وأبو يوسف، ومحمد ﵏.
وقال آخرون ⁽⁷⁵⁵⁾: أهل المواقيت حكمهم حكم مَنْ كان قبل المواقيت، وجعل أبو حنيفة، وأبو يوسف، ومحمد ﵏ حكم أهل المواقيت كحكم مَنْ كان من ورائهم إلى مكة.
وليس النظر في هذا عندنا ما قالوا، لأنا رأينا من يريد الإحرام إذا جاوز المواقيت حلالا حين فرغ من حجته، ولم يرجع إلى المواقيت كان عليه دم.
ومن أحرم من المواقيت كان محسنا، وكذلك من أحرم قبلها كان كذلك أيضا.
فلما كان الإحرام من المواقيت في حكم الإحرام مما قبلها، لا في حكم الإحرام مما بعدها ثبت أن حكم المواقيت كحكم ما قبلها، لا كحكم ما بعدها. فلا يجوز لأهلها من دخول الحرم إلا ما يجوز لأهل الأمصار التي قبل المواقيت. فانتفى بهذا ما قال أبو حنيفة وأبو يوسف ومحمد ﵏ في حكم أهل المواقيت.
واحتجنا إلى النظر في الأخبار هل فيها ما يدفع دخول الحرم بغير إحرام؟ وهل فيها ما ينبئ عن معنى في هذين الحديثين المتقدمين يجب بذلك المعنى أن ذلك الدخول الذي كان من النبي ﷺ بغير إحرام خاصة له؟ فاعتبرنا في ذلك

#3884

3884
- Ibn Ebi Davudi na ka treguar, ka thënë: Na ka treguar Amër bin Avni, ka thënë: Na ka treguar Ebu Jusuf Jakub bin Ibrahimi, nga Jezid bin Ebi Zijadi, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi se ai ka thënë:
I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Vërtet, Allahu (xh.sh.) e bëri të shenjtë Mekën ditën kur krijoi qiejt dhe tokën, diellin dhe hënën, dhe e vendosi atë mes këtyre dy maleve (el-Ahshebejn). Ajo nuk ka qenë e lejuar për askënd para meje, dhe nuk më është lejuar mua përveçse për një orë të ditës. Bari i saj nuk duhet të shkulet, pemët e saj nuk duhet të priten dhe gjëja e humbur në të nuk duhet të merret, përveçse nga ai që e shpall atë."
Atëherë Abbasi (r.a.) tha: "Përveç idhhirit (barit erëmirë), sepse banorët e Mekës nuk mund të bëjnë pa të për shtëpitë dhe varret e tyre?" I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) tha: "Përveç idhhirit" ⁽⁷⁵⁶⁾.

٣٨٨٤ - فإذا ابن أبي داود قد حدثنا، قال: ثنا عمرو بن عون، قال: ثنا أبو يوسف يعقوب بن إبراهيم، عن يزيد بن أبي زياد، عن مجاهد، عن ابن عباس أنه قال: قال رسول الله ﷺ: "إن الله ﷿ حرم مكة يوم خلق السموات والأرض، والشمس والقمر، ووضعها بين هذين الأخشبين، لم تحل لأحد قبلي، ولم تحل لي إلا ساعة من نهار، لا يُختلى خلاها، ولا يُعضد شجرها، ولا يُرفع لقطتها إلا منشد"، فقال العباس ﵁: إلا الإذخر فإنه لا غنى لأهل مكة عنه لبيوتهم وقبورهم؟ فقال رسول الله ﷺ: "إلا الإذخر" ⁽⁷⁵⁶⁾.

#3885

3885
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Musededi, i cili ka thënë: Na ka treguar Jahja, nga Ibn Ebi Dhibi, i cili ka thënë: Më ka treguar Seid el-Makburi, i cili ka thënë: E kam dëgjuar Ebu Shurejh el-Ka'biun duke thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Vërtet, Allahu i Madhëruar e ka bërë Mekën të shenjtë (haram) dhe nuk e kanë bërë njerëzit, andaj kushdo që beson në Allahun dhe në Ditën e Fundit, të mos derdhë gjak në të dhe të mos presë pemë në të. E nëse dikush kërkon lehtësim duke thënë: 'Iu
lejua të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)', (atëherë thuajini): 'Vërtet, Allahu i Madhëruar ma lejoi mua dhe nuk ua lejoi njerëzve, dhe ma lejoi mua vetëm për një orë (kohë të shkurtër)'" ⁽⁷⁵⁷⁾.

٣٨٨٥ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال ثنا مسدد، قال: ثنا يحيى، عن ابن أبي ذئب، قال: حدثني سعيد المقبري، قال: سمعت أبا شريح الكعبي، يقول: قال رسول الله ﷺ: "إن الله ﷿ حرّم مكة ولم يحرمها الناس، فمن كان يؤمن بالله واليوم الآخر فلا يسفكن فيها دما، ولا يعضدن فيها شجرا، فإن ترخص مترخص فقال: قد
أحلت لرسول الله ﷺ فإن الله ﷿ أحلها لي ولم يحلها للناس، وإنما أحلها لي ساعة" ⁽⁷⁵⁷⁾.

#3886

3886 - Na ka treguar Fehd, ka thënë: Na ka treguar Jusuf bin Behlul, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Idris, nga Muhamed bin Is'hak, ka thënë: Më ka treguar Seid bin Ebi Seid el-Makburi, nga Ebu Shurejh el-Huzai, i cili ka thënë: Kur Amër bin Seid dërgoi ushtrinë në Mekë për të luftuar Ibn ez-Zubejrin, i erdhi Ebu Shurejhu dhe i foli atij me atë që kishte dëgjuar nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.). Pastaj doli te tubimi i popullit të tij dhe u ul, kështu që u ngrita drejt tij dhe u ula me të. Ai tha: Ai tregoi atë që i kishte treguar Amrit nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dhe atë që Amri i ishte përgjigjur.
Ai tha: I thashë atij: Ne ishim me të Dërguarin e Allahut (s.a.v.s.) kur e çliroi Mekën. Të nesërmen e ditës së çlirimit, ai na mbajti hytbe dhe tha: "O ju njerëz, vërtet Allahu i Madhëruar e ka bërë haram (të shenjtë) Mekën ditën kur krijoi qiejt dhe tokën, kështu që ajo është haram me shenjtërimin e Allahut deri në Ditën e Kiametit. Nuk i lejohet një njeriu që beson në Allahun dhe në Ditën e Fundit që të derdhë gjak në të, as të presë pemë në të. Nuk i është lejuar askujt para meje, dhe nuk do t'i lejohet askujt pas meje. Nuk më është lejuar as mua përveçse këtë orë (të shkurtër) për shkak të zemërimit ndaj banorëve të saj. Vini re, pastaj ajo është kthyer në shenjtërinë e saj siç ishte dje. Kushdo që ju thotë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) e ka bërë atë të lejuar, i thoni: Vërtet Allahu
i Madhëruar e lejoi atë për të Dërguarin e Tij, por nuk e lejoi për ty." Ai më tha: "Largohu, o i moshuar, sepse ne e njohim shenjtërinë e saj më mirë se ti. Ajo nuk mbron një gjakderdhës, as një që ikën pasi ka bërë krim, as një që del nga bindja." Unë i thashë: "Unë isha dëshmitar ndërsa ti ishe i munguar, dhe i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) na ka urdhëruar që dëshmitari t'ia përcjellë atij që mungon, dhe unë ta përcolla ty ⁽⁷⁵⁸⁾."

٣٨٨٦ - حدثنا فهد، قال: ثنا يوسف بن بهلول، قال ثنا عبد الله بن إدريس، عن محمد بن إسحاق، قال: حدثني سعيد بن أبي سعيد المقبري، عن أبي شريح الخزاعي، قال: لما بعث عمرو بن سعيد البعث إلى مكة لغزو ابن الزبير أتاه أبو شريح فكلمه بما سمع من رسول الله ﷺ، ثم خرج إلى نادي قومه، فجلس، فقمت إليه، فجلست معه، قال: فحدث عما حدث عمرو عن رسول الله ﷺ وعما جاوبه به عمرو. قال: قلت له: إنا كنا مع رسول الله ﷺ حين افتتح مكة، فلما كان الغد من يوم الفتح، خَطَبنا فقال: يا أيها الناس إن الله ﷿ حرّم مكة يوم خلق السموات والأرض، فهي حرام من حرام الله إلى يوم القيامة، لا تحل لرجل يؤمن بالله، واليوم الآخر أن يسفك فيها دما، ولا يعضد بها شجرا، لم تحل لأحد كان قبلي، ولا تحل لأحد بعدي، ولم تحل لي إلا هذه الساعة غضبا على أهلها، ألا ثم قد عادت كحرمتها بالأمس، فمن قال لكم: إن رسول الله ﷺ قد أحلها فقولوا له: إن الله
﷿ قد أحلها لرسوله، ولم يحلها لك. فقال لي: انصرف أيها الشيخ، فنحن أعرف بحرمتها منك، إنها لا تمنع سافك دم ولا مانع خربة، ولا خالع طاعة. قلت: قد كنت شاهدا وكنت غائبا وقد أمرنا رسول الله ﷺ أن يبلغ شاهدنا غائبنا، وقد أبلغتك ⁽⁷⁵⁸⁾.

#3887

3887
- Na ka treguar Ali b. Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Merjem, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn ed-Derauerdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed b. Amër b. Alkame, nga Ebu Seleme b. Abdurrahman, nga Ebu Hurejre (r.a.), i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u ndal në El-Haxhun, pastaj tha: "Pasha Allahun, ti je toka më e mirë
e Allahut, dhe toka më e dashur e Allahut tek Allahu. Nuk i është lejuar askujt para meje, dhe nuk do t'i lejohet askujt pas meje, dhe nuk më është lejuar mua përveçse për një orë të ditës, dhe ajo pas kësaj ore është e ndaluar (haram) deri në Ditën e Kiametit" ⁽⁷⁶⁰⁾.

٣٨٨٧ - حدثنا علي بن عبد الرحمن، قال: ثنا ابن أبي مريم، قال: أنا ابن الدراوردي، قال: ثنا محمد بن عمرو بن علقمة، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن، عن أبي هريرة ﵁ قال: وقف رسول الله ﷺ على الحجون، ثم قال: "والله إنك لخير
أرض الله، وأحب أرض الله إلى الله، لم تحل لأحد كان قبلي، ولا تحل لأحد بعدي، وما أحلت لي إلا ساعة من النهار، وهي بعد ساعتها هذه حرام إلى يوم القيامة" ⁽⁷⁶⁰⁾.

#3888

3888 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Haxhaxh bin el-Minhal dhe Ebu Seleme Musa bin Ismail et-Tebudheki, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hammad bin Seleme, nga Muhamed bin Amru ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁷⁶¹⁾.

٣٨٨٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا الحجاج بن المنهال، وأبو سلمة موسى بن إسماعيل التبوذكي، قالا: ثنا حماد بن سلمة، عن محمد بن عمرو … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁶¹⁾.

#3889

3889 - Na ka treguar Muhamed bin Abdullah bin Mejmuni, ka thënë: Na ka treguar El-Velid bin Muslimi, nga El-Evzaiu, nga Jahja, ka thënë: Na ka treguar Ebu Seleme, ka thënë: Më ka treguar Ebu Hurejra (r.a.), i cili ka thënë: Kur Allahu (xh.sh.) ia çliroi Mekën të Dërguarit të Tij (a.s.), fisi Hudhejl vrau një burrë nga fisi Beni Lejth për një vrasje që kishte ndodhur mes tyre në kohën e injorancës. Atëherë Pejgamberi (s.a.v.s.) u ngrit dhe tha: "Vërtet, Allahu (xh.sh.) e ndaloi elefantin nga banorët e Mekës dhe i dha pushtet mbi të të Dërguarit të Tij dhe besimtarëve. Ajo nuk i është lejuar askujt para meje dhe nuk do t'i lejohet askujt pas meje. Mua më është lejuar vetëm për disa orë të një dite. Dhe vërtet, kjo orë e imja është e shenjtë: nuk priten pemët e saj, nuk shkulen ferrat e saj dhe nuk merret gjëja e humbur, përveçse nga ai që do ta shpallë atë." ⁽⁷⁶²⁾.

٣٨٨٩ - حدثنا محمد بن عبد الله بن ميمون، قال: ثنا الوليد بن مسلم، عن الأوزاعي، عن يحيى، قال: ثنا أبو سلمة، قال: حدثني أبو هريرة ﵁ قال: لما فتح الله ﷿ على رسوله ﵇ مكة، قتلت هذيل رجلا من بني ليث بقتيل كان لهم في الجاهلية. فقام النبي ﷺ فقال: "إن الله ﷿ حبس عن أهل مكة الفيل، وسلط عليهم رسوله والمؤمنين، وإنها لم تحل لأحد كان قبلي، ولا تحل لأحد بعدي، وإنما أحلت لي ساعتين من نهار، وإنها ساعتي هذه حرام، لا يعضد شجرها، ولا يختلى شوكها، ولا تلتقط ساقطتها إلا لمنشد" ⁽⁷⁶²⁾.

#3890

3890 - Na ka treguar Abu Bakrah, ka thënë: Na ka treguar Abu Dawud, ka thënë: Na ka treguar Harb bin Shaddad, nga Yahya bin Abi Kathir … dhe përmendi me isnadin e tij të ngjashmen, përveçse ai tha: "Vërtet Allahu i Madhëruar e pengoi Elefantin nga banorët e Mekës, dhe tha: Nuk lejohet të merret gjëja e humbur e saj, përveçse për atë që e shpall (për ta kthyer)" ⁽⁷⁶³⁾.

I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) njoftoi në këto transmetime se Meka nuk i është lejuar askujt para tij, dhe nuk i lejohet askujt pas tij, dhe se ajo iu lejua atij vetëm për një orë të ditës, pastaj u kthye e shenjtë (haram) ashtu siç ishte deri në Ditën e Kiametit. Kjo tregon se Pejgamberi (s.a.v.s.) hyri në të ditën kur hyri, ndërsa ajo ishte e lejuar për të, kështu që ai pati mundësinë të hynte në të pa ihram, ndërsa pas kësaj ajo është e shenjtë, prandaj askush nuk hyn në të përveçse me ihram.

Nëse dikush thotë: Kuptimi i asaj që iu lejua Pejgamberit (s.a.v.s.) prej saj është nxjerrja e armëve në të për luftim dhe derdhja e gjakut, e jo tjetër gjë.

I thuhet atij: Kjo është e pamundur nëse ajo që iu lejua Pejgamberit (s.a.v.s.) prej saj është ajo që përmende veçanërisht, pasi ai nuk tha "dhe nuk i lejohet askujt pas meje". Ne kemi parë se ata (dijetarët) janë pajtuar njëzëri se nëse idhujtarët do të triumfonin mbi Mekën dhe do t'i pengonin muslimanët prej saj, do të ishte e lejuar për muslimanët t'i luftonin ata, të nxirrnin armët në të dhe të derdhnin gjak, dhe se gjykimi i atyre pas Pejgamberit (s.a.v.s.) në këtë çështje të lejimit të saj është si gjykimi i Pejgamberit (s.a.v.s.).

Kjo tregon se kuptimi me të cilin Pejgamberi (s.a.v.s.) u veçua në të, dhe për të cilin iu lejua, nuk është luftimi. Dhe kur mohohet të jetë luftimi, vërtetohet se është ihrami.

A nuk e sheh thënien e Amr bin Saidit drejtuar Abu Shurayhit: "Vërtet Haremi nuk mbron një gjakderdhës, as një që ikën për shkak të një krimi, as një që del nga bindja", si përgjigje ndaj asaj që Abu Shurayh i tregoi nga Pejgamberi (s.a.v.s.), e Abu Shurayh nuk e kundërshtoi atë dhe nuk i tha: "Pejgamberi (s.a.v.s.) ka pasur për qëllim me atë që të tregova se Haremi mund t'i mbrojë të gjithë njerëzit", por ai e njohu këtë dhe nuk e kundërshtoi.

Dhe ky është Abdullah bin Abbasi (r.a.), i cili e ka transmetuar këtë nga Pejgamberi (s.a.v.s.), pastaj ka thënë sipas mendimit të tij: "Askush nuk hyn në Harem përveçse me ihram", dhe ne do ta përmendim këtë në vendin e vet, në dashtë Allahu i Madhëruar.

Kjo thënie e tij tregon se ajo që është transmetuar nga Pejgamberi (s.a.v.s.) lidhur me atë që iu lejua, nuk ka të bëjë me shfaqjen e armëve në të, por ka të bëjë me kuptimin tjetër. Sepse kur kjo thënie u mohua, dhe nuk kishte tjetër përveç saj dhe thënies tjetër, u vërtetua thënia tjetër.

Pastaj patëm nevojë pas kësaj të shqyrtonim gjykimin për ata që janë pas mikateve drejt Mekës, a u lejohet atyre hyrja në Harem pa ihram apo jo? Pamë se njeriu, kur dëshiron të hyjë në Harem, nuk hyn në të përveçse me ihram, pavarësisht nëse dëshiron të hyjë në Harem për ihram apo për ndonjë nevojë tjetër përveç ihramit. Dhe pamë se ai që dëshiron të hyjë në vendet që janë midis mikateve dhe Haremit për ndonjë nevojë, i lejohet hyrja në to pa ihram. Me këtë u vërtetua se gjykimi i këtyre vendeve, kur hyhet në to për nevoja pa ihram, është si gjykimi i asaj që është para mikateve, dhe se banorët e tyre nuk hyjnë në Harem përveçse ashtu siç hyn ai që është banor i vendeve përtej mikateve drejt horizonteve.

Ky është mendimi im në këtë kapitull, dhe ai bie ndesh me thënien e Abu Hanifes, Abu Yusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

Dhe kjo sepse ata thjesht pasuan në atë që shkuan nga kjo

٣٨٩٠ - حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو داود، قال: ثنا حرب بن شداد، عن يحيى بن أبي كثير … فذكر بإسناده مثله غير أنه قال: "إن الله ﷿ حبس عن أهل مكة الفيل، قال: ولا يلتقط ضالتها إلا لمنشد" ⁽⁷⁶³⁾.
فأخبر رسول الله ﷺ في هذه الآثار أن مكة لم تحل لأحد كان قبله، ولا تحل لأحد بعده، وأنها إنما أحلّت له ساعة من نهار، ثم عادت حراما كما كانت إلى يوم القيامة، فدل ذلك أن النبي ﷺ كان دخلها يوم دخلها. وهي له حلال، فكان له بذلك دخولها بغير إحرام، وهي بعد حرام، فلا يدخلها أحد إلا بإحرام.
فإن قال قائل: إن معنى ما أحل للنبي ﷺ منها هو شهر السلاح فيها للقتال، وسفك الدماء لا غير ذلك.
قيل له: هذا محال إن كان الذي أبيح للنبي ﷺ منها هو ما ذكرت خاصة إذا لم يقل "ولا تحل لأحد بعدي". وقد رأيناهم أجمعوا أن المشركين لو
غلبوا على مكة فمنعوا المسلمين منها أنه حلال للمسلمين قتالهم، وشهر السلاح بها وسفك الدماء، وأن حكم من بعد النبي ﷺ في ذلك في إباحتها في حكم النبي ﷺ.
فدل ذلك على أن المعنى الذي كان النبي ﷺ خص به فيها، وأحلّت له من أجله ليس هو القتال. وإذا انتفى أن يكون هو القتال ثبت أنه الإحرام.
ألا ترى إلى قول عمرو بن سعيد، لأبي شريح: إن الحرم لا يمنع سافك دم، ولا مانع خربة، ولا خالع طاعة جوابا لما حدثه به أبو شريح عن النبي ﷺ، فلم ينكر ذلك عليه أبو شريح، ولم يقل له: إن النبي ﷺ إنما أراد بما حدثتك عنه، أن الحرم قد يجير كل الناس ولكنه عرف ذلك، فلم ينكره.
وهذا عبد الله بن عباس ﵄، فقد روى ذلك عن النبي ﷺ، ثم قال: من رأيه لا يدخل أحد الحرم إلا بإحرام، وسنذكر ذلك في موضعه إن شاء الله تعالى.
فدل قوله هذا أن ما روي عن النبي ﷺ فيما أحلت له ليس هو على إظهار السلاح بها، وإنما هو على المعنى الآخر. لأنَّه لما انتفى هذا القول، ولم يكن غيره وغير القول الآخر، ثبت القول الآخر.
ثم احتجنا بعد هذا إلى النظر في حكم من هم بعد المواقيت إلى مكة، هل لهم دخول الحرم بغير إحرام أم لا؟. فرأينا الرجل إذا أراد دخول الحرم لم يدخله إلا بإحرام، وسواء أراد دخول الحرم لإحرام، أو لحاجة غير الإحرام. ورأينا من أراد دخول المواضع
التي بين المواقيت، وبين الحرم لحاجة أن له دخولها بغير إحرام. فثبت بذلك أن حكم هذه المواضع إذا كانت تُدخل للحوائج بغير إحرام كحكم ما قبل المواقيت، وأن أهلها لا يدخلون الحرم إلا كما يدخله من كان أهله وراء المواقيت إلى الآفاق.
فهذا هو النظر عندي في هذا الباب، وهو خلاف قول أبي حنيفة، وأبي يوسف ومحمد رحمهم الله تعالى.
وذلك أنهم إنما قلدوا فيما ذهبوا إليه من هذا

#3891

3891
- Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensur, ka thënë: Na ka treguar Hushajm
ka thënë: Na ka njoftuar Ubejdullah bin Omer, nga Nafiu, nga Ibn Omeri: se ai doli nga Meka me qëllim për të
shkuar në Medine, dhe kur arriti në Kudajd, mori vesh për një ushtri që kishte mbërritur në Medine, kështu që u kthye dhe hyri në Mekë pa
ihram ⁽⁷⁶⁴⁾.

٣٨٩١ - ما حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم قال: أنا عبيد الله بن عمر، عن نافع عن ابن عمر: أنه خرج من مكة يريد المدينة، فلما بلغ قديدا بلغه عن جيش قدم المدينة، فرجع فدخل مكة بغير إحرام ⁽⁷⁶⁴⁾.

#3892

3892
- Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ejubi, nga
Nafiu, se Ibn Omeri (r.a.) doli nga Meka duke synuar Medinën, e kur ishte afër, e takoi ushtria e
Ibn Delxhes, kështu që u kthye dhe hyri në Mekë si hallall (pa ihram) ⁽⁷⁶⁵⁾.

٣٨٩٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، قال: ثنا أيوب، عن نافع، أن ابن عمر ﵄ خرج من مكة وهو يريد المدينة، فلما كان قريبا لقيه جيش ابن دلجة، فرجع فدخل مكة حلالا ⁽⁷⁶⁵⁾.

#3893

3893 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Nafiu, se Abdullah bin Omer u nis nga Meka derisa arriti në Kudajd, ku i erdhi një lajm nga Medina, kështu që u kthye dhe hyri në Mekë pa qenë në gjendje ihrami (halalan) ⁽⁷⁶⁶⁾.

Kështu, ata e imituan këtë dhe e ndoqën atë, ndërsa mendimi ynë për këtë çështje është ndryshe nga ai që kanë ndjekur ata.

Dhe është transmetuar nga të tjerë përveç Ibn Omerit (r.a.) lidhur me këtë diçka që bie ndesh me këtë.

٣٨٩٣ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن نافع، أن عبد الله بن عمر أقبل من مكة حتى إذا كان بقديد بلغه خبر من المدينة فرجع فدخل مكة حلالا ⁽⁷⁶⁶⁾.
فقلدوا ذلك واتبعوه، وكان النظر في ذلك عندنا خلاف ما ذهبوا إليه.
وقد روي عن غير ابن عمر ﵄ في ذلك ما يخالف هذا.

#3894

3894
- Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Uthman el-Muedhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Xhurejxhi, i cili ka thënë:
Ka thënë Ata-u, ka thënë Ibn Abbasi: Nuk ka umre për mekasin (banorin e Mekës) përveç nëse del nga Haremi, kështu që ai nuk hyn në të përveçse si muhrim. Iu tha Ibn Abbasit (r.a.): Po nëse një burrë del nga Meka për një distancë të shkurtër? Ai tha: Po, ai e kryen nevojën e tij dhe bashkë me kryerjen e saj bën edhe një umre ⁽⁷⁶⁷⁾.

٣٨٩٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا عثمان المؤذن، قال: ثنا ابن جريج، قال: قال عطاء، قال ابن عباس: لا عمرة على المكي إلا أن يخرج من الحرم، فلا يدخله إلا حراما، فقيل لابن عباس ﵄: فإن خرج رجل من مكة قريبا؟ قال: نعم، يقضي حاجته، ويجعل مع قضائها عمرة ⁽⁷⁶⁷⁾.

#3895

3895
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sulejman bin Harbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga
Ali bin el-Hakemi, nga Ataiu, i cili ka thënë: "Askush nuk hyn në Haram pa ihram." Iu tha: "As
druvarët?" Ai tha: "As druvarët." Ai (transmetuesi) tha: "Më pas më ka arritur lajmi se ai u ka dhënë lehtësim (leje) druvarëve ⁽⁷⁶⁸⁾."

٣٨٩٥ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا سليمان بن حرب، قال: ثنا حماد بن زيد، عن علي بن الحكم، عن عطاء، قال: لا يدخل أحد الحرم إلا بإحرام. فقيل: ولا الحطابون؟ قال: ولا الحطابون، قال: ثم بلغني بعد أنه رخص للحطابين ⁽⁷⁶⁸⁾.

#3896

3896 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Seidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Abdulmeliku, nga Ata bin Ebi Rebah, nga Ibn Abbasi: se ai thoshte: "Nuk hyn në Mekë asnjë tregtar dhe asnjë kërkues i ndonjë nevoje, përveçse duke qenë në gjendje ihrami ⁽⁷⁶⁹⁾."

٣٨٩٦ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد، قال: ثنا هشيم، قال: أنا عبد الملك، عن عطاء بن أبي رباح، عن ابن عباس: أنه كان يقول: لا يدخل مكة تاجر ولا طالب حاجة إلا وهو محرم ⁽⁷⁶⁹⁾.

#3897

3897 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Seid bin Mensur, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushejm, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Junusi, nga Hasani, se ai e thoshte këtë ⁽⁷⁷⁰⁾.

٣٨٩٧ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، قال: ثنا سعيد بن منصور، قال: ثنا هشيم، قال: أنا يونس، عن الحسن، أنه كان يقول ذلك ⁽⁷⁷⁰⁾.

#3898

3898 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Kajsi, nga Ata'i, nga Ibn Abasi, i cili ka thënë: Askush nuk hyn në Mekë përveçse si muhrim (në gjendje ihrami) ⁽⁷⁷¹⁾.

٣٨٩٨ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن قيس، عن عطاء، عن ابن عباس قال: لا يدخل أحد مكة إلا محرما ⁽⁷⁷¹⁾.

#3899

3899 - Na ka treguar Ibn Merzuku, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir el-Akadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Efleh bin Humejd, nga el-Kasim bin Muhamed, i cili ka thënë: "Askush nuk hyn në Mekë përveçse si muhrim ⁽⁷⁷²⁾.

Nëse dikush thotë: A i lejohet atij që ndodhet pas mikateve drejt Mekës të bëjë Temetu? I thuhet: Po, dhe kjo është gjithashtu në kundërshtim me banorët e Mekës, dhe kjo është gjithashtu në kundërshtim me thënien e shokëve tanë, por ky është mendimi ynë sipas asaj që kemi përmendur dhe sqaruar, dhe 'banorët e Mesxhidul Haramit' sipas nesh janë posaçërisht banorët e Mekës.

Këtë mendim, të cilin e kemi ndjekur, e kanë thënë edhe Nafiu, i çliruari i Ibn Omerit, dhe Abdurrahman bin Hormuz el-A'rexh."

٣٨٩٩ - حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا أبو عامر العقدي، قال: ثنا أفلح بن حميد، عن القاسم بن محمد، قال: لا يدخل أحد مكة إلا محرما ⁽⁷⁷²⁾.
فإن قال قائل: أفيجوز لمن كان بعد المواقيت إلى مكة أن يتمتع؟ قيل له: نعم، وهو في ذلك أيضا خلاف أهل مكة، وهذا أيضا خلاف قول أصحابنا، ولكنه النظر عندنا على ما قد ذكرنا وبينا، وحاضرو المسجد الحرام عندنا هم أهل مكة خاصة.
وقد قال بهذا القول الذي ذهبنا إليه في هذا نافع مولى ابن عمر، وعبد الرحمن بن هرمز الأعرج.

#3900

3900 - Na tregoi Junusi, i cili tha: Na tregoi Ibn Vehbi, i cili tha: Më njoftoi Mahreme bin Bukejri, nga babai i tij, i cili tha:
E dëgjova Nafiun, lirimtarin e Ibn Omerit, duke u pyetur për fjalën e Allahut të Madhëruar: «Kjo është për atë, familja e të cilit nuk banon pranë Mesxhidul Haramit» [El-Bekare: 196]. A është brendësia e Mekës, apo rreth saj?
Ai tha: Brendësia e Mekës. Dhe këtë e ka thënë edhe Abdurrahman el-Arexh ⁽⁷⁷³⁾.

٣٩٠٠ - حدثنا يونس، قال: ثنا ابن وهب، قال أخبرني مخرمة بن بكير، عن أبيه، قال: سمعت نافعا مولى ابن عمر يسأل عن قول الله ﷿ ﴿ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ﴾ [البقرة: ١٩٦] أجوف مكة، أم حولها؟ قال: جوف مكة، وقال: ذلك عبد الرحمن الأعرج ⁽⁷⁷³⁾.

CHAPTER

٣٤ - باب: الرجل يوجه بالهدي إلى مكة، ويقيم في أهله هل يتجرد إذا قلد الهدي؟

34 - Kapitulli: Njeriu që dërgon kurbanin në Mekë dhe qëndron te familja e tij: A duhet të zhvishet kur i vendos shenjën kurbanit?

34. 34 - Chapter: A Man who Sends a Sacrificial Animal to Makkah while Staying with his Family: Does he Avoid Prohibited Acts after Marking the Animal?

#3901

3901 - Na ka treguar Rabi' el-Muadhdhin, i cili ka thënë: Na ka treguar Esed bin Musa, i cili ka thënë: Na ka treguar Hatim bin Isma'il, nga Abdurrahman bin Ata' bin Ebi Lebibe, nga Abdulmelik bin Xhabir, nga Xhabir bin Abdullah, i cili ka thënë: Isha ulur te Pejgamberi (s.a.v.s.) dhe ai e shqeu këmishën e tij nga hapi i qafës, derisa e nxori atë nga këmbët e tij. Njerëzit e shikuan Pejgamberin (s.a.v.s.) dhe ai tha: "Jam urdhëruar që devetë e mia (kurbanet), të cilat i dërgova, të pajisen me qafore sot dhe të shënohen (ish'ar) në cutin vend e në cutin vend. Unë e vesha këmishën time dhe harrova, andaj nuk desha ta nxirrja këmishën time nga koka." Ai i kishte dërguar devetë e tij dhe kishte qëndruar në Medinë ⁽⁷⁷⁴⁾.

Ebu Xhaferi ka thënë: Një grup njerëzish ⁽⁷⁷⁵⁾ kanë marrë mendimin se kur njeriu dërgon kurbanin (hedjin) dhe qëndron te familja e tij, pasi kurbani të jetë pajisur me qafore dhe të jetë shënuar, ai duhet të zhvishet (nga rrobat e qepura) dhe të qëndrojë kështu derisa njerëzit të përfundojnë haxhin e tyre.

Ata argumentuan për këtë me këtë hadith, si dhe transmetuan gjithashtu nga Ibn Abbasi dhe Ibn Omeri (r.a.).

٣٩٠١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد بن موسى، قال: ثنا حاتم بن إسماعيل، عن عبد الرحمن بن عطاء بن أبي لبيبة، عن عبد الملك بن جابر، عن جابر بن عبد الله قال: كنت عند النبي ﷺ جالسا فقدّ قميصه من جيبه، حتى أخرجه من رجليه. فنظر القوم إلى النبي ﷺ فقال: إني أمرت ببدني التي بعثت بها أن تقلد اليوم، وتشعر على مكان كذا وكذا، فلبست قميصي ونسيت، فلم أكن لأخرج قميصي من رأسي، وكان بعث ببدنه وأقام بالمدينة ⁽⁷⁷⁴⁾.
قال أبو جعفر: فذهب قوم ⁽⁷⁷⁵⁾ إلى أن الرجل إذا بعث بالهدي، وأقام في أهله فقلد الهدي وأشعر أنه يتجرد، فيقيم كذلك حتى يحل الناس من حجهم.
واحتجوا في ذلك بهذا الحديث، ورووا أيضا عن ابن عباس وابن عمر ﵃

#3902

3902
- Na ka treguar Junusi, ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdullah bin Ebi Bekri, nga Amre bint Abdurrahmani, se ajo e ka njoftuar atë se Zijad bin Ebi Sufjani i ka shkruar Aishes, se Abdullah bin
Abbasi ka thënë: Kush dërgon kurban (hedj), i ndalohet atij ajo që i ndalohet haxhiut derisa ta therrë kurbanin e tij. Unë kam dërguar një kurban, andaj më shkruaj me urdhrin tënd, ose urdhëroje shoqëruesin e kurbanit.

Aisha tha: Nuk është ashtu siç ka thënë Ibn Abbasi. Unë i kam thurur qaforet e kurbanit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) me duart e mia, pastaj i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ua vuri ato me dorën e tij, pastaj i dërgoi ato me babanë tim, dhe asgjë që Allahu i Madhëruar ia kishte lejuar atij nuk iu ndalua të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.) derisa u therr kurbani ⁽⁷⁷⁶⁾.

٣٩٠٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الله بن أبي بكر، عن عمرة بنت عبد الرحمن، أنها أخبرته أن زياد بن أبي سفيان كتب إلى عائشة، أن عبد الله بن
عباس قال: من أهدى هديا حرم عليه ما يحرم على الحاج حتى ينحر هديه، وقد بعثت بهدي، فاكتبي إلي بأمرك، أو مري صاحب الهدي، فقالت عائشة: ليس كما قال ابن عباس، أنا فتلت قلائد هدي رسول الله ﷺ بيدي، ثم قلدها رسول الله ﷺ بيده، ثم بعث بها مع أبي، فلم يحرم على رسول الله ﷺ شيء أحله الله ﷿ له حتى نحر الهدي ⁽⁷⁷⁶⁾.

#3903

3903 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman, i cili ka thënë: Na ka treguar Sa'idi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hushajmi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ubejdullahu, nga Nafiu, i cili ka thënë: Ibn Omeri, kur e dërgonte kurbanin e tij (hedjin) ndërsa ishte i pranishëm (nuk ishte në udhëtim për haxh), përmbahej nga ato gjëra prej të cilave përmbahet muhrimi (ai që është në ihram), derisa të therej kurbani i tij ⁽⁷⁷⁷⁾.

٣٩٠٣ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن قال: ثنا سعيد، قال: ثنا هشيم، قال: أنا عبيد الله، عن نافع قال: كان ابن عمر، إذا بعث بهديه وهو مقيم أمسك عما يمسك عنه المحرم حتى ينحر هديه ⁽⁷⁷⁷⁾.

#3904

3904 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi, nga Nafiu, nga Ibn Omeri: Se ai, kur e dërgonte kurbanin e tij (hedjin), përmbahej nga gratë ⁽⁷⁷⁸⁾.
Ndërsa të tjerët i kundërshtuan ata në këtë ⁽⁷⁷⁹⁾,
duke thënë: Nuk është obligim për askënd zhveshja (nga rrobat e qepura) e as lënia e ndonjë gjëje prej atyre që i lë muhrimi përveçse me hyrjen e tij në
ihram, qoftë për haxh apo për umre. Dhe prej asaj me të cilën argumentuan për këtë, është ajo që
kemi transmetuar nga Aishja (r.a.) në atë që i është përgjigjur Zijadit.

٣٩٠٤ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال ثنا حماد، عن أيوب، عن نافع، عن ابن عمر: أنه كان إذا بعث بهديه أمسك عن النساء ⁽⁷⁷⁸⁾.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁷⁷⁹⁾، فقالوا: لا يجب على أحد تجريد ولا ترك شيء مما يتركه المحرم إلا بدخوله في الإحرام، إما بالحج وإما بالعمرة. وكان مما احتجوا به في ذلك، ما قد رويناه عن عائشة ﵂ فيما أجابت به زيادًا.

#3905

3905 - Dhe me atë që na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Jezid bin Haruni, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ismail bin Ebi Halidi, nga esh-Sha'bi, nga Mesruku, i cili ka thënë: I thashë Aishes: "Disa burra këtu dërgojnë kurbanet (hedjin) në Shtëpi (Qabe) dhe i urdhërojnë ata që i dërgojnë me to, me një shenjë për ta, që t'ua vënë gjerdanët atë ditë, dhe ata vazhdojnë të jenë në ihram derisa njerëzit të dalin nga ihrami." Ajo përplasi duart e saj - dhe unë e dëgjova këtë nga pas hixhabit - dhe tha: "Subhanallah! Unë i thurja me duart e mia gjerdanët e kurbanit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), pastaj ai i dërgonte ato në Qabe dhe qëndronte mes nesh, pa lënë pas dore asgjë nga ato që bën njeriu që nuk është në ihram (halal), derisa njerëzit të ktheheshin ⁽⁷⁸⁰⁾."

٣٩٠٥ - وبما حدثنا علي بن شيبة قال: ثنا يزيد بن هارون، قال: أنا إسماعيل بن أبي خالد، عن الشعبي، عن مسروق قال: قلت لعائشة إن رجالا هاهنا يبعثون بالهدي إلى البيت، ويأمرون الذين يبعثون معه بمعلم لهم يقلدونها ذلك اليوم، فلا يزالون محرمين حتى يحل الناس. فصفقت بيدها، فسمعت ذلك من وراء الحجاب، فقالت: سبحان الله، لقد كنت أفتل قلائد هدي رسول الله ﷺ بيدي، فيبعث بها إلى الكعبة، ويقيم فينا، لا يترك شيئا مما يصنع الحلال حتى يرجع الناس ⁽⁷⁸⁰⁾.

#3906

3906 - Na ka treguar Ali bin Ma'bedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ja'la bin Ubejdi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ismail bin Ebi Halidi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁷⁸¹⁾.

٣٩٠٦ - حدثنا علي بن معبد قال: ثنا يعلى بن عبيد، قال: ثنا إسماعيل بن أبي خالد … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁸¹⁾.

#3907

3907
- Na ka treguar Ali bin Ma'bed, i cili ka thënë: Na ka treguar Abdulvehab bin Ata, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Davud bin Ebi
Hind, nga Amir, nga Mesruk, nga Aisha, e cila ka thënë: Unë i thurja me duart e mia rripat e deveve të kurbanit të të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.)
pastaj ai i dërgonte kurbanet ndërsa ishte banues në Medine, dhe ai vepronte ashtu siç vepron njeriu që nuk është në ihram, derisa ato të arrinin në Shtëpi (Qabe)
⁽⁷⁸²⁾.

٣٩٠٧ - حدثنا علي بن معبد، قال: ثنا عبد الوهاب بن عطاء، قال: أنا داود بن أبي هند، عن عامر، عن مسروق، عن عائشة قالت: كنت أفتل بيدي لبدُن رسول الله ﷺ فيبعث بالهدي وهو مقيم بالمدينة، ويفعل ما يفعل المحل قبل أن يصل إلى البيت ⁽⁷⁸²⁾.

#3908

3908
- Na ka treguar Fehdi, ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Abdullah bin Junusi, ka thënë: Na ka treguar Ebu Muaviu, nga
el-A'meshi, nga Ibrahimi, nga el-Esvedi, nga Aisha, e cila ka thënë: Shpeshherë i kam thurur qaforet për kurbanët (hedjin) e
të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), e ai ua vendoste ato në qafë, pastaj i niste ato, pastaj qëndronte pa u larguar nga asgjë prej asaj që i largohet muhrimi
⁽⁷⁸³⁾.

٣٩٠٨ - حدثنا فهد، قال: ثنا أحمد بن عبد الله بن، يونس قال: ثنا أبو معاوية، عن الأعمش عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة قالت: لربما فتلت القلائد لهدي رسول الله ﷺ، فيقلده، ثم يبعثه به، ثم يقيم لا يجتنب شيئا مما يجتنب المحرم ⁽⁷⁸³⁾.

#3909

3909
- Na ka treguar Ibn Ebi Davudi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Ma'meri, i cili ka thënë: Na ka treguar Abd al-Varithi, i cili ka thënë:
Na ka treguar Muhamed bin Xhuhadeh, nga el-Hakem bin Utejbe, nga Ibrahim en-Nehaiu, nga el-Esved bin Jezidi,
nga Aisha, e cila ka thënë: "Ne u vnimë qafore deleve dhe ato dërgoheshin — ose ka thënë: ne i dërgonim ato — ndërsa i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ishte në gjendje hallalli (jo në ihram) dhe asgjë nuk i ishte e ndaluar ⁽⁷⁸⁴⁾."

٣٩٠٩ - حدثنا ابن أبي داود، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث، قال: ثنا محمد بن جحادة، عن الحكم بن عتيبة، عن إبراهيم النخعي عن الأسود بن يزيد، عن عائشة قالت: كنا نقلد الشاة فترسل أو قالت فنرسل بها ورسول الله ﷺ حلال لم يحرم منه شيء ⁽⁷⁸⁴⁾.

#3910

3910 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, [nga Hamadi], nga Ibrahimi, nga Esvedi, nga Aisha (r.a.), e cila ka thënë: "Ndonjëherë i thurja qaforet për kurbanin (hedjin) e të Dërguarit të Allahut (s.a.v.s.), pastaj ai ia vendoste ato në qafë, pastaj e niste atë, ndërsa ai qëndronte (në shtëpi) pa iu shmangur asgjëje prej asaj që i shmanget muhrimi ⁽⁷⁸⁵⁾."

٣٩١٠ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، [عن حماد]، عن إبراهيم، عن الأسود، عن عائشة ﵂ قالت: ربما فتلت القلائد لهدي رسول الله ﷺ، فيقلده، ثم يبعث به، ثم يقيم لا يجتنب شيئا مما يجتنب المحرم ⁽⁷⁸⁵⁾.

#3911

3911 - Na ka treguar Muhamedi, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamad bin Zejdi, nga Mensuri, nga Ibrahimi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁷⁸⁶⁾.

٣٩١١ - حدثنا محمد، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد بن زيد، عن منصور، عن إبراهيم … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁸⁶⁾.

#3912

3912 - Na ka treguar Nasr bin Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar El-Hasib bin Nasih, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejbi, nga Mensuri ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁷⁸⁷⁾.

٣٩١٢ - حدثنا نصر بن مرزوق، قال: ثنا الخصيب بن ناصح، قال: ثنا وهيب، عن منصور … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁸⁷⁾.

#3913

3913 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Hishami, nga babai i tij, nga Aisha ... ngjashëm me të ⁽⁷⁸⁸⁾.

٣٩١٣ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن هشام، عن أبيه، عن عائشة … مثله ⁽⁷⁸⁸⁾.

#3914

3914 - Na ka treguar Rebi el-Muedh-dhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Vehbi, nga Lejthi, nga Ibn Shihabi, i cili i ka treguar atij, nga Urve dhe Amreja, nga Aisha ... ngjashëm me të ⁽⁷⁸⁹⁾.

٣٩١٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا ابن وهب، عن الليث، عن ابن شهاب حدثه، عن عروة، وعمرة، عن عائشة … مثله ⁽⁷⁸⁹⁾.

#3915

3915 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Ibn Shihabi, nga Urve, nga Aisha ... ngjashëm me të ⁽⁷⁹⁰⁾.

٣٩١٥ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث قال: ثنا الليث، عن ابن شهاب، عن عروة، عن عائشة … مثله ⁽⁷⁹⁰⁾.

#3916

3916 - Na ka treguar Rabiu, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuaibi, i cili ka thënë: Na ka treguar Lejthi, nga Hishami, nga Urve, nga Aisha ... të njëjtin (hadith) ⁽⁷⁹¹⁾.

٣٩١٦ - حدثنا ربيع، قال: ثنا شعيب، قال: ثنا الليث، عن هشام، عن عروة، عن عائشة … مثله ⁽⁷⁹¹⁾.

#3917

3917 - Na ka treguar Fehti, i cili ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Kethiri, nga El-Evzaiu, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisheja ... ngjashëm me të ⁽⁷⁹²⁾.

٣٩١٧ - حدثنا فهد، قال: ثنا محمد بن كثير، عن الأوزاعي، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة … مثله ⁽⁷⁹²⁾.

#3918

3918 - Na ka treguar Salih bin Abdurrahman dhe Rabi' el-Xhizi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Abdullah bin Mesleme el-Ka'nebi, i cili ka thënë: Na ka treguar Aflahu, nga el-Kasimi, nga Aisha ... si ai ⁽⁷⁹³⁾.

٣٩١٨ - حدثنا صالح بن عبد الرحمن، وربيع الجيزي قالا حدثنا عبد الله بن مسلمة القعنبي، قال: ثنا أفلح، عن القاسم، عن عائشة … مثله ⁽⁷⁹³⁾.

#3919

3919 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Sufjan bin Ujejne, nga Abdurrahman bin el-Kasimi, nga babai i tij, nga Aisheja .... ngjashëm me të ⁽⁷⁹⁴⁾.

٣٩١٩ - حدثنا يونس، قال: أنا سفيان بن عيينة، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن عائشة .... مثله ⁽⁷⁹⁴⁾.

#3920

3920 - Na ka treguar Rebi el-Muedhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Shuajb bin el-Lejthi, i cili ka thënë: Na ka treguar el-Lejthi, nga Abdurrahman bin el-Kasimi ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë ⁽⁷⁹⁵⁾.

٣٩٢٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا شعيب بن الليث قال: ثنا الليث، عن عبد الرحمن بن القاسم … فذكر بإسناده مثله ⁽⁷⁹⁵⁾.

#3921

3921
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Bekri, i cili ka thënë: Më ka treguar El-Euzaiu, i cili ka thënë:
Më ka treguar Abdurrahman bin el-Kasimi... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë, dhe shtoi: Dhe nuk dimë që muhrimi
të lirohet (nga ihrami) përveçse me tavaf rreth Shtëpisë ⁽⁷⁹⁶⁾.

٣٩٢١ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا بشر بن بكر، قال: حدثني الأوزاعي، قال: حدثني عبد الرحمن بن القاسم … فذكر بإسناده مثله، وزاد ولا نعلم المحرم يحله إلا الطواف بالبيت ⁽⁷⁹⁶⁾.

#3922

3922 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Abdullah bin Ebi Bekri, nga Amreja, nga Aisha (r.a.) … ngjashëm me të, përveçse ai nuk e ka përmendur shtesën që ishte në të para tij ⁽⁷⁹⁷⁾.
Këto transmetime nga Aisha (r.a.) janë bërë të shpeshta (teuatur) me atë që përmendëm, në një mënyrë që nuk është transmetuar nga të tjerët diçka që e kundërshton këtë.
Nëse kjo merret nga rruga e saktësisë së zinxhirëve të transmetimit (esandit), atëherë zinxhiri i hadithit të Aishas (r.a.) është një zinxhir i saktë (sahih), për të cilin nuk ka mospajtim mes njerëzve të dijes. Ndërsa hadithi i Xhabir bin Abdullahut nuk është i tillë, sepse ata që e kanë transmetuar atë janë më poshtë se ata që kanë transmetuar hadithin e Aishas (r.a.).
E nëse kjo merret nga rruga e shfaqjes së gjësë dhe shpeshtësisë së transmetimit të saj (teuatur), atëherë hadithi i Aishas është përsëri më parësor, sepse kjo gjendet në të, ndërsa mungon në hadithin e Xhabirit.
E nëse kjo merret nga rruga e arsyes (el-nadhar), ne kemi parë se ata që anojnë nga hadithi i Xhabirit (r.a.) thonë: Shenjtëria (ihrami) që bëhet obligim për dërguesin e kurbanit (hedjit) përmes vendosjes së qafores (teklid) dhe shënimit të tij (ish'ar), mbaron për të kur njerëzit dalin nga ihrami, pa ndonjë veprim që bën ai vetë, kështu që ai del nga ihrami përmes kësaj.
Ne dëshiruam të shohim në ihramin për të cilin ka pajtim (el-ihram el-muttefek alejh), a është ai kështu apo jo? Pamë se njeriu, kur hyn në ihram për haxh ose umre, ai është bërë i shenjtëruar me një ihram për të cilin ka pajtim, dhe pamë se ai nuk del nga ai ihram përveçse me veprime që i kryen vetë, përmes të cilave del nga ai, dhe nuk del me asgjë tjetër.
A nuk e sheh se nëse ai është haxhi dhe nuk qëndron në Arafat derisa të kalojë koha e tij, haxhi i ka ikur, dhe ai nuk del nga ihrami përveçse me një veprim që bën, si tavafi rreth Qabes, sa'ji mes Safas dhe Merves, rruajtja ose shkurtimi i flokëve. Edhe nëse qëndron në Arafat dhe bën gjithçka që bën haxhiu, përveç tavafit të detyrueshëm (tavaf el-ifada), gratë nuk i lejohen atij kurrë derisa të kryejë tavafin e detyrueshëm.
Gjithashtu edhe umreja, njeriu nuk del kurrë prej saj përveçse me tavaf rreth Qabes, sa'j mes Safas dhe Merves, dhe rruajtjen që vjen pas kësaj.
Këto ishin rregullat e ihramit për të cilin ka pajtim: nuk e nxjerr njeriun prej tij kalimi i kohës, por e nxjerrin vetëm veprimet.
Ai që hyn në ihram për umre dhe e nis kurbanin (hedjin) duke dashur të bëjë Temettu, pasi bën tavafin e umres dhe sa'jin, nuk del nga ihrami derisa të përfundojë haxhin e tij dhe të therë kurbanin.
Kjo ishte një shenjtëri (hurmeh) shtesë për shkak të kurbanit, sepse po të mos ishte kurbani, kur të bënte tavafin e umres dhe sa'jin, do të rruhej dhe do të dilte nga ihrami, por e ndaloi nga kjo kurbani që nisi. Pastaj, dalja e tij nga ajo shenjtëri bëhet gjithashtu vetëm me një veprim që ai bën, e jo me kalimin e kohës. Këto ishin rregullat e ihramit për të cilin ka pajtim: nuk dilet prej tij me kalimin e kohëve dhe as me veprimet e të tjerëve, por me veprimet që bën ai vetë. Ndërsa ai që dërgon kurbanin, qëndron te familja e tij dhe urdhëron që kurbanit t'i vihet qaforja e të shënohet, kështu që i bëhet obligim zhveshja (nga rrobat e qepura) sipas thënies së atij që e bën këtë obligim, ai del nga ajo shenjtëri jo me një veprim që bën, por në kohën kur njerëzit dalin nga ihrami.
Kjo bie në kundërshtim me ihramin për të cilin ka pajtim, prandaj nuk është e detyrueshme vërtetimi i saj kështu, sepse gjërat për të cilat ka mospajtim vërtetohen vetëm nëse ngjasojnë me gjërat për të cilat ka pajtim. E nëse nuk ngjasojnë me to, nuk vërtetohen përveçse nëse ka një tekst (teukif) me të cilin ngrihet argumenti, kështu që bëhet e detyrueshme thënia sipas tij për këtë arsye.
Kur kjo u bë e detyrueshme, mospajtimi u largua, dhe u vërtetua me atë që përmendëm saktësia e mendimit të atij që shkoi te hadithi i Aishas (r.a.), dhe pavlefshmëria e mendimit të atij që e kundërshtoi këtë duke u mbështetur në hadithin e Xhabir bin Abdullahut.
Dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i Madhëruar i mëshiroftë.

٣٩٢٢ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن عبد الله بن أبي بكر، عن عمرة، عن عائشة … مثله، غير أنه لم يذكر الزيادة التي فيه على ما قبله ⁽⁷⁹⁷⁾.
فقد تواترت هذه الآثار عن عائشة ﵂ بما ذكرنا بما لم يتواتر عن غيرها بما يخالف ذلك.
فإن كان هذا يؤخذ من طريق صحة الأسانيد، فإن إسناد حديث عائشة ﵂ هذا إسناد صحيح، لا تنازع بين أهل العلم فيه. وليس حديث جابر بن عبد الله كذلك، لأن من رواه دون من روى حديث عائشة ﵂.
وإن كان ذلك يؤخذ من طريق ظهور الشيء، وتواتر الرواية به، فإن حديث عائشة أيضا أولى، لأن ذلك موجود فيه، ومعدوم في حديث جابر.
وإن كان ذلك يؤخذ من طريق النظر، فإنا قد رأينا الذين يذهبون إلى حديث جابر ﵁ يقولون: إن الحرمة التي تجب على باعث الهدي بتقليده إياه وإشعاره، فيحل عنه إذا حلّ الناس بغير فعل يفعله هو، فيحل به.
فأردنا أن ننظر في الإحرام المتفق عليه هل هو كذلك أم لا؟ فرأينا الرجل إذا أحرم بحج أو عمرة، فقد صار محرما إحراما متفقا عليه، ورأيناه غير خارج من ذلك الإحرام إلا بأفعال يفعلها، فيحل بها منه، ولا يحل بغيرها.
ألا ترى أنه إذا كان حاجا فلم يقف بعرفة حتى مضى وقتها أن الحج قد فاته، ولا يحل إلا بفعل يفعله من الطواف بالبيت، والسعي بين الصفا والمروة، والحلق، أو التقصير. ولو وقف بعرفة وفعل جميع ما يفعله الحاج غير الطواف الواجب، لم تحل له النساء أبدا حتى يطوف الطواف الواجب.
وكذلك العمرة لا يحل منها أبدا إلا بالطواف بالبيت والسعي بين الصفا والمروة، والحلق الذي يكون منه بعد ذلك.
فكانت هذه أحكام الإحرام المتفق عليه لا يخرجه منه مرور مدة، وإنما يخرجه منه الأفعال.
وكان من أحرم بعمرة، وساق الهدي وهو يريد التمتع فطاف لعمرته وسعى، لم يحل حتى يفرغ من حجة وينحر الهدي.
فكانت هذه حرمة زائدة بسبب الهدي لأنه لولا الهدي لكان إذا طاف لعمرته وسعى حلق وحل له، فإنما يمنعه من ذلك الهدي الذي ساقه، ثم كان إحلاله من تلك الحرمة أيضا إنما يكون بفعل يفعله لا بمرور وقت. فكان هذا أحكام الإحرام المتفق عليه لا يخرج منها بمرور الأوقات ولا بأفعال غيره، ولكن بأفعال يفعلها هو. وكأن من بعث بهدي، وأقام في أهله، وأمر أن يقلّد ويشعر، فوجب عليه بذلك التجريد في قول من يوجب ذلك، يحل من تلك الحرمة، لا بفعل يفعله، ولكن في وقت ما يحل الناس.
فخالف ذلك الإحرام المتفق عليه، فلم يجب ثبوته كذلك، لأنه إنما يثبت الأشياء المختلف فيها إذا اشتبهت الأشياء المجتمع عليها. فإذا كانت غير مشتبهة لها، لم يثبت إلا أن يكون معها التوقيف الذي تقوم به الحجة، فيجب القول بها لذلك.
فإذا وجب ذلك انتفى الاختلاف، فثبت بما ذكرنا صحة قول من ذهب إلى حديث عائشة ﵂، وفساد قول من خالف ذلك إلى حديث جابر بن عبد الله.
وهذا قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

#3923

3923
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku i ka treguar atij, nga Jahja bin Saidi, nga
Muhamed bin Ibrahim bin el-Harith et-Tejmi, nga Rabia bin Abdilah bin el-Hudejr, se ai
ka parë një burrë të zhveshur në Irak. Ai tha: I pyeta njerëzit për të, e ata thanë: Ai ka urdhëruar që kurbani i tij të
pajiset me qafore, prandaj u zhvesh. Rabia tha: E takova Abdullahu bin ez-Zubejrin dhe ai tha: "Bidat, pasha Zotin e
Qabes!", dhe nuk lejohet te ne që Ibn ez-Zubejri të betohet për këtë se është bidat, përveçse duke e ditur se
Suneti është ndryshe nga kjo ⁽⁷⁹⁸⁾.

٣٩٢٣ - وقد حدثنا يونس قال: أنا ابن وهب، أن مالكا حدثه، عن يحيى بن سعيد، عن محمد بن إبراهيم بن الحارث التيمي، عن ربيعة بن عبد الله بن الهدير، أنه رأى رجلا متجردا بالعراق، قال: فسألت الناس عنه، فقالوا: أمر بهديه أن يقلد، فلذلك تجرد. قال ربيعة: فلقيت عبد الله بن الزبير فقال: بدعة ورب الكعبة، ولا يجوز عندنا أن يكون ابن الزبير حلف على ذلك أنه بدعة إلا وقد علم أن السنة خلاف ذلك ⁽⁷⁹⁸⁾.

#3924

3924 - Na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Hamadi, nga Ejubi, nga Ebu Alije, i cili ka thënë: E pyeta Ibn Omerin (r.a.) për njeriun që dërgon kurbanin e tij (hedjin), a duhet të përmbahet nga marrëdhëniet me gratë? Ibn Omeri tha: "Ne nuk dimë që muhrimi të dalë nga ihrami derisa të bëjë tavaf rreth Shtëpisë ⁽⁷⁹⁹⁾.
Kuptimi i kësaj është: se muhrimi, të cilit i ndalohen gratë, është ai që lirohet nga kjo duke bërë tavaf rreth Shtëpisë, ndërsa ky nuk ka tavaf për të bërë, prandaj nuk ka kuptim që ai t'i shmanget kësaj. Dhe kjo është në kundërshtim me atë që kemi transmetuar nga Ibn Omeri (r.a.) në fillim të këtij kapitulli."

٣٩٢٤ - حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا حجاج، قال: ثنا حماد، عن أيوب، عن أبي العالية قال: سألت ابن عمر ﵄ عن الرجل يبعث بهديه أيمسك عن النساء؟ فقال ابن عمر: ما علمنا المحرم يحل حتى يطوف بالبيت ⁽⁷⁹⁹⁾.
فمعنى هذا: أن المحرم الذي تحرم عليه النساء هو الذي يحل من ذلك بالطواف بالبيت، وهذا لا طواف عليه، فلا معنى لاجتنابه ذلك. وهذا خلاف ما قد رويناه عن ابن عمر ﵄ في أول هذا الباب.

CHAPTER

٣٥ - باب نكاح المحرم

35 - Kapitulli: Martesa e atij që është në ihram

35. 35 - Chapter: Marriage of a Person in Ihram

#3925

3925
- Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Më ka njoftuar Ibn Vehbi, se Maliku dhe Ibn Ebi Dhibi i kanë treguar atij, nga Nafiu,
nga Nubejh bin Vehbi, vëllai i Beni Abdid-Darit, nga Aban bin Uthmani, i cili ka thënë: E kam dëgjuar babanë tim, Uthman
bin Afanin (r.a.) duke thënë: Ka thënë i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.): "Ai që është në ihram nuk martohet, nuk marton (të tjerët) dhe as nuk kërkon fejesë."
⁽⁸⁰⁰⁾.

٣٩٢٥ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب، أن مالكا وابن أبي ذئب حدثاه، عن نافع، عن نُبيَه بن وهب أخي بني عبد الدار، عن أبان بن عثمان قال: سمعت أبي عثمان بن عفان ﵁ يقول: قال رسول الله ﷺ: "لا يَنكح المحرم، ولا يُنكح، ولا يخطب" ⁽⁸⁰⁰⁾.

#3926

3926 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, ka thënë: Na ka treguar Bishr bin Umeri, ka thënë: Na ka treguar Maliku, nga Nafiu ... dhe e përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtin (hadith), përveç se ai nuk ka thënë: "dhe as të mos kërkojë fejesë" ⁽⁸⁰¹⁾.

٣٩٢٦ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا بشر بن عمر، قال: ثنا مالك، عن نافع … فذكر بإسناده مثله، غير أنه لم يقل: "ولا يخطب" ⁽⁸⁰¹⁾.

#3927

3927
- Na ka treguar Jezidi, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir el-Akadi, i cili ka thënë: Na ka treguar Fulajh bin Sulejman, nga Abdull-
Xhebbar bin Nebih bin Vehb, nga babai i tij, nga Aban bin Uthmani, nga Uthmani (r.a.),
se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) ka thënë: "Ai që është në ihram as nuk martohet, as nuk marton (të tjerët) dhe as nuk kërkon fejesë." ⁽⁸⁰²⁾.

٣٩٢٧ - حدثنا يزيد قال: ثنا أبو عامر العقدي، قال: ثنا فليح بن سليمان، عن عبد الجبار بن نبيه بن وهب، عن أبيه، عن أبان بن عثمان، عن عثمان رضي الله تعالى عنه، أن رسول الله ﷺ قال: "لا يَنكح المحرم ولا يُنكح ولا يخطب" ⁽⁸⁰²⁾.

#3928

3928 - Na ka treguar Muhamed bin Xhafer bin Hafs, ka thënë: Na ka treguar Jusuf el-Kattan, ka thënë: Na ka treguar Seleme bin el-Fadl, nga Is’hak bin Rashid, nga Zejd bin Ali, nga Aban bin Uthman, nga Uthmani (r.a.), nga i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) të njëjtën gjë... përveçse ai nuk ka thënë: "dhe as nuk kërkon fejesë" ⁽⁸⁰³⁾.

٣٩٢٨ - حدثنا محمد بن جعفر بن حفص، قال: ثنا يوسف القطان، قال: ثنا سلمة بن الفضل، عن إسحاق بن راشد، عن زيد بن علي، عن أبان بن عثمان، عن عثمان ﵁، عن رسول الله ﷺ مثله … غير أنه لم يقل: "ولا يخطب" ⁽⁸⁰³⁾.

#3929

3929 - Na ka treguar Ahmed bin Davud, ka thënë: Na ka treguar Ebu Ma'mer, ka thënë: Na ka treguar Abdulvarith, ka thënë: Na ka treguar Ejub bin Musa el-Mekki, ka thënë: Më ka treguar Nebih, nga Eban bin Uthman, ka thënë: Na ka treguar Uthmani (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ka thënë: "Muhrimi as nuk martohet dhe as nuk marton" ⁽⁸⁰⁴⁾.

Ebu Xha'feri ka thënë: Një grup ⁽⁸⁰⁵⁾ ka anuar nga ky hadith dhe kanë thënë: Nuk i lejohet muhrimit të martohet, as të martojë dhe as të kërkojë fejesë.

Të tjerë ⁽⁸⁰⁶⁾ i kanë kundërshtuar ata në këtë dhe kanë thënë: Ne nuk shohim ndonjë problem në këtë për muhrimin, por nëse ai martohet, nuk i takon të hyjë me të derisa të dalë nga ihrami. Dhe ata argumentuan për këtë me atë që.

٣٩٢٩ - حدثنا أحمد بن داود، قال: ثنا أبو معمر، قال: ثنا عبد الوارث، قال: ثنا أيوب بن موسى المكي، قال: حدثني نبيه، عن أبان بن عثمان قال: حدثنا عثمان ﵁، عن النبي ﷺ قال: "المحرم لا يَنكح ولا يُنكح" ⁽⁸⁰⁴⁾.
قال أبو جعفر فذهب قوم ⁽⁸⁰⁵⁾ إلى هذا الحديث فقالوا: لا يجوز للمحرم أن يَنكح ولا يُنكح ولا يخطب.
وخالفهم في ذلك آخرون ⁽⁸⁰⁶⁾، فقالوا: لا نرى بذلك بأسا للمحرم، ولكنه إن تزوج فلا ينبغي له أن يدخل بها حتى يحل. واحتجوا في ذلك بما.

#3930

3930 - Na ka treguar Rabi' el-Muadhin, ka thënë: Na ka treguar Esed, ka thënë: Na ka treguar Jahja bin Zekerija bin Ebi Zaide, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Is'hak, (h)
dhe na ka treguar Ibrahim bin Merzuk, ka thënë: Na ka treguar Abdullah bin Harun, ka thënë: Na ka treguar babai im, ka thënë: Më ka treguar Ibn Is'haku, ka thënë: Na ka treguar Aban bin Salih dhe Abdullah bin Ebi Nexhih, nga Muxhahidi dhe Ata'i, nga Ibn Abbasi (r.anhuma):

Se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua me Mejmune bint el-Harith ndërsa ishte në gjendje ihrami. Ai qëndroi në Mekë tri ditë, dhe në ditën e tretë i erdhi Huvejtib bin Abdil-Uzza me një grup kurejshësh e i thanë: 'Të ka mbaruar afati, prandaj largohu prej nesh.' Ai tha: 'Çfarë do t'ju gjente nëse do të më linit ta bëja dasmën mes jush, e ne t'ju përgatitnim ushqim e ju të merrnit pjesë?' Ata i thanë: 'Nuk kemi nevojë për ushqimin tënd, prandaj largohu prej nesh.' Atëherë Pejgamberi i Allahut (s.a.v.s.) doli, doli edhe me Mejmunen, derisa e kreu martesën me të në Serif ⁽⁸⁰⁷⁾.

٣٩٣٠ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، قال: ثنا يحيى بن زكريا بن أبي زائدة، قال: ثنا محمد بن إسحاق، (ح)
وحدثنا إبراهيم بن مرزوق، قال: ثنا عبد الله بن هارون، قال: ثنا أبي، قال: حدثني ابن إسحاق قال: ثنا أبان بن صالح، وعبد الله بن أبي نجيح، عن مجاهد، وعطاء، عن ابن عباس ﵄، أن رسول الله ﷺ تزوج ميمونة بنت الحارث وهو حرام، فأقام بمكة ثلاثا، فأتاه حويطب بن عبد العزى في نفر من قريش في اليوم الثالث، فقالوا: إنه قد انقضى أجلك فاخرج عنا. فقال: وما عليكم لو تركتموني فعرست بين أظهركم، فصنعنا لكم طعاما فحضرتموه. فقالوا: لا حاجة لنا في طعامك، فاخرج عنا. فخرج نبي الله ﷺ، وخرج بميمونة، حتى عرّس بها بسرف ⁽⁸⁰⁷⁾.

#3931

3931 - Na ka treguar Jezid bin Sinani, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Amiri, i cili ka thënë: Na ka treguar Rebah bin Ebi Marufi, nga Ata'i, nga Ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua me Mejmune bint el-Harithin ndërsa ishte në gjendje ihrami ⁽⁸⁰⁸⁾.

٣٩٣١ - حدثنا يزيد بن سنان، قال: ثنا أبو عامر، قال: ثنا رباح بن أبي معروف، عن عطاء، عن ابن عباس، أن رسول الله ﷺ تزوج ميمونة بنت الحارث وهو محرم ⁽⁸⁰⁸⁾.

#3932

3932 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Vuhejb, nga Abdullah bin Tavus, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të ⁽⁸⁰⁹⁾.

٣٩٣٢ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا معلى بن أسد قال: ثنا وهيب، عن عبد الله بن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁸⁰⁹⁾.

#3933

3933 - Na ka treguar Ali bin Shejbe, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Ibn Khuthejmi, nga Seid bin Xhubejri, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... si ai ⁽⁸¹⁰⁾.

٣٩٣٣ - حدثنا علي بن شيبة قال: ثنا أبو نعيم، قال: ثنا سفيان، عن ابن خثيم، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁸¹⁰⁾.

#3934

3934 - Na ka treguar Rebi el-Muadhini, i cili ka thënë: Na ka treguar Esedi, (h)
dhe na ka treguar Muhamed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, të dy kanë thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, nga Humajdi, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi (s.a.v.s.) ... ngjashëm me të ⁽⁸¹¹⁾.

٣٩٣٤ - حدثنا ربيع المؤذن، قال: ثنا أسد، (ح)
وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قالا: ثنا حماد بن سلمة، عن حميد، عن عكرمة، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ … مثله ⁽⁸¹¹⁾.

#3935

3935
- Na ka treguar Abu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Ibrahim bin Beshshari, (h) dhe na ka treguar Ismail bin
Jahja, ka thënë: Na ka treguar Muhamed bin Idrisi, që të dy kanë thënë: Na ka treguar Sufjani, nga Amër bin Dinari, nga Xhabir
bin Zejdi, nga Ibn Abbasi (r.a.), nga Pejgamberi (s.a.v.s.) … ngjashëm me të. Amri ka thënë: Më ka treguar Ibn Shihabi, nga
Jezid bin el-Esammi se Pejgamberi (s.a.v.s.) u martua me Mejmunejen - e cila ishte tezja e tij - ndërsa ai ishte hallall. Amri tha:
I thashë Zuhriut: Çfarë di Jezid bin el-Esammi, një beduin që urinon [kudo]? A po e krahason atë me Ibn Abbasin? ⁽⁸¹²⁾.

٣٩٣٥ - حدثنا أبو بكرة، قال: قال: ثنا إبراهيم بن بشار، (ح) وحدثنا إسماعيل بن يحيى قال: ثنا محمد بن إدريس، قالا: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن جابر بن زيد عن ابن عباس ﵄، عن النبي ﷺ … مثله. قال عمرو: فحدثني ابن شهاب، عن يزيد بن الأصم أن النبي ﷺ نكح ميمونة - وهي خالته - وهو حلال. قال عمرو: فقلت للزهري: وما يدري يزيد بن الأصم أعرابي بوال، أتجعله مثل ابن عباس؟ ⁽⁸¹²⁾.

#3936

3936 - Na ka treguar Muhamed bin Huzajme, i cili ka thënë: Na ka treguar Mu'al-la bin Esed, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Avane, nga
Mugire, nga Ebu ed-Duha, nga Mesruku, nga Aishja, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua me njërën nga gratë e tij
ndërsa ishte në gjendje ihrami ⁽⁸¹³⁾.

٣٩٣٦ - حدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا معلى بن أسد، قال: ثنا أبو عوانة، عن مغيرة، عن أبي الضحى، عن مسروق عن عائشة قالت: تزوج رسول الله ﷺ بعض نسائه وهو محرم ⁽⁸¹³⁾.

#3937

3937 - Na ka treguar Sulejman bin Shuajbi, i cili ka thënë: Na ka treguar Halid bin Abdurrahmani, i cili ka thënë: Na ka treguar Kamil Ebu el-Ala, nga Ebu Salihu, nga Ebu Hurejra, i cili ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua ndërsa ishte në gjendje ihrami ⁽⁸¹⁴⁾.

Atëherë ithtarët e mendimit të parë u thanë atyre: Kush ju pason juve në atë se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua me Mejmuneh ndërsa ishte në gjendje ihrami? Ndërkohë që Ebu Rafi'i dhe Mejmuneh përmendin se kjo ka ndodhur kur ai ishte jashtë ihramit (halal)?

٣٩٣٧ - حدثنا سليمان بن شعيب قال: ثنا خالد بن عبد الرحمن، قال: ثنا كامل أبو العلاء، أبي صالح، عن أبي هريرة قال: تزوج رسول الله ﷺ وهو محرم ⁽⁸¹⁴⁾.
فقال لهم أهل المقالة الأولى: ومن يتابعكم أن رسول الله ﷺ تزوج ميمونة وهو محرم؟ وهذا أبو رافع وميمونة يذكران أن ذلك كان منه وهو حلال؟.

#3938

3938 - Na ka treguar Ibn Merzuki, i cili ka thënë: Na ka treguar Hibban bin Hilali, i cili ka thënë: Na ka treguar Hammad bin Zejdi, nga Matari, nga Rabia bin Ebi Abdurrahmani, nga Sulejman bin Jesari, nga Ebu Rafi', se Pejgamberi (s.a.v.s.) u martua me Mejmuneh duke qenë hallall dhe hyri me të duke qenë hallall, ndërsa unë isha i dërguari mes tyre ⁽⁸¹⁵⁾.

٣٩٣٨ - فذكروا ما حدثنا ابن مرزوق، قال: ثنا حبان بن هلال، قال: ثنا حماد بن زيد، عن مطر، عن ربيعة بن أبي عبد الرحمن، عن سليمان بن يسار، عن أبي رافع، أن النبي ﷺ تزوج ميمونة حلالا وبنى بها حلالا، وكنت الرسول بينهما ⁽⁸¹⁵⁾.

#3939

3939
- Na ka treguar Rebi el-Muadhini dhe Rebi el-Xhizi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Esedi, (h) dhe na ka treguar Muhamed bin
Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, të cilët kanë thënë: Na ka treguar Hamad bin Seleme, nga Habib bin esh-Shehidi, nga
Mejmuni bin Mehran, nga Jezid bin el-Asami, nga Mejmune bint el-Harithi, e cila ka thënë: I Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua me mua
në Serif, ndërsa ne ishim hallall (jo në ihram), pasi u kthye nga Meka. Ibn Huzejme nuk ka thënë: pasi
u kthye nga Meka ⁽⁸¹⁶⁾.

٣٩٣٩ - حدثنا ربيع المؤذن، وربيع الجيزي قالا: ثنا أسد، (ح) وحدثنا محمد بن خزيمة، قال: ثنا حجاج، قالا: ثنا حماد بن سلمة، عن حبيب بن الشهيد، عن ميمون بن مهران، عن يزيد بن الأصم، عن ميمونة بنت الحارث، قالت: تزوجني رسول الله ﷺ بسرف، ونحن حلالان بعد أن رجع من مكة ولم يقل ابن خزيمة: بعد أن رجع من مكة ⁽⁸¹⁶⁾.

#3940

3940 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi, i cili ka thënë: Më ka treguar Xherir bin Hazimi, se ai e ka dëgjuar Ebu Fezaren duke treguar nga Jezid bin el-Asami, i cili ka thënë: Më ka treguar Mejmuneja: Se Pejgamberi (s.a.v.s.) u martua me të duke qenë hallall (jo në gjendje ihrami) ⁽⁸¹⁷⁾.
Argumenti ynë kundër tyre ishte se kjo çështje, nëse merret nga rruga e saktësisë së isnadit dhe qëndrueshmërisë së tij - dhe kjo është metoda e tyre - atëherë hadithi i Ebu Rafiut që ata përmendën, është transmetuar vetëm nga Matar el-Verraku, ndërsa Matari sipas tyre nuk është nga ata që merret hadithi i tij si argument. Dhe këtë e ka transmetuar Maliku, i cili është më i saktë dhe me memorie më të fortë se ai, dhe ai e ka ndërprerë atë (isnad).

٣٩٤٠ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب قال: حدثني جرير بن حازم، أنه سمع أبا
فزارة يحدث، عن يزيد بن الأصم، قال: أخبرتني ميمونة: أن النبي ﷺ
تزوجها حلالا ⁽⁸¹⁷⁾.
فكان من حجتنا عليهم أن هذا الأمر إن كان يؤخذ من طريق صحة الإسناد واستقامته وهكذا مذهبهم، فإن حديث أبي رافع الذي ذكروا، فإنما رواه مطر الوراق، ومطر عندهم ليس هو ممن يحتج بحديثه. وقد رواه مالك، وهو أضبط منه وأحفظ، فقطعه.

#3941

3941 - Na ka treguar Junusi, i cili ka thënë: Na ka njoftuar Ibn Vehbi se Maliku i ka treguar atij, nga Rabia bin Ebi Abdurrahmani, nga Sulejman bin Jesari, se i Dërguari i Allahut (s.a.v.s.) dërgoi Ebu Rafiun, lirimtarin e tij, dhe një burrë nga Ensarët, dhe ata e martuan atë me Mejmune bint el-Harithin, ndërkohë që ai ishte në Medine para se të nisej ⁽⁸¹⁸⁾.
Sa i përket hadithit të Jezid bin el-Asamit, Amër bin Dinari e ka konsideruar atë të dobët në fjalën e tij drejtuar Zuhriut, dhe Zuhriu nuk e kundërshtoi atë. Ai e nxori atë nga radhët e njerëzve të dijes dhe e cilësoi si një beduin që urinon vend e pa vend, ndërkohë që ata e dobësojnë një person edhe me më pak se kjo fjalë, dhe me fjalët e dikujt që është më poshtë se Amër bin Dinari dhe Zuhriu. Atëherë, si mund të jetë puna kur që të dy ranë dakord për atë që përmendëm rreth Jezid bin el-Asamit? Përveç kësaj, argumenti juaj për Mejmune bin Mehranin është Xhafer bin Burkani, ndërkohë që ky hadith është transmetuar si i ndërprerë (munkati).

٣٩٤١ - حدثنا يونس، قال: أنا ابن وهب أن مالكا حدثه، عن ربيعة بن أبي عبد الرحمن، عن سليمان بن يسار، أن رسول الله ﷺ بعث أبا رافع مولاه ورجلا من الأنصار، فزوجاه ميمونة بنت الحارث، وهو بالمدينة قبل أن يخرج ⁽⁸¹⁸⁾.
وحديث يزيد بن الأصم فقد ضعفه عمرو بن دينار في خطابه للزهري، وترك الزهري الإنكار عليه، وأخرجه من أهل العلم وجعله أعرابيا بوالا، وهم يضعفون الرجل بأقل من هذا الكلام، وبكلام من هو أقل من عمرو بن دينار والزهري. فكيف وقد أجمعا جميعا على الكلام بما ذكرنا في يزيد بن الأصم؟ ومع هذا فإن الحجة عندكم في ميمون بن مهران، هو جعفر بن برقان، وقد روي هذا الحديث منقطعا.

#3942

3942 - Na ka treguar Fehd, i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Nuajmi, i cili ka thënë: Na ka treguar Xhafer bin Burkan, nga Mejmuni bin Mehran, i cili ka thënë: Isha te Ata'i, kur i erdhi një burrë dhe e pyeti: 'A mund të martohet muhrimi (personi në ihram)?' Ata'i tha: 'Allahu i Madhëruar nuk e ka ndaluar martesën që kur e ka bërë atë të lejuar.' Mejmuni tha: I thashë atij: 'Vërtet, Omer bin Abdul Azizi më shkroi që ta pyes Jezid bin el-Asamin: A ishte i dërguari i Allahut (s.a.v.s.) hallall (jashtë ihramit) apo haram (në ihram) kur u martua me Mejmunen?' Jezidi tha: 'U martua me të duke qenë hallall.' Ata'i tha: 'Ne nuk e kemi marrë këtë vetëm se nga Mejmuneja; kemi dëgjuar se i dërguari i Allahut (s.a.v.s.) u martua me të duke qenë muhrim ⁽⁸¹⁹⁾.

Xhafer bin Burkan njoftoi nga Mejmuni bin Mehran për shkakun se si i erdhi ky hadith nga Jezid bin el-Asami, dhe se kjo ishte vetëm nga thënia e Jezidit, jo nga Mejmuneja e as nga dikush tjetër. Pastaj Mejmuni debatoi me Ata'in përmes tij, duke e përmendur nga Jezidi, por ai nuk e pranoi atë.

Sikur të kishte pasur dikë tjetër më të largët se ai, do të argumentonte me të kundër tij, për ta përforcuar argumentin e tij. Pra, kjo është origjina e këtij hadithi gjithashtu nga Jezid bin el-Asami dhe jo nga dikush tjetër, ndërsa ata që kanë transmetuar se Pejgamberi (s.a.v.s.) u martua me të duke qenë muhrim janë njerëz të dijes.

Dhe më të qëndrueshmit nga shokët e Ibn Abbasit (r.a.) janë: Said bin Xhubejri, Ata'i, Tavusi, Muxhahidi, Ikrimeja dhe Xhabir bin Zejdi (r.anhum). Të gjithë këta janë imamë fukaha (juristë), transmetimet dhe mendimet e të cilëve merren si argument, si dhe ata që kanë transmetuar prej tyre. Po ashtu edhe prej tyre janë: Amër bin Dinari, Ejub es-Sehtijani dhe Abdullah bin Ebi Nexhih. Edhe këta janë imamë që ndiqen në transmetimet dhe mendimet e tyre.

Pastaj, është transmetuar edhe nga Aisha (r.a.) ajo që përputhet me atë që është transmetuar nga Ibn Abbasi (r.anhuma), dhe këtë e ka transmetuar prej saj ai që askush nuk e konteston: Ebu Avane, nga Mugira, nga Ebu-d-Duha, nga Mesruku. Të gjithë këta janë imamë, transmetimet e të cilëve merren si argument.

Ajo që kanë transmetuar këta është më parësore se ajo që ka transmetuar dikush që nuk është si ata në saktësi, fikh dhe besueshmëri.

Sa i përket hadithit të Uthmanit (r.a.), atë e ka transmetuar vetëm Nubih bin Vehbi, i cili nuk është si Amër bin Dinari, as si Xhabir bin Zejdi, e as si ata që kanë transmetuar atë që përputhet me këtë nga Mesruku, nga Aisha. Po ashtu, Nubihu nuk ka pozitë në dije si pozita e ndonjërit prej atyre që përmendëm. Prandaj, nuk lejohet që, duke qenë kështu, ai të kundërshtojë të gjithë ata që përmendëm, të cilët kanë transmetuar ndryshe nga ajo që ka transmetuar ai. Ky është gjykimi i këtij kapitulli nga ana e transmetimeve (ethar).

Sa i përket shqyrtimit racional (nedher) në këtë çështje, muhrimit i ndalohet marrëdhënia seksuale me gratë, kështu që ekziston mundësia që edhe lidhja e kontratës së martesës me to të jetë po ashtu.

E shqyrtuam këtë dhe pamë se ata kanë rënë dakord (ixhma) se nuk ka problem që muhrimi të blejë një skllave, por nuk kryen marrëdhënie me të derisa të dalë nga ihrami. Gjithashtu, nuk ka problem të blejë parfum për t'u parfumosur pasi të dalë nga ihrami, dhe nuk ka problem të blejë një këmishë për ta veshur pasi të dalë nga ihrami. E gjithë kjo - marrëdhënia, parfumosja dhe veshja - janë të ndaluara për të ndërsa është muhrim. Pra, ndalimi i këtyre gjërave nuk e pengonte atë nga lidhja e kontratës së pronësisë mbi to.

Pamë gjithashtu se muhrimi nuk blen gjah, kështu që ekzistonte mundësia që gjykimi i lidhjes së kontratës së martesës të ishte si gjykimi i lidhjes së kontratës së blerjes së gjahut, ose si gjykimi i lidhjes së kontratës së blerjes së asaj që përshkruam përveç kësaj.

E shqyrtuam këtë dhe pamë se kush hyn në ihram dhe ka në dorë një gjah, urdhërohet ta lirojë atë. Ndërsa kush hyn në ihram dhe ka veshur një këmishë, ose ka në dorë parfum, urdhërohet ta heqë atë prej vetes dhe ta largojë. Por kjo nuk ishte si gjahu, i cili urdhërohet të lihet i lirë dhe të mos mbahet i mbyllur.

Dhe pamë se kur njeriu hyn në ihram dhe ka me vete gruan e tij, nuk urdhërohet ta lirojë (ndajë) atë, por urdhërohet ta ruajë dhe ta mbrojë atë. Kështu, gruaja në këtë aspekt ishte si veshja dhe parfumi, e jo si gjahu.

Rrjedhimisht, shqyrtimi racional tregon se fillimi i lidhjes së kontratës së martesës me të është në gjykimin e fillimit të lidhjes së kontratës së pronësisë mbi rrobat dhe parfumin, të cilat i lejohet t'i veshë dhe t'i përdorë pas daljes nga ihrami.

Dikush mund të thotë: Kemi parë se kush martohet me motrën e tij nga gjiri, martesa e tij është e pavlefshme, por nëse do ta blinte atë (si skllave), blerja e tij do të ishte e lejuar. Pra, blerja lejohet të lidhet mbi atë që nuk lejohet marrëdhënia, ndërsa martesa nuk lejohet të lidhet vetëm se mbi atë që lejohet marrëdhënia, dhe gruaja ishte e ndaluar për muhrimin për marrëdhënie. Atëherë, shqyrtimi racional tregon se i ndalohet martesa me të.

Argumenti i të tjerëve kundër tyre në këtë ishte: Ne pamë se agjëruesit dhe atij që është në itikaf u ndalohet marrëdhënia seksuale.

Të gjithë kanë rënë dakord se ndalimi i marrëdhënies për ta nuk i pengon ata nga lidhja e kontratës së martesës për veten e tyre, sepse ajo që ua ndaloi marrëdhënien nga kjo është vetëm një ndalesë fetare (për shkak të adhurimit), ashtu si ndalimi i menstruacioneve të gruas, i cili nuk e pengon atë nga lidhja e kontratës së martesës për veten e saj. Edhe ndalimi i ihramit në shqyrtimin racional është po ashtu.

Kemi parë se gjiri, për shkak të të cilit nuk lejohet martesa me gruan, nëse ndodh pas martesës, e prish martesën; po ashtu nuk lejohet as fillimi i martesës mbi të. Ndërsa ihrami, nëse ndodh pas martesës, nuk e prish atë.

Rrjedhimisht, shqyrtimi racional tregon gjithashtu se ai nuk e pengon fillimin e lidhjes së martesës, dhe ndalimi i marrëdhënies për shkak të ihramit është i barabartë me ndalimin e saj për shkak të agjërimit. Nëse ndalimi i agjërimit nuk e pengon lidhjen e martesës, po ashtu edhe ndalimi i ihramit nuk e pengon lidhjen e martesës. Ky është shqyrtimi racional në këtë kapitull, dhe ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Muhamedit, Allahu i mëshiroftë.

٣٩٤٢ - حدثنا فهد، قال: ثنا أبو نعيم قال: ثنا جعفر بن برقان، عن ميمون بن مهران، قال: كنت عند عطاء، فجاءه رجل فقال: هل يتزوج المحرم؟ فقال عطاء: ما حرم الله ﷿ النكاح منذ أحله. قال ميمون فقلت له: إن عمر بن عبد العزيز كتب إلي أن سل يزيد بن الأصم: أكان رسول الله ﷺ حين تزوج ميمونة حلالا أو حراما؟ فقال يزيد: تزوجها وهو حلال. فقال عطاء: ما كنا نأخذ هذا إلا عن ميمونة، كنا نسمع أن رسول الله ﷺ تزوجها وهو محرم ⁽⁸¹⁹⁾.
فأخبر جعفر بن برقان عن ميمون بن مهران بالسبب الذي وقع إليه هذا الحديث، عن يزيد بن الأصم، وأنه إنما كان ذلك من قول يزيد، لا عن ميمونة، ولا عن غيرها ثم حاج ميمون به عطاء، فذكره عن يزيد، ولم يجوزه به.
فلو كان عنده عمّن هو أبعد منه لاحتج به عليه، ليؤكد بذلك حجته. فهذا هو أصل هذا الحديث أيضا عن يزيد بن الأصم لا عن غيره، والذين رووا أن النبي ﷺ تزوجها وهو محرم أهل علم.
وأثبت أصحاب ابن عباس ﵄، سعيد بن جبير، وعطاء، وطاوس، ومجاهد، وعكرمة، وجابر بن زيد ﵏. وهؤلاء كلهم أئمة فقهاء يحتج برواياتهم وآرائهم والذين نقلوا عنهم. فكذلك أيضا منهم، عمرو بن دينار، وأيوب السختياني، وعبد الله بن أبي نجيح. فهؤلاء أيضا أئمة يقتدى برواياتهم وآرائهم.
ثم قد روي عن عائشة أيضا ما قد وافق ما روي عن ابن عباس ﵃، وروى ذلك عنها من لا يطعن أحد فيه، أبو عوانة، عن مغيرة، عن أبي الضحى، عن مسروق. فكل هؤلاء أئمة يحتج برواياتهم.
فما رووا من ذلك أولى مما روى من ليس كمثلهم في الضبط والفقه والأمانة.
وأما حديث عثمان ﵁، فإنما رواه نبيه بن وهب، وليس كعمرو بن دينار، ولا كجابر بن زيد، ولا كمن روى ما يوافق ذلك، عن مسروق، عن عائشة، ولا لنبيه أيضا موضع في العلم كموضع أحد ممن ذكرنا. فلا يجوز إذ كان كذلك أن يعارض به جميع من ذكرنا، ممن روى بخلاف الذي روى هو. فهذا حكم هذا الباب من طريق الآثار.
وأما النظر في ذلك، فإن المحرم حرام عليه جماعُ النساء، فاحتمل أن يكون عقد نكاحهن كذلك.
فنظرنا في ذلك، فوجدناهم أنهم قد أجمعوا أنه لا بأس على المحرم أن يبتاع جارية، ولكن لا يطؤها حتى يحل. ولا بأس بأن يشتري طيبا ليتطيب به بعدما يحل، ولا
بأس بأن يشتري قميصا ليلبسه بعدما يحل. وذلك الجماع والتطيب واللباس حرام عليه كله، وهو محرم. فلم تكن حرمة ذلك عليه تمنعه عقد الملك عليه.
ورأينا المحرم لا يشتري صيدا، فاحتمل أن يكون حكم عقد النكاح كحكم عقد شراء الصيد، أو كحكم عقد شراء ما وصفنا مما سوى ذلك.
فنظرنا في ذلك، فإذا من أحرم وفي يده صيد أمر أن يطلقه، ومن أحرم وعليه قميص، أو في يده طيب أمر أن يطرحه عنه ويرفعه. ولم يكن ذلك كالصيد الذي يؤمر بتخليته، وترك حبسه.
ورأيناه إذا أحرم الرجل ومعه امرأة، لم يؤمر بإطلاقها، بل يؤمر بحفظها وصونها فكانت المرأة في ذلك كاللباس والطيب لا كالصيد.
فالنظر على ذلك أن يكون في استقبال عقد النكاح عليها في حكم استقبال عقد الملك على الثياب والطيب الذي يحل له به لبس ذلك، واستعماله بعد الخروج من الإحرام.
فقال قائل: فقد رأينا من تزوج أخته من الرضاعة كان نكاحه باطلا، ولو اشتراها كان شراؤه جائزا، فكان الشراء يجوز أن يعقد على ما لا يحل وطؤه، والنكاح لا يجوز أن يعقد إلا على من يحل وطؤها، وكانت المرأة حراما على المحرم جماعها. فالنظر على ذلك أن يحرم عليه نكاحها.
فكان من الحجة للآخرين عليهم في ذلك، أنا رأينا الصائم والمعتكف حرام على كل واحد منهما الجماع.
وكل قد أجمع أن حرمة الجماع عليهما لا تمنعهما من عقد النكاح لأنفسهما إذا كان ما حرم الجماع عليهما من ذلك، إنما هو حرمة دين كحرمة حيض المرأة الذي لا يمنعها من عقد النكاح على نفسها. فحرمة الإحرام في النظر أيضا كذلك.
وقد رأينا الرضاع الذي لا يجوز تزويج المرأة لمكانه إذا طرأ على النكاح فسخ النكاح، فكذلك لا يجوز استقبال النكاح عليه. وكان الإحرام إذا طرأ على النكاح لم يفسخه.
فالنظر على ذلك أيضا أن يكون لا يمنع استقبال عقد النكاح، وحرمة الجماع بالإحرام كحرمته بالصيام سواء. فإذا كانت حرمة الصيام لا تمنع عقد النكاح، فكذلك حرمة الإحرام لا تمنع عقد النكاح أيضا. فهذا هو النظر في هذا الباب، وهو قول أبي حنيفة، وأبي يوسف، ومحمد، رحمهم الله تعالى.

#3943

3943
- Na ka treguar gjithashtu Muhammed bin Huzejme, i cili ka thënë: Na ka treguar Haxhaxhi, i cili ka thënë: Na ka treguar Xherir bin Hazimi, nga
Sulejman el-A'meshi, nga Ibrahimi, se Ibn Mes'udi (r.a.) nuk shihte ndonjë problem që të martohej
muhrimi ⁽⁸²⁰⁾.

٣٩٤٣ - وقد حدثنا محمد بن خزيمة قال: ثنا حجاج، قال: ثنا جرير بن حازم، عن سليمان الأعمش، عن إبراهيم، أن ابن مسعود ﵁ كان لا يرى بأسا أن يتزوج المحرم ⁽⁸²⁰⁾.

#3944

3944 - Na tregoi Muhamedi, ka thënë: Na tregoi Haxhaxhi, ka thënë: Na tregoi Hammadi, nga Habib el-Mu'alimi, Kajsi dhe Abdylkerimi, nga Ata'i, se Ibn Abbasi (r.a.) nuk shihte ndonjë pengesë që dy persona në gjendje ihrami të martohen ⁽⁸²¹⁾.

٣٩٤٤ - حدثنا محمد، قال: ثنا حجاج، قال ثنا حماد، عن حبيب المعلم، وقيس، وعبد الكريم، عن عطاء، أن ابن عباس ﵄ كان لا يرى بأسا أن يتزوج المحرمان ⁽⁸²¹⁾.

#3945

3945 - Na ka treguar Ruh bin el-Ferexh, i cili ka thënë: Na ka treguar Ahmed bin Salih, i cili ka thënë: Na ka treguar Ibn Ebi Fudejk, i cili ka thënë: Më ka treguar Abdullah bin Muhamed bin Ebi Bekr, i cili ka thënë: E pyeta Enes bin Malikun (r.a.) rreth martesës së personit në ihram, e ai tha: "Nuk ka asgjë të keqe në të, a nuk është ajo vetëm si shitblerja?" ⁽⁸²²⁾.

Fundi i Librit të Riteve të Haxhit (El-Menasik)

٣٩٤٥ - حدثنا روح بن الفرج، قال: ثنا أحمد بن صالح، قال: ثنا ابن أبي فديك، قال: حدثني عبد الله بن محمد بن أبي بكر، قال: سألت أنس بن مالك ﵁ عن نكاح المحرم، فقال: وما بأس به، هل هو إلا كالبيع ⁽⁸²²⁾.
آخر كتاب المناسك

Book Footnotes / حواشي الكتاب

(1) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë gjithashtu: Shafiu 1/286, Humejdi (468), Ibn Ebi Shejbe 4/6 (409), Ahmedi (1934), Buhariu (3006, 3061, 5233), Muslimi (1341), Nesaiu në 'el-Kubra' (9218), Ebu Jala (2391), Ibn Huzejme (2529-2530), Ibn Hibani (2731), Taberaniu (12205), Bejhekiu 3/139 dhe Begauiu (1849) përmes rrugëve të ndryshme nga Sufjan bin Ujejne.

(2) Zingjiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (3231), Muslimi (1341) dhe Taberaniu (12201) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Xhurejxhi me të.

(3) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, ai është përsëritje e të mëparshmit.

(4) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Muhamed bin Axhlianit. E ka nxjerrë El-Humejdi (1006) përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes me të.

(5) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: En-Neha'iun, Esh-Sha'biun, Taus bin Kejsanin dhe Dhahiritët (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 12/12.

(6) Them: Me këtë ai ka pasur për qëllim: Ataun, Said bin Kejsanin dhe një grup nga dhavirijtë – Allahu i mëshiroftë –, siç thuhet në burimin e mëparshëm.

(7) Beridi është dy farsakhë, e thuhet: katër farsakhë. Një farsakh është tre milje. El-Xhewheriu ka thënë: Beridi është 12 milje.

(8) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Hibbani (2727) dhe el-Bejhekiu (3/139) përmes rrugës së Hammad bin Selemes me të.
E ka nxjerrë Ebu Davudi (1725), Ibn Huzejme (2526) dhe el-Hakimi (1/442) përmes rrugës së Xherir bin Abdylhamidit, nga Suhejli me të.

(9) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(10) Unë them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Euzaiun, Lejthin, Malikun dhe Shafiun (Allahu i mëshiroftë), siç figuron në 'En-Nukhab' 12/15.

(11) Në S, Khd: "me të ishte bashkëshorti i saj".

(12) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(13) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Ibn Maxheh (2859) përmes rrugës së Shababes, nga Ibn Ebi Dhibi me të.

(14) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Gjendet në Muwatta të Malikut 1/574, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/285, Ibn Huzejme (2524), Ibn Hibbani (2725), el-Bejhekiu 3/139 dhe el-Begauiu (1851).

(15) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë et-Tajalisi (2317), Ahmedi (7414), Buhariu (1088), Muslimi (1339) (420) dhe el-Bejhekiu 3/139, përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Ebi Dhi'bi.

(16) Them: Ka pasur për qëllim me ta: El-Hasan el-Basriun, Ez-Zuhriun dhe Kataden (Allahu i mëshiroftë), siç figuron në En-Nukhab 12/19.

(17) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (11294), Buhariu (1197), Muslimi 2/796 (827) (416), Bejhekiu 10/82 dhe Begauiu (450) përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja me të.

(18) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(19) Them: Me ta ka pasur për qëllim: eth-Theuriun, el-A'meshin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në el-Nukhab 12/22.

(20) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (4615), Buhariu (1087), Muslimi (1338) (413), Ebu Davudi (1727), Ibn Huzejme (2521) dhe Bejhekiu 5/227, përmes rrugës së Jahjasë me të.
Dhe e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/5 dhe Ibn Hibani (2730), përmes rrugës së Ubejdullah bin Omerit me të.

(21) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë.
E ka nxjerrë Abdurrezaku (10750) dhe Ahmedi (6712) përmes rrugës së Ibn Xhurejxhit me të.
E ka nxjerrë edhe El-Adeniu përmes rrugës së Hishamit nga Ibn Xhurejxhi, siç është në 'En-Nuhab' 12/24.

(22) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Muslimi (1339) (422), Ibn Huzejme (2527) dhe Ibn Hibani (2721) përmes rrugës së Bishr bin el-Mufaddalit, dhe Ahmedi =

(23) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/4-5, Ahmedi (11515), Darimiu (2843), Muslimi (1340) (423), Ebu Davudi (1726), Tirmidhiu (1169), Ibn Maxhe (2898), Ibn Huzejme (2519) dhe Ibn Hibani (2718) përmes rrugëve të ndryshme nga El-A'meshi.

(24) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(25) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, dhe ai është përsëritje e hadithit paraprak (3269).

(26) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/386 (15176) përmes rrugës së Ueki'ut, nga Junus bin Jezidi.

(27) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ahmedi (11626) përmes Junusit, nga Lejthi; Ibn Hibani (2733) përmes Ibn Vehbit, nga Junusi; dhe el-Bejhekiu 5/226 përmes Junusit, të gjithë këta nga ez-Zuhriu me të.

(28) Me damma mbi shkronjën mim, domethënë: gra aleate (muvalijat), nga veprimi i lidhjes së aleancës me një popull. Kontrata e aleancës (akd el-muvalah) është kur një njeri pranon Islamin në duart e një tjetri dhe lidh aleancë me të, duke i thënë: 'Ti je mbrojtësi im (mevla); ti do të më trashëgosh nëse vdes dhe do të paguash dëmshpërblimin (dijetin) për mua nëse kryej ndonjë krim', dhe tjetri e pranon këtë.

(29) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse (mutaba'at) për shkak të Abdullah bin Salihut. Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Hazmi në 'El-Muhalla' 5/20 përmes rrugës së Said bin Mensurit, nga Ibn Vehbi, nga Urve bin el-Harithi me të njëjtin tekst.

(30) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Muhamed bin Mukatil er-Raziut dhe Muhamed bin Ubejdullah el-Arzemiut.

(31) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (5111) dhe Buhariu (7344) përmes rrugës së Sufjan eth-Thevriut me të.

(32) Në M ka një shtesë: Ka thënë Ebu Xhaferi: Karn (me sukun mbi shkronjën 'ra') është mikati i banorëve të Nexhdit, ndërsa Karan (me fatha mbi shkronjën 'ra') është fisi i Uvejs el-Karanit, që është një fis prej fiseve arabe.

(33) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/295 dhe Ahmedi (6257) nga rruga e Xheririt me të.

(34) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Taus bin Kejsanin, Ibn Sirinin dhe Xhabir bin Zejdin (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në 'En-Nukhab' 12/57.

(35) Zingjiri i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Shafiu 1/293, Ahmedi (2240), Ebu Davudi (1738), Nesaiu 5/123, 125-126, Ibn Huzejme (2591) dhe Taberaniu (10912-10913) përmes rrugëve nga Abdullah bin Tausi me të.

(36) Në N: 'كريّها', që është tjetërsim.

(37) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Et-Tajalisi (2606), Ahmedi (2128), El-Buhariu (1526, 1529), Muslimi (1181) (11), Ebu Davudi (1738), En-Nesaiu 5/126, Ibn Huzajme (2590), Et-Taberaniu (10886), El-Bejhekiu 5/29 dhe El-Begauiu (1859) përmes rrugëve nga Hammad ibn Zejdi, nga Amër ibn Dinari me të.

(38) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/444, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar Buhariu (1525), Muslimi (1182) (13), en-Nesaiu në „el-Kubra“ (3631), Ebu Davudi (1737), Ibn Maxheh (2914), el-Bejhekiu 5/26 dhe el-Begauiu (1858).

(39) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (5059) përmes rrugës së Shubes, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (5111) dhe Buhariu (7344) përmes rrugës së Sufjanit, nga Abdullah bin Dinari, nga Ibn Omeri me të.

(40) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/445, dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar Shafi'iu 2/289, El-Darimi 302, Ibn Hibbani (3759) dhe El-Bejhekiu 5/26.

(41) Unë them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Eth-Theuriun, Ebu Hanifen, Malikun, Esh-Shafi'iun, Ahmedin, Is'hakun, Ebu Theurin, pasuesit e tyre dhe shumicën e dijetarëve nga tabi'inët dhe ata pas tyre (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 12/66.

(42) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Ebu Davudi (1739), Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/123 dhe në «el-Kubra» (3619), dhe Bejhekiu 5/28, përmes rrugës së Hisham bin Behram el-Medainit me të.
Gjithashtu e ka shënuar Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/125 dhe në «el-Kubra» (3622), dhe Darekutni 2/209, përmes rrugës së Ebu Hashimit, nga Muafi bin Imran me të.

(43) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit, ndërsa Ebu ez-Zubejri ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ahmedi.
E kanë nxjerrë Ahmedi (14572), Muslimi (1183) (16-17), Ibn Huzejme (2592), El-Bejhekiu 5/27 dhe El-Begauiu (860) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Xhurejxhi me të.

(44) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'ane-së' së Haxhaxh bin Ertat-it, i cili është mudellis.
E ka nxjerrë Ed-Darakutni (2/208) përmes rrugës së Hafs bin Gijathit me të.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14265) përmes rrugës së Ibn Numajrit nga Haxhaxhi me të.
E ka nxjerrë Ahmedi (6697) përmes rrugës së Jezidit nga Haxhaxhi me të.

(45) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Hilal bin Zejd bin Jesar është i braktisur. E ka nxjerrë Taberaniu në 'El-Kebir' 1/250 (721) përmes dy rrugëve nga Said bin Ebi Merjemi me të.

(46) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Jakub bin Hamidit. E ka shënuar Taberaniu në 'el-Evsat' 5/165 (4958) dhe Ebu Nuajmi në 'el-Hilje' 4/93 përmes rrugës së Ebu Nuajmit, nga Xhafer bin Burkani me të.

(47) Një njësi matëse për banorët e Egjiptit që nxë njëzet e katër sa'.

(48) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (7565), Muslimi (2896), Ebu Davudi (3035), Ebu el-Kasim el-Begavi në «el-Xha'dijat» (2767), el-Bejhekiu 9/137 dhe el-Begavi në «Sherh es-Sunneh» (2754), përmes rrugëve të ndryshme nga Zuhejr bin Muavije me të.

(49) Ijadi ka thënë në Sherh Muslim: El-Bejda këtu është lartësia që ndodhet përballë Dhu-l-Hulejfes, dhe ajo është më afër Mekës sesa Dhu-l-Hulejfeja.

(50) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë sipas kushteve të Muslimit. Gjithashtu e kanë nxjerrë: Darimiu (1912), Ahmedi (2296), Muslimi (1243), Ibn el-Xharudi (424), Ibn Huzejme (2609), Ibn Hibani (4002), Taberaniu (12901), Bejhekiu 5/232 dhe Begaviu (1893) përmes disa rrugëve nga Shu'be.

(51) Zingjiri i transmetimit është i saktë (sahih) sipas kushteve të Muslimit. E kanë nxjerrë Muslimi 1218 (147), Ebu Davudi (1905), Ibn Maxheh (3074) dhe Ibn Hibani (3944) përmes Hatim bin Ismailit në formë të detajuar. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (14440), Muslimi (1218) dhe Ibn Hibani (3943) përmes disa rrugëve nga Xhaferi.

(52) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Atë e ka shënuar Buhariu (1515) dhe Ibn Huzejme (2612) përmes dy rrugëve nga El-Velid bin Muslimi.

(53) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Evzaiun, Atanë dhe Kataden (Allahu i mëshiroftë!), siç është në 'En-Nukhab' 12/84.

(54) Them: Me ta ka pasur për qëllim shumicën e dijetarëve nga tabi'inët dhe ata pas tyre, duke përfshirë katër imamët dhe shumicën e pasuesve të tyre (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në al-Nukhab 12/86.

(55) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Is’hak bin Rahuejh (674), Ahmedi (24143), Buhariu (1765), Muslimi (1311) (339), Tirmidhiu (923), Nesaiu në «El-Kubra» (4207), Ibn Maxhe (3067) dhe Bejhekiu 5/161, përmes rrugëve të ndryshme nga Hisham bin Urueh.

(56) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar El-Humejdi (549), Ahmedi (23875), Muslimi (1313), Ebu Davudi (2009), Ibn Huzejme (2986), Et-Taberani (916) dhe El-Bejheki 5/161, nga rruga e Sufjan bin Ujejnes me të.

(57) Zinxhiri i tij është i dobët: për shkak të dobësisë së Shu'bes, maut të Ibn Abasit.

(58) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen): Halid bin Abdurrahman dhe Salih Mevla et-Teveme janë të besueshëm (sadukanë).

(59) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë gjithashtu: El-Humejdi (498), Ibn Ebi Shejbe (13511), Ed-Darimi (1870), Ahmedi (1925) dhe El-Buhariu (1766).

(60) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muvata të Malikut 1/447, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (5337), Buhariu (1541), Muslimi (1186) (23), Ebu Davudi (1771), en-Nesaiu në el-Muxhteba 5/162-163 dhe në el-Kubra (3738), Ibn Hibbani (3762), el-Bejhekiu 5/38 dhe el-Begauiu (1869).

(61) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(62) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(63) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (4935), Buhariu (1552), Muslimi (1187) (28), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/163 dhe në 'el-Kubra' (3740), si dhe Bejhekiu 5/38, përmes disa rrugëve nga Ibn Xhurejxhi.

(64) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(65) Zinxhiri i tij është i saktë.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (4320), Ahmedi (15040), Buhariu (1546) dhe Ebu Davudi (1773) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Xhurejxhi me të.

(66) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(67) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Ky hadith gjendet në Muwatta të Malikut 1/448, në formë të detajuar, dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar Ahmedi (5338), Buhariu (166), Muslimi (1187) (25), Ebu Davudi (1772), Nesaiu 5/163 dhe Ibn Hibani (3763).

(68) Domethënë yzengjitë. Ibn el-Ethiri ka thënë: 'El-Gharz' është yzengjia e samarit të devesë kur ajo është prej lëkure ose druri. Gjithashtu është thënë: ai është vetë samari në përgjithësi, ashtu siç është yzengjia për shalën.

(69) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/28, dhe përmes rrugës së tij Muslimi (1187) (27), nga Ali bin Mus-hir me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (4843), Ed-Darimi 2/71, Ibn Maxhe (2916), El-Bejheki 5/38 dhe El-Begavi (1868) përmes rrugëve të ndryshme nga Ubejdullahu me të.

(70) Zingjiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në dëshmitë përforcuese për shkak të Husajf bin Abdurrahmanit. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (2358), Ebu Davudi (1770), Ebu Ja'la (2513), el-Hakimi 1/451 dhe el-Bejhekiu 5/37, përmes rrugës së Muhamed bin Is'hakut, nga Husajfi me të.

(71) Mursel, ndërsa transmetuesit e tij janë të besueshëm (thikat).

(72) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Aban bin Taglibi ka dëgjuar vonë nga Ebu Is'hak es-Sebi'i. Atë e ka nxjerrë Ebu Ja'la (5027) përmes rrugës së Muhamed bin Ebi Bekr el-Mukademit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/201, Ahmedi (3897), Nesaiu në el-Muxhteba 5/161 dhe në el-Kubra (3732), si dhe esh-Shashi (482) përmes rrugëve nga Hamad bin Zejdi.

(73) Isnedi i tij është i saktë. E kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe 4/201, Ahmedi (24040), Buhariu (1550) dhe Ebu Jala (4671) përmes rrugëve të ndryshme nga el-A'meshi me të.

(74) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/446, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/303, Ahmedi (4896), el-Buhariu (1549), Muslimi (1184) (19), Ebu Davudi (1812), en-Nesa'iu 5/160, Ebu Ja'la (5804, 5815), Ibn Hibani (3799), el-Bejhekiu 5/44 dhe el-Begauiu (1865).

(75) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë El-Humejdi (660), Ahmedi (4896) dhe Ibn Huzejme (2621) përmes rrugëve nga Ejubi me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (4997), Ibn Maxheh (2918) dhe Ed-Darekutni (2/225) përmes rrugëve nga Ubejdullahu me të.

(76) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Muslimi (1218) (147), Ebu Davudi (1905), Ibn Maxheh (3074) dhe Ibn Hibani (3944) përmes rrugës së Hatim bin Ismailit me të.
Dhe e ka shënuar Ahmedi (14440) dhe Muslimi (1218) përmes rrugës së Xhaferit me të.

(77) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të Ebu Talk el-Aidhi-t dhe dobësisë së Sharki bin Kutami-t dhe Muhamed bin Zijad el-Kelbi-t. Atë e ka shënuar Et-Taberaniu në 'el-Kebir' 17/ (46 - 47 - 100) përmes rrugës së Amër bin Shemirit, nga Shurahili.

(78) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Malikun në një transmetim, Ahmed bin Hanbelin, Ebu Theurin dhe të tjerë – Allahu i mëshiroftë –, siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/116.

(79) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Nesaiu në 'El-Kubra' (2624) nga Junus bin Abdil-A'la me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Tajalisi (2377), Ahmedi (8497), Ibn Huzajme (2624), Darekutni 2/225, Hakimi 1/449-450, Ebu Nuajmi në 'El-Hilje' 9/42, Bejhekiu 5/45 dhe Hatibi në 'Et-Tarih' 10/436 përmes rrugëve nga Abdulaziz bin Abdullahu me të.

(80) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e asaj që parapriu (3321, 3322).

(81) Themë: Ai ka pasur për qëllim me ta: Malikun, esh-Shafi'iun dhe Ebu Jusufin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/122.

(82) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Muhamed bin Axhlonit.
E kanë nxjerrë Ahmedi (1475), el-Bezzari (1094 - Keshf el-Estar) dhe Ebu Ja'la (724) përmes rrugës së Jahja bin Saidit, nga Ibn Axhloni, nga Abdullah bin Ebi Seleme, nga Sa'di me të.
Ai është i ndërprerë (munka'ti'), pasi Abdullah bin Ebi Seleme nuk e ka arritur Sa'din.

(83) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Muslimi (1180) (9), dhe Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/142, dhe në «el-Kubra» (3676) përmes rrugës së Vehb bin Xheririt me të.
Dhe e kanë nxjerrë Shafiu 1/312, el-Humejdi (790), Ahmedi (17965), Muslimi (1180) (7), Tirmidhiu (836), Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/142, dhe në «el-Kubra» (7981), Ibn el-Xharudi (449), Ibn Huzejme (2671) dhe Taberaniu në «el-Kebir» 22/656 përmes rrugës së Sufjanit, nga Amri, nga Ata'i me të.

(84) Them u referohet: Ataut, Zuhriut, Said bin Xhubejrit, Muhamed bin Sirinit, Malikut dhe Muhamed bin el-Hasanit (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 12/129.

(85) Zinxhiri i tij i transmetimit është i fortë për shkak të El-Hasib bin Nasih-ut.
E ka shënuar Ibn Ebi Shejbe 3/142 (12865), nga Ibn Ulejje, nga Ejubi, nga Nafiu, me të.

(86) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar edhe El-Bezzari (182) përmes rrugës së Muhamed bin Abbad bin Xhaferit, nga Ibn Omari me të.

(87) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/443, dhe përmes rrugës së tij e ka nxjerrë el-Bejhekiu në es-Sunen 5/35 dhe në el-Ma'rifeh (9488).

(88) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar El-Bejhekiu 5/35 nga rruga e Shuaibit me të.

(89) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(90) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Muhamed bin el-Hanefijen, Omer bin Abdulazizin, Urve bin ez-Zubejrin, el-Esved bin Jezidin, Harixhe bin Zejdin, el-Kasim bin Muhamedin, Ibrahim en-Nehaiun, Sufjan eth-Thevriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Zufer bin el-Hudhejlin, esh-Shafi'iun, Ahmedin, Is'hakun, Ebu Sulejmanin dhe Muhamed bin el-Hasenin në një transmetim (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nuhab' 12/134.

(91) Zinxhiri i tij i transmetimit është mursel. E sakta është: nga Ata-i, nga Safuan bin Jala, nga babai i tij, ashtu siç ka thënë el-Mizzi në 'et-Tehdhib' 20/72. Atë e kanë shënuar et-Tejalisi (1323), Ahmedi (17964), Ebu Davudi (1820), et-Tirmidhiu (835), en-Nesaiu në 'el-Kubra' (4224-4225) dhe Ibn Huzejme (2672), përmes rrugëve nga Ata-i, nga Jala me të.

(92) Zinxhiri i tij është i saktë.
E kanë shënuar Ebu Davudi (1821), Ibn Hibani (3778) dhe El-Bejhekiu 5/57 përmes rrugës së Jezid bin Meuhabit nga El-Lejthi.

(93) Me fethah mbi shkronjën 'ha', është një parfum i njohur i përbërë, i cili përgatitet nga shafrani dhe lloje të tjera parfumesh.

(94) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë (sahih). Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (5763) me zinxhirin dhe tekstin e tij, përveçse në botimin e shtypur ka rënë pjesa (nga babai i tij). E kanë nxjerrë Buhariu (1789) (4985), Muslimi (1180), Ebu Davudi (1819), Ibn Hibani (3779), Taberaniu në "al-Kabir" 22/ (653) dhe Bejhekiu 5/ 56 nga rrugë të ndryshme prej Hemamit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Shafi'iu 1/ 312-313, Humejdi (790-791), Ahmedi (17965), Buhariu (4329), Muslimi (1180), Ebu Davudi (1820), Tirmidhiu (836), Nesaiu 5/ 130, 132, Ibn el-Xharudi (447, 449), Ibn Huzejme (2671), Taberaniu në "al-Kabir" 22/ (654-655, 657-658), Darekutni 2/ 231, Bejhekiu 5/ 56 dhe Begauiu (1979) nga rrugë të ndryshme prej Ataut.

(95) Shumësi i fjalës 'rad' (me fatha mbi shkronjën 'ra') është sasia e paktë e parfumit 'haluk'.

(96) Zinxhiri i tij i transmetimit është mursel: Atau nuk ka dëgjuar nga Jala, mes tyre është Safuani.
E ka nxjerrë Ahmedi (17964) përmes Hushajmit, nga Mansuri dhe Abdulmeliku, nga Atau me të.

(97) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Buhariu (5846) dhe Ibn Huzejme (2674) përmes rrugës së Abdulvarithit.

(98) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(99) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(100) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë gjithashtu: Shafi'iu 1/314, Ahmedi (11978), Muslimi (2101), Ebu Davudi (4179), Tirmidhiu (2815), Nesaiu 5/141-142, 8/189, Ebu Ja'la (3888), Ibn Huzejme (2674), Ibn Hibani (5464), Bejhekiu 5/36 dhe Begauiu (3160) përmes disa rrugëve nga Ismail bin Uleje.

(101) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(102) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(103) Zinxhiri i tij është i dobët për shkak të anonimitetit të Ebu Hafs bin Amros.
E ka nxjerrë Nesaiu në el-Muxhteba 8/152 dhe në el-Kubra (9356) nga rruga e Halidit me të.
E kanë nxjerrë Ahmedi (17552), Tirmidhiu (2816), Nesaiu 8/152, Taberaniu në el-Kebir 22/(683), Ibn Abdilberri në et-Temhid 2/184 dhe Begaviu (3161) nga rrugë të ndryshme prej Shubes me të.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (7937), Humejdi (822), Ibn Ebi Shejbe 4/412, Ibn Ebi Asimi në el-Ahad vel-Methani (1569), Nesaiu 8/152-153, Ibn Kaniu në Mu'xhem es-Sahabe 3/216, dhe Taberaniu në el-Kebir 22/684, (686-687-688) nga rrugë të ndryshme prej Ata bin es-Saibit me të.

(104) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: për shkak të anonimitetit të Ebu Hafsit ose të një njeriu. E ka nxjerrë Ibn Sa'di në Et-Tabakat 6/40, dhe Ahmedi (17572) përmes rrugës së Ruh bin Ubades me të.

(105) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë: El-Hasen el-Basriu nuk ka dëgjuar nga Imran bin Husajni, ndërsa transmetuesit e tij janë të besueshëm. Atë e ka nxjerrë El-Bezzari në Musnedin e tij (3549) përmes rrugës së Abdula'la-së. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (19975), Ebu Davudi (4048), Et-Taberaniu në El-Kebir 18/(312), El-Hakimi 4/191 dhe El-Bejhekiu 3/246 përmes rrugës së Ruh bin Ubades, nga Seid bin Ebi Arube, nga Katade, nga El-Haseni me të.

(106) Zinxhiri i tij i transmetimit ka vërejtje për shkak të gjendjes së panjohur të Sa'id bin Ubejd-it.

(107) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: për shkak të dobësisë së Selm bin Kajs el-Alaui. E ka nxjerrë Nesaiu (9994) përmes rrugës së Sulejman bin Harbit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Tajalisi (2126), Ahmedi (12367), Buhariu në 'el-Edeb el-Mufrad' (437), Ebu Davudi 4182 (4789), Tirmidhiu në 'esh-Shemail' (341), Nesaiu në 'Amel el-Jeum ue el-Lejleh' (235-236), Ebu Ja'la (4277), Ibn Adiu 3/1176 dhe Bejhekiu në 'Delail en-Nubuueh' 1/317 nga rrugë të ndryshme prej Hammad bin Zejdit me të.

(108) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët: për shkak të mosnjohjes së gjyshit të tij, i cili është Zejdi dhe Zijadi, si dhe Er-Rebi' bin Enesit, të cilin Ibn Hibbani e ka përmendur në 'Eth-Thikat' dhe ka thënë: 'Njerëzit ruhen nga hadithi i tij që vjen përmes transmetimit të Ebu Xhaferit prej tij, sepse në hadithet e tij prej tij ka shumë konfuzion (idhtirab)'.
E kanë nxjerrë Ahmedi (19613), Ebu Davudi (4178) dhe Ibn Abdilberri në 'Et-Temhid' 2/182-183, përmes rrugës së Muhamed bin Abdullah ez-Zubejrit me të, ndërsa te Ahmedi thuhet 'gjyshi i tij'.

(109) Me fet'ha mbi shkronjën uau. Ibn el-Ethiri ka thënë: 'El-uadar' nga e verdha, është njolla prej 'halukut' (lloj parfumi) ose parfumit që ka ngjyrë, dhe kjo ndodh nga veprimi i dhëndrit kur hyn te bashkëshortja e tij.

(110) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. E ka nxjerrë Ahmedi (7013) përmes rrugës së Muhamed bin Xhaferit, nga Shube, nga Is'hak bin Suvejdi, nga Ebu Habibe me të.

(111) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/206 dhe El-Bejhekiu 5/35 përmes dy rrugëve nga Ujejne bin Abdurrahman, nga babai i tij, nga Ibn Abbasi me të.

(112) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Et-Tajalisi (1385), Ibn Rahuejh (1535), Ahmedi (24527), El-Buhariu (5918, 271), En-Nesaiu në 'El-Muxhteba' (5/139-140) dhe në 'El-Kubra' (3677), El-Begauiu në 'El-Xhadijat' (184) dhe El-Bejhekiu (5/34) përmes rrugëve nga Shubeja me të.

(113) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(114) Në [kopjen] 'Xh': 'Na ka treguar Ebu Davudi, ka thënë: Na ka treguar Shube, nga Mensuri, nga Ibrahimi...' dhe përmendi me zinxhirin e tij të transmetimit të njëjtën gjë. Na ka treguar Ebu Bekre, ka thënë: Na ka treguar Ebu Amir el-Akadi, ka thënë: Na ka treguar Hishami.

(115) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (24966) dhe Ebu Nuajmi në «el-Hilje» 6/284 përmes disa rrugëve nga Hisham ed-Dustuai me të.

(116) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë nga rruga e parë dhe i dobët nga rruga e dytë, sepse Hammad bin Seleme ka transmetuar prej tij pas përzierjes së kujtesës.

(117) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (26129), Muslimi (1190) (43) dhe El-Hatibi në 'Et-Tarih' 5/141, përmes disa rrugëve nga Malik bin Migvel.

(118) El-Xheuhariu ka thënë: 'Wayasa al-barq' domethënë: shkrepi dhe shkëlqeu.

(119) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Is’hak bin Rahuejhi (1534, 1788), Ahmedi (25752), Buhariu (5923), en-Nesaiu në «el-Muxhteba» (5/140) dhe në «el-Kubra» (3681), si dhe Ibn Adiu në «el-Kamil» (1/413), përmes disa rrugëve nga Israili me të.

(120) Me shkronjën 'gajin' (غ); është një lloj parfumi i përbërë nga myshku, ambri, udi dhe vaji, siç ka thënë Ibn el-Ethiri.

(121) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(122) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Ahmedi (24988) dhe Buhariu (5928) përmes Vuhejbit.
Gjithashtu e ka shënuar Darimiu (1802), Muslimi (1189) (37), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/138, në 'el-Kubra' (3656) dhe Ibn Abdilberri në 'et-Temhid' 19/300 përmes rrugëve të ndryshme nga Hishami.

(123) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë El-Begauiu në 'El-Xha'dijat' (2600) përmes rrugës së Shuxha' bin el-Uelidit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (24672), Muslimi (1189) (34), En-Nesa'iu në 'El-Kubra' (4150) dhe Ibn Maxheh (3042) përmes rrugëve nga Ubejdullah bin Omeri me të.

(124) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Usame bin Zejd el-Lejthiut. Atë e ka shënuar Muslimi (1189), Ebu Avane (3681) dhe el-Bejhekiu (5/136) nga rruga e Ebu er-Rixhalit, nga nëna e tij (Amre), me të.

(125) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i saktë. Ky hadith gjendet në Muwatta të Malikut 1/441, dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar esh-Shafi'iu 1/297, Ahmedi (25525), Buhariu (1539), Muslimi (1189) (33), Ebu Davudi (1745), en-Nesa'iu në el-Muxhteba 5/137 dhe në el-Kubra (3665), Ibn Hibani (3766), el-Bejhekiu 5/33-34 dhe el-Begauiu (1863).

(126) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ibn Rahuejh (930), Ahmedi (25524) dhe Ibn Hibani (3771) përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja me të.

(127) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ibn Rahuejh (962, 932), Ahmedi (25724), Muslimi (1189) (32), ed-Dulabi në 'el-Kuna uel-Esma' 2/148, el-Bejhekiu 5/136 dhe Ibn Abdilberri në 'et-Temhid' 19/298, përmes disa rrugëve nga Eflehu.

(128) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(129) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. E ka nxjerrë Et-Tajalisi (1431) përmes Hammad bin Zejdit me të. E kanë nxjerrë edhe Ahmedi (25817), En-Nesaiu në 'El-Kubra' (4147), Ibn Adiu në 'El-Kamil' 5/1686-1687 dhe El-Hatibi në 'Tarih Bagdad' 13/124 përmes rrugëve nga Ejubi me të.

(130) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i saktë. E kanë nxjerrë gjithashtu: Shafiu 1/297, Ibn Ebi Shejbe 4/204, Humejdi (213), Ahmedi (24105), Muslimi (1189) (36), Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/137-138 dhe në "el-Kubra" (3669), Bejhekiu 5/34 dhe Ibn Abdilberri në "et-Temhid" 19/299, përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes.

(131) Zinxhiri i tij i transmetimit është i fortë për shkak të El-Hasibit. E ka shënuar El-Adeniu në Musnedin e tij, siç figuron në En-Nuhab 12/168, përmes rrugës së Talhasë, dhe Ebu Esh-Shejhu në Tabakatul-Muhadithin 1/442, përmes rrugës së Haxhaxhit, që të dy nga Ata'i me të.

(132) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(133) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Mejmunit bin Jahja bin Muslimit. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/206 (13482) përmes rrugës së Hisham bin Hashimit, dhe Ibn Hazmi në El-Muhal-la 3/69 përmes rrugës së Ejub es-Sehtijanit, që të dy nga Aishe bint Sa'di me të.

(134) Domethenë: lyeje kokën e saj me misk.

(135) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(136) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të Hakime bint Ebi Hakim. Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Asimi në «el-Ahad vel-Methani» (3343) dhe et-Taberaniu në «el-Kebir» 24/189 (478), përmes rrugës së Haxhaxh bin Muhamedit.

(137) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Ibn Ebi Shejbe (13497) nga Ebu Usame dhe Vakiu, nga Hishami me të.

(138) Dmth: vlon.

(139) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar El-Humejdi (216), Ibn Rahuejh (1627-1628), Ahmedi (25421), El-Buhariu (270), Muslimi (1192) (47, 49), En-Nesaiu në 'El-Muxhteba' 1/203, 5/141 dhe 'El-Kubra' (3685), Et-Taberaniu në 'El-Eusat' (239) dhe El-Bejhekiu 5/35 përmes rrugëve nga Ibrahimi me të.

(140) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (5432, 5433) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Buhariu (1840) përmes dy rrugëve të Ebu el-Velidit. Gjithashtu e kanë nxjerrë el-Tajalisi (2610), Ahmedi (2526), Buhariu (1841, 1843), Ibn Hibani (3786), el-Taberaniu (12814), el-Darakutni 2/228 dhe el-Bejhekiu 5/50 përmes rrugëve të ndryshme nga Shu'be.

(141) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (5434) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Atë e ka transmetuar Buhariu (5804) dhe Nesaiu në al-Kubra (9597) përmes rrugës së Ebu Nuajmit.
Dhe e kanë nxjerrë Shafiu 1/302, Humejdi (469), Ibn Ebi Shejbe 4/100, Muslimi (1178) (4), Ebu Jala (2395), Darekutni 2/230 dhe Bejhekiu 5/50 përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes.

(142) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (5435) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/100, Ahmedi (1848) dhe Muslimi (1178) (4) nga rruga e Hushajmit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Et-Tajalisi (2610), Ibn Ebi Shejbe 4/100, Muslimi (1178), Et-Tirmidhiu (834), En-Nesaiu 5/132-133, 135, Ibn Huzejme (2681), Ibn Hibani (3785) dhe Ed-Darakutni 2/228 përmes rrugëve nga Amr bin Dinari me të.

(143) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (5436) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Muslimi (1178), Ebu Davudi (1829), en-Nesaiu 5/132-133, Ebu Jala (2395), Ibn Hibani (3780-3781), et-Taberaniu (12810) dhe el-Bejhekiu 5/50 përmes rrugëve nga Hammad bin Zejdi, vetëm prej tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/301, Ibn Maxheh (2931) dhe el-Bejhekiu 5/50 përmes rrugëve nga Sufjani, vetëm prej tij.

(144) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e atij paraprak. Gjendet te autori në „Sherh Mushkil al-Athar“ (5437) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(145) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Sherh Mushkil el-Athar» (5431) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë ed-Darimi (2/32) nga rruga e Ebu Asimit me të.
E kanë nxjerrë Ahmedi (2015), Muslimi (1100) (78) dhe et-Taberani në «el-Kebir» (12815) përmes rrugëve nga Ibn Xhurejxhi me të.

(146) Hadith i saktë, transmetuesit e tij janë të besueshëm, përveç faktit që ka 'an'anah' të Ebu ez-Zubejr el-Mekkiut. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (5438) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë et-Tajalisi (1735), Ibn Ebi Shejbe 4/101, Ahmedi (14465), Muslimi (1179), ed-Darekutni 2/228 dhe el-Bejhekiu 5/51 përmes rrugëve nga Zuhejr bin Muavije.

(147) Them: Me ta ka pasur për qëllim: eth-Theuriun, esh-Shafi'iun, Ahmedin, Is'hakun dhe Deudin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/193.

(148) Them: Me ta ka pasur për qëllim: el-Lejth bin Sa'din, Ebu Hanifen, Malikun, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), siç është në 'el-Nukhab' 12/195.

(149) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(150) Hadith i saktë, ndërsa zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së mësuesit të el-Tahauiut.
E kanë transmetuar el-Humajdi (627), Ahmedi (4482), el-Buhariu (5794), en-Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/134 dhe në «el-Kubra» (3656), si dhe el-Bejhekiu në «es-Sunen» 5/49, përmes rrugëve nga Ejubi me të.

(151) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (5441) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Buhariu (5794) dhe Ibn Huzajme (2682) përmes rrugës së Hammad bin Selemes.

(152) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (5440) me isnedin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Bejhekiu 5/49 përmes rrugës së Ibn Vehbit. Gjendet në 'Muvata' të Malikut 1/436, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Shafiu 1/300, Ahmedi (5308), Buhariu (1542, 5803), Muslimi (1177), Ebu Davudi (1824), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/131, dhe në 'el-Kubra' (3649), Ibn Maxheh (2929), Ebu Jala (5805), Ibn Hibani (3784), Bejhekiu 5/49 dhe Begaviu (1976).

(153) Zingjiri i transmetimit (isnad) është i saktë. Gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (5439) me të njëjtin isnad dhe tekst. Gjithashtu e kanë nxjerrë: esh-Shafiu 1/301, el-Humejdi (626), Ahmedi (4538), el-Buhariu (5806), Muslimi (1177) (2), en-Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/129 dhe në "el-Kubra" (3647), Ebu Jala (5425, 5488, 5533), ed-Darekutni 2/230 dhe el-Bejheki 5/49, përmes rrugëve të ndryshme nga Sufjani.

(154) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Ahmedi (5243) dhe Buhariu (134) e (366) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Ebi Dhibi me të.

(155) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (5443) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (5427) dhe Ibn Hibbani (3788) përmes rrugës së Abdylaziz bin Muslimit.

(156) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (5442) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjendet gjithashtu në "Muwatta" të Malikut 1/437, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Shafi'iu 1/301, Ahmedi (5336), Buhariu (5852), Muslimi (1177) (3), Nesaiu në "al-Mujtaba" 5/129 dhe në "al-Kubra" (3646), Ibn Maxheh (2930, 2932) dhe Ibn Hibbani.

(157) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (5444) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Dhe e kanë nxjerrë et-Tajalisi (2610) dhe Ahmedi (6244) përmes rrugës së Shubes.

(158) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar edhe Buhariu (1842) përmes rrugës së Ibrahim bin Sa'dit.

(159) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (5193) dhe Buhariu (5847) përmes dy rrugëve nga Sufjani me të.

(160) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak (3385).

(161) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit të mëparshëm (3384).

(162) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Muxhahidin, Hisham bin Urven, Urve bin ez-Zubejrin dhe Malikun në transmetimin e Ibn el-Kasimit prej tij (Allahu e mëshiroftë), siç figuron në 'en-Nukhab' 12/216.

(163) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Said ibn Xhubejrin, Ata ibn Ebi Rebahun, Hasan el-Basriun, Tavusin, Kataden, Ibrahim en-Nehaiun, Sufjan eth-Thevriun, Ebu Hanifen, Malikun, Shafiun, Ahmedin, Is'hakun, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe Ebu Thevrin (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në 'En-Nukhab' 12/217.

(164) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ahmedi (5003) nga rruga e Ebu Muavijes me të.
E kanë nxjerrë edhe El-Humejdi (627), En-Nesaiu në 'El-Muxhteba' 5/135 dhe në 'El-Kubra' (3658), Ibn Huzejme (2597-2598), Ibn Hibani (3955) dhe El-Bejhekiu 5/50 përmes rrugëve nga Ubejdullahu me të.

(165) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/168 (13119) përmes Hushajmit, nga Ebu Bishri me të.

(166) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Lejth bin Ebi Sulejmit. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/169 (13129) përmes rrugës së Muavije bin Hishamit, nga Sufjani me të.

(167) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/168 (13124) përmes rrugës së Vekiut, nga Abdeh bin Sulejmani, nga Saidi, nga Ebu Ma'sheri me të.

(168) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdurrahman bin Atasë. Atë e ka shënuar Ahmedi (15298) përmes rrugës së Hatim bin Ismailit me të. Gjithashtu e ka shënuar Ahmedi (14129) dhe el-Bezzari (1107 - Keshf) përmes rrugës së Davud bin Kajsit, nga Abdurrahman bin Ataja me të.

(169) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: El-Hasan el-Basriun, Mugire bin Miksemin, Husejn bin Abdurrahmanin, Ibrahim en-Nehaiun, Amir esh-Sha’biun, Junus bin Ubejdin, Ebu Kilabe Abdullah bin Zejdin dhe Mesruk bin el-Exhde’in (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në el-Nuhab 12/225.

(170) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Tausin, Ata bin Ebi Rebahun, Ibn Xhurejxhin, Seid bin el-Musejjibin, eth-Theuriun, Ebu Hanifen dhe Malikun, =

(171) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/395 (14355) nga Hushajmi, nga Mugira, nga Ibrahimi dhe Junusi, nga el-Hasani, Mugira dhe Husajni, nga esh-Sha'bi me të.

(172) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në dëshmi për shkak të Sherikut.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/395 (14356) përmes Sherikut, nga Salimi, nga Saidi, dhe nga Said bin Mesruku, nga Ebu Salihu me të.

(173) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë edhe Ali bin el-Xha'di në 'El-Musned' (993) nga Shu'be me këtë zinxhir transmetimi.

(174) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Dhe e ka nxjerrë Et-Tajalisi (1420), dhe përmes rrugës së tij El-Bejheki 5/57, nga Shu'be, nga Katade, nga Ata, nga Ja'la bin Munje me të.

(175) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/449 (15874) përmes rrugës së Gundurit, nga Shubeja me të.

(176) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/451, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/376, ed-Darimi (1812), Ahmedi (24077), Muslimi (1211) (122), Ebu Davudi (1777), et-Tirmidhiu (820), Ibn Maxheh (2964), Ebu Jala (4361, 4543), el-Bejhekiu 5/3 dhe el-Begauiu (1873).

(177) Zingjiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (24906) dhe Buhariu (1762) përmes Ebu Avanes. Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (1561), Muslimi (1211) (128), Ebu Davudi (1783), Nesaiu 5/177-178 dhe Bejhekiu 5/6 përmes Xherir bin Abdylhamidit, nga Mensur bin el-Mu'temiri.

(178) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(179) Zingjiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), për shkak të Ibn Ebi ez-Zinadit dhe Umm Alkames. E ka nxjerrë Ibn Huzejme (3079) përmes rrugës së Ibn Vehbit, nga Ibn Ebi ez-Zinadi me të. Gjithashtu e ka nxjerrë El-Humejdi (206) dhe Ahmedi (24615) përmes rrugës së Abdylaziz ed-Derauerdit, nga Alkame me të.

(180) Isnad-i i tij është i fortë, për shkak të El-Hasibit.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (2439) me isnadin dhe tekstin e tij.
Mirëpo, ai ka shtuar në të: 'Dhe me Ez-Zubejrin ishte kurbani (el-hedju)...'
E ka nxjerrë Muslimi (1236) (192), dhe En-Nesaiu në 'El-Muxhteba' 5/246 nga rruga e Vuhejbit.
E ka nxjerrë Ahmedi (26961), dhe Et-Taberaniu 24/(355-356) nga rrugë të ndryshme prej Mensurit.

(181) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (2434) me zinxhirin e tij të transmetimit dhe me një shtesë në tekstin e hadithit. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (14440), ed-Darimi (1850), Muslimi (1218), Ebu Davudi (1905), Ibn Maxhe (3074), Ibn Hibani (3944) dhe el-Bejhekiu 5/9, përmes rrugëve nga Hatim bin Ismaili me të.

(182) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit, ndërsa Ibn Lehia është i mbështetur. E kanë nxjerrë Ahmedi (15244), Muslimi (1213) (136), Ebu Davudi (1785), Nesaiu 5/164-165 dhe Begaviu (1888) përmes disa rrugëve nga Lejthi me të.

(183) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Abdulaziz bin Ebi Selemen, Ubejdullah bin el-Hasenin, Muxhahidin, Ibrahim en-Nehaiun, Esh-Sha'biun, El-Evzaiun, Malikun dhe Esh-Shafi'iun në një transmetim – Allahu e mëshiroftë –, siç figuron në 'En-Nukhab' 12/250.

(184) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Hasan el-Basriun, Ata bin Ebi Rebahun, Xhabir bin Zejdin, Salimin, El-Kasim bin Muhamedin, Ikrimen, Ahmedin dhe Esh-Shafi'iun në një mendim (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 12/251.

(185) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Dhe e kanë nxjerrë Tajalisi (100), Ahmedi (1146), Buhariu (1569), Muslimi (1223) (159), Bezzari (527) dhe Ebu Jala (342) përmes rrugëve të ndryshme nga Shu'be me të njëjtin tekst.

(186) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. E ka nxjerrë Ahmedi (402), Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/152 dhe në «el-Kubra» (3699) nga rruga e Jahja bin Saidit, nga Abdurrahman ibn Harmaleh me të.

(187) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Muhamed bin Abdullah bin el-Harithit. Ai gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/462, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/373-374, Ahmedi (1503), el-Buhariu në et-Tarikh el-Kebir 1/125, et-Tirmidhiu (823), en-Nesaiu 5/152, Ebu Jala (805), esh-Shashi (165, 166), Ibn Hibani (3939) dhe el-Bejhekiu 5/16-17.

(188) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) si i mëparshmi, dhe është përsëritje e të mëparshmit.

(189) Me damma mbi shkronjën 'ajn: është shumësi i fjalës 'arish', dhe me këtë ka pasur për qëllim shtëpitë e Mekës. Kuptimi është: se Muavije bin Ebi Sufjani nuk e kishte pranuar Islamin ende.

(190) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13883), Ahmedi (1568), Ebu Ubeidi në 'En-Nasikh vel-Mensukh' (327), Ed-Devraki (123), Muslimi (1225), El-Hakimi në 'Ma'rifet Ulum el-Hadith' (f. 123), El-Hatibi në 'El-Mudi' 2/317 dhe El-Bejheki 5/17, përmes disa rrugëve nga Sulejman Et-Tejmi.

(191) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i saktë. Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (2141), Muslimi (1239) (196-197), Ebu Davudi (1804), Nesaiu 5/181 dhe Bejhekiu 5/18 përmes rrugëve të ndryshme nga Shube me të njëjtin tekst.

(192) Zingjiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Lejth bin Ebi Sulejmit.
E ka shënuar Ahmedi (2863) përmes rrugës së Sufjanit me të.
E kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe 14/97, Tirmidhiu (822) dhe Taberaniu (10965) përmes rrugëve nga Lejth bin Ebi Sulejmi me të.

(193) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Sherikut në ato që i ka transmetuar i vetëm.

(194) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, ashtu si i mëparshmi.

(195) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Et-Tajalisi (2749), Ahmedi (2158), El-Buhariu (1567, 1688), Muslimi (1242), Et-Taberiu 2/217, Et-Taberaniu (12962) dhe El-Bejhekiu 5/19, 24, 228, përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja me të.

(196) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anesë' së Muhamed bin Is'hakut.
E ka nxjerrë El-Bezzari, siç figuron në 'En-Nukhab' 12/266, dhe Ibn Hazmi në 'Haxhetul-Weda' (446), përmes rrugës së Muhamed bin Selemes, nga Muhamed bin =

(197) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3857) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (6247), Buhariu (1691), Muslimi (1227), Ebu Davudi (1805), Nesaiu 5/151 dhe Bejhekiu 5/17 përmes rrugëve nga Lejth bin Sa'di me të.

(198) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (6248), Buhariu (1692), Muslimi (1227) (175) dhe Bejhekiu 5/17-18 nga rrugë të ndryshme prej El-Lejthit.

(199) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lehi'ah, megjithëse ka transmetime mbështetëse.
E kanë nxjerrë Buhariu (1796), Muslimi (1237) (193) dhe Ebu Avane (3205) përmes rrugës së Amër bin el-Harithit, nga Ebu el-Esvedi me të.

(200) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (19850), el-Buhariu (1571), Muslimi (1226) (170), et-Taberaniu 18/(233) dhe el-Bejhekiu 5/20, përmes disa rrugëve nga Hemam bin Jahja me të.

(201) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të shkëputjes, pasi el-Hasan el-Basriu nuk ka dëgjuar nga Imran bin Husajni. Atë e kanë shënuar Ahmedi (19933), el-Bezzari (3536) dhe et-Taberaniu në 'el-Kebir' 18/(389), përmes rrugës së Hammad bin Selemes.

(202) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (369), Muslimi (1217) dhe El-Bejhekiu (7/206) përmes dy rrugëve nga Hemmami me të.
Gjithashtu e kanë shënuar Et-Tejalisi (1792), Muslimi (1217), Ibn Hibbani (3940) dhe El-Bejhekiu (5/21) përmes rrugës së Shubes, nga Katadeja me të.

(203) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ahmedi (14479), përmes Hammad ibn Selemes me të.
E ka nxjerrë Muslimi (1249) dhe el-Bejhekiu 7/207, përmes Asimit me të.

(204) Zingjiri i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (4314) me isnadin dhe tekstin e tij. Gjendet në 'Muwatta' të Malikut 1/527, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar esh-Shafi'iu 1/375, Ahmedi (26432), el-Buhariu (1566, 1725, 5916), Muslimi (1229) (176), Ebu Davudi (1806), en-Nesa'iu në 'el-Muxhteba' 5/172 dhe në 'el-Kubra' (3762), Ibn Hibbani (3925), el-Bejhekiu 5/12 dhe el-Begauiu (1885).

(205) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Shaqik bin Selemen, eth-Theuriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Is'hakun dhe el-Muzeniun nga nxënësit e esh-Shafi'iut (Allahu e mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/285.

(206) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar El-Humejdi (18), Ahmedi (169), Ibn Maxheh (2970) dhe Ibn Hibani (3910-3911), përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes, nga Abdeh me të.

(207) Zingjiri i tij i transmetimit është hasen në transmetimet mbështetëse për shkak të Sherikut. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/331, Ahmedi (254) dhe Ibn Maxhe (2970) përmes rrugëve nga El-A'meshi me të.

(208) Isnedi i tij është i saktë.
E ka nxjerrë Et-Tajalisi (58) nga Shube, nga El-A'meshi dhe Mensuri, nga Ebu Vaili me të.
E kanë nxjerrë edhe Ahmedi (256), Ebu Davudi (1798-1799), En-Nesaiu (5/146-147) dhe Ibn Huzejme (3069) nga rruga e Mensurit me të.

(209) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(210) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Asim bin Behdeles. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/331 përmes rrugës së Ebu Bekr bin Ajjashit, nga Asimi me të.

(211) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(212) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(213) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(214) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(215) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(216) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar El-Humejdi (19), Ahmedi (161), El-Buhariu (1534), Ibn Maxheh (2976), Ibn Hibani (3790) dhe El-Begauiu (1883) përmes rrugës së El-Uelid ibn Muslimit.
Gjithashtu e ka shënuar El-Buhariu (2337) dhe Ebu Davudi (1800) përmes rrugës së El-Euzaiut.

(217) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(218) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Atë e kanë shënuar edhe Ebu Avane (3349) dhe Ibn el-Mukri' në Mu'xhemin e tij (774), përmes Jezid bin Sinanit.

(219) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë, Said ibn el-Musejjibi e ka arritur Omer ibn el-Hattabin, por nuk ka dëgjuar prej tij. Atë e ka shënuar Et-Taberaniu në 'El-Kebir' 3/320 (2399) dhe Ebu Nuajmi në 'El-Hilje' 5/205, nga rruga e Ata el-Hurasaniut, nga Said ibn el-Musejjibi.

(220) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Hazmi në El-Muhal-la 5/98 dhe në Haxhetul-Weda (f. 356) përmes rrugës së Shubes me të.

(221) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Hazmi në «El-Muhala» 5/98 përmes rrugës së Sufjanit.

(222) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(223) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(224) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Abdullah bin Salihut. Atë e ka nxjerrë el-Bejhekiu 5/20 përmes rrugës së Ibn Bukajrit, nga el-Lejthi me të.

(225) Zinxhiri i tij është i saktë, dhe shih atë që vijon.

(226) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/160 (13044) përmes Sufjanit, nga Sadaka bin Jesari, nga Ibn Omari me të.

(227) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen përmes dëshmive, për shkak të Kethir bin Xhumhan-it, ndërsa Hammad bin Seleme ka transmetuar nga Ata bin es-Saibi para përzierjes së memories. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/290 (14299) përmes rrugës së Muhamed bin Fudejlit, nga Ata bin es-Saibi me të.

(228) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/462, dhe përmes rrugës së tij e ka nxjerrë el-Bejhekiu 4/345.

(229) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (733) dhe Ebu Jala (349, 609) përmes rrugës së Vekiut me të.
E kanë nxjerrë El-Bezzari (515-516) dhe En-Nesaiu 5/148 përmes rrugëve të ndryshme nga El-A'meshi me të.
E ka nxjerrë El-Bezzari (517) përmes rrugës së Jezid bin Ebi Zijadit, nga Ali bin El-Husejni me të.

(230) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të anonimitetit të Hurajth bin Selim el-Udhhriut. Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/438 (15769) dhe Ebu Muhamed el-Fakihi në 'Favaid'-in e tij (116), përmes rrugës së Sufjan eth-Thevriut.

(231) Në n: "el-Hudejbije".

(232) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ibn Sa'di 1/170, ed-Darimi (1858), Ahmedi (2211), Ebu Davudi (1993), et-Tirmidhiu (816), Ibn Maxheh (3003), Ibn Hibbani (3946), et-Taberaniu (11629) dhe el-Bejhekiu 5/12, përmes rrugëve nga Davud bin Abdurrahmani me të.

(233) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Zuhajri ka dëgjuar nga Ebu Is'haku në fund të jetës së tij, e megjithatë Buhariu dhe Muslimi kanë transmetuar prej tij nga Ebu Is'haku. E ka nxjerrë Ebu Davudi (1992) përmes rrugës së En-Nufejliut. Gjithashtu e kanë nxjerrë Abd bin Humejdi (809), Ahmedi (5383), Nesaiu në "El-Kubra" (4218) dhe Bejhekiu 5/10, përmes rrugëve të ndryshme nga Zuhajr bin Muavije.

(234) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Jakub bin Humejd bin Kasibit. Atë e kanë nxjerrë El-Humejdi (678), Ahmedi (4595), En-Nesaiu 5/226 dhe Ibn Huzejme (2743) përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes me të. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (4480), El-Buhariu (1639), Muslimi (1230) (183) dhe En-Nesaiu në El-Muxhteba 5/226 përmes rrugëve nga Ejubi me të. Atë e kanë nxjerrë El-Buhariu (1640), Muslimi (1230) (182) dhe Ibn Hibani (3998) përmes rrugës së Lejth bin Sa'dit, nga Nafiu me të.

(235) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Jakub bin Humejdit. Atë e ka nxjerrë Buhariu (1708) dhe Ibn Huzejme (2746) përmes rrugës së Musa bin Ukbes.

(236) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Buhariu (1640), Muslimi (1230) (182), Nesaiu 5/158-159 dhe Ibn Hibani (3998) përmes rrugës së Lejth bin Sa'dit. Gjithashtu e ka nxjerrë Maliku 1/360, dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar Shafiu 1/986, Buhariu (1806, 1813, 4183), Muslimi (1230) dhe Bejhekiu 5/215 nga Nafiu.

(237) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë sipas kushteve të Muslimit. E kanë nxjerrë Ahmedi (19841), Muslimi (1226) (169) dhe Taberaniu në 'El-Kebir' 18/236, përmes disa rrugëve nga Seid bin Ebi Arube. Gjithashtu e ka nxjerrë Muslimi (1226) (168), Bezzari (3522), Nesaiu 5/149 dhe Taberaniu 18/232, përmes disa rrugëve nga Katade.

(238) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ibn Sa'di 2/175, ed-Darimi (1924), Ahmedi (11958, 12091), Muslimi (1251), et-Tirmidhiu (821), Ibn Maxheh (2969), Ebu Ja'la (3648, 3805), Ibn el-Xharudi (430), ed-Darakutni 2/288, el-Hakimi 1/472, el-Bejhekiu 5/40 dhe el-Begaviu (1882), përmes rrugëve të ndryshme nga Humajdi me të.

(239) Me fatha mbi shkronjën uau dhe kesra nën shkronjën ha: kur gabon dhe harron; ndërsa në versionin 'd' është: 'dhehele'.

(240) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, ai është përsëritje e hadithit paraprak. Gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (2441) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(241) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (2442) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(242) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Ahmedi (4996), Buhariu (4353 - 4354), Muslimi (1232) (185), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/150 dhe Ibn el-Xharudi (431) përmes rrugëve të ndryshme nga Humajdi.

(243) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (2440) me zinxhirin e tij të transmetimit në mënyrë të zgjeruar.
E kanë nxjerrë Ahmedi (13831), Buhariu (1551, 1714), Ebu Davudi (1796), Bejhekiu 5/9 dhe Begauiu (1879) përmes rrugëve nga Vuhejb bin Halidi me të.

(244) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (12745) dhe el-Hatibi në 'Tarih Bagdad' 10/73 përmes rrugës së Shubes me të.

(245) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejlas, i cili është Muhamed bin Abdurrahman, por ai ka transmetime mbështetëse. E kanë nxjerrë Ahmedi (12898) dhe Ebu Jala (3407) përmes rrugës së Vekiut, nga Ibn Ebi Lejla me të.

(246) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Tirmidhiu (821) përmes rrugës së Kutejbes, nga Hamad bin Zejdi me të.

(247) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Ebu Jala (4044) përmes rrugës së Ubejdullah bin Amr er-Rakiut.

(248) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ahmedi (12946) dhe Ibn Maxheh (2968) përmes Abdyl-Alasë, nga Jahja bin Ebi Is'haku me të.

(249) Në n: "el-Hudejbije".

(250) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë gjithashtu Ahmedi (12372), Darimiu (1787), Buhariu (1778, 1779, 1780, 4148), Muslimi (1253), Ebu Davudi (1994), Tirmidhiu (815), Ibn Huzejme (3071), Ibn Hibani (3764), Bejhakiu 5/10 dhe Begaviu (1846) përmes disa rrugëve nga Hemam bin Jahja.

(251) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të Ebu Esma es-Sekil. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (12502) dhe Ebu Ja'la (4345) përmes rrugës së El-Hasan bin Musa el-Eshjeb. Gjithashtu e ka nxjerrë Taberaniu në 'El-Evsat' (1073) përmes rrugës së Ebu Xhaferit, nga Zuhejri.

(252) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Ahmedi (26548), el-Harithi në Musnedin e tij (364-365 - Zeva'id), et-Taberaniu në el-Kebir (23/792) dhe el-Bejhekiu (4/355) përmes disa rrugëve nga el-Lejthi me të.

(253) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anah-së' së Haxhaxh bin Ertah-së, i cili është mudellis. Atë e kanë shënuar Ahmedi 1/16346, Ibn Maxheh (2971), Ebu Jala (1416, 1419) dhe et-Taberaniu në 'el-Kebir' (4693-4694), përmes rrugës së Ebu Muaviut, nga Haxhaxh bin Ertah me të.

(254) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Davud bin Jezid el-Evdiut.
E ka nxjerrë Ahmedi (17583) përmes rrugës së Mekki bin Ibrahimit me të.
Dhe e ka nxjerrë Taberaniu në 'el-Kebir' (6597) përmes rrugës së Junus bin Bukajrit, nga Davud bin Jezidi me të.

(255) Zinxhiri i tij i transmetimit është i fortë për shkak të El-Hasibit. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar 2/78 me isnadin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/162 (13071) përmes rrugës së Mu'temir bin Sulejmanit, dhe Ibn Xheriri (3419) përmes rrugës së Abduluarith bin Saidit, që të dy nga Is'hak bin Suvejdi me të.

(256) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(257) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimatit të Ebu Nasr es-Sulami-ut. E ka shënuar Ibn Ebi Shejbe 3/381 (15129) përmes rrugës së Ebu el-Ahvasit, nga Mensuri, nga Malik bin el-Harithi, nga Ebu Nasri me të.

(258) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të dobësisë së Jezid bin Ebi Zijad el-Kurashiut, dhe ai është përsëritje e hadithit paraprak (3455).

(259) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë El-Kasim bin Selam në 'Nasikh al-Hadith wa Mansukhuhu' (339) nga rruga e Haxhaxhit, nga Shu'be, nga Katade, nga Xhurej bin Kulejb, nga Uthmani me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (432), Muslimi (1223) (158) dhe El-Bejhekiu 5/22 nga rruga e Shu'bes, nga Katade, nga Abdullah bin Shekik, i vetëm me të.

(260) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë; Ebu Bishr Xhafer bin Ebi Wahshije nuk ka dëgjuar nga Sulejman el-Jeshkuri.

(261) Zinxhiri i tij është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (2274), el-Buhariu (1564, 3832), Muslimi (1240), en-Nesaiu (5/180-181), et-Taberaniu (10906) dhe el-Bejhekiu (4/345) përmes rrugëve të ndryshme nga Vuhejbi me të.

(262) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut.
Atë e ka shënuar Nesaiu në «El-Kubra» (4126) përmes rrugës së Shuaibit, nga Lejthi, nga Ibn el-Hadi.
Gjithashtu e kanë shënuar Ahmedi (14440), Muslimi (1218) (147), Ebu Davudi (1905), Ibn Maxhe (3074) dhe Ibn Hibani (3944) përmes rrugëve nga Hatim bin Ismaili, nga Xhaferi.

(263) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë në transmetimet përforcuese për shkak të Abdullah bin Selemes.
E ka nxjerrë Bejhekiu në «el-Kubra» 5/30 përmes rrugës së Ibrahim bin Merzukut me të.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/125 (12689) dhe Bejhekiu në «el-Ma'rife» (9447) përmes rrugës së Vekiut, nga Shubeja me të.
E ka nxjerrë Ali bin el-Xha'd (63) dhe Bejhekiu 4/341 përmes rrugës së Sufjanit, nga Shubeja me të.
E ka nxjerrë Ebu Jusufi në «Athar»-in e tij (484) nga Imam Ebu Hanifja, nga Amër bin Murre me të.

(264) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/508, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (10315), Buhariu (1689, 2755, 6160), Muslimi (1322) (371), Ebu Davudi (1760), Nesaiu 5/176, Ibn el-Xharudi (428), Bejhekiu 5/236 dhe Begauiu (1954).

(265) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë, për shkak të Axhlianit, meulait të el-Mushme'ilit. E kanë nxjerrë et-Tajalisi (2489), Ibn Ebi Shejbe 4/434, Ahmedi (10127) dhe el-Bezzari (8378) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Ebi Dhibi.

(266) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anah-së' së Muhamed bin Is'hakut. Atë e ka shënuar Buhariu në 'El-Edeb el-Mufrad' (796) përmes rrugës së Ahmed bin Halid el-Vehbiut me të. Dhe e ka shënuar El-Bezzari (8244) përmes rrugës së Ibrahim bin Sa'dit, nga Ibn Is'haku me të.

(267) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Muhamed bin Amr bin Alkame el-Lejthiut, dhe ai është përsëritje e hadithit paraprak.

(268) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë në transmetimet mbështetëse për shkak të Mu'ammel bin Isma'ilit. E kanë nxjerrë El-Humajdi (1003), Ahmedi (7350, 9987), Ibnul-Xharudi (427) dhe Ibn Hibbani (4016) përmes rrugës së Sufjanit, nga Ebu ez-Zinadi, nga Musa bin Ebi Uthmani me të.

(269) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Ahmedi (7737, 10192), Buhariu (1706), Ebu Ja'la në Musnedin e tij (6667) dhe në Mu'xhem esh-Shujukh (126), përmes rrugës së Jahja bin Ebi Kethirit, nga Ikrime me të njëjtin tekst.

(270) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anasë' së Haxhaxh bin Artahut, i cili është mudallis.

(271) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 14/229, Abd bin Humejd (1412), Ahmedi (11959), Nesaiu 5/176, Ebu Jala (3810, 3869) dhe Ebu Nuajmi në "Tarih Asbehan" 2/207 përmes rrugëve nga Humejdi me të.
Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (11959), Muslimi (1323) (373) dhe Bejhekiu 5/236 përmes rrugës së Hushajmit, nga Humejdi, nga Thabiti, nga Enesi me të.

(272) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Buhariu (1690) nga rruga e Muslim bin Ibrahimit me të.
E kanë shënuar Et-Tajalisi (1981), Ahmedi (12774), Ed-Darimi (1913), Ebu Jala (3217-3218), Ibn Huzejme (2662) dhe El-Bejhekiu (5/236) nga rrugë të ndryshme prej Shubes me të.
Dhe e kanë shënuar Ahmedi (13415), Ibn Maxhe (3104) dhe El-Bejhekiu (5/236) nga rruga e Hishamit me të.

(273) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Muxhahidin, Urve bin ez-Zubejrin, Ahmedin, Is'hakun dhe të tjerë nga dijetarët e hadithit - Allahu i mëshiroftë -, siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/397.

(274) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Hasan el-Basriun, Ata bin Ebi Rebahun, Ebu Hanifen, Malikun, Shafiun dhe ndjekësit e tyre (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në burimin e mëparshëm.

(275) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (11959), Muslimi (1323) (373), Nesaiu në 'El-Muxhteba' 5/176 dhe në 'El-Kubra' (3719), si dhe Bejhekiu 5/236, përmes disa rrugëve nga Humajdi, nga Thabiti, me të njëjtin tekst.

(276) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(277) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anës' së Haxhaxh bin Artahut.

(278) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë; Ibn Xhurejxhi dhe Ebu ez-Zubejri kanë deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ebu Davudi. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 14/228, dhe përmes rrugës së tij Ebu Ja'la (1815) dhe Ibn Hibbani (4015). Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (14413), Muslimi (1324) (375), Ebu Davudi (1761), Nesaiu 5/177, Ibn el-Xharudi (429), Ibn Huzejme (2663), Bejhekiu 5/236 dhe Begauiu (1956) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Xhurejxhi.

(279) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lehi'ah. Atë e ka transmetuar Ahmedi (14757) përmes rrugës së Musait, nga Ibn Lehi'ah.

(280) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(281) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/359 (14920) përmes rrugës së Hammad bin Selemes me të.

(282) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(283) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/359 (14917) përmes rrugës së Ebu Halidit, nga el-Haxhaxhi, nga el-Kasimi, nga Muxhahidi me të.

(284) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(285) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(286) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët. Warqa bin Umar është i dobët (lejin) në transmetimet e tij nga Mansuri.

(287) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/356, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar esh-Shafiu 1/319, Ahmedi (6229), el-Buhariu (1826), Muslimi (1199), en-Nesaiu 5/187, el-Bejhekiu 5/209, 9/315 dhe el-Begauiu (1990).

(288) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Muslimi (1199) (77), Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/189 dhe në «el-Kubra» (3799) përmes disa rrugëve nga Lejth bin Sa'di.

(289) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Muhamed bin Axhlânit. E ka nxjerrë Ibn Huzejme (2666) me të njëjtin zinxhir transmetimi. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Huzejme (2666) dhe Bejhekiu 5/210 përmes rrugës së Ibn Ebi Merjemit me të.

(290) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), për shkak të Musa bin Mes'ud Ebu Hudhejfe en-Nehdiut.

(291) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (8378 - 8379) dhe el-Bezzari (8179), nga Zejd bin Eslemi, nga Abdullah bin Sejlani, nga Ebu Hurejra me të.

(292) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Zejd bin Eslemin, Sufjan bin Ujejnen, Sufjan eth-Theurin, Ebu Ubejd el-Kasim bin Selamin, Malikun në një transmetim, esh-Shafi’iun dhe Ahmedin në një transmetim (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në en-Nukhab 12/421.

(293) Unë them: Me ta ai ka pasur për qëllim: El-Euzaiun, El-Hasan bin Hajjin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe Ahmedin në një transmetim – Allahu i mëshiroftë – siç thuhet në „En-Nukhab“ 12/422.

(294) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (3471) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/330, Abdurrezzaku (8682), ed-Darimi (1942), Ahmedi (14425), et-Tirmidhiu (851, 1791), en-Nesa'iu 5/191, 7/200, ibn el-Xharudi (438, 890), ibn Huzejme (2645), ibn Hibbani (3965), ed-Darekutni 2/245-246, el-Hakimi 1/452, el-Bejhekiu 5/183, 9/318-319 dhe el-Begauiu (1992) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Xhurejxhi.

(295) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (3468, 3469, 3470). =

(296) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3465) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë Abdurrezaku (8681), Ahmedi (14165), Ibn Maxheh (3236), Ebu Jala (2127), ed-Darakutni 2/245-246 dhe el-Bejhekiu 9/318-319 përmes rrugëve nga Ismail bin Umeje, nga Abdullah bin Ubejd bin Umejr me të.

(297) Zingjiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), për shkak të Hassan bin Ibrahimit.
Ai gjendet tek autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3472) me isnadin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë edhe Ibn Huzejme (2648), ed-Darekutni 2/245, el-Hakimi 1/453 dhe el-Bejhekiu 5/183 përmes rrugëve nga Hassan bin Ibrahimi.

(298) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar 9/98 me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë ed-Darekutni 2/147 dhe el-Bejhekiu 5/183 përmes dy rrugëve nga Hushajmi me të.

(299) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka transmetuar Nesaiu 5/210 nga rruga e Isa bin Ibrahimit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (1828), Muslimi (1200) (73), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/210, el-Fakihi në 'Ahbar Mekke' (2285), Ibn Ebi Asimi në 'el-Ahad vel-Methani' (3056), Ibn Huzejme (2665), et-Taberaniu në 'el-Kebir' 23/(333, 366), el-Hatibi në 'et-Tarih' 4/292-293 dhe el-Bejhekiu 5/210 nga rruga e Abdullah bin Vehbit me të.

(300) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen). Ebu Zur'ah Vehbullāh bin Rāshid është i mbështetur në këtë transmetim, dhe ai është përsëritje e hadithit paraprak.

(301) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (26439), Buhariu (1827), Muslimi (1200) (75) dhe Ibn Ebi Hatimi në 'el-Ilel' 1/281, përmes disa rrugëve nga Ebu Avane me të.

(302) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe 4/420, Ahmedi (4461), Muslimi (1199) (77), En-Nesaiu në 'El-Muxhteba' 5/190 dhe në 'El-Kubra' (3801), Ibn Maxhe (3088) dhe Ibn Hibani (3961), përmes rrugëve të ndryshme nga Ubejdullah bin Omeri me të.

(303) Zinxhiri i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (8375), Ahmedi (5091), Muslimi (1199) (77), En-Nesaiu në «El-Muxhteba» 5/190 dhe në «El-Kubra» (3802), si dhe El-Bejhekiu 5/209, nga rrugë të ndryshme përmes Ejub es-Sehtijanit me të.

(304) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Muslimi (1199) (77) dhe Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/189 përmes Lejth ibn Sa'dit.

(305) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(306) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/479, dhe përmes rrugës së tij nga Abdullah bin Dinari e kanë nxjerrë Ahmedi (6228), Buhariu (1826, 3315), Bejhekiu 9/315 dhe Begauiu (1990). Dhe përmes rrugës së Malikut nga Nafiu e kanë nxjerrë Shafiu 1/319, Ahmedi (6330), Buhariu (1826), Muslimi (1199), Nesaiu 5/187, Bejhekiu 5/209, 9/315 dhe Begauiu (1990).

(307) Zingjiri i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Muslimi (1199) (77) përmes rrugës së Hammad bin Zejdit.

(308) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(309) El-Ajni ka thënë në "en-Nukhab" 12/438: Fjali që ka rënë në pozicionin e rrethanorit (hal) për Abdullah bin Dinarin.

(310) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(311) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E ka nxjerrë Bejhekiu 5/209 përmes Ebu Amir el-Akadit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Tajalisi (1521), Ahmedi (24661), Muslimi (1198) (67), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/208 dhe në 'el-Kubra' (3865), Ibn Maxheh (3087), Ibn Huzejme (2669), Bejhekiu 9/316 dhe Begauiu (1991) përmes rrugëve të ndryshme nga Shu'be.

(312) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(313) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë gjithashtu Ahmedi (26244), Muslimi (1198) (68), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/211 dhe në 'el-Kubra' (3874), si dhe Ebu Jala (4503), përmes disa rrugëve nga Hammad bin Zejdi.

(314) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jezid bin Ebi Zijadit. Atë e kanë nxjerrë Abdurrezaku (8385), Ibn Ebi Shejbe 4/422, Ahmedi (10990), el-Buhariu në 'el-Edebul-Mufred' (1223), Ebu Davudi (1848), et-Tirmidhiu (838), Ibn Maxheh (3089) dhe Ebu Jala (1170) përmes rrugëve nga Jezid bin Ebi Zijadi.

(315) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (3586), el-Buhariu (1830, 4934), Muslimi (2234-2235), en-Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/208 dhe në «el-Kubra» (11643), Ibn Huzejme (2668), et-Taberaniu në «el-Kebir» (10149) dhe el-Bejhekiu 5/210 nga rruga e Hafs bin Gijathit.

(316) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ali bin Zejd bin Xhud'anit. Atë e kanë shënuar Ahmedi (814) dhe Ebu Jala (351) përmes dy rrugëve nga Hammad bin Seleme. E ka shënuar El-Bezzari (1100) përmes rrugës së Sulejman bin el-Mugires, nga Ali bin Zejdi. Gjithashtu e kanë shënuar Ebu Davudi (1849) dhe El-Bejhekiu 5/194 përmes rrugës së Is'hak bin Abdullahut, nga Abdullah bin el-Harithi.

(317) Them: Me ta ka pasur për qëllim: esh-Sha’biun, Tavusin, Muxhahidin, Xhabir bin Zejd Ebu esh-Sha’tha-në, eth-Thevriun, el-Lejth bin Sa’din, Malikun në një transmetim dhe Is’hakun në një transmetim (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/456.

(318) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejlasë dhe Abdylkerim bin Ebi el-Muharik-ut. Atë e kanë nxjerrë Ibn Maxheh (3091), Abdullah bin Ahmedi (830) dhe Ebu Jala (433) përmes rrugës së Osman bin Ebi Shejbes, nga Imran bin Muhamed bin Ebi Lejla, nga babai i tij. El-Busiri ka thënë në Misbah ez-Zuxhaxheh (2/148): 'Në isnadin e tij është Abdylkerimi, i cili është Ibn Ebi el-Muharik-u, dhe ai është i dobët, ashtu siç është edhe transmetuesi prej tij'.

(319) El-Ueshika: Është mishi i cili zihet pakëz, pa u zier plotësisht, dhe merret me vete si ushqim gjatë udhëtimeve.

(320) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdylkerim bin Ebi el-Muharik. Atë e ka nxjerrë Ahmedi (24128) dhe Ebu Jala (4616, 4617, 4827), përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes me të. Dhe e ka nxjerrë Abdurrezaku (8324) e përmes rrugës së tij Ahmedi (25882), nga Kajs bin Muslimi, nga Hasan bin Muhamedi, nga Aisha me të. Dhe e ka nxjerrë Abdurrezaku (8325) nga Ma'meri, dhe Ebu Jala (4617) përmes rrugës së Ibn Xhurejxhit, që të dy nga Abdylkerimi me të.

(321) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të Ubejdullah bin Imranit dhe Ubejdullah bin Shemasit. E ka nxjerrë Bejhekiu 5/194 nga rruga e Muadhit, nga Shubeja me të.

(322) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si ai i mëparshmi.

(323) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Abdurrezaku (8323), el-Humejdi (802), Ahmedi (19271, 19341), Muslimi (1195), en-Nesaiu në «el-Muxhteba» 5/184 dhe në «el-Kubra» (3804), Ibn Huzejme (2639), et-Taberaniu në «el-Kebir» (4964) dhe Ibn Abdilberri në «et-Temhid» 9/56-57, përmes disa rrugëve nga Ibn Xhurejxhi me të.

(324) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Nesaiu në „el-Muxhteba“ 5/ 184 dhe në „el-Kubra“ (3790), përmes rrugës së Ebu Asimit.

(325) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjithashtu e kanë nxjerrë Abd bin Humejdi (269), Ahmedi (19294, 19311), Ebu Davudi (1850), Nesaiu në el-Muxhteba 5/184 dhe në el-Kubra (3789), Ibn Hibani (3968) dhe Taberaniu në el-Kebir (4965) përmes disa rrugëve nga Hammad bin Seleme.

(326) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(327) Hadith i saktë. Nuk kemi gjetur të dhëna nëse Esed bin Musa ka transmetuar nga el-Mes'udi para përzierjes (së memories) apo pas saj.

(328) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/475, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Shafiu 1/323, Ahmedi (16423), Buhariu (1825, 2573), Muslimi (1153) (50), Nesaiu në el-Muxhteba 5/183-184, Ibn el-Xharudi (436), Ibn Hibani (3969), Taberaniu në el-Kebir (7430), Bejhekiu 5/191 dhe Begauiu (1987).

(329) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1229), Ahmedi (16429), Ibn el-Xharudi (436) dhe Et-Taberaniu në 'El-Kebir' (7433) përmes disa rrugëve nga Ibn Ebi Dhibi me të.

(330) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Tirmidhiu (849) dhe Ibn Maxheh (3090) përmes rrugës së Lejth ibn Sa'dit me të.

(331) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Dhe e ka nxjerrë El-Bezzari (5104) përmes rrugës së El-Ferjabit.

(332) Zinxhiri i tij është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (2530), Muslimi (1194) (54), En-Nesaiu 5/185, Et-Taberaniu (12342) dhe El-Bejhekiu 5/193 nga =

(333) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar edhe Et-Tajalisi (2633), Ahmedi (2535), Muslimi (1194) (54), En-Nesaiu 5/185, Et-Taberaniu (12366) dhe El-Bejhekiu 5/193 nga rrugë të ndryshme prej Shubes me të.

(334) Isnedi i tij është i saktë.
E ka shënuar Muslimi (1193) (54), përmes rrugës së Jahja bin Jahjas, nga el-Mu'temir bin Sulejmani me të.
E ka shënuar Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/184 dhe në 'el-Kubra' (3791), përmes rrugës së Xheririt, nga Mensuri me të.

(335) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (2533, 3132), Muslimi (1193) (54), Nesaiu në el-Muxhteba 5/185 dhe në el-Kubra (3792) përmes disa rrugëve nga Shube me të njëjtin tekst.

(336) Zinxhiri i tij i transmetimit ka ndërprerje. Tirmidhiu ka thënë: Nuk dimë që el-Mutalibi të ketë dëgjuar nga Xhabiri. Ebu Hatimi ka thënë në "el-Merasil" (f. 210): Shumica e haditheve të tij janë "merasil", ai nuk ka arritur asnjë nga shokët e Pejgamberit ﷺ dhe nuk ka dëgjuar nga Xhabiri. Ibn el-Turkumani ka thënë në "el-Xhevher el-Nekij" 5/191: Hadithi në vetvete është i dobët (ma'lul); Amër bin Ebi Amër, përveç lëkundjes (idhtirab) në këtë hadith, është i diskutueshëm.
Atë e ka nxjerrë Ibn Huzejme (2641) me të njëjtin zinxhir transmetimi.
Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Huzejme (2641) përmes rrugës së Lejth bin Sa'dit, nga Jahja bin Abdullah, me të.
Atë e kanë nxjerrë Shafiu 1/322-323, Ahmedi (14894), Ebu Davudi (1851), Tirmidhiu (846), Nesaiu 5/187, Ibn el-Xharudi (437), Ibn Hibani (3971), Darekutni 2/290, Hakimi 1/452, 476, Bejhekiu 5/190 dhe Begaviu (1981) përmes rrugëve të ndryshme nga Amër bin Ebi Amër, me të.

(337) Zinxhiri i tij i transmetimit përmban një person të panjohur dhe duket se ai është el-Muttalibi.
Atë e ka nxjerrë esh-Shafi'iu 1/323, Ahmedi (15158), ed-Darekutni 2/290-291 dhe el-Bejhekiu 5/190, përmes rrugës së Abdulazizit me të.
E ka nxjerrë ed-Darekutni 2/290 dhe el-Hakimi 1/476, përmes rrugës së Sulejman bin Bilalit, nga Amër bin Ebi Amri, nga një burrë prej fisit Beni Seleme, nga Xhabiri me të.
Dhe e ka nxjerrë Ahmedi (15185) përmes rrugës së Amrit, nga një burrë i besueshëm... nga Xhabiri.

(338) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të shkëputjes. Abbas ed-Duri ka thënë në 'et-Tarikh' (2/571): Jahja u pyet: 'A ka dëgjuar el-Mutalibi nga Ebu Musa?' Ai tha: 'Jo.' E ka nxjerrë et-Taberaniu në 'el-Kebir', siç figuron në 'Mexhma' ez-Zeva'id' (3/391), përmes rrugës së Jusuf bin Halid es-Semtiut, nga Amru, me të.

(339) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, esh-Shafi'iun, Malikun, Ahmedin, Is'hakun dhe Ebu Theurin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/482.

(340) Unë them: Me ta ka pasur për qëllim: Muxhahidin, Ataun në një transmetim, Said bin Xhubejrin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe Ahmedin në një transmetim (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në «en-Nukhab» 12/483.

(341) Në Muslim, Nesai dhe El-Edebul-Mufred: 'Ushqimi i tij është i mjaftueshëm për atë që e ha'.

(342) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(343) Me fatha mbi hamze: është emri i një burimi ndërmjet Ruvejthas dhe Arxh-it.

(344) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (15744), Ibn Ebi Asimi në «el-Ahad vel-Methani» (1382), et-Taberaniu në «el-Kebir» (5283) dhe el-Bejhekiu 5/188, nga rruga e Jezid bin Harunit me të.

(345) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/472, dhe përmes rrugës së tij e ka nxjerrë Abdurrezaku (8339), en-Nesa'i në el-Muxhteba 5/182-183, dhe Ibn =

(346) Në N: 'amyāh'.

(347) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Asimi në El-Ahad vel-Methani (972), En-Nesaiu në El-Muxhteba 7/205, Ibn Hibani (5112) dhe El-Hakimi 3/623-624 nga rruga e Jezid bin el-Hadit me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (15450) dhe Ibn Abdilberri në Et-Temhid 23/342 nga rruga e Jahja bin Saidit, nga Muhamed bin Ibrahimi me të.

(348) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut.

(349) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë edhe Ibn Hibbani (3976), Taberaniu në "el-Evsat" (4542) dhe Bezzari (1101), përmes dy rrugëve nga Abdula'la me të.

(350) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë El-Fakihi në 'Favaid'-in e tij (66) përmes rrugës së Halid bin Abdullahut me të.

(351) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (22574), el-Darimi (1827), Muslimi (1196) (61), el-Nesaiu 5/186, Ibn el-Xharudi (435), Ibn Huzejme (2635, 2636) dhe Ibn Abdilberri në 'el-Temhid' 21/156, nga rrugë të ndryshme prej Shubes me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Buhariu (1824) dhe Muslimi (1196) (60) nga rruga e Ebu Avanes, prej Osman bin Abdullah bin Mehebit me të.

(352) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/470, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Shafiu 1/321, Ahmedi (22567), Buhariu (2914, 5490), Muslimi (1196) (57), Ebu Davudi (1852), Tirmidhiu (847), Nesaiu 5/182 dhe Ibn Hibani (3975), =

(353) Zingjiri i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/471, dhe përmes rrugës së tij e ka nxjerrë esh-Shafiu 1/322, el-Buhariu pas hadithit (2914, 5491), Muslimi (1196) (58), et-Tirmidhiu (848), el-Bejhekiu 5/187 dhe el-Begauiu pas hadithit (1988).

(354) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë El-Bejhekiu në 'El-Kubra' 5/188 nga rruga e Ibrahim bin Tahmanit, nga Hishami me të.
Gjithashtu e ka nxjerrë Abdurrezaku (8342) nga Ma'meri, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, nga Ebu Hurejra me të.

(355) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Maliku 1/ 473 nga Jahja bin Saidi me të.

(356) Në S dhe Kh-D: "Umar", ndërsa teksti i saktësuar është sipas M, J dhe D.

(357) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në el-Muvatta 1/473, dhe përmes rrugës së tij e ka shënuar el-Bejhekiu 5/189.

(358) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasan në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/307 (14466) nga Uekiu, nga Usame bin Zejdi, nga Salimi, nga Ebu Hurejra me të.

(359) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen në transmetimet mbështetëse dhe dëshmuese për shkak të Mu'ammel bin Isma'ilit.
E ka shënuar Abdurrezaku (8341) nga Ma'meri dhe eth-Thevriu, nga Mensuri me të.

(360) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jezid bin Ebi Zijadit. E ka nxjerrë Abdurrezaku (8327) nga Ma'meri, nga Jezid bin Ebi Zijadi, në formë të shkurtuar.

(361) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejlasë.
E ka nxjerrë Buhariu si ta'lik në "Ref'ul-Jedejn" (143) nga Vaki'u, nga Ibn Ebi Lejla me të.
E ka nxjerrë Bejhekiu 5/72 nga rruga e Ibn Ebi Lejlasë me të si mewkuf.
Buhariu ka thënë në "Ref'ul-Jedejn" (144, 146): Ka thënë Ali bin Mushiri dhe el-Muharibiu, nga Ibn Ebi Lejla, nga el-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi, nga Pejgamberi ﷺ. Shu'be ka thënë: "Vërtet el-Hakemi nuk ka dëgjuar nga Miksemi përveçse katër hadithe, në të cilat nuk bën pjesë ky hadith, dhe ky nuk është prej të ruajturve (el-mahfudh) nga Pejgamberi ﷺ, sepse shokët e Nafiut kanë kundërshtuar, dhe hadithi i el-Hakemit nga Miksemi është mursel".
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14322) nga Ebu Muaviu, nga Ibn Ebi Lejla, nga el-Hakemi, nga Miksemi, nga Ibn Abbasi si mewkuf.

(362) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si i mëparshmi.
E ka shënuar Ibn Huzejme (2703) përmes rrugës së el-Muharibiut.

(363) Thashë: Me ta ka pasur për qëllim: Ibrahim en-Nehaiun, El-Esuad bin Jezidin, Alkame bin Kajsin, Hejthemen, Said bin Xhubejrin dhe shokët e Abdullahut =

(364) Them: Me ta ka pasur për qëllim: eth-Theuriun, el-Euzaiun, Ataun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Malikun dhe Ahmedin (Allahu i mëshiroftë), siç figuron në en-Nukhab 12/521.

(365) Zinxhiri i tij i transmetimit përmban Muhaxhir bin Ikrimeh, prej të cilit kanë transmetuar një grup transmetuesish dhe Ibn Hibbani e ka përmendur atë në 'el-Thikat'. El-Hattabi ka thënë në 'Ma'alim es-Sunen' 2/191: 'Njerëzit kanë pasur mospajtime rreth kësaj; ndër ata që i ngrinin duart kur shihnin Shtëpinë (Qabenë) ishin Sufjan eth-Thevriu, Ibn el-Mubaraku, Ahmed bin Hanbeli dhe Is'hak bin Rahujeh. Këta e kanë konsideruar të dobët hadithin e Xhabirit, sepse Muhaxhiri, transmetuesi i tij, sipas tyre është i panjohur (mexhul).' E kanë nxjerrë et-Tajalisi (1879), Ibn Ebi Shejbe 4/95-96, ed-Darimi (2052), Ebu Davudi (1870), et-Tirmidhiu (855), en-Nesa'iu në 'el-Muxhteba' 5/212 dhe në 'el-Kubra' (3864), Ibn Huzejme (2704) dhe el-Bejhekiu 5/73, përmes disa rrugëve nga Shubeh.

(366) Thandwah (mishi i gjoksit) te burri është si gjiri te gruaja.

(367) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Bishr bin Harb el-Ezdiut. Atë e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 10/287 dhe Ahmedi (11093, 11103, 11803, 11806, 11911) përmes disa rrugëve nga Hammad bin Seleme.

(368) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(369) Transmetuesit e tij janë të besueshëm, përveç një emiri që ishte në Mekë. Në 'es-Sunen el-Me'thureh' (510) ai është Abdurrahman bin Nafi' bin Abdil-Harith, i cili është prej fëmijëve të sahabëve, ndërsa babai i tij ishte guvernator i Mekës për Omer bin el-Hatabin. Hadithi është mursel, ndërsa për hadithin mursel edh-Dhehebiu ka thënë në 'el-Maukidhah', fq. 39: 'Nëse është i saktë deri te një tabi'in i madh, ai është argument te një numër i madh i fukahave.' Atë e ka nxjerrë esh-Shafiu në 'es-Sunen el-Me'thureh' (510) dhe Ahmedi (190) nga Sufjan bin Ujejne me të.

(370) Transmetuesit e tij janë të besueshëm, përveç një burri nga Khuza'ah.
E ka nxjerrë Bejhekiu 5/80 përmes rrugës së Ebu Avanes me të.
Dhe e ka nxjerrë Bejhekiu 5/80 përmes rrugës së Mufadal bin Salihut, nga Muhamed bin el-Munkediri, nga Seid bin el-Musejibi, nga Omer bin el-Hatabi.

(371) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen). Fudajl bin Ijadi, edhe pse ka dëgjuar nga Ata bin es-Saibi pas përzierjes (humbjes së memories), është mbështetur nga Sufjan eth-Thevriu dhe Sufjan bin Ujejne, të cilët kanë transmetuar prej tij para përzierjes. Këtë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (5574) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ibn el-Xharudi (461) dhe el-Bejhekiu 5/85, 87 përmes rrugëve nga Seid bin Mensuri me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë ed-Darimiu 2/44, Ibn Adiu në 'el-Kamil' 5/2001, Ibn Hibani (3836), el-Hakimi 2/267, el-Bejhekiu 5/85, 87 dhe Ebu Nuajmi në 'el-Hilje' 7/128 përmes rrugëve nga Fudajl bin Ijadi me të.

(372) Në M, J, D [shënohet] 'يزعم', ndërsa teksti i fiksuar është nga S, Kh.

(373) Ato janë: krimbat që gjenden në hundët e bagëtive.

(374) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë Tajalisi (2697), Ahmedi (2707, 3534 m, 3535), Ebu Davudi (1885), Taberaniu (10628) dhe Bejhekiu në "Shu'ab al-Iman" (4077) përmes rrugëve të ndryshme nga Hammad bin Seleme. Gjithashtu e kanë nxjerrë Muslimi (1264) (237), Ibn Hibbani (3845) dhe Bejhekiu 5/81-82, 100 përmes rrugës së El-Xhurejriut nga Ebu Tufejli.

(375) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Ataun, Tavusin, Muxhahidin, El-Hasan El-Basriun, El-Kasimin, Salimin dhe Seid ibn Xhubejrin (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në En-Nukhab 12/538.

(376) Me zanoren i (kesra) nën hemze: d.m.th. përveç butësisë ndaj tyre.

(377) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ahmedi (2639), el-Buhariu (1602, 4256), Muslimi (1266) (240), Ebu Davudi (1886), en-Nesaiu në el-Muxhteba 5/230-231 dhe në el-Kubra (3928), si dhe el-Bejhekiu 5/82 përmes disa rrugëve nga Hammad ibn Zejdi me të.

(378) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Haxhaxh bin Nusajr Ebu Muhamed el-Basriut. E kanë nxjerrë Humejdi (511), Ahmedi (2029), Ibn Hibani (3811, 3841) dhe Taberaniu në 'el-Kebir' (10625-10626) përmes rrugëve nga Fitr bin Halife me të. Dhe e kanë nxjerrë Humejdi (511), Muslimi (1464) (238), Ebu Davudi (1885), Ibn Maxhe (2953) dhe Taberaniu (10627, 10629) përmes rrugëve nga Ebu Tufejli me të.

(379) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Kajs bin el-Rebi'.
E ka shënuar Ibn Abdilberri në 'Et-Temhid' 2/75 nga El-Ala bin el-Musejjib si transmetim 'muallak'.

(380) Unë them: Ai ka pasur për qëllim me ta: eth-Theuriun, en-Nehaiun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Malikun, esh-Shafi'iun, Ahmedin, Is'hakun dhe shumicën e juristëve të metropoleve (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në 'en-Nukhab' 12/545.

(381) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ahmedi (2688), Ebu Davudi (1890), Ebu Jala (2574) dhe El-Bejhekiu (5/79) përmes disa rrugëve nga Hammad ibn Seleme.

(382) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në mutaba'at dhe shevahid për shkak të Ubejdullah bin Ebi Zijad el-Kaddah el-Mekki-ut. E kanë nxjerrë Ahmedi (23802, 23806) dhe Ebu Jala (901) përmes rrugëve nga Ibn el-Mubaraku me të.

(383) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, përveç mësuesit të el-Tahauiut, i cili ka transmetime mbështetëse.
E ka nxjerrë Ahmedi (6433) nga Asbati, nga Abdullah bin Omeri, nga Nafiu me të.
E kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/342, ed-Darimi 2/42-43, el-Buhariu (1617), Muslimi (1261) (230) (1262) (233), Ibn Maxheh (2950) dhe el-Bejhekiu në 'el-Ma'rifeh' (9874) përmes rrugëve të ndryshme nga Ubejdullahu me të.

(384) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (5760) përmes rrugës së Affanit me të. E ka nxjerrë Muslimi (1262) (234), Ebu Davudi (1891) dhe el-Bejhekiu 5/83 përmes rrugës së Ebu Kamil el-Xhahdariut, nga Sulejm bin Ahdari me të.

(385) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të dobësisë së Abdullah bin Nafi'. E ka nxjerrë Ahmedi (4983) përmes rrugës së Abdullah bin Omer el-Umarit, nga Nafiu me të.

(386) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Buhariu (1616) përmes Ebu Damrah Enes bin Ijadit. Gjithashtu e ka nxjerrë Muslimi (1261) (231), Ebu Davudi (1893) dhe Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/229 dhe në 'el-Kubra' (3921) përmes disa rrugëve nga Musa bin Ukbe.

(387) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut. E kanë shënuar Muslimi (1218) (148), Ebu Ja'la (2027), Ibn Hibani (3944) dhe el-Begauiu (1918) përmes rrugëve nga Xhaferi, në formë të gjatë.

(388) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Muslimi (1218) (147), Ebu Davudi (1905), Ibn Maxheh (3074) dhe Ibn Hibani (3944) përmes Hatim bin Ismailit me të.

(389) Zingjiri i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/489, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (14661), Darimiu (1840) dhe Muslimi (1263) (235, =

(390) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Is'hak bin Ibrahim el-Hunajnit. Atë e kanë shënuar Ahmedi (317), Ebu Davudi (1887), Ibn Maxheh (2952), el-Bezzari (268), Ebu Jala (188), Ibn Huzejme (2708), el-Hakimi 1/454 dhe el-Bejheki 5/79 përmes rrugëve nga Hisham bin Sa'di me të. Dhe atë e ka shënuar në mënyrë të ngjashme Buhariu (1605) përmes rrugës së Zejd bin Eslemit, nga babai i tij, nga Omeri me të.

(391) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejlasë dhe mësuesit të et-Tahauiut. Ibn Abdilberri e ka shënuar atë si mu'allak në 'et-Temhid' 2/74 nga Ata'i.

(392) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/357 (14897) dhe el-Bejhekiu 5/82 nga rruga e Sufjanit, prej Mensurit, prej Ebu Vailit, prej Mesrukut, nga Abdullahu me të.

(393) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(394) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit, dhe Ebu ez-Zubejri ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ahmedi. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (15232) (15007) nga rruga e Ibn Lehi'ah, nga Ebu ez-Zubejri.

(395) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Jakup bin Humejdit.

(396) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Suvejd bin Gafle, Xhabir bin Zejd dhe Urve bin ez-Zubejr (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në «en-Nuhab» 12/567.

(397) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Muxhahidin, Atanë, El-Hasenin, Eth-Theuriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Esh-Shafiun, Malikun dhe Ahmedin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 12/568.

(398) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(399) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(400) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ahmedi (6017), Buhariu (1609), Muslimi (1267), Ebu Davudi (1874), Nesaiu 5/232, Ibn Hibani (3827), Bejhekiu 5/76 dhe Begauiu (1902) përmes rrugëve nga Lejth ibn Sa'di.

(401) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Muslimi (1267) (243), en-Nesaiu në el-Muxhteba 5/232, Ibn Maxheh (2946) dhe Ibn Huzejme (2725) përmes rrugës së Ibn Vehbit, nga Junusi me të.

(402) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe ai është i përsëritur.

(403) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/333 në formë të detajuar, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar në formë të gjatë dhe të shkurtuar Ahmedi (5338), Buhariu (166, 5851), Muslimi (1187) (25), Ebu Davudi (1772), Tirmidhiu në esh-Shemail (74), Nesaiu 1/80, 5/163, 232, Ibn Hibani (3763), Bejhekiu 5/31, 76 dhe Begauiu (1870).

(404) Isnedi i tij është i mirë në mutabi'at për shkak të Khasif bin Abdurrahmanit. E ka nxjerrë Ahmedi (1877) përmes rrugës së Mervan bin Shuxha'it, nga Khasifi me të.

(405) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Et-Tajalisi (1393), Is'haku (1559), Ed-Darimi (1869), El-Buhariu (7243), Muslimi (1333) (405) (406), Ibn Maxheh (2955), Ebu Jala (4627), El-Bejhekiu 5/89 dhe El-Begauiu (1904) përmes Ash'ath bin Ebi esh-Sha'tha' me të.

(406) Zinxhiri i tij është i saktë.
E kanë shënuar Buhariu (1584) dhe Muslimi (1333) përmes rrugës së Ebu el-Ahvasit.

(407) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (25463), Muslimi (1333) (401), Ebu Jala (4628), Ibn Hibani (3818) dhe El-Bejhekiu 5/89, përmes disa rrugëve nga Sulejm bin Hibbani me të.

(408) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ahmedi (26151), Muslimi (1333) (404) dhe Bejhekiu në 'es-Sunen' 5/89, përmes rrugës së Abdullah bin Bekrit me të. =

(409) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta të Malikut (488), dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (25440), Buhariu (1583, 3368, 4484) dhe Muslimi =

(410) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Shafiu 1/57-58, Humejdi (561), Ibn Ebi Shejbe 14/257, Darimiu 2/70, Ahmedi (16736), Ebu Davudi (1894), Tirmidhiu (868), Nesaiu 1/284, 5/223, dhe në 'El-Kubra' (1561), Ibn Maxhe (1254), Ebu Jala (7396, 7415), Ibn Huzejme (1280), Ibn Hibbani (1552, 1554), Darekutniu 1/423, Hakimi 1/448, Bejhekiu 2/461, 5/92, dhe Begaviu (780) përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes me të.

(411) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë në përforcime për shkak të Ibrahim bin Jezid bin Merdanbe.
E ka shënuar Taberaniu në 'El-Kebir' 11/159 (11359) përmes rrugës së Abdullah bin Ahmedit, nga Muhamed bin Abdulmeliku, nga Hassan bin Ibrahimi, nga Ibrahim es-Saig me të.

(412) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, Tavus bin Kejsanin, El-Kasimin, Urve bin ez-Zubejrin, Esh-Shafiun, Ahmedin dhe Is'hakun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 12/589.

(413) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Muxhahidin, Said ibn Xhubejrin, Hasan el-Basriun, eth-Theurin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe Malikun (Allahu i mëshiroftë), siç është në 'en-Nukhab' 12/591.

(414) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Jakub bin Hamidit. E ka nxjerrë el-Fakihi (505) përmes rrugës së Abdylxhebar bin el-Ala-it, nga Bishr bin es-Seri me të. Dhe e ka nxjerrë el-Bejhekiu 2/463 përmes rrugës së Muhamed bin Sabikut, nga Ibrahim bin Tahmani me të.

(415) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar El-Fakihi (520) përmes rrugës së Muhamed bin Omerit, dhe El-Bejhekiu 2/463 përmes rrugës së Muhamed bin Isa el-Medainit, që të dy nga Sufjan bin Ujejne me të. E ka përmendur El-Buhariu 3/488 në formë mu'allak, ndërsa El-Hafidhi ka përmendur në 'El-Fet'h' 3/489 se Imam Ahmedi e ka konsideruar gabim Sufjanin në këtë hadith, në transmetimin e tij nga Ez-Zuhriu, nga Urve, nga Abdurrahmani, pasi ai është nga Humajdi, nga Abdurrahmani, siç është në transmetimin e dytë.

(416) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muvata të Malikut (495), dhe përmes rrugës së tij e ka transmetuar Bejhekiu 2/463.

(417) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Këtë e kundërshton ajo që ka transmetuar Ibn Ebi Shejbe (36443), Buhariu 1/220 si i varur (mu'allak), Fakihi (494) dhe Bejhekiu 2/462.

(418) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) përmes dëshmive mbështetëse, për shkak të Jakup bin Humejdit.

(419) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), sikurse ai i mëparshmi.

(420) Zinxhiri i tij është i mirë (hasen), si i mëparshmi.

(421) Transmetuesit e tij janë të besueshëm, përveç Jakub bin Humajdit, i cili është hasenul-hadith kur ka transmetime mbështetëse.

(422) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(423) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka shënuar Buhariu (4396) përmes rrugës së Jahja bin Saidit, dhe Muslimi (1245) (208) përmes rrugës së Muhamed bin Bekrit, që të dy nga Ibn Xhurejxhi, ndërsa formulimi është i Muslimit.

(424) Isnedi i tij është i saktë.
E ka nxjerrë Ahmedi (2277) nga rruga e Vuhejbit, nga Ejubi me të.
E ka nxjerrë Taberaniu në "el-Eusat" (21) nga rruga e Ibrahim bin Ebi Ableh, nga Ibn Ebi Mulejkeh me të.

(425) Domethënë: u përhap dhe u shpërnda prej teje.

(426) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (2695), Ahmedi (2513), Muslimi (1244) dhe En-Nesaiu në 'El-Kubra' (3894) përmes rrugëve të ndryshme nga Shubeja.

(427) El-fely: Heqja e morrave nga flokët.

(428) Domethënë: le të veprojë me maturi dhe le të bëjë durim.

(429) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (4320) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë të plotë dhe të shkurtuar et-Tajalisi (516), ed-Darimi (1815), Ahmedi (19534), el-Buhariu (1724, 4397), Muslimi (1221) (154), en-Nesa'iu në 'el-Muxhteba' 5/156 dhe 'el-Kubra' (3722), ibn el-Xharudi në 'el-Munteka' (432), dhe el-Bejhekiu 4/339, 5/41, nga rrugë të ndryshme prej Shu'bes.

(430) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Atë e kanë nxjerrë në formë të gjatë dhe të shkurtuar Abd bin Humejdi (1135), ed-Darimi (1850 - 1851), Muslimi (1218) (147), Ebu Davudi (1905), Ibn Maxheh (3074), Ibn el-Xharudi (469), Ibn Hibani (3944), et-Tahauiu në 'Sherh Mushkil el-Athar' (2434) dhe el-Bejhekiu në 'es-Sunen' 5/ 6-9, nga rrugë të ndryshme përmes Hatim bin Ismailit.

(431) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime (mutabe'at), për shkak të Abdullah bin Salihut, shkruesit të Lejthit.

(432) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (2436) me isnadin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (3/362) përmes Affanit, Ebu Davudi (1788) përmes Musa bin Ismailit dhe en-Nesaiu në 'al-Kubra' (4157) përmes Haxhaxh bin Minhalit, që të gjithë nga Hammad bin Seleme.

(433) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Ibrahim bin Besharit. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (4304) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(434) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Husajf bin Abdurrahman el-Xhezariut. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (4303, 2435) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(435) Zingjiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut. E kanë shënuar Shafiu 1/373, el-Humejdi (1293), el-Buhariu (1557, 2505, 7367), Muslimi (1216), en-Nesaiu 5/202, el-Bejhekiu 5/41 dhe el-Begauiu (1872) përmes rrugëve nga Ibn Xhurejxhi, në formë të gjatë dhe të shkurtuar.

(436) Zinxhiri i tij është i saktë. E ka shënuar Muslimi (1214) (139) përmes rrugës së Jahja bin Saidit, nga Ibn Xhurejxhi me të.

(437) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (4305) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Atë e kanë nxjerrë Ibn Maxheh (2980) dhe Ibn Hibani (3921) përmes rrugës së El-Velid bin Muslimit.
Atë e ka nxjerrë Ebu Davudi (1787) përmes rrugës së El-Velid bin Mezidit, nga El-Evzaiu, i cili ka thënë: Na ka treguar ai që ka dëgjuar Ata bin Ebi Rebahun. El-Evzaiu tha: E kam dëgjuar Ata bin Ebi Rebahun duke e treguar këtë, por nuk e mbajta mend derisa takova Ibn Xhurejxhi-n, i cili ma vërtetoi atë.

(438) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (2437) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (4822) dhe Ebu Ja'la (5693) përmes dy rrugëve nga Hammad bin Seleme, prej tij, me të.
Hejthemiu ka thënë në "al-Mexhma'" 3/233: "E ka transmetuar Ahmedi dhe transmetuesit e tij janë transmetues të Sahihut".
E ka transmetuar Buhariu (4353) dhe Muslimi (1232) përmes dy rrugëve nga Humajdi, nga Bekri, se ai i ka përmendur Ibn Omerit se Enesi u ka treguar atyre...

(439) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (2430) në mënyrë të detajuar. E ka transmetuar Buhariu (1762) nga Ebu al-Nu'mani, nga Ebu Avane me të. E kanë transmetuar Buhariu (1561), Muslimi (1211) (128), Ebu Davudi (1783) dhe Nesaiu 5/117 përmes rrugëve nga Xherir Mensuri me të.

(440) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (2438) me isnadin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ahmedi (11677) përmes rrugës së Afanit, nga Jezid bin Zurej'i me të. E kanë nxjerrë Ahmedi (11014), Ibn Huzejme (2795) dhe Ibn Hibani (3793) përmes rrugës së Ibn Ebi Adiut, nga Davudi me të. E kanë nxjerrë Muslimi (1247) dhe Ibn Huzejme (2795) përmes rrugës së Abdula'lasë, nga Davud bin Ebi Hindi me të.

(441) Zinxhiri i tij i transmetimit është i fortë për shkak të Hasib bin Nasihut. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (2439) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Muslimi (1236) (192) dhe Nesaiu 5/246 përmes dy rrugëve nga Ebu Hishami, nga Vuhejbi me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Shafiu 1/370, Ahmedi (26965), Ibn Maxheh (2983), Taberaniu në 'al-Mu'jam al-Kabir' 24/354 dhe Bejhekiu në 'Ma'rifet al-Sunan wa al-Athar' 7/33-34 përmes disa rrugëve nga Ibn Xhurejxhi, nga Mensuri me të.

(442) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (2440) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (13831), Buhariu (1551, 1712, 1714), Ebu Davudi (1796), Bejhekiu (5/9, 9/279) dhe Begaviu (1879) përmes rrugëve nga Vuhejb bin Halidi. Gjithashtu e kanë nxjerrë Abdurrezaku (4315), Ahmedi (12083), Buhariu (1547, 1548, 2951), Muslimi (690) (10), Nesaiu (1/237), Ebu Jala (2794) dhe Ibn Hibani (2743, 2744) përmes rrugëve nga Ejub es-Sehtijani në formë të shkurtuar.

(443) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Ubejdullah bin Ebi Hamid është i pajtuar njëzëri për dobësinë e tij. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (4309) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e ka nxjerrë Taberaniu në 'al-Kabir' 20/(526) nga Abdullah bin Naxhije, nga Muhamed bin Merzuk me të njëjtin zinxhir. Dhe e ka nxjerrë Ibn Hazmi në 'Haxhetul-Ueda' 1/344 përmes rrugës së Kahtabe bin Gadanah, nga Ubejdullahu me të njëjtin zinxhir.

(444) Them: Me ta ka pasur për qëllim Ahmedin, Daudin dhe dhihirive të tjerë – Allahu i mëshiroftë –, siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/39.

(445) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta shumicën e tabi'inëve dhe juristëve, ndër të cilët: Ebu Hanifja, Maliku, Shafiu dhe pasuesit e tyre (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në al-Nukhab 12/40.

(446) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të gjendjes së panjohur të el-Harith bin Bilal. E kanë shënuar Ahmedi (15853), Ebu Davudi (1808), en-Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/179, Ibn Maxheh (2984), Ibn Ebi Asimi në 'el-Ahad vel-Methani' (1111), et-Taberaniu në 'el-Kebir' (1138), el-Hakimi 3/517, ed-Darekutni 2/241 dhe el-Bejhekiu në 'es-Sunen' 5/41, përmes rrugëve nga Abdulaziz bin Muhamed ed-Deruardi.

(447) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si i mëparshmi, dhe është përsëritje e tij.

(448) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), Murakki' bin Sajfi është i mirë në hadith. E ka nxjerrë ed-Darekutni (2503) përmes rrugës së Isa bin Junusit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë el-Humejdi (132, 135), Ibn Ebi Shejbe 3/440 nga Ebu Halid el-Ahmeri, dhe el-Bejhekiu 4/345 përmes rrugës së Ebu Muavijes; të gjithë këta nga Jahja bin Saidi me të.

(449) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime për shkak të Abdullah bin Salihut, shkruesit të Lejthit. E ka nxjerrë Bejhekiu 5/41 përmes Jahja bin Bukajrit, nga Lejthi me të.

(450) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(451) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të El-Murakka' bin Sajfi-ut. E ka nxjerrë El-Adeniu në Musnedin e tij, siç figuron në En-Nuhab 13/47, nga Eth-Thekafi, nga Jahja bin Seidi me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ebu Davudi (1807) përmes rrugës së Sulejm bin El-Esuedit, nga Ebu Dherri me të.

(452) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdyl-Ekremit.

(453) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/229, Muslimi (1224) (160) dhe Ibn Maxhe (2985) përmes rrugës së Ebu Muavijes, nga el-Amashi me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Nesaiu në 'el-Kubra' (3779) përmes rrugës së Shubes, nga el-Amashi me të.

(454) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(455) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.
E ka nxjerrë Muslimi (1223) përmes Abdullah bin Shekikut, nga Ethmani, në kuadër të një ngjarjeje.

(456) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, dhe Salih bin Musa është i mbështetur.

(457) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Davudi në 'El-Masahif' (f. 113) përmes Jezid bin Zurej'it dhe Bishr bin el-Mufaddalit, dhe Ahmedi (104) përmes Ubejde bin Humejdit, që të dy nga Davud bin Ebi Hind me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Muslimi (1217) dhe Ibn Hibbani (3940) nga hadithi i Xhabirit, nga Omeri me të.

(458) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (11014), Ibn Huzejme (2795) dhe Ibn Hibani (3793) përmes rrugës së Ibn Adiut, nga Davud bin Ebi Hind me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Muslimi (1247) dhe Ibn Huzejme (2795) përmes rrugës së Abdula'la-së, nga Davud bin Ebi Hind me të.

(459) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (14479), Muslimi (1249) dhe El-Bejhekiu (7/207) përmes rrugëve nga Asim el-Ahueli me të.

(460) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët. Kethir bin Abdilah el-Muzeni është i braktisur në hadith (metruk). Gjyshi i tij është Amër bin Auf bin Zejd, Ebu Abdilah el-Muzeni, i cili ka qenë prej të parëve që kanë pranuar Islamin.

(461) Zinxhiri i tij i transmetimit është shumë i dobët. Kethir bin Abdull-llah el-Muzeni dhe Is'hak bin Muhamed el-Ferui janë që të dy të braktisur (metruk).
E ka nxjerrë Et-Taberaniu në 'El-Kebir', siç është në 'El-Mexhma' 3/395, përmes rrugës së Said bin Ebi Merjemit, nga Muhamed bin Xhaferi me të.

(462) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdullah bin Omer el-Ameriut.
Atë e ka nxjerrë Ahmedi (5946) përmes Surejxhit, nga Abdullahu, nga Nafiu me të.

(463) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Ky hadith gjendet në Muwatta të Malikut 1/335, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (24076), Buhariu (1562, 4408), Muslimi (1211) (118), Ebu Davudi (1779, 1780), Nesaiu në el-Muxhteba 5/145 dhe në el-Kubra (3696), Bejhekiu në es-Sunen 5/2, 109, dhe Begauiu (1874).

(464) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si i ngritur (marfu'), sepse transmetimi i ed-Derauerdit nga Ubejdullah bin Omer është i panjohur (munkar), siç ka thënë en-Nesaiu, ndërsa është i saktë si i ndalur (maukuf). E ka nxjerrë ed-Darimiu (1975) nga Seid bin Mensuri me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (5350), et-Tirmidhiu (948), Ibn Maxhe (2975), Ibn el-Xharudi (460), Ibn Huzejme (2745), Ibn Hibani (3915, 3916), ed-Darekutni 2/257 dhe el-Bejhekiu 5/107 përmes rrugëve nga Abdulaziz bin Muhamed ed-Derauerdi me të. Et-Tirmidhiu ka thënë: 'Ky hadith është hasen sahih garib, është veçuar me të ed-Derauerdi, ndërsa e kanë transmetuar më shumë se një transmetues nga Ubejdullah bin Omer dhe nuk e kanë ngritur, dhe kjo është më e sakta.' Ibn Abdilberri ka thënë në 'el-Istidhkar' 13/256: 'Këtë hadith nuk e ka ngritur askush nga Ubejdullahu përveç ed-Derauerdit, ndërsa të tjerët e kanë ndalur te Ibn Omeri.'

(465) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: El-Hasan el-Basriun, Ataun, Tavusin, Said bin Xhubejrin, Muxhahidin, Salim bin Abdullahun, Malikun, Shafiiun, Ahmedin, Is'hakun dhe Ebu Thaurin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në «En-Nuhab» 13/66.

(466) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: esh-Sha'biun, el-Esvedin, el-Hekem bin Utejben, Hammad bin Ebi Sulejmanin, Ibrahim en-Nehaiun dhe eth-Thevriun,=

(467) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Muslimi (1230) nga Ibn Numajri, nga babai i tij, nga Ubejdullahu, nga Nafiu, prej tij me të.

(468) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përcjellje për shkak të Jakub bin Humejdit. E kanë nxjerrë Humejdi (678), Ahmedi (4595), Nesaiu 5/225-226 dhe Ibn Huzejme (2743) përmes rrugëve nga Sufjani me të. E kanë nxjerrë Nesaiu 5/226 dhe Ibn Hibani (3913) nga rruga e Sufjanit, prej Ejub es-Sehtijanit, Ejub bin Musës dhe Ubejdullah bin Omerit, prej Nafiut me të. Dhe e kanë nxjerrë Muslimi (1230) (181) dhe Ibn Maxhe (2974) përmes rrugëve nga Ubejdullah bin Omeri me të.

(469) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Jakub bin Humejdit. E ka nxjerrë Buhariu (1708) përmes rrugës së Ebu Damrah-s, dhe Ibn Huzejme (2746) përmes rrugës së Davud bin Abdurrahman el-Attarit, që të dy nga Musa bin Ukbe me të.

(470) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3857) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (6247), Buhariu (1691), Muslimi (1227) (174), Ebu Davudi (1805), Nesaiu 5/151 dhe Bejhekiu 5/17 përmes rrugëve nga Lejth bin Sa'di me të.

(471) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (2437) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ahmedi (4822) përmes Ruvhit dhe Affanit, nga Hammad bin Seleme me të.
E ka nxjerrë Ebu Jala (5693) përmes Affanit me të.
E kanë nxjerrë Ahmedi (4996), Buhariu (4353, 4354), Muslimi (1232) (185), Nesaiu në 'el-Muxhteba' 5/150 dhe Ibn el-Xharudi (431) përmes rrugëve nga Humejdi me të.

(473) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (3859) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu gjendet në "Muwatta" të Malikut 1/410-411, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë: esh-Shafiu në "es-Sunen" (461), Ahmedi (25441), Buhariu (1556, 1638, 4395), Muslimi (1211) (111), Ebu Davudi (1781), en-Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/165-167 dhe në "el-Kubra" (3745, 3909), Ibn el-Xharudi në "el-Munteka" (422), Ibn Huzejme (2607, 2784, 2789, 2948), Ibn Hibani (3912, 3917), el-Bejhekiu 4/353, 5/105 dhe el-Begauiu (1887).

(474) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Ethar (3838) përmes rrugës së Rabi' el-Muadhinit.
E ka nxjerrë Ebu Davudi (1897) përmes rrugës së er-Rabi' bin Sulejman el-Muadhinit, nga esh-Shafi'iu, nga Ibn Ujejne.
E ka transmetuar el-Bejhekiu 5/106 nga rruga e tij.

(475) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (3839) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Is'hak bin Rahuejh (1229) dhe Ahmedi (25316) përmes dy rrugëve nga Abdulmeliku me të.
E kanë nxjerrë Is'hak bin Rahuejh (1218) dhe Taberaniu në 'al-Awsat' (4507) përmes dy rrugëve nga Ataja me të.

(476) Te Muslimi dhe Nesaiu: 'ألظت', domethënë: nëse i përmbahet asaj dhe ngulmon në të; ndërsa te Ebu Davudi dhe 'خدج': 'لحت'.

(477) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (3843) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (14322), Abd bin Humajdi (1042), Muslimi (1213) (136), Ebu Davudi (1786) dhe Nesaiu në "al-Kubra" (4231) përmes rrugëve nga Ibn Xhurejxhi.
Gjithashtu e ka nxjerrë Muslimi (1213) (137) përmes rrugës së Matar al-Varrakut, nga Ebu ez-Zubejri.

(478) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit. Transmetimi i Ebu ez-Zubejrit konsiderohet i dëgjuar drejtpërdrejt, edhe nëse nuk e ka deklaruar shprehimisht këtë në transmetimet e Lejth bin Sa'dit prej tij. Këtë e ka shënuar autori në "Sherh Mushkil el-Athar" (3841) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(479) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil el-Ethar“ (2431) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka transmetuar Buhariu (1786) përmes rrugës së Jahja el-Kattanit, nga Hishami me të.
Dhe e kanë nxjerrë Nesaiu 5/145 dhe Ibn Hibani (3792) përmes rrugës së Hammad bin Zejdit, nga Hishami me të.

(480) Kështu figuron në 'Sherh el-Mushkil', ndërsa në 'Sherh en-Nuhab' 13/98: el-Hasan bin Zejd bin el-Hasan bin Ali.

(481) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Sharh Mushkil al-Athar» (2433) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(482) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në „Sharh Mushkil al-Athar“ (2432, 2984) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Is'hak bin Rahuejhi (1257), Ahmedi (26085) dhe Buhariu (2984) përmes rrugës së Ibn Ebi Mulejkes.

(483) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (2430) me isnadin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Buhariu (1762) përmes rrugës së Ebu Avanes. Gjithashtu e kanë nxjerrë Is’hak bin Rahuejhi (1525), Buhariu (1561), Muslimi (1211) (128), Ebu Davudi (1783), Nesaiu në al-Mujteba 5/177 dhe në al-Kubra (3785, 4191), si dhe Bejhekiu në es-Sunen 5/6, përmes rrugëve nga Xheriri, nga Mensuri.

(484) Në dorëshkrimet (m), (s) dhe (khd): "Dhe ai nuk e përmendte".

(485) Mungon në M, J, D, N, ndërsa teksti i vërtetuar është nga S, KhD.

(486) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil el-Athar“ (2429) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(487) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë në formë të gjatë dhe të shkurtuar Ibn Ebi Shejbe 1/79, Buhariu (317, 1783, 1786), Muslimi (1211) (117), Ibn Maxhe (3000), Ibn Huzajme (3028), Ibn Hibani (3792) dhe Bejhekiu 4/355, përmes rrugëve të ndryshme nga Hisham bin Urve.

(488) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anah-së' së Haxhaxh bin Ertat-it, pasi ai është mudellis. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14319) nga Ebu Muavije, nga Haxhaxhi, nga Ebu Ez-Zubejri me të.

(489) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit.
Atë e ka shënuar autori në „Sherh Mushkil el-Ethar“ (3944) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë edhe ed-Darekutni (2/259) përmes rrugës së Ebu Amir el-Akadit.

(490) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë sipas kushtit të Muslimit. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (3942) përmes rrugës së Jezid bin Sinanit dhe Ibrahim bin Merzukut. E kanë nxjerrë Ahmedi (14414), Muslimi (1215), Ebu Davudi (1895), Nesaiu në el-Muxhteba 5/244 dhe në el-Kubra siç figuron në et-Tuhfe 2/318, Ibn el-Xharudi (459), Ebu Jala (2012), Ibn Hibani (3819, 3914) dhe Bejhekiu 5/106 përmes rrugëve nga Ibn Xhurejxhi me të.

(491) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Ebu Nasri është i panjohur.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' 9/474 me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë ed-Darekutni 2/265 dhe el-Bejhekiu 5/108 përmes rrugës së Fudejl ibn Ijadit, nga Mensuri.
Dhe e ka transmetuar el-Bejhekiu 4/348 përmes rrugës së Sufjan ibn Ujejnes, nga Mensuri.

(492) Zinxhiri i tij është i dobët si i mëparshmi.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Ethar" 9/475 me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka transmetuar Bejhekiu 4/348 nga rruga e Shubes me të.

(493) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të el-Hasib bin Nasih-ut. Abdurrahman bin Udhejnen e ka konsideruar të besueshëm Ibn Haxheri në 'et-Takrib', ndërsa et-Tahauiu ka thënë: 'Ai është Ebu Nasri', dhe nuk e kam parë këtë thënie te dikush tjetër. Këtë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' 9/476 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(494) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar 9/476 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(495) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të Ebu Nasrit. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Ethar 9/476 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(496) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët. Për Zijad bin Malikun, Edh-Dhehebiu ka thënë: Nuk është argument. El-Buhariu ka thënë në historinë e tij 3/372: Nuk njihet që ai të ketë dëgjuar nga Aliu, as nga Abdullahu, e as El-Hakemi prej tij. Këtë e ka shënuar autori në Sherh Mushkil el-Athar 9/477 përmes rrugës së Salihut, pa versionin e parë. Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14313) përmes rrugës së Hushajm bin Beshirit, nga Mensur bin Zadheni, nga El-Hakemi, nga Zijad bin Maliku me të.

(497) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (4690) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë el-Humejdi (900), ed-Darimi 2/59, Ahmedi (18300, 16208), Ebu Davudi (1950), en-Nesai 5/264, Ibn Maxheh (3016), Ibn Huzejme (2820), et-Taberani në "el-Kebir" 17/(385, 386, 387, 389, 390, 391, 392), ed-Darekutni 2/239, el-Hakimi 1/463 dhe el-Bejheki 5/173 nga rrugë të ndryshme prej Ismail bin Ebi Halidit, nga esh-Sha'bi me të.

(498) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (4689) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë shënuar Taberaniu në "al-Mu'jam al-Kabir" 17/(392), Hakimi 1/463 dhe Ebu Nuajmi 7/189-190, përmes rrugës së Vehb bin Xheririt, nga Shu'be, nga Ismail bin Ebi Halidi, nga esh-Sha'bi me të. Gjithashtu e kanë shënuar Ahmedi (18301, 18304), Darimiu (1889), Nesaiu 5/264, Ibn Hibbani (3850), Taberaniu në "al-Mu'jam al-Kabir" 17/(379) dhe Ebu Nuajmi në "al-Hilje" 7/189, përmes disa rrugëve nga Shu'be, nga Abdullah bin Ebi es-Seferi, nga esh-Sha'bi me të.

(499) Me shkronjën 'ha' (pa pikë) dhe me 'ba' (me një pikë) me sukun. Kjo i referohet rërës së shtrirë në gjatësi. Thuhet gjithashtu: pjesa e madhe e saj. Dhe është thënë: vargmalet prej rëre janë si malet prej diçkaje tjetër përveç rërës.

(500) D.m.th. ritin e tij.

(501) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (4691) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Tirmidhiu (891), Nesaiu në 'el-Muxhteba' (5/263), Ibn Hibani (3851), Taberaniu (17/382) dhe Bejhekiu=

(502) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Alkamën, Esh-Sha’biun, En-Nehaiun, El-Hasan El-Basriun, El-Evzaiun dhe Hammad bin Ebi Sulejmanin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 13/134.

(503) Unë them: Ai ka pasur për qëllim me ta: ez-Zuhriun, Kataden, Muxhahidin, eth-Theuriun, Ebu Hanifen, Malikun, esh-Shafi'iun, Ahmedin, Is'hakun dhe Ebu Theurin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në en-Nukhab 13/135.

(504) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (3369) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë transmetuar el-Humejdi (899), Ahmedi (18774), Ebu Davudi (1949), et-Tirmidhiu (889, 890, 2975), en-Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/264-265 dhe në "el-Kubra" (4012, 4050), Ibn Maxheh pas hadithit (3015), Ibn Huzejme (2822), Ibn Hibani (3892), ed-Darakutni 2/240, el-Bejheki 5/116, 152, 173 dhe el-Begauiu në "Sherh es-Sunneh" (2001) përmes rrugëve të ndryshme nga Sufjan eth-Thevriu.

(505) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3369) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë et-Tajalisi (309, 1310), ed-Darimi (1887), Abd bin Humajdi në 'el-Muntehab' (310), Ahmedi (18773), el-Buhariu në 'et-Tarikh el-Kebir' 5/243, en-Nesa'iu në 'el-Kubra' (4180), ed-Darakutni 2/241, el-Hakimi 2/278 dhe el-Bejhekiu 5/173 përmes disa rrugëve nga Shube me të.

(506) Me fatha mbi shkronjën "tha" dhe me kesra në shkronjën "ba", që do të thotë: e ngadaltë.

(507) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i saktë. Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (4694) me të njëjtin isnad dhe tekst. E ka nxjerrë Ahmedi (24635) përmes Bahzit, dhe (25017) përmes Affan bin Muslimit, që të dy nga Hammad bin Seleme. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (24015), Buhariu (1681), Muslimi (1290) (293, 294), Nesaiu në "al-Kubra" (4034), Ibn Huzejme (2869) dhe Ibn Hibbani (3861, 3866) përmes rrugëve të ndryshme nga Abdurrahman bin el-Kasimi.

(508) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1414) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Mirëpo, tek ai emri Ubejdullah është tjetërsuar në Abdullah. Hadithin e ka nxjerrë Buhariu (1683) përmes rrugës së Abdullah bin Rexhasë, nga Israili, në një formë më të plotë. Gjithashtu e ka nxjerrë Bejhakiu në 'es-Sunen' 1/402, 5/121 përmes rrugës së Ahmed bin Halid el-Vehbiut, nga Israili. Dhe e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (15199) përmes rrugës së Shubes, nga el-Hakemi, nga Ibrahimi, nga Abdurrahman bin Jezidi.

(509) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Hazmi në 'El-Muhalla' 5/123 dhe në 'Hixhetul-Weda' 1/293 përmes Hishamit, nga Mugira, nga Ibrahimi, nga El-Eswedi. Gjithashtu e ka nxjerrë El-Bejhekiu 1/590 përmes Ebu El-Umejsit, nga El-Hakemi, nga El-Eswedi dhe Abdurrahman bin Jezidi, ku njëri prej tyre shoqëroi Omerin dhe tjetri shoqëroi Abdullahun…

(510) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Abdurrahman bin Jezidin, el-Esvedin dhe Malikun (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në en-Nukhab 13/155.

(511) Them: Ka pasur për qëllim me ta: Said bin Xhubejrin, eth-Thevriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), siç është në en-Nukhab 13/155.

(512) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1415) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Buhariu (1675) dhe Bejhekiu 1/402, 5/121 nga rruga e Zuhejrit, nga Ebu Is'haku me të.
Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14045) nga rruga e Ebu Bekr bin Ajjashit dhe Ebu el-Ahvasit, nga Ebu Is'haku me të.

(513) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Ahkam al-Kur'an (1416) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (2534) dhe Nesaiu (1/239-240) përmes Behz bin Esedit, nga Shube.

(514) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(515) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Ahkâmul-Kur'ân" (1417) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(516) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(517) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1418) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (4894), Muslimi (1288) (290), en-Nesaiu në 'el-Muxhteba' (5/260) dhe në 'el-Kubra' (4027), si dhe el-Bejhekiu (5/121) përmes rrugës së Sufjan eth-Thevriut.

(518) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë. Abdullah bin Malik el-Hemdani, Buhariu ka shkruar biografi për të në 'et-Tarikh' 5/203 dhe nuk e ka kritikuar, dhe këtë e ka ndjekur Ibn Ebi=

(519) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë. E kanë nxjerrë Ahmedi (4676), Tirmidhiu (887) dhe Ebu Jala (5792) përmes dy rrugëve nga Sufjani me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ebu Davudi (1930) dhe Bejhakiu (1/401) përmes dy rrugëve nga Ebu Is'haku me të.

(520) Zinxhiri i tij i transmetimit përmban Malik bin el-Harith el-Hamdanin. Në "el-Megani" 3/7 kështu figuron në hadithin e Zuhejr bin Muavijes. El-Buhariu ka thënë: Nuk është i saktë Malik bin el-Harithi, por e sakta është Abdullah bin Malik bin el-Harith; kështu ka transmetuar Shu'be nga Ebu Is'haku, ndërsa transmetuesit e tjerë janë të besueshëm. Ky hadith gjendet te autori në "Ahkam el-Kuran" (1422) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(521) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kuran' (1421) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(522) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i saktë. Ky hadith gjendet te autori në "Ahkam al-Kur'an" (1423) me të njëjtin isnad dhe tekst. Gjithashtu e kanë transmetuar Ahmedi (5186), Buhariu (1673), Ebu Davudi (1928), Nesaiu në "al-Mujtaba" 2/16-17, 5/260 dhe në "al-Kubra" (4030), Ebu Jala (5439), Bejhekiu 1/400, 401, 407, 5/120 dhe Begauiu (1938) përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Ebi Dhi'bi.

(523) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1424) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Gjithashtu gjendet në Es-Sunen el-Me'thure (455) të Shafiut.

(524) Zinxhiri i tij është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Ahkam el-Kuran» (1425) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(525) Zingjiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Muhamed bin Omer bin el-Rumit. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kuran' (1426) me isnadin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë et-Taberaniu (3714) përmes rrugës së Gajlan bin Xhamiut nga Adij bin Thabiti. Gjithashtu e kanë nxjerrë et-Tajalisi (590), ed-Darimiu (1883), Ahmedi (23549), Ebu el-Kasim el-Begauiu në 'el-Xha'dijat' (480), esh-Shashi (1116, 1122) dhe et-Taberaniu (3869) përmes rrugëve të ndryshme nga Adij bin Thabiti.

(526) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Ibn Ebi Lejla ka pasur memorizim të dobët, dhe el-Derakutni ka thënë në 'el-Ilel' 6/115: E sakta është hadithi i Ebu Ejub el-Ensariut. Kjo gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1427) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(527) Them: Me ta ka pasur për qëllim: eth-Theurin në një mendim, esh-Shafi'iun dhe Ahmedin në një transmetim, si dhe dhavahiriët – Allahu i mëshiroftë –, siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/171.

(528) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Ahkam al-Kur'an" (1430) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14050) përmes rrugës së Hatim bin Isma'ilit me të.

(529) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1428) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Gjendet në Muvata të Malikut 1/ 400 - 401, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (21814), Buhariu (139, 1672) dhe Muslimi=

(530) Në dorëshkrimin 'Nun': 'Logjika e kësaj ishte që dy namazet në Muzdelife të falen në të njëjtën mënyrë, që njëri prej tyre të falet menjëherë pas tjetrit pa bërë asnjë punë tjetër mes tyre, dhe që për to të thirret një ezan e të bëhen dy ikamete, saktësisht ashtu siç veprohet në Arafat'.

(531) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse (mutaba'at) për shkak të Abdullah bin Salihut.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1429) përmes rrugës së Fehdit i vetëm, dhe është përsëritje e asaj që parapriu.

(532) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(533) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Shube-s, meula i Ibn Abbasit. Atë e kanë nxjerrë Et-Tajalisi (2729), Ahmedi (2935, 2936, 3304), Et-Taberaniu (12220) dhe Ibn Adiu në 'El-Kamil' 4/1340, përmes rrugëve nga Ibn Ebi Dhibi me të.

(534) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Ismail bin Abdylmelikut. Atë e ka shënuar autori në 'Ahkam el-Kuran' (1455) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(535) Themë: Ai ka pasur për qëllim me ta: Ata bin Ebi Rebahun, Taus bin Kejsanin, Muxhahidin, En-Nehaiun, Esh-Sha'biun, Said bin Xhubejrin dhe Esh-Shafi'iun (Allahu e mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/187.

(536) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Malikun, Ahmedin dhe Is'hakun (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në 'En-Nukhab' 13/188.

(537) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Ahkam al-Kur'an» (1456) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Muslimi (1295), Ibn Hibani (3867) dhe El-Bejhekiu (5/123) nga rruga e Ibn Vehbit me të.
E kanë nxjerrë Buhariu (1676) dhe El-Bejhekiu (5/123) nga rruga e Lejthit, nga Junusi me të.

(538) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), për shkak të Said bin Salim el-Kaddahut. Këtë e ka shënuar autori në «Ahkam el-Kur'an» (1460) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(539) Me zanoren fetha mbi shkronjën 'tha' (ث) dhe 'kaf' (ق): kjo do të thotë: pajisjet e udhëtarit.

(540) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Fudejl bin Sulejman en-Numejrit. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1454) dhe 'Sherh Mushkil el-Athar' (3503) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Bejhekiu 5/132 përmes rrugës së Jusuf bin Jakubit, nga Muhamed bin Ebi Bekr el-Mukademi me të.

(541) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anesë' së Haxhaxh bin Ertatit. Atë e ka shënuar Taberaniu (12078) përmes rrugës së Haxhaxh bin Ertatit, nga el-Hakemi me të.

(542) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (3497) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ahmedi (3513) përmes rrugës së Esuad bin Amirit, nga Ebu Bekri me të.

(543) Hadith i saktë. Sa i përket el-Mes'udiut, nuk kemi gjetur të dhëna për transmetuesin prej tij, Halid bin Abdurrahman, lidhur me kohën e transmetimit të tij, nëse ka transmetuar para ndryshimit (të memories)=

(544) Hadith i saktë, përveçse është i shkëputur (munka'ti'). El-Hasen el-Arabi nuk e ka takuar Ibn Abasin, madje as nuk e ka arritur atë. Ai transmeton prej tij në formë 'mursel'; këtë e kanë deklaruar Ahmedi, Jahja bin Meini dhe Ebu Hatimi. Atë e kanë nxjerrë Ebu Davudi (1940) dhe Ibn Hibani (3869) përmes rrugës së Muhamed bin Kethir el-Abdiut. Gjithashtu e kanë nxjerrë El-Humejdi (365), Ahmedi (2082), En-Nesaiu 5/270, 272, Ibn Maxhe (3025), Ebu el-Kasim el-Begavi në 'el-Xha'dijat' (2175), Et-Taberani (12699, 12701, 12703), El-Bejheki 5/131 dhe El-Begavi në 'Sherh es-Sunneh' (1943) përmes rrugëve nga Sufjan eth-Thevriu.

(545) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Muhamed bin Abdurrahman bin Ebi Lejla ka pasur memorizim të dobët, por ka pasur transmetime mbështetëse. E ka nxjerrë Taberaniu (12073) përmes rrugës së Ibn Ebi Lejlasë.

(546) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë; El-Hasan el-Arabi nuk ka dëgjuar nga Ibn Abbasi, dhe ky është përsëritje e hadithit paraprak.

(547) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Ky hadith gjendet te autori në "Ahkam al-Kur'an" (1479) me të njëjtin zinxhir dhe tekst. Gjithashtu e kanë transmetuar Tajalisi (63), Ahmedi (84), Buhariu (1684), Tirmidhiu (896) dhe Nesaiu (5/265) përmes rrugëve të ndryshme nga Shu'be. E kanë transmetuar edhe Ahmedi (200), Buhariu (3838), Ebu Davudi (1938), Ibn Huzejme (2859) dhe Ibn Hibani (3860) përmes rrugëve të ndryshme nga Sufjan eth-Thevriu.

(548) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1483) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë ed-Darimi (2021), i cili ka thënë: Na ka treguar Ebu Gassan me të.

(549) Zingjiri i transmetimit (isnad) është i dobët për shkak të shkëputjes pas Urves. Ky hadith gjendet te autori në veprën "Sherh Mushkil al-Athar" (3521) me të njëjtin isnad dhe tekst (metn). Gjithashtu e ka transmetuar Bejhekiu në "es-Sunen" 5/133 përmes dy rrugëve nga Hisham bin Urve.

(550) Unë them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, Tavusin, Muxhahidin, Esh-Sha’biun dhe Esh-Shafi’iun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në «En-Nukhab» 13/213.

(551) Unë them: Ai ka pasur për qëllim me ta: eth-Theurin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Malikun, Ahmedin dhe Is’hakun (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në En-Nukhab 13/214.

(552) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (3518) me isnadin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë El-Bejhekiu në "Al-Ma'rifah" 7/312-313 nga rruga e Esed bin Musës. Gjithashtu e ka nxjerrë Ebu Ja'la (7000) nga rruga e Ebu Hejthemes, Et-Taberaniu në "Al-Kabir" 23/(799) nga rruga e Abdullah bin Xhafer er-Rakiut, El-Bejhekiu në "As-Sunan" 5/133 nga rruga e Jahja bin Jahja en-Nejsaburiut, dhe në "Al-Ma'rifah" 7/312 nga rruga e Said bin Sulejmanit, si dhe Ibn Abdilberri në "Al-Istidhkar" 13/63 nga rruga e Ebu Kurejb Muhamed bin el-Ala-it, të gjithë këta nga Ebu Muaviu, ndërsa formulimet e tyre ndryshojnë. E ka transmetuar Ahmedi (26492) nga rruga e Ebu Muaviut.

(553) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në dëshmitë mbështetëse (mutaba'at), për shkak të Jakub bin Humejdit. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (24673), Muslimi (1290) (295), Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/266 dhe në "el-Kubra" (4033), Ibn Ebi Asimi në "el-Ahad vel-Methani" (3039, 3040), Ibn Hibani (3864) dhe Bejhekiu 5/124, përmes rrugëve të ndryshme nga Ubejdullah bin Umeri.

(554) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Shafiu në Sunenin e tij (445), el-Humejdi (305), Ahmedi (27396), Muslimi (1292) (299), en-Nesaiu në el-Muxhteba 5/262 dhe në el-Kubra (4039), Ebu Jala (7122), et-Taberaniu në el-Kebir 23/(481, 490) dhe el-Bejhekiu në es-Sunen 5/124, përmes rrugës së Sufjan ibn Ujejnes.

(555) Në N: 'غلستنا'.

(556) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Ai gjendet te autori në "Ahkam al-Kur'an" (1586) dhe "Sharh Mushkil al-Athar" (3525) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Autori e ka transmetuar këtë hadith përmes dy rrugëve: e para, nga Sufjani, nga Muhamed bin Tariku, nga Tavusi, se Pejgamberi ﷺ... si mursel (i ndërprerë). Kështu e ka nxjerrë Ibn Maxhe (3059).
E dyta, përmes rrugës së Sufjanit, nga Ebu ez-Zubejri, nga Aisha dhe Ibn Abbasi, si mewsul (i lidhur), ashtu siç e kanë transmetuar Ahmedi (25779), Ebu Davudi (2000), Tirmidhiu (920), Nesaiu në "Al-Kubra" (4062), Ebu Ja'la (2700) dhe Bejhekiu (5/144) përmes rrugës së Abdurrahman bin Mehdiut, nga Sufjani me të njëjtin zinxhir.
Sa i përket transmetimit të Ebu ez-Zubejrit, ai është i metë (me'lul) për shkak të tedlisit të tij, pasi ai ka përdorur formën "an-an", ndërsa dëgjimi i tij nga Ibn Abbasi dhe Aisha është i diskutueshëm.

(557) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), dhe Ibn Is'haku ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ibn Hibbani. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1495) dhe 'Sharh Mushkil al-Athar' (3514) me isnedin dhe tekstin e tij, përveç se në to ka një transmetues shtesë, Abdullah bin Said al-Ashaxh al-Kufi, pas Ahmed bin Humajdit. E kanë nxjerrë Ahmedi (24592), Ebu Davudi (1973), Ibn Huzajme (2956, 2971), Ibn el-Xharudi në 'el-Munteka' (492), Ibn Hibbani (3868), ed-Darakutni 2/274, el-Hakimi 1/477-478 dhe el-Bejhekiu 5/148 nga rruga e Ibn Is'hakut me të.

(558) Zinxhiri i transmetimit është i saktë, ndërsa Ibn Xhurejxhi dhe Ebu ez-Zubejri kanë deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë (et-tahdith) te Ahmedi (14435). Gjithashtu gjendet te autori në "Ahkam el-Kur'an" (1491) me të njëjtin zinxhir transmetimi dhe tekst.

(559) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e atij paraprak. E ka shënuar Ahmedi (15291) përmes Affanit, nga Hammad bin Seleme me të.

(560) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(561) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Ka pasur mospajtime nëse është i lidhur apo i shkëputur, por versioni i shkëputur (mursal) është më i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (3519) dhe është diskutuar më parë në numrin (3724).

(562) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Omer bin Kajs el-Mekki është i braktisur. E ka nxjerrë Bejhekiu në es-Sunen 5/ 151 nga rruga e Ibn Vehbit, nga Omer bin Kajsi me të. Dhe e ka nxjerrë Taberaniu në el-Kebir (11379) dhe el-Evsat (7881) nga rruga e Is'hak bin Abdullah bin Ebi Fervas, nga Ata'i me të.

(563) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Ahmedi (23777), Ebu Is'hak el-Fezari në 'es-Sijer' (629), Jakub bin Sufjani në 'el-Ma'rife ue et-Tarih' (2/215), et-Taberaniu në 'el-Kebir' (17/455), el-Bejhekiu në 'es-Sunen' (5/150-151) dhe Ibn Abdilberri në 'et-Temhid' (17/258) përmes disa rrugëve nga Ibn Xhurejxhi me të.

(564) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1154) me zinxhirin dhe tekstin e tij, por tek ai ka rënë Abdullah bin Omer. E kanë nxjerrë Ahmedi (4850) dhe Muslimi (1284) (273) përmes rrugës së Jezid bin Harunit me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (4733), Muslimi (1284) (272) dhe Ebu Davudi (1816) përmes rrugës së Ibn Numajrit, nga Jahja bin Said el-Ensariu, nga Abdullah bin Ebi Seleme me të.

(565) D.m.th. një hapësirë e gjerë e tokës.

(566) Domethënë: e shpejtoi ecjen e tij dhe nxitoi.

(567) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E kanë nxjerrë gjithashtu Maliku 1/392, el-Humejdi (543), Ahmedi (21760), ed-Darimi (1880), el-Buhariu (1666), Muslimi (1286) (283, 284), Ebu Davudi (1923), en-Nesaiu në el-Kubra (4018, 4057) dhe Ibn Huzejme (2845).

(568) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/337, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/352, ed-Darimi (1877), Ahmedi (12069, 13521), el-Buhariu (970, 1659), Muslimi (1285) (274), en-Nesa'iu 5/250, Ibn Hibbani (3847), el-Bejheki 3/313, 5/112, dhe el-Begaui (1924).

(569) Zinxhiri i tij i transmetimit përmban Abdullah bin Muhamed bin Ebi Bekr eth-Thekafi; në 'al-Maghani' 2/134 shënohet se prej tij ka transmetuar Ibn Ebi Fudejk. E ka përmendur Ibn Ebi Hatimi nga babai i tij, pa përmendur për të ndonjë kritikë (xhurh) apo vlerësim (ta'dil). Në 'an-Nukhab' 13/255 thuhet: 'Njeri i njohur për transmetimin nga babai i tij'. Transmetuesit e tjerë janë të besueshëm. E kanë nxjerrë el-Humejdi (1211), Muslimi (1285) (275) dhe en-Nesaiu 5/251 përmes rrugës së Musa bin Ukbes, nga Muhamed bin Ebi Bekri me të.

(570) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memorisë së dobët të Ibn Lehias.

(571) Kam thënë: Me ta ka pasur për qëllim: Said bin el-Musejibin, Muhamed bin Ebi Bekr eth-Thekafiun, Malikun dhe pasuesit e tij, si dhe shumicën e banorëve të Medines (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/256.

(572) Themë: Ai kishte për qëllim me ta: Ata bin Ebi Rebahun, Tavusin, Seid bin Xhubejrin, Ibrahim en-Nehaiun, Sufjan eth-Thevriun, Ibn Ebi Lejlan, El-Hasan bin Hajin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Esh-Shafiun, Ahmedin, Is'hakun, Ebu Thaurin, Davud bin Aliun, Ebu Ubejdin dhe Et-Taberiun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në burimin e mësipërm.

(573) Kështu është në S, Kh, D, N, ndërsa në M, J, D 'ويهل'.

(574) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen); Muhamed bin Is'haku e ka konfirmuar dëgjimin e drejtpërdrejtë te Ebu Ja'la dhe Bejhekiu. Atë e ka shënuar autori në 'Ahkamul Kuran' (1513) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (915, 1334), Ebu Ja'la (321, 462), Bezzari (500) dhe Bejhekiu 5/138 përmes rrugëve nga Ibn Is'haku.

(575) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Ahmedi (1823), Ibn Huzejme (2832) dhe Taberaniu (18/339) nga rruga e Israilit me të. Dhe e ka shënuar Ebu Jala (6731) dhe Taberaniu (18/840) nga rruga e Junus bin Ebi Is'hakut, nga babai i tij me të.

(576) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ibn Sa'di 4/55, ed-Darimi (1902), Ahmedi (1832), en-Nesa'iu 5/276, et-Taberaniu 18/(736) dhe el-Bezzari (2144) përmes dy rrugëve nga Abdylkerim el-Xhezeriu me të.

(577) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, dhe Jahja bin Isa është i mbështetur. E ka nxjerrë Nesaiu në 'el-Kubra' (4062) dhe Taberaniu (12351) përmes rrugës së Ebu Nuajm el-Fadl bin Dukejnit, nga Sufjan eth-Thevriu me të. E ka nxjerrë Ahmedi (3199), Nesaiu në 'el-Muxhteba' (5/268) dhe në 'el-Kubra' (4062), si dhe Ebu Jala (2697) përmes rrugës së Abdurrahman bin Mehdiut, nga Sufjani me të. E ka nxjerrë Ibn Maxheh (3039) dhe Taberaniu (12465) përmes rrugës së Ejub es-Sehtijanit, nga Said bin Xhubejri me të.

(578) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih).

(579) Zinxhiri i transmetimit të tij është i dobët, për shkak të dobësisë së Thuvejr bin Ebi Fahteh dhe Sherik bin Abdullah el-Kadiut, i cili kishte memorizim të dobët. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (3739) përmes rrugës së Jahja bin Ademit, nga Sheriku.

(580) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë. Dhe e ka nxjerrë Muslimi (1283) përmes rrugës së Kethir bin Mudrikut, nga Abdurrahman bin Jezidi me të njëjtin tekst.

(581) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Ibn Ebi Shejbe 4/1/269, Ahmedi (3961), Ibn Huzejme (2806), el-Hakimi 1/461-462 dhe el-Bejhekiu 5/138, nga rruga e Safuan bin Isës, nga el-Harithi me të.

(582) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(583) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Muslimi (1283) (269), Nesaiu në "El-Muxhteba" 5/265 dhe në "El-Kubra" (4039) përmes dy rrugëve nga Ebu El-Ahvesi. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (3549), Muslimi (1283) (270) dhe Bejhekiu në "Es-Sunen" 5/112 përmes Hushejm bin Beshirit, nga Husajni.

(584) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Husejn bin Abdil-Euelit. E kanë shënuar Ahmedi (3976), Muslimi (1283) (270), en-Nesaiu në "el-Kubra" (4028) dhe et-Taberaniu në "el-Kebir" (10481), përmes rrugës së Jahja bin Ademit, nga Sufjan eth-Thevriu me të.

(585) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1516) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Buhariu (1543, 1544) përmes dy rrugëve nga Vehb bin Xheriri.

(586) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të dobësisë së Musa bin Jakub bin Abdullah el-Zem'it dhe Mus'ab bin Thabit bin Abdullah bin ez-Zubejr bin el-Avvamit. Këtë e ka shënuar autori në 'Ahkam el-Kuran' (1507) me isnedin dhe tekstin e tij.

(587) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Ahkam al-Kur'an» (1508) me zinxhirin dhe tekstin e tij.=

(588) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anesë' së Muhamed bin Is'hakut. Gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1509) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(589) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(590) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(591) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Hazmi në El-Muhal-la 5/134 përmes rrugës së Hammad bin Selemes.

(592) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (15072) nga rruga e Ebu Bekr bin Ajjashit, nga Ebu Is'haku me të. Dhe e ka nxjerrë Bejhekiu në es-Sunen 5/121 nga rruga e Israilit, nga Ebu Is'haku me të.

(593) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lehi'ah. Gjithashtu, ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1559) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(594) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, ashtu si ai i mëparshmi. E kanë nxjerrë Ahmedi (26531), Taberaniu 18/(40), Hakimi 1/489, 490 dhe Bejhekiu 5/137 nga hadithi i Umm Kajsit. Atë e mbështet hadithi i Umm Selemes te Ahmedi (26530), Ebu Davudi (1999) dhe Ibn Huzejme (2958).

(595) Them: Me ta ka pasur për qëllim Urve bin ez-Zubejrin dhe një grup nga selefët (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në 'en-Nuhab' 13/285.

(596) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Alkamën, Salimin, Tausin, Ubejdullah bin el-Hasenin, Harixhe bin Zejdin, Ibrahim en-Nehaiun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Shafiun, Ahmedin sipas mendimit të saktë, Ebu Theurin dhe Is'hakun (Allahu i mëshiroftë!), siç figuron në 'en-Nukhab' 13/286.

(597) Isnadi i tij është i dobët për shkak të 'an'anesë së Haxhaxh bin Ertatit.
Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1550) me isnadin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (25103), el-Harith bin Usame në Musnedin e tij (380 - Zeva'id), Ibn Huzejme (2937) dhe el-Bejhekiu në es-Sunen 5/136, përmes disa rrugëve nga Jezid bin Haruni me të.

(598) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si ai i mëparshmi, për shkak të shkëputjes, siç ka përmendur Ebu Davudi. Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1551) me isnedin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ebu Davudi (1978) përmes rrugës së Abduluahidit me të. Ebu Davudi ka thënë: Ky hadith është i dobët, Haxhaxhi nuk e ka parë Zuhriun dhe as nuk ka dëgjuar prej tij.

(599) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në „Ahkam al-Kur'an“ (1552) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(600) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në Muwatta të Malikut 1/328, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar esh-Shafiu 1/297, el-Buhariu (1539), Muslimi (1189) (133), Ebu Davudi (1745), en-Nesaiu 5/137, el-Bejhekiu 5/34 dhe el-Begauiu (1863).

(601) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ibn Rahuejh (932, 962), Ahmedi (25724), Muslimi (1189) (32), ed-Dulabi në 'el-Kuna uel-Esma' 2/148, el-Bejheki në 'es-Sunen' 5/136 dhe Ibn Abdilberr në 'et-Temhid' 19/298 përmes rrugëve të ndryshme nga Eflah bin Humejd.

(602) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih).

(603) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (24672, 25602), Muslimi (1189) (34), en-Nesaiu në 'el-Kubra' (4164), Ibn Maxheh (3042) dhe el-Begauiu në 'el-Xha'dijat' (2600) përmes rrugëve nga Ubejdullah bin Omeri me të.

(604) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(605) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Et-Tajalisi (1553), Ahmedi (24761), En-Nesaiu në 'El-Muxhteba' (5/136) dhe 'El-Kubra' (3664), Ibn Huzejme (2934) dhe Ibn Hibani (3881), përmes disa rrugëve nga Hammad ibn Zejdi me të.

(606) Është lyerja me parfum e të ngjashme dhe përdorimi i tij me tepri.

(607) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të shkëputjes ndërmjet el-Hasan el-Arabiut dhe Ibn Abbasit. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1547) me isnedin dhe tekstin e tij. E kanë shënuar Ahmedi (2090, 3204), en-Nesaiu 5/277, Ibn Maxheh (3041), et-Taberaniu (12705) dhe el-Bejhekiu 5/136 nga rrugë të ndryshme prej Sufjan eth-Thevriut.

(608) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Musa bin Mes'udit. Atë e ka shënuar edhe El-Bejhekiu 5/135 përmes Ma'merit, nga Ez-Zuhriu, nga Salimi, nga Ibn Omeri me të.

(609) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13810) përmes rrugës së Esh'athit, nga Nafiu, e ky nga Ibn Omeri.

(610) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muvata-n e Malikut 1/ 159, nga Nafiu dhe Abdullah bin Dinari me të.

(611) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(612) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Abdullah bin Salihut. Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13815) nga Jezid bin Haruni, nga Jahja bin Saidi, nga Kasim bin Muhamedi me të.

(613) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Musa bin Mes'udit.

(614) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(615) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(616) Në N: "Aribat 'an yadayk". Al-Ayni ka thënë në "al-Nukhab" 13/313: Me fatha mbi hamze, kesra në shkronjën ra dhe sukun në shkronjën ba: kjo është një shprehje që përdoret në formë lutjeje, dhe kuptimi i saj është: "të rënçin gjymtyrët", ku "arab" është shumës i fjalës "irb", që do të thotë gjymtyrë.

(617) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Ahkam al-Kur'an" (1315) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13345) dhe Taberaniu në "el-Kebir" (3353).
Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (15440), Buhariu në "et-Tarih el-Kebir" 2/263, Ebu Davudi (2004), Nesaiu në "el-Kubra" (4185) dhe Taberaniu në "el-Kebir" (3353) përmes rrugëve nga Ebu Avane me të.

(618) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1316) me zingjirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13345) dhe et-Taberaniu në 'el-Kebir' (3353) përmes rrugës së Affan bin Muslim es-Saffarit.

(619) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në «Ahkam el-Kur'an» (1317) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(620) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Salim bin Abdullahun, Ibn Shubrumen dhe një grup nga selefët (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç thuhet në al-Nukhab 13/314.

(621) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: el-Kasimin, Tavusin, Ata bin Ebi Rebahun, en-Nehaiun, eth-Thevriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Malikun, esh-Shafiun, Ahmedin, Is'hakun dhe Ebu Thevrin (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në en-Nukhab 13/315.

(622) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1314) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/362, el-Humejdi (502), Ahmedi (1936), ed-Darimi (1932), Muslimi (1327) dhe Ebu Davudi=

(623) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në "Ahkam al-Kur'an" (1318) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/364, el-Humajdi (502), el-Buhariu (1755), Muslimi (1328) (380), en-Nesaiu në "el-Kubra" (4199), Ibn Huzejme (2999) dhe el-Bejhekiu 5/161 përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes.

(624) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1320) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Shafiu në Musnedin e tij 1/365, në er-Risale (1216), Ahmedi (1990, 3256), Muslimi (1328) (381), Nesaiu në el-Kubra (4201), el-Hatibi në el-Fekih uel-Mutefekkih 1/367 dhe Bejhekiu 5/163 përmes rrugëve nga Ibn Xhurejxhi.

(625) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1319) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë et-Tajalisi (1651) përmes rrugës së Amër bin Ebi Rezin me të. E ka nxjerrë Ahmedi (27432) përmes rrugës së Abdus-Samedit, nga Hishami me të. E kanë nxjerrë Ahmedi (27427), el-Buhariu (1758, 1759), et-Taberaniu në 'el-Kebir' 25/314 dhe el-Bejhekiu në 'es-Sunen' 5/163, 164 përmes rrugëve nga Ikrime me të.

(626) Zinxhiri i tij është i saktë.

(627) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1324) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë et-Tajalisi (1385), Ibn Rahuejh (1535), Ahmedi (25428), el-Buhariu (271, 5918), Muslimi (1190) (42), en-Nesa'i në el-Muxhteba 5/139-140 dhe në el-Kubra (3677), el-Begauiu në el-Xha'dijat (184) dhe el-Bejhekiu në es-Sunen 5/34, përmes disa rrugëve nga Shu'be me të.

(628) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(629) Zingjiri i transmetimit (isnad) është i saktë, përveç mësuesit të et-Tahauiut, i cili është i mbështetur nga transmetime të tjera (mutabi'). Atë e kanë nxjerrë gjithashtu Is'hak bin Rahuejh (1527), ed-Darimi (1917), Ahmedi (25875), el-Buhariu (1771, 1772), Muslimi (1211) (129), en-Nesaiu në 'el-Kubra' (4189), Ibn Maxheh (3073), el-Bejhekiu 6/5 dhe el-Begauiu (1975) përmes rrugëve të ndryshme nga el-A'meshi.

(630) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Shafiu 1/367, Ahmedi (24525), Buhariu (4401), Muslimi (1211) (383), Nesaiu në "El-Kubra" (4187), Ibn Maxhe (3072), Ibn Hibani (3903, 3905), Taberaniu në "El-Eusat" (380) dhe Bejhekiu në "Es-Sunen" 5/162, përmes disa rrugëve nga Ez-Zuhriu.

(631) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(632) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muwatta të Malikut 1/413, dhe përmes rrugës së tij esh-Shafi'iu në Musnedin e tij 1/366, në el-Umm 2/154, Ebu Davudi (2003) dhe el-Bejhekiu 5/162.

(633) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Ibn Lahi'ah.

(634) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/412, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Buhariu (1757), Ibn Hibani (3902), el-Bejhekiu 5/162 dhe el-Begauiu (1974).

(635) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe, f. 316 (botimi i el-Amruviut), dhe Ahmedi (25722), përmes Vekiut, nga Eflehu me të.

(636) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). Ky hadith gjendet në Muwatta të Malikut 1/412, dhe përmes rrugës së tij e kanë transmetuar Ahmedi (25442), Buhariu (328), Muslimi (1211) (385), 2/965, Nesaiu në el-Muxhteba 1/194 dhe në el-Kubra (4194), si dhe Bejhekiu në es-Sunen 5/163.

(637) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Ahkam el-Kur'an» (1321) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Dhe e ka nxjerrë Nesaiu në «el-Kubra» (4197) përmes rrugës së Ibrahim bin Mejseres, nga Tavusi.

(638) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Abdullah bin Salihut.
Këtë e ka shënuar autori në «Ahkam el-Kur'an» (1322) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(639) Në M, S, KhD: 'ka pasur menstruacione'.

(640) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih).

(641) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë shënuar Tirmidhiu (944), Nesaiu në 'El-Kubra' (4196), Ibn Huzejme (3001), Ibn Hibani (3899), Taberaniu në 'El-Kebir' (13393), Darekutni (2690) dhe Hakimi (1/469, 470), përmes rrugëve të ndryshme nga Isa bin Junusi me të.

(642) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë, Abdurrahman bin el-Harith është i mirë në hadith. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (9016) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (562), Tirmidhiu (885) dhe Ebu Ja'la (312, 544) përmes rrugës së Ebu Ahmed ez-Zubejriut me të. Dhe e ka nxjerrë Abdullah bin Ahmed (525) përmes rrugës së Mugire bin Abdurrahmanit, nga Ebu Abdurrahmani, nga Zejd bin Aliu me të.

(643) Në dorëshkrimet (m), (s) dhe (khd) shënohet: "el-ifadah".

(644) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (6017) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (1857), Buhariu (1721), Nesaiu në 'al-Kubra' (4104), Ebu Jala (2471), Ibn Hibani (3876), Taberaniu (11350) dhe Bejhekiu 5/143 përmes Hushajmit.
Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (1722, 6666), Taberiu në 'Tahdhib al-Athar' 1/221, 222, Taberaniu (11417), Darekutni 2/254 dhe Bejhekiu 5/143 përmes rrugëve nga Atau.

(645) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (6018) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë en-Nesa'iu në 'el-Kubra' (4103) përmes rrugës së Amër bin Mensurit, nga el-Mualla bin Esedi me të.
Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (2338, 2421), el-Buhariu (1734), Muslimi (1307), et-Taberaniu (10909) dhe el-Bejhekiu 5/142 përmes rrugëve nga Vuhejbi me të.

(646) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (6019) me zinxhirin dhe tekstin e tij, dhe është përsëritje e asaj që parapriu.

(647) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1684), Ahmedi (15133), En-Nesa'iu në «El-Kubra» (4105), Ibn Hibani (3878) dhe El-Bejhekiu 5/143, përmes rrugëve të ndryshme nga Hammad bin Seleme me të.

(648) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, përveç mësuesit të et-Tahauiut, i cili është i diskutuar, por ai është mbështetur nga të tjerë. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 14/177-178 dhe et-Taberaniu (473) përmes Esbat bin Muhamedit, nga esh-Shejbaniu me të. E ka transmetuar Ibn Huzejme (2955) dhe et-Taberaniu (484) përmes Muhamed bin Xhuhades, nga Zijad bin Alakah me të. E kanë nxjerrë Ebu Davudi (2015), Ibn Huzejme (2774), et-Taberaniu (472), et-Tahauiu në 'Sherh el-Mushkil' (6015) dhe ed-Darakutni 2/251 përmes dy rrugëve nga Xheriri me të.

(649) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Abdullah bin el-Harithit dhe ed-Derauardiut. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 14/177, Ahmedi (562), Tirmidhiu (885), Ebu Jala (312, 544) dhe Ibn Huzejme (2837,

(650) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (6020) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu gjendet në "Muwatta" të Malikut 1/421, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/378, Ahmedi (6800), Buhariu (83, 1736), Muslimi (1306) (327), Ebu Davudi (2014), en-Nesaiu në "al-Kubra" (4108, 4109), ed-Darekutni 2/251, Ibn Hibani (3877), el-Bejheki 1405, 141, dhe el-Begauiu (1963). Muslimi (1306) (328) dhe en-Nesaiu në "al-Kubra" (4109) e kanë nxjerrë gjithashtu përmes rrugës së Junus bin Jezidit, nga ez-Zuhriu me të njëjtin tekst.

(651) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih).

(652) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Usame bin Zejd el-Lejthiut. Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Athar" (6022) me isnadin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (14498), Ibn Maxheh (3052) dhe Bejhekiu 5/143 përmes rrugëve nga Usame bin Zejdi. Gjithashtu e kanë nxjerrë Tajalisi (1684), Ahmedi (15133), Nesaiu në "el-Kubra" (4105), Ibn Hibani (3878) dhe Bejhekiu 5/143 nga rruga e Hammad bin Selemes, nga Kajs bin Sa'di, nga Ata'i.

(653) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anesë' së Haxhaxh bin Ertatit, ndërsa Ebu Zubejdi është i panjohur.
E ka nxjerrë Taberiu në 'Tehdhib el-Athar' (375, 376) përmes rrugës së Omer bin Aliut.
E ka nxjerrë Taberiu në 'Musned esh-Shamijjin' (2231) përmes rrugës së Xhafer bin Burkanit, nga Ubadeja.

(654) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih).

(655) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë në përforcime për shkak të Ibrahim bin Muhaxhir el-Bexheliut. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar 15/288 me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14958), dhe përmes rrugës së tij Ibn Hazmi në el-Muhal-la 5/193, nga Selam bin Sulejm, nga Ibrahim bin Muhaxhir.

(656) Zinxhiri i tij i transmetimit është i fortë, për shkak të Khasib bin Nasihut.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Ethar 15/288 me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14960) nga Xheriri, nga Mensuri; Ali bin el-Xha'di në Musnedin e tij (1749); dhe ed-Darakutni (2534),=

(657) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1609) me zinxhirin dhe tekstin e tij, përveç se në të ka një shtesë të Abdurrahman bin Evs pas Amros, që është gabim. Dhe e kanë nxjerrë Shafiu 1/379, Humejdi (563), Ahmedi (1705), Darimi (1682), Buhariu (1784, 2985), Muslimi (1212), Tirmidhiu (934), Nesaiu në 'el-Kubra' (4230), Ibn Maxhe (2999), Ibn Ebi Asim në 'el-Ahad vel-Methani' (655) dhe Bejhekiu 4/357, përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes.

(658) Me fet-ha mbi hamze, e pasuar nga shkronjat kaf dhe mim, të dyja me fet-ha. Është thënë: janë male të vegjël, e është thënë gjithashtu: kodër e madhe dhe e lartë.

(659) Zingjiri i tij i transmetimit është i saktë. Atë e kanë shënuar Ahmedi (1710), ed-Darimi (1863), Ebu Davudi (1995), el-Hakimi 3/477 dhe el-Bejhekiu 4/357-358, përmes rrugës së Davud el-Attarit.

(660) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta Amr bin Dinarin dhe një grup nga selefët (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/365.

(661) Unë them: Ai ka pasur për qëllim me ta shumicën e dijetarëve nga tabiinët dhe të tjerët, prej të cilëve janë: Ebu Hanifeja dhe shokët e tij, Maliku, Shafiu, Ahmedi, Is'haku, Ebu Theuri e të tjerë (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 13/366.

(662) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Salih bin Rustemit. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1610) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë Is'hak bin Rahuejh (1257), et-Tajalisi (1507) dhe Ahmedi (26085) përmes rrugës së Salih bin Rustemit.

(663) Hadith i saktë, por zinxhiri i tij është i mangët (me'lul), pasi Sufjani ka rënë në gabim në të; ai e ka transmetuar nga Ubejdullah bin Ebi Jezid, nga babai i tij, ndërsa e sakta është heqja e (nga babai i tij). Këtë e ka thënë El-Mizzi në "Et-Tuhfe". Ebu Davudi, pasi e ka transmetuar në të dyja mënyrat, ka thënë: "Ky është hadithi (d.m.th. duke e hequr babanë e tij), ndërsa hadithi i Sufjanit është gabim".
E kanë nxjerrë Esh-Shafiu në "Es-Sunen" (409), El-Humejdi (345), Ahmedi (27139), Ebu Davudi (2835), Ibn Maxhe (3162), Et-Tahaui në "Sherh Mushkil el-Athar" (1040), Ibn Hibani (5312), Et-Taberani në "El-Kebir" 25/406, El-Hakimi 4/237-238 dhe El-Bejhekiu 9/300-301, nga rruga e Sufjan bin Ujejnes.

(664) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Muxhahidin, Zuhriun, Malikun, Shafiun dhe Ahmedin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në el-Nukhab 13/374.

(665) Unë them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, el-Hasan el-Basriun, Ibrahim en-Nehaiun, Ibn Is'hakun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin dhe Muhamedin, Allahu i mëshiroftë, siç thuhet në "en-Nukhab" 13/375.

(666) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Muhauuel bin Ibrahim bin Muhauuelit. Naxhije bin Xhundub el-Eslemi është sahabi, ndërsa Xhundub bin Naxhijen e ka përmendur Ibn Haxheri në "el-Isabeh" 1/251, 3/542. El-Ajni ka thënë në "el-Magani" 3/510: "Xhundub el-Eslemi është Naxhije bin Xhundub bin Ka'b, e thuhet: Ibn Ka'b bin Xhundub el-Huzai, është sahabi." (Mbaroi). Studiuesi i "en-Nuhab" indian ka thënë: "Nga babai i tij" është gabim, dhe kjo vjen nga mosnjohja e tij me burimet e nxjerrjes së hadithit (takhrixhit).

(667) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: Urve bin ez-Zubejrin, Mervanin dhe el-Misverin (r.anhum), siç është në en-Nuhab 13/379.

(668) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), dhe Muhamed bin Is'haku e ka deklaruar qartë dëgjimin te El-Bejhekiu.

(669) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13286) përmes rrugës së Ebu Halid el-Ahmerit, nga Jahja bin Saidi me të.

(670) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Ai gjendet në Muwatta të Malikut (165), dhe përmes rrugës së tij e ka transmetuar El-Bejhekiu në Es-Sunen 5/218 dhe El-Ma'rifeh (10810).

(671) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jahja bin Selamit. Atë e ka nxjerrë ed-Darekutni (2260), dhe përmes rrugës së tij el-Bejhekiu 5/25 nga Muhamed bin Abdullah bin el-Hakemi me këtë zinxhir transmetimi. Ed-Darekutni ka thënë: Jahja bin Selami nuk është i fortë. Ndërsa el-Bejhekiu ka thënë: Ky Ibn Ebi Lejla është Abdullah bin Isa bin Ebi Lejla.

(672) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Ahkam al-Kur'an» (882) me isnadin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/155 (12996), Buhariu (1997), ed-Darakutni (2258) dhe el-Bejhekiu 5/25 përmes rrugës së Shubes, nga Abdullah bin Isa, nga ez-Zuhriu me të.

(673) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, përveç mësuesit të et-Tahauiut, i cili është i mbështetur.

(674) Them: Ka pasur për qëllim me ta: Urven, ez-Zuhriun, Malikun, esh-Shafi'iun dhe Ahmedin – Allahu i mëshiroftë –, siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/389.

(675) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Ata bin Ebi Rebahun në një transmetim, Seid bin Xhubejrin, Tavusin, Ibrahim en-Nehaiun, eth-Thevriun, el-Lejth bin Sa'din, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe Ahmedin në një transmetim (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në „en-Nukhab“ 13/391.

(676) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë, ndërsa transmetimi i Ibn el-Mukriut nga el-Mes'udi është para ndryshimit të tij. E ka nxjerrë en-Nesaiu në "el-Kubra" (2891) përmes rrugës së Halid bin el-Harithit, nga el-Mes'udi. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (15428), en-Nesaiu në "el-Kubra" (2892) dhe Ibn Maxheh (1720) përmes rrugës së Habib bin Ebi Thabitit, nga Nafi' bin Xhubejri, nga Bishr bin Suhejmi, pa përmendur Ali bin Ebi Talibin.

(677) Mungon në m, d, s, khd, ndërsa është vërtetuar nga xh.

(678) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Muhamed bin Ebi Hamidit.
Atë e ka shënuar Ahmedi (1456) përmes rrugës së Ruh bin Ubades, gjithashtu (1500) përmes rrugës së Muhamed bin Bekrit, dhe el-Bezzari (1067 - Keshf) përmes rrugës së Muhamed bin Ebi Adiut; të gjithë këta nga Muhamed bin Ebi Hamidi me të.

(679) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Ibn Ebi Lejlasë, i cili është Muhamed bin Abdurrahman bin Ebi Lejla. Atë e ka shënuar Taberiu në tefsirin e tij 4/212 përmes rrugës së Ebu el-Melihit.

(680) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar El-Darimi (1895) përmes rrugës së Abdullah bin Salihut, dhe Ibn Huzejme (2149) përmes rrugës së Abdyl-Hakemit dhe Shuaibit, të gjithë këta nga El-Lejth bin Sa'di me të. Gjithashtu e kanë shënuar Ahmedi (17768), Ebu Davudi (2418), Ibn Huzejme (2961), El-Hakimi 1/435 dhe El-Bejhekiu 4/297-298 përmes rrugëve nga Maliku, nga Jezid bin Abdullah bin el-Hadi me të.

(681) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në mutaba'at dhe shevahid, për shkak të Said bin Kethirit dhe axhës së tij, Xhafer bin el-Mutalibit.
Atë e ka shënuar Ahmedi (17769) përmes rrugës së Ruh bin Ubades me të.
Dhe e ka shënuar Nesaiu në 'el-Kubra' (2900 - 2901) përmes dy rrugëve nga Ibn Xhurejxhi me të.

(682) Në 'al-Usul' dhe 'al-Ahkam' qëndron 'nga', ndërsa korrigjimi është marrë nga librat e biografive të transmetuesve (Rijal), burimet e takhridhit dhe Musnedi i Ahmedit (15735).

(683) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, Sulejman bin Jesari nuk e ka arritur Abdullah bin Hudhafën.
Kjo gjendet te autori në „Ahkam el-Kuran“ (867) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë edhe Ibn Ebi Shejbe 4/21, Ahmedi (15735) dhe Nesaiu në „el-Kubra“ (2876) përmes Abdurrahman bin Mehdiut, nga Sufjan eth-Thevriu.

(684) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime (mutabe'at) për shkak të Salih bin Ebi el-Akhdarit. Ai gjendet te autori në "Ahkam el-Kur'an" (868) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (10664), Nesaiu në "el-Kubra" (2883) dhe Taberiu në "Tefsir" 2/304 përmes rrugës së Rauh bin Ubades me këtë isnad. Nesaiu ka thënë: Ky Salihu është Ibn Ebi el-Akhdari, ky hadith i tij është gabim dhe ai bën shumë gabime kur transmeton nga Zuhriu.

(685) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Omer bin Ebi Selemes, i cili është mbështetur. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (869) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (7134), Ebu Ja'la (6023), Taberiu në tefsirin e tij 2/304 dhe Ibn Hibani (3602) përmes Hushajmit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 4/21, Ibn Maxhe (1719), Ebu Ja'la (5913) dhe Ibn Hibani (3601) përmes Muhamed bin Amros, nga Ebu Seleme.

(686) Isnedi i tij është i saktë. E kanë nxjerrë Ahmedi (20722) dhe Muslimi (1141) (144) nga rruga e Hushajmit me të.

(687) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ahmedi (15429) dhe En-Nesaiu në «El-Kubra» (2895), përmes rrugës së Muhamed bin Xhaferit, nga Shube, nga Amër bin Dinari me të.

(688) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (18955), Darimiu (1894), Nesaiu në «el-Muxhteba» (8/104) dhe në «el-Kubra» (2896), Ibn Huzejme (2960) dhe Taberaniu në «el-Kebir» (1213), përmes disa rrugëve nga Hammad ibn Zejdi me të.

(689) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1299), Ahmedi (15430), En-Nesaiu në «El-Kubra» (2894) dhe El-Bejhekiu 4/298, përmes disa rrugëve nga Shubeja, nga Habib ibn Ebi Thabiti me të.

(690) Në J, D, N [shënohet] 'prej', ndërsa ajo që është vendosur në tekst është nga M, S, Kh, D.

(691) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jezid er-Rekashit dhe er-Rebi' bin Sabihut. Atë e ka shënuar autori në "Ahkam el-Kur'an" (871) me isnedin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ebu Ja'la (4111) nga rruga e Ebu Hejthemes, nga Rauhu: na ka treguar er-Rebi' bin Sabihu dhe Mesruk Ebu Abdilah es-Sami me të. Në botimin e "Musnedit" të Ebu Ja'las ka ndodhur një deformim te emri i Mesrukut; e sakta është ajo që gjendet te et-Tahauiu, i cili është nga transmetuesit e Tirmidhiut. Për shkak të këtij deformimi, studiuesi i tij nuk ka arritur ta identifikojë atë dhe ka thënë: "Nuk e njoh".

(692) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët si ai i mëparshmi.
Ai gjendet te autori në „Ahkam el-Kur'an“ (872) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë et-Tajalisi (2219) përmes er-Rebi'ut, nga Jezid er-Rekashi me të.
Dhe e ka nxjerrë Ebu Ja'la (4117) përmes Se'id bin Ebi Arubeh, nga Jezid er-Rekashi me të.

(693) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lehi'ah.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (873) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë el-Begauiu në 'Mu'xhem es-Sahabe' 5/335 përmes rrugës së Muhamed bin Is'hakut, nga Ibn Ebi Merjem, nga Ibn Lehi'ah me të.

(694) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të memories së dobët të Abdullah bin Lahi'ah. Këtë e ka shënuar autori në 'Ahkam el-Kur'an' (874) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(695) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, për shkak të dobësisë së Musa bin Ubejde el-Rabedhiut.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (15265) dhe Ibn Ebi Asimi në „el-Ahad vel-Methani“ (3376) përmes rrugës së Vekiut, nga Musa bin Ubejde me të.

(696) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anah-së' së Muhamed bin Is'hakut. Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (876) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë en-Nesa'iu (2886) përmes rrugës së Ahmed bin Halidit, Ebu Ja'la (461), Ibn Huzajme (2147) dhe el-Hakimi (1/434-435) përmes rrugës së Abdula'la bin Abdula'la, që të dy nga Muhamed bin Is'haku.

(697) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të mësuesit të Tahaviut, i cili është ndjekës, dhe për shkak të shkëputjes, pasi Mahrama nuk ka dëgjuar nga babai i tij. Kjo gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (877) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e ka nxjerrë Taberiu në 'Tehdhib al-Athar' (42) me të njëjtin zinxhir.

(698) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime dhe dëshmi për shkak të Abdullah bin Salihut. E ka shënuar En-Nesaiu në 'El-Kubra' (2892) përmes rrugës së Ibn Vehbit, nga Amru.

(699) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese për shkak të Jusuf bin Mes'ud ez-Zurkiut. E kanë nxjerrë Ahmedi (992) përmes Jahja el-Kattanit, en-Nesa'iu në 'el-Kubra' (2898) përmes Lejth bin Sa'dit dhe el-Bejhekiu (4/298) përmes Sulejman bin Bilalit; që të gjithë këta transmetojnë nga Jahja bin Said el-Ensariu.

(700) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë, ez-Zuhriu nuk e ka dëgjuar atë nga Mes'ud bin el-Hakemi. E ka nxjerrë Ahmedi (21950) dhe en-Nesa'iu në 'el-Kubra' (2880) përmes rrugës së Abdurrezakut. Gjithashtu e ka nxjerrë en-Nesa'iu (2881) përmes rrugës së Shuajb bin Ebi Hamzës dhe ed-Darekutni (2/187) përmes rrugës së Sulejman bin Ebi Davudit, që të dy nga ez-Zuhriu. En-Nesa'iu ka thënë: Ez-Zuhriu nuk e ka dëgjuar atë nga Mes'ud bin el-Hakemi.

(701) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ahmedi (435, 510) dhe el-Bezzari (407) përmes rrugës së Uthman bin Omerit. Gjithashtu e ka shënuar Abdullah bin Ahmedi (427) dhe en-Nesaiu në 'el-Kubra' (2788) përmes dy rrugëve nga Halid bin el-Harithi, nga Ibn Ebi Dhibi.

(702) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në El-Muvata 1/178, dhe përmes rrugës së tij e kanë shënuar Ahmedi (282), El-Buhariu (1990, 5571), Muslimi (1137), Ebu Jala (232), Ibn Hibani (3600) dhe El-Begauiu (1795), nga Ez-Zuhriu me të.

(703) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, ndërsa Ibrahim bin Ismail bin Mexhme' është i mbështetur. E kanë shënuar El-Humejdi (8), Ibn Ebi Shejbe 3/103, 104, Ahmedi (163), Ebu Davudi (2416), Ibn Maxhe (1722), Ebu Ja'la (150, 152, 238), Ibn el-Xharudi (401) dhe Ibn Huzejme (2959) përmes rrugëve nga Sufjan bin Ujejne me të.

(704) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (853) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/104 dhe Muslimi (1140) përmes dy rrugëve nga Sa'd bin Saidi.

(705) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka shënuar Nesaiu në «El-Kubra» (2807) përmes Abdula'la-së, nga Hamadi me të. Gjithashtu e kanë shënuar Buhariu (1991), Muslimi (827) (141), Ebu Davudi (2417) dhe Tirmidhiu (772) përmes Jahja bin Amares, nga Ebu Said el-Hudriu me të.

(706) Zinxhiri i tij i transmetimit është hasen për shkak të Mundhir bin Ubejd-it.
E ka nxjerrë Abdullah bin Vehbi në Musnedin e tij, siç figuron në 'en-Nuhab' 13/430, përmes rrugës së Amër bin el-Harithit me të.
E kanë nxjerrë Abdurrezaku (7880) dhe Buhariu (1993) përmes rrugës së Ibn Xhurejxhit, nga Amër bin Dinari, nga Ata bin Mejna, nga Ebu Hurejra me të.

(707) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jezid er-Rakashit dhe er-Rebi' bin Sabihut. Atë e ka nxjerrë Ebu Ja'la (4117) përmes rrugës së Seid bin Ebi Arubes, nga Jezid er-Rakashi.

(708) Zinxhiri i tij është i saktë.
Gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/300, 306, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ahmedi (10634), Muslimi (1138) (139), en-Nesa'i në el-Kubra (2795), Ibn Hibbani (3598), el-Bejhekiu 4/297 dhe el-Begauiu (1794).

(709) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/104, El-Humejdi (750), Ed-Darimi 2/20, Ahmedi (11040), El-Buhariu (1197, 1864, 1995), Muslimi 2/(799) (140), Ibn Maxhe (1721) dhe Ebu Jala (1160) përmes rrugëve të ndryshme nga Abdylmelik bin Umejri, e ky nga Kaz'ah.

(710) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të 'an'anesë së Haxhaxh bin Ertah-it. Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (12987) nga Ibn Ebi Zaide, nga Haxhaxhi, nga Amër bin Shuajbi me të.

(711) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (616) dhe "Ahkam al-Kur'an" (1678) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Tirmidhiu pas hadithit (940) nga Is'hak bin Mensuri, nga Muhamed bin Abdullah el-Ensariu me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (15731), el-Darimiu 2/61, Ebu Davudi (1862), en-Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/198-199 dhe në "el-Kubra" (3843, 3844), Ibn Maxheh (3077), Ibn Ebi Asimi në "el-Ahad vel-Methani" (2155), et-Taberaniu (3211, 3212), ed-Darekutni 2/277, 278, el-Hakimi 1/470, 482, 483, Ebu Nuajmi në "el-Hilje" 1/357-358 dhe el-Bejhekiu në "es-Sunen" 5/220 përmes rrugëve nga Haxhaxh es-Sevvafi me të.

(712) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sharh Mushkil al-Athar (615) dhe Ahkam al-Qur'an (1677) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë el-Darimi 2/61 përmes Ebu Asimit.

(713) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (617) dhe Ahkam al-Kur'an (1679) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Dhe e kanë nxjerrë Ebu Davudi (1863), Et-Tirmidhiu pas hadithit (940), Ibn Maxheh (3078), Et-Taberaniu (3213), El-Hakimi 1/483 dhe El-Bejhekiu 5/220 përmes rrugës së Abdurrezakut, nga Ma'meri, nga Jahja bin Ebi Kethiri me të.

(714) Them: Ka pasur për qëllim me ta: Ebu Theurin, Davud ibn Aliun dhe shokët e tyre (Allahu qoftë i kënaqur me ta), siç është në 'en-Nukhab' 13/440.

(715) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: shumicën e dijetarëve nga tabiinët dhe të tjerët, prej tyre: Ebu Hanifja, Maliku, Shafiu, Ahmedi dhe Is'haku (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në burimin e mëparshëm.

(716) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Muhamed bin Omer bin Abdullah er-Rumit.
Atë e ka shënuar Buhariu (1811) përmes rrugës së Abdurrezakut, nga Ma'meri. Përmes rrugës së tij e ka shënuar Taberaniu 9/ (13, 20), dhe Ahmedi (18920) përmes rrugës së Abdurrezakut, nga Ma'meri, nga Zuhriu, nga Urve bin ez-Zubejri, nga Misuer bin Mahreme dhe Mervani.

(717) Hadith i saktë, por zinxhiri i tij është i dobët, për shkak të mosnjohjes së mësuesit të el-Tahauiut dhe për shkak të ndërprerjes, pasi Makhrame nuk ka dëgjuar nga babai i tij.
Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1685) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (4480), Buhariu (1639) dhe Muslimi (1230) (183) përmes rrugës së Ejubit, nga Nafiu.

(718) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Ai gjendet te autori në „Sharh Mushkil al-Athar“ 15/152 dhe „Ahkam al-Kur'an“ (1714) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ibn Ebi Hatimi (1776) dhe Taberiu 2/207 nga rruga e El-A'meshit.

(719) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Gjendet te autori në Sharh Mushkil al-Athar 15/152 dhe Ahkam al-Kur'an (1673) me zinxhirin e tij të transmetimit dhe tekstin e tij.

(720) Është një qafë mali përballë Zubalës.

(721) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet te autori në „Sherh Mushkil el-Athar“ 2/78 dhe „Ahkam el-Kur'an“ (1669) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(722) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Ahkam el-Kur'an' (1670) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(723) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(724) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar 2/77 dhe Ahkam el-Kur'an (1672) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13078) përmes rrugës së Ebu Muavijes, nga el-A'meshi, nga Umare bin Umejr, nga Abdurrahmani me të.

(725) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet në Muwatta të Malikut (485), dhe përmes rrugës së tij te esh-Shafi'iu në Musnedin e tij (124), dhe el-Bejhekiu 5/219.

(726) Unë them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, Ibrahim en-Nehaiun dhe Sufjan eth-Thevriun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në «en-Nukhab» 13/453.

(727) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Lejth bin Sa'din, Malikun, esh-Shafi'iun, Ahmedin dhe Is'hakun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/455.

(728) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/213 (13555) përmes rrugës së Vekiut, nga Sufjani me të.

(729) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Gjendet në Muwatta-n e Malikut 1/486, dhe përmes rrugës së tij te esh-Shafi'iu (124) dhe el-Bejhekiu 5/219.

(730) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Ebu Hanifen, shokët e tij, eth-Theuriun dhe të tjerë – Allahu i mëshiroftë – siç figuron në 'en-Nukhab' 13/458.

(731) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Malikun, Shafiun, Ahmedin dhe të tjerë – Allahu i mëshiroftë – siç thuhet në burimin e mëparshëm.

(732) Them: Me ta ka pasur për qëllim shumicën e dijetarëve, prej tyre: Ebu Hanifen, Malikun në një transmetim, esh-Shafi'iun dhe shokët e tij, Ahmetin, Ebu Jusufin, Muhamedin dhe Zuferin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'el-Nukhab' 13/462.

(733) Themë: Ai ka pasur për qëllim me ta: Muhamed bin Sirinin, Malikun në një transmetim dhe disa prej dhavahirive (pasuesve të medhhebit dhavahiri), Allahu i mëshiroftë, siç thuhet në burimin e mësipërm.

(734) Them: Ka pasur për qëllim me ta: Sufjan eth-Theuriun, en-Nehaiun dhe esh-Shafiun (Allahu i mëshiroftë), siç është në 'en-Nukhab' 13/470.

(735) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, Ebu Theurin dhe Shafiiun në njërin prej mendimeve të tij (Allahu e mëshiroftë), siç thuhet në 'En-Nukhab' 13/471.

(736) Them se ai kishte për qëllim me ta: Malikun, Ahmedin, Is'hakun dhe Shafiun në njërin prej mendimeve të tij (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në burimin e mësipërm.

(737) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), Muhamed bin Is'haku e ka deklaruar dëgjimin e drejtpërdrejtë këtu. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (1364) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Taberaniu në 'al-Mu'jam al-Kabir' (11150) përmes rrugës së Jahja bin Zekerijas me këtë zinxhir. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 14/453, Ahmedi (3311), Ibn Maxhe (3045), Ebu Jala (2718), Taberiu në 'Tarikh' 2/637 dhe Taberaniu (11150) përmes rrugëve të ndryshme nga Muhamed bin Is'haku.

(738) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) si ai i mëparshmi. Gjithashtu gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (1365) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(739) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të anonimitetit të Ebu Ibrahim el-Ensari el-Medeniut. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (1369) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13617), Ahmedi (11149) dhe Ebu Ja'la (1263) përmes rrugës së Jezid bin Harunit, nga Hishami, nga Jahja me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ibn Tahmani në Mashjakhatuhu (169) dhe et-Tajalisi (2224) përmes rrugës së Hishamit, nga Jahja me të.

(740) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët, sikurse i mëparshmi.
Ai gjendet te autori në „Sharh Mushkil al-Athar“ (1369) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(741) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (2555) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë esh-Shafi'iu 1/282, et-Tajalisi (2707), el-Humejdi (504), Ahmedi (1898, 3202), Muslimi (1336) (409), en-Nesa'iu 5/21, Ibn el-Xharudi (411), Ebu Ja'la (2400), Ibn Huzejme (3049), Ibn Hibani (144), el-Bejhekiu 5/155 dhe el-Begauiu (1852) përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes me të.

(742) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (2556) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu gjendet në Muwatta të Malikut 1/422, dhe përmes rrugës së tij te esh-Shafiu 1/283, el-Bejhekiu 5/155 dhe el-Begauiu (1853).

(743) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Ethar" (2559) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ahmedi (2187) përmes rrugës së Huxhejn bin el-Muthenna-së dhe Junusit, nga Abdylaziz bin Ebi Seleme me të.

(744) Them: Me ta ka pasur për qëllim Daudin nga Zahiritë dhe një grup nga dijetarët e hadithit, siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/490.

(745) Thashë: Me ta ka pasur për qëllim: El-Hasan el-Basriun, Ata bin Ebi Rebahun, Muxhahidin, En-Nehaiun, Eth-Theuriun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Malikun, Esh-Shafi'iun, Ahmedin dhe të tjerë nga dijetarët e qyteteve (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në burimin e mëparshëm.

(746) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Buhariu (3848), dhe përmes rrugës së tij Bejhakiu 5/156, nga rruga e Sufjanit, nga Mutarrifi, nga Ebu es-Seferi me të.

(747) Zinxhiri i tij i transmetimit përmban Ubejd-in, pronarin e stolive, për të cilin nuk kam gjetur të dhëna me këtë atribut, ndërsa pjesa tjetër e transmetuesve të tij janë të besueshëm.

(748) Hadith i saktë, por zinxhiri i tij është i dobët; Sherik bin Abdullah en-Nehai ka pasur memorizim të dobët. Atë e kanë shënuar Ahmedi (15157), Muslimi (1358) dhe Nesaiu (8/211) përmes disa rrugëve nga Sheriku. Gjithashtu e ka shënuar Tirmidhiu (1679) nga Muhamed bin Ismail el-Buhariu, i cili ka thënë: 'Na kanë treguar më shumë se një person nga Sheriku' dhe e ka përmendur atë.

(749) Transmetuesit e tij janë të besueshëm, përveç se Ebu ez-Zubejri nuk ka deklaruar dëgjimin e tij nga Xhabiri. E kanë nxjerrë Et-Tajalisi (1749), Ibn Ebi Shejbe 8/422, 14/493, Ahmedi (14904), Ebu Davudi (4076), Et-Tirmidhiu (1835), En-Nesaiu në «El-Kubra» (9757), Ibn Maxheh (2822, 3585), Ebu Jala (2146), Ebu Nuajmi në «El-Hilje» 9/19, El-Bejhekiu 5/177 dhe El-Begauiu (2007) përmes rrugëve të ndryshme nga Hammad bin Seleme.

(750) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Gjendet në Muwatta të Malikut 1/423, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë Ibn Sa'di 2/139, Ibn Ebi Shejbe 14/492, el-Humejdi (1212), ed-Darimi (1938, 2456), Ahmedi (12068), el-Buhariu (1846, 3044, 4286, 5808), Muslimi (1357), Ebu Davudi (2685), et-Tirmidhiu (1693), en-Nesaiu 5/200, 201, Ibn Maxhe (2805), Ebu Ja'la (3539, 3540, 3541), Ibn Huzejme (3063), Ibn Hibbani (3719), el-Bejhekiu 5/177 dhe el-Begauiu (2006).

(751) Kam thënë: Ai ka pasur për qëllim me ta: Ez-Zuhriun, El-Hasan el-Basriun, Esh-Shafi'iun në një mendim, Malikun në një transmetim, Abdullah bin Vehbin prej tij, Davud bin Aliun dhe pasuesit e tij nga Dhahiritë (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në En-Nukhab 13/512.

(752) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: Ata bin Ebi Rebahun, Lejth bin Sa'din, eth-Theuriun, Ebu Hanifen dhe shokët e tij, Malikun në një transmetim, esh-Shafi'iun në mendimin e tij të njohur, Ahmedin, Ebu Theurin dhe el-Hasan bin Hajjin (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në en-Nukhab 13/513.

(753) Them: Me ta ka pasur për qëllim: Ata bin Ebi Rebahun, Lejth bin Sa’din, Ibrahim en-Nehaiun dhe Tavusin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/514.

(754) Them: Me ta ka pasur për qëllim: El-Hasan bin Hajin, Eth-Theuriun dhe El-Euza'iun (Allahu i mëshiroftë), ashtu siç figuron në burimin e mëparshëm.

(755) Them: Me ta ka pasur për qëllim Ahmedin, Ebu Theurin dhe Shafiun në një mendim (Allahu i mëshiroftë), siç është në En-Nukhab 13/515.

(756) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Jezid bin Ebi Zijad el-Hashimiut. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (3139, 4790) dhe Ahkam el-Kur'an (1661) me zinxhirin dhe tekstin e tij, me shtimin e rrugës së Muhamed bin el-Abas bin er-Rebi' el-Lu'lu'i nga Ali bin Ma'bed nga Ebu Jusufi. Hadithin e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (14159, 14290), el-Bezzari (4926) dhe ed-Darekutni (4565), nga rruga e Muhamed bin Fudajlit nga Jezidi nga Muxhahidi me të. Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (2896), el-Buhariu (1587, 3189, 1834), Muslimi (1353), Ebu Davudi (2018), et-Tirmidhiu (1590), en-Nesa'iu 5/203, 204, Ibn Hibani (3720) dhe el-Begaviu (2003) nga rrugë të ndryshme nga Mensuri nga Muxhahid bin Xhebri nga Tavusi, nga Ibn Abasi me të.

(757) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (4792) dhe 'Ahkam el-Kur'an' (1662) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (27160), Ebu Davudi (4504), Tirmidhiu (1406) dhe el-Darakutni (3/95-96) përmes rrugës së Jahja bin Said el-Kattanit. Gjithashtu e kanë nxjerrë esh-Shafiu (1/295), et-Taberiu në 'el-Kebir' (22/486), el-Darakutni (3/96) dhe el-Begauiu (2004) përmes rrugëve nga Ibn Ebi Dhibi.

(758) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Muhamed bin Is'hakut, i cili këtu e ka deklaruar qartë dëgjimin (transmetimin e drejtpërdrejtë). E kanë shënuar Ahmedi (16377), et-Taberiu në tefsirin e tij (2027), et-Taberaniu në el-Kebir 22/ (485) dhe el-Bejhekiu në ed-Delail 5/ 3-84, përmes rrugëve të ndryshme nga Ibn Is'haku me të.

(760) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Muhamed bin Amër bin Alkames. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (3146, 4796) me isnadin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ebu Jala (5954) përmes rrugës së Muhamed bin Amër bin Alkames. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (7242), ed-Darimi (2600), el-Buhariu (112, 6880), Muslimi (1355, 448), ed-Darakutni 3/97 dhe el-Bejhekiu 8/52 përmes rrugës së Jahja bin Ebi Kethirit, nga Ebu Seleme.

(761) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Muhamed bin Amër bin Alkames.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (4795) me zinxhirin dhe tekstin e tij, dhe është përsëritje e atij paraprak.

(762) Zinxhiri i transmetimit të tij është i saktë (sahih).

(763) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil el-Athar (3145, 4793, 4901) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (7242), el-Darimi (2600), el-Buhariu (6880) si mu'allak, Ebu Avane 4/42 dhe el-Bejhekiu 8/52 përmes rrugëve nga Harb bin Shedadi me të.

(764) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Ahkam al-Kur'an (1657) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13526) nga Ali bin Mus-hir, nga Ubejdullah bin Omer me të.

(765) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1658) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(766) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Ahkam el-Kur'an (1656) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Gjithashtu është në Muvata të Malikut 1/566, dhe përmes rrugës së tij e ka nxjerrë el-Bejhekiu në es-Sunen 5/178 dhe në el-Ma'rife (10424).

(767) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Këtë e ka shënuar autori në "Ahkam al-Kur'an" (1660) me zinxhirin e tij të transmetimit dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë edhe Bejhakiu në "es-Sunen" 5/177 dhe në "el-Ma'rife" (10427) përmes rrugës së Abdulmelikut, nga Ata'i, nga Ibn Abbasi me të.

(768) Zinxhiri i tij është i saktë.

(769) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(770) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(771) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13517) nga Ali bin Hashimi dhe Vakiu, nga Talha, nga Atau me të.

(772) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe 3/210 nga Ebu Amir el-Akadi, nga Eflehu, nga el-Kasimi me të.

(773) Zinxhiri i tij i transmetimit është i ndërprerë, Makhramah nuk ka dëgjuar nga babai i tij. Gjendet te autori në 'Ahkam al-Kur'an' (1655) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(774) Zinxhiri i tij i transmetimit është i dobët për shkak të dobësisë së Abdurrahman bin Ata el-Kurashiut. Atë e ka nxjerrë Ahmedi (15298) përmes rrugës së Ali bin Bahrit, nga Hatim bin Ismaili me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (14129) dhe el-Bezzari (1107, 'Keshf el-Estar') përmes rrugës së Davud bin Kajsit, nga Abdurrahman bin Ata, nga dy djemtë e Xhabirit, nga babai i tyre.

(775) Them: Ai ka pasur për qëllim me ta: esh-Sha’biun, en-Neha’iun, el-Hasan el-Basriun, Muhamed bin Sirinin, Muxhahidin, Ata bin Ebi Rebahun, Seid bin Xhubejrin dhe Ebu esh-Sha’tha Xhabir bin Zejdin (Allahu i mëshiroftë!), siç thuhet në 'en-Nuhab' 13/559.

(776) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (5528) me zinxhirin e tij në formë të shkurtuar.
Ai është në 'Muwatta' të Malikut 1/340, dhe përmes rrugës së tij e transmetojnë el-Buhariu (11700, 2317), Muslimi (1321) (369), Ebu Ja'la (4853), en-Nesa'iu 5/175, el-Bejhekiu 5/234 dhe el-Begauiu (1891).

(777) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (12711) nga Ibn Numajri, nga Ubejdullah bin Omer me të.

(778) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (12720) nga Ibn Ulejje, nga Ejubi, nga Nafiu me të.
Dhe e ka nxjerrë Ibn Ebi Arube në «El-Menasik» (112) përmes rrugës së Ali bin Thabitit, nga Nafiu, nga Ibn Omeri me të.

(779) Thashë: Ai ka pasur për qëllim me ta: el-Euzaiun, eth-Theuriun, el-Hasen bin Hajjin, Ubejdullah bin el-Hasenin, el-Lejthin, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin, Muhamedin, Malikun, esh-Shafi'iun, Ahmedin, Is'hakun, Ebu Ubejdin, Ebu Theurin, et-Taberiun, Ebu Sulejmanin dhe Daudin (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/564.

(780) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Ethar" (5515) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Is'hak bin Rahuejh (1434), ed-Darimi (1935), Ahmedi (24020), el-Buhariu (5566), Muslimi (1321) (370), en-Nesa'iu 5/171 dhe Ibn Abdilberri në "et-Temhid" 17/227, përmes rrugëve nga Ismail bin Ebi Halidi me të.

(781) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (5514) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë ed-Darimi (2066) përmes rrugës së Jala bin Ubejd me të.

(782) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E ka nxjerrë Muslimi (1321) (370) përmes rrugës së Abdylvehab bin Atasë me të. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (24068) dhe Ebu Jala (4658) përmes dy rrugëve nga Davud bin Ebi Hindi me të.

(783) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (5516) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (25873), Muslimi (1321) (366, 367), Nesaiu në el-Muxhteba 5/171 dhe në el-Kubra (3759), si dhe Ibn Maxheh (3095) përmes rrugës së Ebu Muavijes me të.
Gjithashtu e kanë nxjerrë Buhariu (1701, 1702), Nesaiu 5/173 dhe Ibn Hibani (4011) përmes rrugëve nga el-A'meshi me të.

(784) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (5517) me isnadin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Nesaiu në 'al-Mujtaba' 5/174 dhe në 'al-Kubra' (3757) përmes rrugës së Ebu Ma'marit me të.
E kanë nxjerrë Ahmedi (26124), Muslimi (1321) (368), Nesaiu në 'al-Mujtaba' 5/174 dhe në 'al-Kubra' (3771), Ebu Ja'la në 'Mu'jam'-in e tij (91), Taberaniu në 'al-Awsat' (4295) dhe Bejhekiu në 'as-Sunan' 5/233 përmes rrugëve nga Abduluarith bin Saidi me të.

(785) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (5518) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ahmedi (25776) përmes rrugës së Ebu Kamilit, nga Hammadi, nga Hammadi, nga Ibrahimi me të.

(786) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Ethar' (5519) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ahmedi (24603) dhe Buhariu (1703) përmes dy rrugëve nga Hammad bin Zejdi.

(787) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në „Sharh Mushkil al-Athar“ (5520) me zinxhirin dhe tekstin e tij, dhe është përsëritje e atij paraprak.

(788) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (5521) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Ahmedi (25776) dhe Ebu Jala (4505) përmes dy rrugëve nga Hammad bin Seleme me të.
Dhe e kanë nxjerrë Ahmedi (25580), Muslimi (1321) (360) dhe Ibn Hibani (4010) përmes disa rrugëve nga Hisham bin Urve me të.

(789) Zinxhiri i transmetimit është i saktë. Ky hadith gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (5522) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Muslimi (1321) (359) përmes rrugës së Ibn Vehbit. Gjithashtu e kanë nxjerrë Is'hak bin Rahuejh (693), Ahmedi (24525), Buhariu (1698), Muslimi (1321) (359), Ebu Davudi (1758), Nesaiu në "al-Mujtaba" 5/171 dhe në "al-Kubra" (3756), Ibn Maxhe (3094) dhe Ibn Hibani (4009, 4013) përmes rrugëve të ndryshme nga el-Lejthi.

(790) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sharh Mushkil al-Athar" (5523) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë edhe et-Tajalisi (1441), el-Humejdi (208), Is’hak ibn Rahuejhi (692), Ahmedi (24084), Muslimi (1321) (360), en-Nesaiu në "el-Muxhteba" 5/175, Ibn el-Xharudi në "el-Munteka" (423), Ibn Huzejme (2573) dhe Ibn Hibani (4012) përmes rrugëve të ndryshme nga ez-Zuhriu.

(791) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil al-Athar“ (5524) me zinxhirin dhe tekstin e tij. Atë e kanë nxjerrë Ahmedi (25580), Muslimi (1321) (360) dhe Ibn Hibbani (4010) përmes rrugëve nga Hisham bin Urve.

(792) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese (mutabe'at) për shkak të Muhamed bin Kethir bin Ebi Ata es-San'anit.
E ka shënuar Ahmedi (24557) përmes rrugës së Muhamed bin Mus'abit, nga el-Evzaiu me të.

(793) Zinxhiri i transmetimit është i saktë (sahih). E ka nxjerrë Ebu Davudi (1757) nga Abdullah bin Seleme me të njëjtin zinxhir. Gjithashtu e kanë nxjerrë në formë të shkurtuar dhe të detajuar Is’hak bin Rahuejh (925), Ahmedi (24492), Buhariu (1696, 1699) dhe Muslimi.

(794) Zinxhiri i tij është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Sherh Mushkil el-Ethar» (5525) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Humejdi (211), Muslimi (1321) (361) dhe Nesaiu 5/175 përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes.

(795) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në „Sharh Mushkil al-Athar“ (5526) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E kanë nxjerrë Tirmidhiu (908) dhe Nesaiu në „al-Mujtaba“ (5/173) dhe në „al-Kubra“ (3750) përmes rrugës së Kutejbes nga el-Lejthi.

(796) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sharh Mushkil al-Athar (5527) me zinxhirin dhe tekstin e tij, dhe është përsëritje e atij paraprak (3916).

(797) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(798) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet në el-Muvatta 1/459.
E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (12721) nga eth-Thekafi, nga Jahja bin Seid me të, duke përmendur tregimin e Ibn Abasit.

(799) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.

(800) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në 'Sherh Mushkil al-Athar' (5793) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Gjendet në 'Muwatta' të Malikut 1/348-349, dhe përmes rrugës së tij e kanë nxjerrë esh-Shafiu 1/316, Ahmedi (401, 534), Muslimi (1409), Ebu Davudi (1841), Ibn Maxheh (1966), el-Bezzari (361), en-Nesaiu 5/192, 6/88, Ibn Huzejme (2649), Ibn el-Xharudi (444), Ibn Hibbani (4123) dhe el-Bejhekiu 5/65.
Gjithashtu e kanë nxjerrë et-Tajalisi (74) dhe el-Bezzari (366) përmes rrugës së Esed bin Musës, nga Ibn Ebi Dhibi me të.

(801) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë dhe është përsëritje e hadithit paraprak.

(802) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet përforcuese (mutabe'at) për shkak të Fulajh bin Sulejmanit. Abdylxhebbar bin Nebihun e ka përmendur Ibn Hibbani në «et-Thikat» dhe ka thënë: «Prej tij ka transmetuar Fulajh bin Sulejmani dhe banorët e Medinës», dhe ai është i përforcuar.

(803) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në përforcime, për shkak të Seleme bin el-Fadl-it. Këtë e ka shënuar autori në „Sherh Mushkil el-Athar“ (5795) me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(804) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në «Sherh Mushkil el-Ethar» (5794) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
E ka nxjerrë Ahmedi (466) përmes rrugës së Abduluarithit me të.
Gjithashtu e kanë nxjerrë Shafiu 1/316, el-Humejdi (33), Ahmedi (496), Muslimi (1409) (44), en-Nesaiu 5/192, Ibn Hibani (4126) dhe el-Bejhekiu 5/65 përmes rrugës së Sufjan bin Ujejnes, nga Ejub bin Musa me të.

(805) Them se ai kishte për qëllim: Said bin el-Musajibin, Salimin, el-Kasimin, Sulejman bin Jesarin, el-Lejthin, el-Evzaiun, Malikun, esh-Shafi'iun, Ahmedin dhe Is'hakun (Allahu i mëshiroftë), siç thuhet në en-Nukhab 13/588.

(806) Them se ai ka pasur për qëllim me ta: eth-Theuriun, en-Nakhaiun, Ata bin Ebi Rebahun, el-Hakem bin Utejbehun, Hammad bin Ebi Sulejmanin, Ikrimen, Mesrukun, Ebu Hanifen, Ebu Jusufin dhe Muhamedin (Allahu i mëshiroftë), ashtu siç thuhet në 'en-Nukhab' 13/589.

(807) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) për shkak të Muhamed bin Is'hakut. E ka nxjerrë Ahmedi (2393) dhe Ibn Hibani (4133) përmes rrugës së Jakub bin Ibrahimit, nga babai i tij, nga Muhamed bin Is'haku me të. Gjithashtu e ka nxjerrë Tahauiu në "Sherh Mushkil al-Athar" (5805) përmes rrugës së Jahja bin Zekerija bin Ebi Zaides, nga Muhamed bin Is'haku me të. Buhariu (4259) e ka përmendur atë si të varur (mu'allak) nga Ibn Is'haku me të. Dhe e ka nxjerrë Nesaiu në "al-Kubra" (3202) përmes rrugës së Jahja bin Zekerija bin Ebi Zaides, nga Muhamed bin Is'haku, vetëm nga Aban bin Salihu me të.

(808) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në dëshmitë mbështetëse, për shkak të Rabah bin Ebi Ma'rufit.
Atë e ka nxjerrë Ibn Sa'di (8/135) nga rruga e Rabah bin Ebi Ma'rufit me të.
Gjithashtu e kanë nxjerrë Et-Tajalisi (2656), Ahmedi (2587), En-Nesaiu në El-Muxhteba (6/88) dhe Et-Taberaniu (11303) përmes rrugëve të ndryshme nga Atau me të.

(809) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. E kanë shënuar Ahmedi (2273) dhe Taberaniu (10918) përmes dy rrugëve nga Vuhejbi me të. Gjithashtu e ka shënuar Taberaniu (11018) nga rruga e Abdylkerim bin Ebi el-Muharik, nga Tavusi, Ataiu dhe Ikrime, nga Ibn Abbasi me të.

(810) Zinxhiri i transmetimit (isnad) është i fortë për shkak të Abdullah bin Uthman bin Khuthaym. E ka nxjerrë Ahmedi (3075) përmes rrugës së Ebu Nuajmit. Gjithashtu e ka nxjerrë Ahmedi (2560) përmes rrugës së Abdurrezakut dhe Ebu Jala (2726) përmes rrugës së Muhamed bin Abdullah el-Esediut, që të dy nga Sufjan eth-Thevriu. E ka nxjerrë edhe Ahmedi (3029) përmes rrugës së Vuhejbit, nga Ibn Khuthaym.

(811) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
E kanë nxjerrë Abd bin Humejdi (584), Ahmedi (2200), en-Nesaiu 5/191 dhe et-Taberaniu (11919) përmes rrugëve nga Hammad bin Seleme me të.
Dhe e ka nxjerrë Ibn Sa'di 8/135, Ibn Hibbani (4129) dhe et-Taberaniu (11018) përmes rrugëve nga Ikrime me të.

(812) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Ethar" (5796 - 5797) me zinxhirin dhe tekstin e tij.
Dhe e ka transmetuar Bejhekiu 7/210 nga rruga e Jusuf bin Jakubit, nga Ibrahim bin Beshari me të.
Dhe e kanë nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (13115), Humejdi (513), Ahmedi (1919), Buhariu (5114), Muslimi (1410) (46), Ibn Maxhe (1965), Nesaiu në "el-Muxhteba" 6/87 dhe në "el-Kubra" (5386), si dhe Ebu Jala (2393) përmes rrugëve nga Sufjan bin Ujejne me të.
Dhe e kanë nxjerrë Ibn Sa'di 8/136, Muslimi (1410) (47), Tirmidhiu (844), Nesaiu 5/191, Darekutni 2/263 - 264, dhe Bejhekiu 7/210 nga rruga e Davud bin Abdurrahman el-Attarit, nga Amër bin Dinari me të.

(813) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil al-Athar" (5798) me zinxhirin dhe tekstin e tij, me shtimin e rrugës së Fehd bin Sulejmanit.
E ka nxjerrë el-Bezzari (1447) nga rruga e el-Fadl bin Sehlit, dhe el-Bejhekiu 7/212 nga rruga e Ali bin Abdil-Azizit, që të dy nga el-Mualla bin Esedi me të.
E ka nxjerrë Ibn Hibbani (4132) nga rruga e Ibrahim bin el-Haxhaxhit, nga Ebu Avane me të.
E ka nxjerrë en-Nesaiu në "el-Kubra" (5387) nga rruga e Abdurrahman bin Mehdit, nga Ebu Avane, nga el-Mugira, nga Shibaku, nga Ebu ed-Duha me të.
El-Bejhekiu e ka konsideruar me të metë për shkak të dërgimit (irsal), por këtë e ka kundërshtuar Ibn et-Turkumani dhe Ibn Haxheri në "el-Fet'h" 9/196.

(814) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen), për shkak të Halid bin Abdurrahman el-Hurasani-t dhe Kamil bin el-Ala-së. Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Athar" (5799) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka transmetuar Ibn Adij 6/2101 dhe ed-Darekutni 3/263 përmes rrugës së Bahr bin Nasr-it, si dhe Ibn Adij 3/909 përmes rrugës së er-Rebi' dhe Bahr bin Nasr-it, që të dy nga Halid bin Abdurrahman me të.

(815) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë (hasen) në transmetimet mbështetëse për shkak të Matar bin Tahman el-Uarrak. Hammadi është mbështetur në ngritjen e hadithit te ed-Darekutni 3/262-263 dhe el-Hatibi në 'Mudi'u Evhamil-Xhem'i uet-Tefrik' 2/79. Ky hadith gjendet te autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' (5800) me isnadin dhe tekstin e tij. Gjithashtu e kanë nxjerrë Ahmedi (27197), ed-Darimi (1825), et-Tirmidhiu (841), en-Nesa'iu në 'el-Kubra' (5402), Ibn Hibbani (4130, 4135), et-Taberaniu në 'el-Kebir' (915), ed-Darekutni në 'es-Sunen' 3/262, el-Bejhekiu në 'es-Sunen' 5/66, 7/211 dhe el-Begauiu (1982) përmes rrugëve të ndryshme nga Hammad bin Zejdi.

(816) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në 'Sharh Mushkil al-Athar' (5803, 5804) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë transmetuar Ibn el-Xharudi (445, 695), Ibn Hibani (4137), et-Taberaniu 23/ (1058) dhe el-Bejhekiu 7/ 210-211 përmes rrugëve nga Haxhaxh bin Minhal me të. E kanë nxjerrë Ahmedi (26815), ed-Darimiu (1824), Ebu Davudi (1843), Ibn el-Xharudi në 'el-Munteka' (445), Ebu Ja'la (7106), Ibn Hibani (4137-4138), et-Taberaniu në 'el-Kebir' 23/ (1058), ed-Darekutni 3/ 262 dhe el-Bejhekiu =

(817) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë. Ai gjendet te autori në Sherh Mushkil al-Athar (5802) me zinxhirin dhe tekstin e tij. E kanë nxjerrë Ibn Sa'di 8/139-140, Ahmedi (26828), Muslimi (1411), Tirmidhiu (845), Ibn Maxheh (1964), Ebu Ja'la (7105), Ibn Hibbani (4136), Et-Taberaniu 23/(1059), 24/(45), El-Hakimi 4/31, Ed-Darekutni 3/261-262 dhe El-Bejhekiu 5/66 përmes rrugëve të ndryshme nga Xherir bin Hazimi.

(818) Është mursel dhe transmetuesit e tij janë të besueshëm.
Ai gjendet te autori në "Sherh Mushkil el-Ethar" (5801) me isnadin dhe metnin e tij.
Gjendet në "Muwatta" të Malikut 1/348, dhe përmes rrugës së tij e ka transmetuar Ibn Sa'di 8/133.

(819) Transmetuesit e tij janë të besueshëm.

(820) Transmetuesit e tij janë të besueshëm. Ai gjendet te autori në „Sherh Mushkil el-Ethar“ 14/519 me zinxhirin dhe tekstin e tij. Dhe e ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (12959) nga Vakiu, nga Xherir bin Hazimi me të.

(821) Zinxhiri i tij i transmetimit është i saktë, ndërsa Abdylkerim bin Ebi el-Muharik është ndjekës i Habibit dhe Kajsit. Këtë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' 14/520 me zinxhirin dhe tekstin e tij. E ka nxjerrë Ibn Ebi Shejbe (12964) nga A'idh bin Habib dhe Abdylvehab bin Ata, nga Saidi, nga Katade dhe Jala bin Hakim, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi me të.

(822) Zinxhiri i tij i transmetimit është i mirë për shkak të Abdullah bin Muhamed bin Ebi Bekrit. Këtë e ka shënuar autori në 'Sherh Mushkil el-Athar' 14/520 me zinxhirin dhe tekstin e tij.

(1) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٨٦، والحميدي (٤٦٨)، وابن أبي شيبة ٤/ ٦ (٤٠٩)، وأحمد (١٩٣٤)، والبخاري (٣٠٠٦، ٣٠٦١، ٥٢٣٣)، ومسلم (١٣٤١)، والنسائي في الكبرى (٩٢١٨)، وأبو يعلى (٢٣٩١)، وابن خزيمة (٢٥٢٩ - ٢٥٣٠)، وابن حبان (٢٧٣١)، والطبراني (١٢٢٠٥)، والبيهقي ٣/ ١٣٩، والبغوي (١٨٤٩) من طرق عن سفيان بن عيينة به.

(2) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٣٢٣١)، ومسلم (١٣٤١)، والطبراني (١٢٢٠١) من طرق عن ابن جريج به.

(3) إسناده صحيح، هو مكرر سابقه.

(4) إسناده حسن من أجل محمد بن عجلان.
وأخرجه الحميدي (١٠٠٦) من طريق سفيان بن عيينة به.

(5) قلت أراد بهم: النخعي، والشعبي، وطاووس بن كيسان، والظاهرية ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٢.

(6) قلت أراد به بهم: عطاء، وسعيد بن كيسان، وطائفة من الظاهرية ﵏، كما في المصدر السابق.

(7) البريد فرسخان، وقيل: أربعة فراسخ، والفرسخ ثلاثة أميال، وقال الجوهري: البريد اثنا عشر ميلا.

(8) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٢٧٢٧)، والبيهقي ٣/ ١٣٩ من طريق حماد بن سلمة به.
وأخرجه أبو داود (١٧٢٥)، وابن خزيمة (٢٥٢٦)، والحاكم ١/ ٤٤٢ من طريق جرير بن عبد الحميد، عن سهيل به.

(9) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(10) قلت أراد بهم: الأوزاعي، والليث، ومالكا، والشافعي ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٥.

(11) في س خد "معها زوجها".

(12) إسناده صحيح. =

(13) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن ماجة (٢٨٥٩) من طريق شبابة، عن ابن أبي ذئب به.

(14) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٥٧٤ ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٨٥، وابن خزيمة (٢٥٢٤)، وابن حبان (٢٧٢٥)، والبيهقي ٣/ ١٣٩، والبغوي (١٨٥١).

(15) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٣١٧)، وأحمد (٧٤١٤)، والبخاري (١٠٨٨)، ومسلم (١٣٣٩) (٤٢٠)، والبيهقي ٣/ ١٣٩ من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(16) قلت أراد بهم: الحسن البصري، والزهري، وقتادة ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٩.

(17) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٢٩٤)، والبخاري (١١٩٧)، ومسلم ٢/ ٧٩٦ (٨٢٧) (٤١٦)، والبيهقي ١٠/ ٨٢، والبغوي (٤٥٠) من طرق عن شعبة به.

(18) إسناده صحيح.

(19) قلت أراد بهم: الثوري، والأعمش، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢٢.

(20) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٤٦١٥)، والبخاري (١٠٨٧)، ومسلم (١٣٣٨) (٤١٣)، وأبو داود (١٧٢٧)، وابن خزيمة (٢٥٢١)، والبيهقي ٥/ ٢٢٧ من طريق يحيى به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٥، وابن حبان (٢٧٣٠) من طريق عبيد الله بن عمر به.

(21) إسناده حسن.
وأخرجه عبد الرزاق (١٠٧٥٠)، وأحمد (٦٧١٢) من طريق ابن جريج به.
وأخرجه العدني من طريق هشام عن ابن جريج كما في النخب ١٢/ ٢٤

(22) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٣٣٩) (٤٢٢)، وابن خزيمة (٢٥٢٧)، وابن حبان (٢٧٢١) من طريق بشر بن المفضل، وأحمد =

(23) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٤ - ٥، وأحمد (١١٥١٥)، والدارمي (٢٨٤٣)، ومسلم (١٣٤٠) (٤٢٣)، وأبو داود (١٧٢٦)، والترمذي (١١٦٩)، وابن ماجة (٢٨٩٨)، وابن خزيمة (٢٥١٩)، وابن حبان (٢٧١٨) من طرق عن الأعمش به.

(24) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(25) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه (٣٢٦٩).

(26) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٨٦ (١٥١٧٦) من طريق وكيع عن يونس بن يزيد به.

(27) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٦٢٦) من طريق يونس، عن ليث، وابن حبان (٢٧٣٣) من طريق ابن وهب، عن يونس، والبيهقي ٥/ ٢٢٦ من طريق يونس، كلهم عن الزهري به.

(28) بضم الميم أي: نساء مواليات من والى القوم موالاة، وعقد الموالاة أن يسلم الرجل على يد آخر ويواليه فيقول له: أنت مولاي ترثني إذا مت، وتعقل عني إذا جنيت فيقبل الآخر.

(29) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٥/ ٢٠ من طريق سعيد بن منصور، عن ابن وهب، عن عروة بن الحارث به.

(30) إسناده ضعيف لضعف محمد بن مقاتل الرازي ومحمد بن عبيد الله العرزمي.

(31) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥١١١)، والبخاري (٧٣٤٤) من طريق سفيان الثوري به.

(32) في م زيادة: قال أبو جعفر: قرن بسكون الراء ميقات أهل نجد، وأما قرن بنصب الراء فرهط أويس القرني، وهي قبيلة من قبائل العرب.

(33) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٢٩٥، وأحمد (٦٢٥٧) من طريق جرير به.

(34) قلت أراد بهم: طاووس بن كيسان، وابن سيرين، وجابر بن زيد ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٧.

(35) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٩٣، وأحمد (٢٢٤٠)، وأبو داود (١٧٣٨)، والنسائي ٥/ ١٢٣، ١٢٥ - ١٢٦، وابن خزيمة (٢٥٩١)، والطبراني (١٠٩١٢ - ١٠٩١٣) من طرق عن عبد الله بن طاوس به.

(36) في ن "كريّها" وهو تحريف.

(37) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٦٠٦)، وأحمد (٢١٢٨)، والبخاري (١٥٢٦، ١٥٢٩)، ومسلم (١١٨١) (١١)، وأبو داود (١٧٣٨)، والنسائي ٥/ ١٢٦، وابن خزيمة (٢٥٩٠)، والطبراني (١٠٨٨٦)، والبيهقي ٥/ ٢٩، والبغوي (١٨٥٩) من طرق عن حماد بن زيد عن عمرو بن دينار به.

(38) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤٤، ومن طريقه أخرجه البخاري (١٥٢٥)، ومسلم (١١٨٢) (١٣)، والنسائي في الكبرى (٣٦٣١)، وأبو داود (١٧٣٧)، وابن ماجة (٢٩١٤)، والبيهقي ٥/ ٢٦، والبغوي (١٨٥٨).

(39) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥٠٥٩) من طريق شعبة، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر به.
وأخرجه أحمد (٥١١١)، والبخاري (٧٣٤٤) من طريق سفيان، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر به.

(40) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤٥، ومن طريقه رواه الشافعي ٢/ ٢٨٩، والدارمي ٣٠٢، وابن حبان (٣٧٥٩)، والبيهقي ٥/ ٢٦.

(41) قلت أراد بهم: الثوري، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور، وأصحابهم وجمهور العلماء من التابعين ومن بعدهم ﵏، كما في النخب ١٢/ ٦٦.

(42) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو داود (١٧٣٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٢٣، وفي الكبرى (٣٦١٩)، والبيهقي ٥/ ٢٨ من طريق هشام بن بهرام المدايني به
وأخرجه النسائي في المجتبى ٥/ ١٢٥، وفي الكبرى (٣٦٢٢)، والدارقطني ٢/ ٢٠٩ من طريق أبي هاشم، عن معافي بن عمران به.

(43) إسناده صحيح على شرط مسلم، وقد صرح أبو الزبير بالسماع عند أحمد.
وأخرجه أحمد (١٤٥٧٢)، ومسلم (١١٨٣) (١٦ - ١٧)، وابن خزيمة (٢٥٩٢)، والبيهقي ٥/ ٢٧، والبغوي (٨٦٠) من طرق عن ابن جريج به.

(44) إسناده ضعيف لعنعنة الحجاج بن أرطاة وهو مدلس.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ٢٠٨ من طريق حفص بن غياث به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٢٦٥) من طريق ابن نمير عن حجاج به.
وأخرجه أحمد (٦٦٩٧) من طريق يزيد، عن حجاج به.

(45) إسناده ضعيف، هلال بن زيد بن يسار متروك.
وأخرجه الطبراني في الكبير ١/ ٢٥٠ (٧٢١) من طريقين عن سعيد بن أبي مريم به.

(46) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه الطبراني في الأوسط ٥/ ١٦٥ (٤٩٥٨)، وأبو نعيم في الحلية ٤/ ٩٣ من طريق أبي نعيم، عن جعفر بن برقان به.

(47) مكيال لأهل مصر تسع أربعة وعشرين صاعا.

(48) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٧٥٦٥)، ومسلم (٢٨٩٦)، وأبو داود (٣٠٣٥)، وأبو القاسم البغوي في الجعديات (٢٧٦٧)، والبيهقي ٩/ ١٣٧، والبغوي في شرح السنة (٢٧٥٤) من طرق عن زهير بن معاوية به.

(49) قال عياض في شرح مسلم: البيداء ههنا هي الشرف الذي أمام ذي الحليفة، وهي أقرب إلى مكة من ذي الحليفة.

(50) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه الدارمي (١٩١٢)، وأحمد (٢٢٩٦)، ومسلم (١٢٤٣)، وابن الجارود (٤٢٤)، وابن خزيمة (٢٦٠٩)، وابن حبان (٤٠٠٢)، والطبراني (١٢٩٠١)، والبيهقي ٥/ ٢٣٢، والبغوي (١٨٩٣) من طرق عن شعبة به.

(51) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه مسلم ١٢١٨ (١٤٧)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجة (٣٠٧٤)، وابن حبان (٣٩٤٤) من طريق حاتم بن إسماعيل به مطولا.
وأخرجه أحمد (١٤٤٤٠)، ومسلم (١٢١٨)، وابن حبان (٣٩٤٣) من طرق عن جعفر به.

(52) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٥١٥)، وابن خزيمة (٢٦١٢) من طريقين عن الوليد بن مسلم به.

(53) قلت أراد بهم: الأوزاعي، وعطاء، وقتادة ﵏، كما في النخب ١٢/ ٨٤.

(54) قلت أراد بهم: جماهير العلماء من التابعين، ومن بعدهم، منهم الأئمة الأربعة، وأكثر أصحابهم ﵏، كما في النخب ١٢/ ٨٦.

(55) إسناده صحيح.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (٦٧٤)، وأحمد (٢٤١٤٣)، والبخاري (١٧٦٥)، ومسلم (١٣١١) (٣٣٩)، والترمذي (٩٢٣)، والنسائي في الكبرى (٤٢٠٧)، وابن ماجة (٣٠٦٧)، والبيهقي ٥/ ١٦١ من طرق عن هشام بن عروة به.

(56) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (٥٤٩)، وأحمد (٢٣٨٧٥)، ومسلم (١٣١٣)، وأبو داود (٢٠٠٩)، وابن خزيمة (٢٩٨٦)، والطبراني (٩١٦)، والبيهقي ٥/ ١٦١ من طريق سفيان بن عيينة به.

(57) إسناده ضعيف: لضعف شعبة مولى ابن عباس.

(58) إسناده حسن: خالد بن عبد الرحمن وصالح مولى التوأمة صدوقان.

(59) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (٤٩٨)، وابن أبي شيبة (١٣٥١١)، والدارمي (١٨٧٠)، وأحمد (١٩٢٥)، والبخاري (١٧٦٦)، =

(60) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤٧، ومن طريقه أخرجه أحمد (٥٣٣٧)، والبخاري (١٥٤١)، ومسلم (١١٨٦) (٢٣)، وأبو داود (١٧٧١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٦٢ - ١٦٣، وفي الكبرى (٣٧٣٨)، وابن حبان (٣٧٦٢)، والبيهقي ٥/ ٣٨، والبغوي (١٨٦٩).

(61) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(62) إسناده صحيح.

(63) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٤٩٣٥)، والبخاري (١٥٥٢)، ومسلم (١١٨٧) (٢٨)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٦٣، وفي الكبرى (٣٧٤٠)، والبيهقي ٥/ ٣٨ من طرق عن ابن جريج به.

(64) إسناده صحيح.

(65) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٤٣٢٠)، وأحمد (١٥٠٤٠)، والبخاري (١٥٤٦)، وأبو داود (١٧٧٣) من طرق عن ابن جريج به.

(66) إسناده صحيح.

(67) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤٨، مطولا، ومن طريقه رواه أحمد (٥٣٣٨)، والبخاري (١٦٦)، ومسلم (١١٨٧) (٢٥)، وأبو داود (١٧٧٢)، والنسائي ٥/ ١٦٣، وابن حبان (٣٧٦٣).

(68) أي الركاب، قال ابن الأثير: الغرز ركاب كور الجمل إذا كان من جلد أو خشب وقيل: هو الكور مطلقا مثل الركاب للسرج.

(69) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٢٨، ومن طريقه مسلم (١١٨٧) (٢٧)، عن علي بن مسهر به.
وأخرجه أحمد (٤٨٤٣)، والدارمي ٢/ ٧١، وابن ماجة (٢٩١٦)، والبيهقي ٥/ ٣٨، والبغوي (١٨٦٨) من طرق عن عبيد الله به.

(70) إسناده حسن في المتابعات من أجل خصيف بن عبد الرحمن.
وأخرجه أحمد (٢٣٥٨)، وأبو داود (١٧٧٠)، وأبو يعلى (٢٥١٣)، والحاكم ١/ ٤٥١، والبيهقي ٥/ ٣٧ من طريق محمد بن إسحاق، عن خصيف به.

(71) مرسل ورجاله ثقات.

(72) إسناده ضعيف، أبان بن تغلب متأخر السماع من أبي إسحاق السبيعي.
وأخرجه أبو يعلى (٥٠٢٧) من طريق محمد بن أبي بكر المقدمي به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٢٠١، وأحمد (٣٨٩٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٦١، وفي الكبرى (٣٧٣٢)، والشاشي (٤٨٢) من طرق عن حماد بن زيد به.

(73) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٢٠١، وأحمد (٢٤٠٤٠)، والبخاري (١٥٥٠)، وأبو يعلى (٤٦٧١) من طرق عن الأعمش به.

(74) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤٦، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٠٣، وأحمد (٤٨٩٦)، والبخاري (١٥٤٩)، ومسلم (١١٨٤) (١٩)، وأبو داود (١٨١٢)، والنسائي ٥/ ١٦٠، وأبو يعلى (٥٨٠٤، ٥٨١٥)، وابن حبان (٣٧٩٩)، والبيهقي ٥/ ٤٤، والبغوي (١٨٦٥).

(75) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (٦٦٠)، وأحمد (٤٨٩٦)، وابن خزيمة (٢٦٢١) من طرق عن أيوب به.
وأخرجه أحمد (٤٩٩٧)، وابن ماجة (٢٩١٨)، والدارقطني ٢/ ٢٢٥ من طرق عن عبيد الله به.

(76) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢١٨) (١٤٧)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجة (٣٠٧٤)، وابن حبان (٣٩٤٤) من طريق حاتم بن إسماعيل به.
وأخرجه أحمد (١٤٤٤٠)، ومسلم (١٢١٨) من طريق جعفر به.

(77) إسناده ضعيف لجهالة أبي طلق العائذي ولضعف شرقي بن قطامي ومحمد بن زياد الكلبي.
وأخرجه الطبراني في الكبير ١٧/ (٤٦ - ٤٧ - ١٠٠) من طريق عمرو بن شمر، عن شراحيل به.

(78) قلت أراد بهم: مالكا في رواية، وأحمد بن حنبل، وأبا ثور وآخرين ﵏، كما في النخب ١٢/ ١١٦.

(79) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٢٦٢٤) عن يونس بن عبد الأعلى به.
وأخرجه الطيالسي (٢٣٧٧)، وأحمد (٨٤٩٧)، وابن خزيمة (٢٦٢٤)، والدارقطني ٢/ ٢٢٥، والحاكم ١/ ٤٤٩ - ٤٥٠، وأبو نعيم في الحلية ٩/ ٤٢، والبيهقي ٥/ ٤٥، والخطيب في التاريخ ١٠/ ٤٣٦ من طرق عن عبد العزيز بن عبد الله به.

(80) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه (٣٣٢١، ٣٣٢٢).

(81) قلت أراد بهم: مالكا، والشافعي، وأبا يوسف ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٢٢.

(82) إسناده حسن من أجل محمد بن عجلان.
وأخرجه أحمد (١٤٧٥)، والبزار (١٠٩٤ كشف الأستار)، وأبو يعلى (٧٢٤) من طريق يحيى بن سعيد، عن ابن عجلان، عن عبد الله بن أبي سلمة، عن سعد به.
وهو منقطع عبد الله بن أبي سلمة لم يدرك سعدا.

(83) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٨٠) (٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٤٢، وفي الكبرى (٣٦٧٦) من طريق وهب بن جرير به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣١٢، والحميدي (٧٩٠)، وأحمد (١٧٩٦٥)، ومسلم (١١٨٠) (٧)، والترمذي (٨٣٦)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٤٢، وفي الكبرى (٧٩٨١)، وابن الجارود (٤٤٩)، وابن خزيمة (٢٦٧١)، والطبراني في الكبير ٢٢/ ٦٥٦ من طريق سفيان، عن عمرو عن عطاء به.

(84) قلت أراد بهم: عطاء، والزهري، وسعيد بن جبير، ومحمد بن سيرين، ومالكا، ومحمد بن الحسن ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٢٩.

(85) إسناده قوي من أجل الخصيب بن ناصح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٤٢ (١٢٨٦٥)، عن ابن علية، عن أيوب، عن نافع به.

(86) إسناده صحيح.
وأخرجه البزار (١٨٢) من طريق محمد بن عباد بن جعفر، عن ابن عمر به.

(87) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤٣، ومن طريقه أخرجه البيهقي في السنن ٥/ ٣٥، وفي المعرفة (٩٤٨٨).

(88) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٣٥ من طريق شعيب به.

(89) إسناده صحيح.

(90) قلت أراد بهم: محمد بن الحنفية، وعمر بن عبد العزيز، وعروة بن الزبير، والأسود بن يزيد، وخارجة بن زيد، والقاسم بن محمد، وإبراهيم النخعي، وسفيان الثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، وزفر بن الهذيل، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا سليمان، ومحمد بن الحسن في رواية ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٣٤.

(91) إسناده مرسل: والصواب عن عطاء، عن صفوان بن يعلى، عن أبيه، كما قاله المزي في التهذيب ٢٠/ ٧٢.
وأخرجه الطيالسي (١٣٢٣)، وأحمد (١٧٩٦٤)، وأبو داود (١٨٢٠)، والترمذي (٨٣٥)، والنسائي في الكبرى (٤٢٢٤ - ٤٢٢٥)، وابن خزيمة (٢٦٧٢) من طرق عن عطاء، عن يعلى به.

(92) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو داود (١٨٢١)، وابن حبان (٣٧٧٨)، والبيهقي ٥/ ٥٧ من طريق يزيد بن موهب عن الليث به.

(93) بفتح الخاء، طيب معروف مركب يتخذ من الزعفران وغيره من أنواع الطيب.

(94) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٦٣) بإسناده ومتنه، إلا أنه سقط من المطبوع (عن أبيه).
وأخرجه البخاري (١٧٨٩) (٤٩٨٥)، ومسلم (١١٨٠)، وأبو داود (١٨١٩)، وابن حبان (٣٧٧٩)، والطبراني في الكبير ٢٢/ (٦٥٣)، والبيهقي ٥/ ٥٦ من طرق عن همام به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣١٢ - ٣١٣، والحميدي (٧٩٠ - ٧٩١)، وأحمد (١٧٩٦٥)، والبخاري (٤٣٢٩)، ومسلم (١١٨٠)، وأبو داود (١٨٢٠)، والترمذي (٨٣٦)، والنسائي ٥/ ١٣٠، ١٣٢، وابن الجارود (٤٤٧، ٤٤٩)، وابن خزيمة (٢٦٧١)، والطبراني في الكبير ٢٢/ (٦٥٤ - ٦٥٥، ٦٥٧ - ٦٥٨)، والدارقطني ٢/ ٢٣١، والبيهقي ٥/ ٥٦، والبغوي (١٩٧٩) من طرق عن عطاء به.

(95) جمع ردع بفتح الراء هو الشي اليسير من الخلوق.

(96) إسناده مرسل: عطاء لم يسمع من يعلى بينهما صفوان.
وأخرجه أحمد (١٧٩٦٤) من طريق هشيم عن منصور وعبد الملك، عن عطاء به.

(97) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٥٨٤٦)، وابن خزيمة (٢٦٧٤) من طريق عبد الوارث به.

(98) إسناده صحيح. =

(99) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(100) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣١٤، وأحمد (١١٩٧٨)، ومسلم (٢١٠١)، وأبو داود (٤١٧٩)، والترمذي (٢٨١٥)، والنسائي ٥/ ١٤١ - ١٤٢، ٨/ ١٨٩، وأبو يعلى (٣٨٨٨)، وابن خزيمة (٢٦٧٤)، وابن حبان (٥٤٦٤)، والبيهقي ٥/ ٣٦، والبغوي (٣١٦٠) من طرق عن إسماعيل بن علية به.

(101) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(102) إسناده صحيح. =

(103) إسناده ضعيف لجهالة أبي حفص بن عمرو.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٨/ ١٥٢، وفي الكبرى (٩٣٥٦) من طريق خالد به.
وأخرجه أحمد (١٧٥٥٢)، والترمذي (٢٨١٦)، والنسائي ٨/ ١٥٢، والطبراني في الكبير ٢٢/ (٦٨٣)، وابن عبد البر في التمهيد ٢/ ١٨٤، والبغوي (٣١٦١) من طرق عن شعبة به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٩٣٧)، والحميدي (٨٢٢)، وابن أبي شيبة ٤/ ٤١٢، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١٥٦٩)، والنسائي ٨/ ١٥٢ - ١٥٣، وابن قانع في معجم الصحابة ٣/ ٢١٦، والطبراني في الكبير ٢٢/ ٦٨٤، (٦٨٦ - ٦٨٧ - ٦٨٨) من طرق عن عطاء بن السائب به.

(104) إسناده ضعيف: لجهالة أبي حفص أو رجل.
وأخرجه ابن سعد في الطبقات ٦/ ٤٠، وأحمد (١٧٥٧٢) من طريق روح بن عبادة به.

(105) إسناده منقطع: الحسن البصري لم يسمع من عمران بن حصين، ورجاله ثقات.
وأخرجه البزار في مسنده (٣٥٤٩) من طريق عبد الأعلى به.
وأخرجه أحمد (١٩٩٧٥)، وأبو داود (٤٠٤٨)، والطبراني في الكبير ١٨ / (٣١٢)، والحاكم ٤/ ١٩١، والبيهقي ٣/ ٢٤٦ من طريق روح بن عبادة، عن سعيد بن أبي عروبة، عن قتادة عن الحسن به.

(106) إسناده فيه مقال لجهالة حال صاعد بن عبيد.

(107) إسناده ضعيف: لضعف سلم بن قيس العلوي.
وأخرجه النسائي (٩٩٩٤) من طريق سليمان بن حرب به.
وأخرجه الطيالسي (٢١٢٦)، وأحمد (١٢٣٦٧)، والبخاري في الأدب المفرد (٤٣٧)، وأبو داود ٤١٨٢ (٤٧٨٩)، والترمذي في الشمائل (٣٤١)، والنسائي في عمل اليوم والليلة (٢٣٥ - ٢٣٦)، وأبو يعلى (٤٢٧٧)، وابن عدي ٣/ ١١٧٦، والبيهقي في دلائل النبوة ١/ ٣١٧ من طرق عن حماد بن زيد به.

(108) إسناده ضعيف: الجهالة جديه وهو زيد وزياد والربيع بن أنس، ذكره ابن حبان في الثقات وقال: الناس يتقون من حديثه ما كان من رواية أبي جعفر عنه لأنه في حديثه عنه اضطرابا كثيرا.
وأخرجه أحمد (١٩٦١٣)، وأبو داود (٤١٧٨)، وابن عبد البر في التمهيد ٢/ ١٨٢ - ١٨٣ من طريق محمد بن عبد الله الزبيري به، وعند أحمد جده.

(109) بفتح الواو، قال ابن الأثير: الوضر من الصفرة، هو اللطخ من الخلوق أو الطيب له لون، وذلك من فعل العروس إذا دخل على زوجته.

(110) رجاله ثقات.
وأخرجه أحمد (٧٠١٣) من طريق محمد بن جعفر، عن شعبة، عن إسحاق بن سويد، عن أبي حبيبة به.

(111) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٠٦، والبيهقي ٥/ ٣٥ من طريقين عن عيينة بن عبد الرحمن، عن أبيه، عن ابن عباس به.

(112) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٣٨٥)، وابن راهويه (١٥٣٥)، وأحمد (٢٤٥٢٧)، والبخاري (٥٩١٨،٢٧١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٩ - ١٤٠، وفي الكبرى (٣٦٧٧)، والبغوي في الجعديات (١٨٤)، والبيهقي ٥/ ٣٤ من طرق عن شعبة به.

(113) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(114) في ج "ثنا أبو داود، قال: ثنا شعبة، عن منصور، عن إبراهيم … فذكر بإسناده مثله. حدثنا أبو بكرة، قال: ثنا أبو عامر العقدي، قال ثنا هشام".

(115) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٤٩٦٦)، وأبو نعيم في الحلية ٦/ ٢٨٤ من طرق عن هشام الدستوائي به.

(116) إسناده صحيح من الوجه الأول وضعيف من الوجه الثاني لأن حماد بن سلمة روى عنه بعد الإختلاط. =

(117) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦١٢٩)، ومسلم (١١٩٠) (٤٣)، والخطيب في التاريخ ٥/ ١٤١ من طرق عن مالك بن مغول به.

(118) قال الجوهري: ويص البرق أي: برق ولمع.

(119) إسناده صحيح.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٥٣٤، ١٧٨٨)، وأحمد (٢٥٧٥٢)، والبخاري (٥٩٢٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٤٠، وفي الكبرى (٣٦٨١)، وابن عدي في الكامل ١/ ٤١٣ من طرق عن إسرائيل به.

(120) بالغين المعجمة وهو نوع من الطيب يركب من مسك وعنبر وعود ودهن قاله ابن الأثير.

(121) رجاله ثقات. =

(122) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٤٩٨٨)، والبخاري (٥٩٢٨) من طريق وهيب به.
وأخرجه الدارمي (١٨٠٢)، ومسلم (١١٨٩) (٣٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٨، وفي الكبرى (٣٦٥٦)، وابن عبد البر في التمهيد ١٩/ ٣٠٠ من طرق عن هشام به.

(123) إسناده صحيح.
وأخرجه البغوي في الجعديات (٢٦٠٠) من طريق شجاع بن الوليد به.
وأخرجه أحمد (٢٤٦٧٢)، ومسلم (١١٨٩) (٣٤)، والنسائي في الكبرى (٤١٥٠)، وابن ماجة (٣٠٤٢) من طرق عن عبيد الله بن عمر به.

(124) إسناده حسن من أجل أسامة بن زيد الليثي.
وأخرجه مسلم (١١٨٩)، وأبو عوانة (٣٦٨١)، والبيهقي ٥/ ١٣٦ من طريق أبي الرجال، عن أمه (عمرة) به.

(125) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٤١، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٩٧، وأحمد (٢٥٥٢٥)، والبخاري (١٥٣٩)، ومسلم (١١٨٩) (٣٣)، وأبو داود (١٧٤٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٧، وفي الكبرى (٣٦٦٥)، وابن حبان (٣٧٦٦)، والبيهقي ٥/ ٣٣ - ٣٤، والبغوي (١٨٦٣).

(126) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن راهويه (٩٣٠)، وأحمد (٢٥٥٢٤)، وابن حبان (٣٧٧١) من طرق عن شعبة به.

(127) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن راهويه (٩٦٢، ٩٣٢)، وأحمد (٢٥٧٢٤)، ومسلم (١١٨٩) (٣٢)، والدولابي في الكنى والأسماء ٢/ ١٤٨، والبيهقي ٥/ ١٣٦، وابن عبد البر في التمهيد ١٩/ ٢٩٨ من طرق عن أفلح به.

(128) إسناده صحيح. =

(129) رجاله ثقات.
وأخرجه الطيالسي (١٤٣١) من طريق حماد بن زيد به.
وأخرجه أحمد (٢٥٨١٧)، والنسائي في الكبرى (٤١٤٧)، وابن عدي في الكامل ٥/ ١٦٨٦ - ١٦٨٧، والخطيب في تاريخ بغداد ١٣/ ١٢٤ من طرق عن أيوب به.

(130) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٩٧، وابن أبي شيبة ٤/ ٢٠٤، والحميدي (٢١٣)، وأحمد (٢٤١٠٥)، ومسلم (١١٨٩) (٣٦)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٧ - ١٣٨، وفي الكبرى (٣٦٦٩)، والبيهقي ٥/ ٣٤، وابن عبد البر في التمهيد ١٩/ ٢٩٩ من طريق سفيان بن عيينة به.

(131) إسناده قوي من أجل الخصيب.
وأخرجه العدني في مسنده كما في النخب ١٢/ ١٦٨ من طريق طلحة، وأبو الشيخ في طبقات المحدثين ١/ ٤٤٢ من طريق حجاج كلاهما عن عطاء به.

(132) إسناده صحيح.

(133) إسناده حسن من أجل ميمون بن يحيى بن مسلم.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٠٦ (١٣٤٨٢) من طريق هشام بن هاشم، وابن حزم في المحلى ٣/ ٦٩ من طريق أيوب السختياني، كلاهما عن عائشة بنت سعد به.

(134) أي: الطخ رأسها بالمسك.

(135) رجاله ثقات. =

(136) إسناده ضعيف لجهالة حكيمة بنت أبي حكيم.
وأخرجه ابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣٣٤٣)، والطبراني في الكبير ٢٤/ ١٨٩ (٤٧٨) من طريق حجاج بن محمد به.

(137) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٤٩٧) عن أبي أسامة ووكيع، عن هشام به.

(138) أي: يفور.

(139) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (٢١٦)، وابن راهويه (١٦٢٧ - ١٦٢٨)، وأحمد (٢٥٤٢١)، والبخاري (٢٧٠)، ومسلم (١١٩٢) (٤٧، ٤٩)، والنسائي في المجتبى ١/ ٢٠٣، ٥/ ١٤١، والكبرى (٣٦٨٥)، والطبراني في الأوسط (٢٣٩)، والبيهقي ٥/ ٣٥ من طرق عن إبراهيم به.

(140) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٢، ٥٤٣٣) بإسناده ومتنه.
ورواه البخاري (١٨٤٠) من طريقي أبي الوليد به.
وأخرجه الطيالسي (٢٦١٠)، وأحمد (٢٥٢٦)، والبخاري (١٨٤١، ١٨٤٣)، وابن حبان (٣٧٨٦)، والطبراني (١٢٨١٤)، والدارقطني ٢/ ٢٢٨، والبيهقي ٥/ ٥٠ من طرق عن شعبة به.

(141) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٤) بإسناده ومتنه.
ورواه البخاري (٥٨٠٤)، والنسائي في الكبرى (٩٥٩٧) من طريق أبي نعيم به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٠٢، والحميدي (٤٦٩)، وابن أبي شيبة ٤/ ١٠٠، ومسلم (١١٧٨) (٤)، وأبو يعلى (٢٣٩٥)، والدارقطني ٢/ ٢٣٠، والبيهقي ٥/ ٥٠ من طريق سفيان بن عيينة به.

(142) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ١٠٠، وأحمد (١٨٤٨)، ومسلم (١١٧٨) (٤) من طريق هشيم به.
وأخرجه الطيالسي (٢٦١٠)، وابن أبي شيبة ٤/ ١٠٠، ومسلم (١١٧٨)، والترمذي (٨٣٤)، والنسائي ٥/ ١٣٢ - ١٣٣، ١٣٥، وابن خزيمة (٢٦٨١)، وابن حبان (٣٧٨٥)، والدارقطني ٢٢٨/ ٢ من طرق عن عمرو بن دينار به.

(143) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مسلم (١١٧٨)، وأبو داود (١٨٢٩)، والنسائي ٥/ ١٣٢ - ١٣٣، وأبو يعلى (٢٣٩٥)، وابن حبان (٣٧٨٠ - ٣٧٨١)، والطبراني (١٢٨١٠)، والبيهقي ٥/ ٥٠ من طرق عن حماد بن زيد وحده به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٠١، وابن ماجة (٢٩٣١)، والبيهقي ٥/ ٥٠ من طرق عن سفيان وحده به.

(144) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٧) بإسناده ومتنه.

(145) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارمي ٢/ ٣٢ من طريق أبي عاصم به.
وأخرجه أحمد (٢٠١٥)، ومسلم (١١٠٠) (٧٨)، والطبراني في الكبير (١٢٨١٥) من طرق عن ابن جريج به.

(146) حديث صحيح، رجاله ثقات إلا فيه عنعنة أبي الزبير المكي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (١٧٣٥)، وابن أبي شيبة ٤/ ١٠١، وأحمد (١٤٤٦٥)، ومسلم (١١٧٩)، والدارقطني ٢/ ٢٢٨، والبيهقي ٥/ ٥١ من طرق عن زهير بن معاوية به.

(147) قلت أراد بهم: الثوري، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وداود ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٩٣.

(148) قلت أراد بهم: الليث بن سعد، وأبا حنيفة، ومالكا، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٢/ ١٩٥.

(149) إسناده صحيح. =

(150) حديث صحيح وإسناده ضعيف لضعف شيخ الطحاوي.
وأخرجه الحميدي (٦٢٧)، وأحمد (٤٤٨٢)، والبخاري (٥٧٩٤)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٤، وفي الكبرى (٣٦٥٦)، والبيهقي في السنن ٥/ ٤٩ من طرق عن أيوب به.

(151) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٤١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري (٥٧٩٤)، وابن خزيمة (٢٦٨٢) من طريق حماد بن سلمة به.

(152) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٤٠) بإسناده ومتنه.
ورواه البيهقي ٥/ ٤٩ من طريق ابن وهب به.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٣٦، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٠٠، وأحمد (٥٣٠٨)، والبخاري (١٥٤٢، ٥٨٠٣)، ومسلم (١١٧٧)، وأبو داود (١٨٢٤)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣١، وفي الكبرى (٣٦٤٩)، وابن ماجة (٢٩٢٩)، وأبو يعلى (٥٨٠٥)، وابن حبان (٣٧٨٤)، والبيهقي ٥/ ٤٩، والبغوي (١٩٧٦).

(153) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٣٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٠١، والحميدي (٦٢٦)، وأحمد (٤٥٣٨)، والبخاري (٥٨٠٦)، ومسلم (١١٧٧) (٢)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٢٩، وفي الكبرى (٣٦٤٧)، وأبو يعلى (٥٤٢٥، ٥٤٨٨، ٥٥٣٣)، والدارقطني ٢/ ٢٣٠، والبيهقي ٥/ ٤٩ من طرق عن سفيان به.

(154) إسناده صحيح
وأخرجه أحمد (٥٢٤٣)، والبخاري (١٣٤) (٣٦٦) من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(155) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٤٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٥٤٢٧)، وابن حبان (٣٧٨٨) من طريق عبد العزيز بن مسلم به.

(156) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٤٢) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٣٧، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٠١، وأحمد (٥٣٣٦)، والبخاري (٥٨٥٢)، ومسلم (١١٧٧) (٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٢٩، وفي الكبرى (٣٦٤٦)، وابن ماجة (٢٩٣٠، ٢٩٣٢)، وابن حبان =

(157) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٤٤٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٢٦١٠)، وأحمد (٦٢٤٤) من طريق شعبة به.

(158) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٨٤٢) من طريق إبراهيم بن سعد به.

(159) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥١٩٣)، والبخاري (٥٨٤٧) من طريقين عن سفيان به.

(160) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه (٣٣٨٥).

(161) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه (٣٣٨٤).

(162) قلت أراد بهم: مجاهدا، وهشام بن عروة، وعروة بن الزبير، ومالكا في رواية ابن القاسم عنه ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢١٦.

(163) قلت أراد بهم: سعيد بن جبير، وعطاء بن أبي رباح، والحسن البصري، وطاووسا، وقتادة، وإبراهيم النخعي، وسفيان الثوري، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا يوسف، ومحمدا، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢١٧.

(164) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥٠٠٣) من طريق أبي معاوية به.
وأخرجه الحميدي (٦٢٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٥، وفي الكبرى (٣٦٥٨)، وابن خزيمة (٢٥٩٧ - ٢٥٩٨)، وابن حبان (٣٩٥٥)، والبيهقي ٥/ ٥٠ من طرق عن عبيد الله به.

(165) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٦٨ (١٣١١٩) من طريق هشيم، عن أبي بشر به.

(166) إسناده ضعيف، لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٦٩ (١٣١٢٩) من طريق معاوية بن هشام، عن سفيان به.

(167) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٦٨ (١٣١٢٤) من طريق وكيع عن عبدة بن سليمان، عن سعيد، عن أبي معشر به.

(168) إسناده ضعيف لضعف عبد الرحمن بن عطاء.
وأخرجه أحمد (١٥٢٩٨) من طريق حاتم بن إسماعيل به.
وأخرجه أحمد (١٤١٢٩)، والبزار (١١٠٧ كشف) من طريق داود بن قيس، عن عبد الرحمن بن عطاء به.

(169) قلت أراد بهم: الحسن البصري، ومغيرة بن مقسم، وحصين بن عبد الرحمن، وإبراهيم النخعي، وعامر الشعبي، ويونس بن عبيد، وأبا قلابة عبد الله بن زيد، ومسروق بن الأجدع ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢٢٥.

(170) قلت أراد بهم: طاووسا، وعطاء بن أبي رباح، وابن جريج، وسعيد بن المسيب، والثوري، وأبا حنيفة، ومالكا، =

(171) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٩٥ (١٤٣٥٥) عن هشيم، عن مغيرة، عن إبراهيم ويونس، عن الحسن ومغيرة وحصين، عن الشعبي به.

(172) إسناده حسن في الشواهد من أجل شريك.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٩٥ (١٤٣٥٦) من طريق شريك، عن سالم، عن سعيد، وعن سعيد بن مسروق، عن أبي صالح به.

(173) إسناده صحيح.
وأخرجه علي بن الجعد في المسند (٩٩٣) عن شعبة بهذا الإسناد.

(174) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٤٢٠)، ومن طريقه البيهقي ٥/ ٥٧ عن شعبة، عن قتادة، عن عطاء، عن يعلى بن منية به.

(175) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤٤٩ (١٥٨٧٤) من طريق غندر، عن شعبة به.

(176) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٥١، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٧٦، والدارمي (١٨١٢)، وأحمد (٢٤٠٧٧)، ومسلم (١٢١١) (١٢٢)، وأبو داود (١٧٧٧)، والترمذي (٨٢٠)، وابن ماجة (٢٩٦٤)، وأبو يعلى (٤٣٦١، ٤٥٤٣)، والبيهقي ٥/ ٣ والبغوي (١٨٧٣).

(177) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٤٩٠٦)، والبخاري (١٧٦٢) من طريق أبي عوانة به.
وأخرجه البخاري (١٥٦١)، ومسلم (١٢١١) (١٢٨)، وأبو داود (١٧٨٣)، والنسائي ٥/ ١٧٧ - ١٧٨، والبيهقي ٥/ ٦ من طريق جرير بن عبد الحميد، عن منصور بن المعتمر به.

(178) إسناده صحيح. =

(179) إسناده حسن، من أجل ابن أبي الزناد وأم علقمة.
وأخرجه ابن خزيمة (٣٠٧٩) من طريق ابن وهب، عن ابن أبي الزناد به.
وأخرجه الحميدي (٢٠٦)، وأحمد (٢٤٦١٥) من طريق عبد العزيز الدراوردي، عن علقمة به.

(180) إسناده قوي، من أجل الخصيب.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٩) بإسناده ومتنه.
إلا أنه زاد فيه وكان مع الزبير الهدي …
وأخرجه مسلم (١٢٣٦) (١٩٢)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٤٦ من طريق وهيب به.
وأخرجه أحمد (٢٦٩٦١)، والطبراني ٢٤/ (٣٥٥ - ٣٥٦) من طرق عن منصور به.

(181) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٤) بإسناده وزيادة في لفظ الحديث.
وأخرجه أحمد (١٤٤٤٠)، والدارمي (١٨٥٠)، ومسلم (١٢١٨)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجة (٣٠٧٤)، وابن حبان (٣٩٤٤)، والبيهقي ٥/ ٩ من طرق عن حاتم بن إسماعيل به.

(182) إسناده صحيح على شرط مسلم، وابن لهيعة متابع.
وأخرجه أحمد (١٥٢٤٤)، ومسلم (١٢١٣) (١٣٦)، وأبو داود (١٧٨٥)، والنسائي ٥/ ١٦٤ - ١٦٥، والبغوي (١٨٨٨) من طرق عن الليث به.

(183) قلت أراد بهم: عبد العزيز بن أبي سلمة، وعبيد الله بن الحسن، ومجاهدا، وإبراهيم النخعي، والشعبي، والأوزاعي، ومالكا، والشافعي في رواية ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢٥٠.

(184) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وعطاء بن أبي رباح، وجابر بن زيد، وسالما، والقاسم بن محمد، وعكرمة، وأحمد، والشافعي في قول ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢٥١.

(185) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٠٠)، وأحمد (١١٤٦)، والبخاري (١٥٦٩)، ومسلم (١٢٢٣) (١٥٩)، والبزار (٥٢٧)، وأبو يعلى (٣٤٢) من طرق عن شعبة به.

(186) رجاله ثقات.
وأخرجه أحمد (٤٠٢)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٥٢، وفي الكبرى (٣٦٩٩) من طريق يحيى بن سعيد، عن عبد الرحمن ابن حرملة به.

(187) إسناده حسن من أجل محمد بن عبد الله بن الحارث.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٦٢، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٧٣ - ٣٧٤، وأحمد (١٥٠٣)، والبخاري في التاريخ الكبير ١/ ١٢٥، والترمذي (٨٢٣)، والنسائي ٥/ ١٥٢، وأبو يعلى (٨٠٥)، والشاشي (١٦٥، ١٦٦)، وابن حبان (٣٩٣٩)، والبيهقي ٥/ ١٦ - ١٧.

(188) إسناده حسن كسابقه، وهو مكرر سابقه.

(189) بضم العين: جمع عريش، وأراد به بيوت مكة، والمعنى: أن معاوية بن أبي سفيان لم يسلم بعد.

(190) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٨٨٣)، وأحمد (١٥٦٨)، وأبو عبيد في الناسخ والمنسوخ (٣٢٧)، والدورقي (١٢٣)، ومسلم (١٢٢٥)، والحاكم في معرفة علوم الحديث (ص ١٢٣)، والخطيب في الموضح ٢/ ٣١٧، والبيهقي ٥/ ١٧ من طرق عن سليمان التيمي به.

(191) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢١٤١)، ومسلم (١٢٣٩) (١٩٦ - ١٩٧)، وأبو داود (١٨٠٤)، والنسائي ٥/ ١٨١، والبيهقي ٥/ ١٨ من طرق عن شعبة به.

(192) إسناده ضعيف لضعف ليث بن أبي سليم.
وأخرجه أحمد (٢٨٦٣) من طريق سفيان به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ٩٧، والترمذي (٨٢٢)، والطبراني (١٠٩٦٥) من طرق عن ليث بن أبي سليم به.

(193) إسناده ضعيف لضعف شريك فيما تفرد به.

(194) إسناده ضعيف كسابقه.

(195) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٧٤٩)، وأحمد (٢١٥٨)، والبخاري (١٥٦٧، ١٦٨٨)، ومسلم (١٢٤٢)، والطبري ٢/ ٢١٧، والطبراني (١٢٩٦٢)، والبيهقي ٥/ ١٩، ٢٤، ٢٢٨ من طرق عن شعبة به.

(196) إسناده ضعيف لعنعنة محمد بن إسحاق.
وأخرجه البزار كما في النخب ١٢/ ٢٦٦، وابن حزم في حجة الوداع (٤٤٦) من طريق محمد بن سلمة، عن محمد بن =

(197) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وهو عند المصنف في شرح شكل الآثار (٣٨٥٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٦٢٤٧)، والبخاري (١٦٩١)، ومسلم (١٢٢٧)، وأبو داود (١٨٠٥)، والنسائي ٥/ ١٥١، والبيهقي ٥/ ١٧ من طرق عن الليث بن سعد به.

(198) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه أحمد (٦٢٤٨)، والبخاري (١٦٩٢)، ومسلم (١٢٢٧) (١٧٥)، والبيهقي ٥/ ١٧ - ١٨ من طرق عن الليث به.

(199) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة وقد توبع.
وأخرجه البخاري (١٧٩٦)، ومسلم (١٢٣٧) (١٩٣)، وأبو عوانة (٣٢٠٥) من طريق عمرو بن الحارث، عن أبي الأسود به.

(200) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٩٨٥٠)، والبخاري (١٥٧١)، ومسلم (١٢٢٦) (١٧٠)، والطبراني ١٨/ (٢٣٣)، والبيهقي ٥/ ٢٠ من طرق عن همام بن يحيى به.

(201) إسناده ضعيف لإنقطاعه، الحسن البصري لم يسمع من عمران بن حصين.
وأخرجه أحمد (١٩٩٣٣)، والبزار (٣٥٣٦) والطبراني في الكبير ١٨/ (٣٨٩) من طريق حماد بن سلمة به.

(202) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٣٦٩)، ومسلم (١٢١٧)، والبيهقي ٧/ ٢٠٦ من طريقين عن همام به.
وأخرجه الطيالسي (١٧٩٢)، ومسلم (١٢١٧)، وابن حبان (٣٩٤٠)، والبيهقي ٥/ ٢١ من طريق شعبة، عن قتادة به.

(203) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٤٤٧٩)، من طريق حماد بن سلمة به.
وأخرجه مسلم (١٢٤٩)، والبيهقي ٧/ ٢٠٧ من طريق عاصم به.

(204) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣١٤) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٥٢٧، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٧٥، وأحمد (٢٦٤٣٢)، والبخاري (١٥٦٦، ١٧٢٥، ٥٩١٦)، ومسلم (١٢٢٩) (١٧٦)، وأبو داود (١٨٠٦)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٢، وفي الكبرى (٣٧٦٢)، وابن حبان (٣٩٢٥)، والبيهقي ٥/ ١٢ والبغوي (١٨٨٥).

(205) قلت أراد بهم: شقيق بن سلمة، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وإسحاق، والمزني من أصحاب الشافعي ﵏، كما في النخب ١٢/ ٢٨٥.

(206) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (١٨)، وأحمد (١٦٩)، وابن ماجة (٢٩٧٠)، وابن حبان (٣٩١٠ - ٣٩١١)، من طريق سفيان بن عيينة، عن عبدة به.

(207) إسناده حسن في المتابعات من أجل شريك.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٣٣١، وأحمد (٢٥٤)، وابن ماجة (٢٩٧٠) من طرق عن الأعمش به.

(208) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٥٨) عن شعبة، عن الأعمش ومنصور، عن أبي وائل به.
وأخرجه أحمد (٢٥٦)، وأبو داود (١٧٩٨ - ١٧٩٩)، والنسائي ٥/ ١٤٦ - ١٤٧، وابن خزيمة (٣٠٦٩) من طريق منصور به.

(209) إسناده صحيح.

(210) إسناده حسن من أجل عاصم بن بهدلة.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٣٣١ من طريق أبي بكر بن عياش، عن عاصم به.

(211) إسناده صحيح.

(212) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(213) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(214) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(215) إسناده صحيح.

(216) إسناده صحيح.
وأخرجه الحميدي (١٩)، وأحمد (١٦١)، والبخاري (١٥٣٤)، وابن ماجة (٢٩٧٦)، وابن حبان (٣٧٩٠)، والبغوي (١٨٨٣) من طريق الوليد بن مسلم به.
وأخرجه البخاري (٢٣٣٧)، وأبو داود (١٨٠٠) من طريق الأوزاعي به.

(217) إسناده صحيح. =

(218) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو عوانة (٣٣٤٩)، وابن المقرئ في معجمه (٧٧٤) من طريق يزيد بن سنان به.

(219) إسناده منقطع، سعيد بن المسيب أدرك عمر بن الخطاب ولم يسمع منه.
وأخرجه الطبراني في الكبير ٣/ ٣٢٠ (٢٣٩٩)، وأبو نعيم في الحلية ٥/ ٢٠٥ من طريق عطاء الخرساني، عن سعيد بن المسيب به.

(220) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٥/ ٩٨، وفي حجة الوداع (ص ٣٥٦) من طريق شعبة به.

(221) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٥/ ٩٨ من طريق سفيان به.

(222) إسناده صحيح.

(223) إسناده صحيح.

(224) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٢٠ من طريق ابن بكير، عن الليث به.

(225) إسناده صحيح، وانظر ما بعده.

(226) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٦٠ (١٣٠٤٤) من طريق سفيان، عن صدقة بن يسار، عن ابن عمر به.

(227) إسناده حسن بالشواهد، من أجل كثير بن جمهان، وعطاء بن السائب روى عنه حماد بن سلمة قبل الإختلاط.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٩٠ (١٤٢٩٩) من طريق محمد بن فضيل، عن عطاء بن السائب به.

(228) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٦٢، ومن طريقه أخرجه البيهقي ٤/ ٣٤٥.

(229) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٧٣٣)، وأبو يعلى (٣٤٩، ٦٠٩) من طريق وكيع به.
وأخرجه البزار (٥١٥ - ٥١٦)، والنسائي ٥/ ١٤٨ من طرق عن الأعمش به.
وأخرجه البزار (٥١٧) من طريق يزيد بن أبي زياد، عن علي بن الحسين به.

(230) إسناده ضعيف، لجهالة حريث بن سليم العذري.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٤٣٨ (١٥٧٦٩)، وأبو محمد الفاكهي في فوائده (١١٦) من طريق سفيان الثوري به.

(231) في ن "الحديبية".

(232) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن سعد ١/ ١٧٠، والدارمي (١٨٥٨)، وأحمد (٢٢١١)، وأبو داود (١٩٩٣)، والترمذي (٨١٦)، وابن ماجة (٣٠٠٣)، وابن حبان (٣٩٤٦)، والطبراني (١١٦٢٩)، والبيهقي ٥/ ١٢ من طرق عن داود بن عبد الرحمن به.

(233) رجاله ثقات، وزهير سماعه عن أبي إسحاق بآخرة ومع ذلك روى له البخاري ومسلم من روايته عن أبي إسحاق.
وأخرجه أبو داود (١٩٩٢) من طريق النفيلي به.
وأخرجه عبد بن حميد (٨٠٩)، وأحمد (٥٣٨٣)، والنسائي في الكبرى (٤٢١٨)، والبيهقي ٥/ ١٠ من طرق عن زهير بن معاوية به.

(234) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد بن كاسب
وأخرجه الحميدي (٦٧٨)، وأحمد (٤٥٩٥)، والنسائي ٥/ ٢٢٦، وابن خزيمة (٢٧٤٣) من طريق سفيان بن عيينة به.
وأخرجه أحمد (٤٤٨٠)، والبخاري (١٦٣٩)، ومسلم (١٢٣٠) (١٨٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٢٦ من طرق عن أيوب به.
وأخرجه البخاري (١٦٤٠)، ومسلم (١٢٣٠) (١٨٢)، وابن حبان (٣٩٩٨) من طريق الليث بن سعد، عن نافع به.

(235) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه البخاري (١٧٠٨)، وابن خزيمة (٢٧٤٦) من طريق موسى بن عقبة به.

(236) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٦٤٠)، ومسلم (١٢٣٠) (١٨٢)، والنسائي ٥/ ١٥٨ - ١٥٩، وابن حبان (٣٩٩٨) من طريق الليث بن سعد به.
وأخرجه مالك ١/ ٣٦٠، ومن طريقه رواه الشافعي ١/ ٩٨٦، والبخاري (١٨٠٦، ١٨١٣، ٤١٨٣)، ومسلم (١٢٣٠)، والبيهقي ٥/ ٢١٥ عن نافع به.

(237) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وأخرجه أحمد (١٩٨٤١)، ومسلم (١٢٢٦) (١٦٩)، والطبراني في الكبير ١٨/ ٢٣٦ من طرق عن سعيد بن أبي عروبة به.
وأخرجه مسلم (١٢٢٦) (١٦٨)، والبزار (٣٥٢٢)، والنسائي ١٤٩/ ٥، والطبراني (٢٣٢/ ١٨ من طرق عن قتادة به.

(238) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن سعد ٢/ ١٧٥، والدارمي (١٩٢٤)، وأحمد (١١٩٥٨، ١٢٠٩١)، ومسلم (١٢٥١)، والترمذي (٨٢١)، وابن ماجة (٢٩٦٩)، وأبو يعلى (٣٦٤٨، ٣٨٠٥)، وابن الجارود (٤٣٠)، والدارقطني ٢/ ٢٨٨، والحاكم ١/ ٤٧٢، والبيهقي ٥/ ٤٠، والبغوي (١٨٨٢) من طرق عن حميد به

(239) بفتح الواو وكسر الهاء: إذا غلط وسهى، وفي د "ذهل".

(240) إسناده صحيح، هو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٤١) بإسناده ومتنه.

(241) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٤٢) بإسناده ومتنه.

(242) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٤٩٩٦)، والبخاري (٤٣٥٣ - ٤٣٥٤)، ومسلم (١٢٣٢) (١٨٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٥٠، وابن الجارود (٤٣١) من طرق عن حميد به. =

(243) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٤٠) بإسناده مطولا.
وأخرجه أحمد (١٣٨٣١)، والبخاري (١٥٥١، ١٧١٤)، وأبو داود (١٧٩٦)، والبيهقي ٥/ ٩، والبغوي (١٨٧٩) من طرق عن وهيب بن خالد به.

(244) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٢٧٤٥)، والخطيب في تاريخ بغداد ١٠/ ٧٣ من طريق شعبة به.

(245) إسناده ضعيف، لضعف ابن أبي ليلى هو محمد بن عبد الرحمن لكنه توبع.
وأخرجه أحمد (١٢٨٩٨)، وأبو يعلى (٣٤٠٧) من طريق وكيع، عن ابن أبي ليلى به.

(246) إسناده صحيح.
وأخرجه الترمذي (٨٢١) من طريق قتيبة، عن حماد بن زيد به.

(247) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو يعلى (٤٠٤٤) من طريق عبيد الله بن عمرو الرقي به.

(248) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٢٩٤٦)، وابن ماجة (٢٩٦٨) من طريق عبد الأعلى، عن يحيى بن أبي إسحاق به.

(249) في ن "الحديبية".

(250) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٢٣٧٢)، والدارمي (١٧٨٧)، والبخاري (١٧٧٨، ١٧٧٩، ١٧٨٠، ٤١٤٨)، ومسلم (١٢٥٣)، وأبو داود (١٩٩٤)، والترمذي (٨١٥)، وابن خزيمة (٣٠٧١)، وابن حبان (٣٧٦٤)، والبيهقي ٥/ ١٠، والبغوي (١٨٤٦) من طرق عن همام بن يحيى به.

(251) إسناده ضعيف لجهالة أبي أسماء الصقيل.
وأخرجه أحمد (١٢٥٠٢)، وأبو يعلى (٤٣٤٥) من طريق الحسن بن موسى الأشيب به.
وأخرجه الطبراني في الأوسط (١٠٧٣) من طريق أبي جعفر، عن زهير به.

(252) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٤٨)، والحارث في مسنده (٣٦٤ - ٣٦٥ زوائده)، والطبراني في الكبير ٢٣/ ٧٩٢، والبيهقي ٤/ ٣٥٥ من طرق عن الليث به.

(253) إسناده ضعيف لعنعنة حجاج بن أرطاة وهو مدلس.
وأخرجه أحمد ١٦٣٤٦/ ١، وابن ماجة (٢٩٧١)، وأبو يعلى (١٤١٦، ١٤١٩)، والطبراني في الكبير (٤٦٩٣ - ٤٦٩٤) من طريق أبي معاوية، عن حجاج بن أرطاة به.

(254) إسناده ضعيف لضعف داود بن يزيد الأودي.
وأخرجه أحمد (١٧٥٨٣) من طريق مكي بن إبراهيم به.
وأخرجه الطبراني في الكبير (٦٥٩٧) من طريق يونس بن بكير، عن داود بن يزيد به.

(255) إسناده قوي من أجل الخصيب.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٢/ ٧٨ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٦٢ (١٣٠٧١) من طريق معتمر بن سليمان، وابن جرير (٣٤١٩) من طريق عبد الوارث بن سعيد، كلاهما عن إسحاق بن سويد به.

(256) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(257) إسناده ضعيف لجهالة أبي نصر السلمي.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٨١ (١٥١٢٩) من طريق أبي الأحوص، عن منصور، عن مالك بن الحارث، عن أبي نصر به.

(258) إسناده ضعيف، لضعف يزيد بن أبي زياد القرشي، وهو مكرر سابقه (٣٤٥٥).

(259) إسناده صحيح.
وأخرجه القاسم بن سلام في ناسخ الحديث ومنسوخه (٣٣٩) من طريق حجاج، عن شعبة، عن قتادة عن جري بن كليب، عن عثمان به.
وأخرجه أحمد (٤٣٢)، ومسلم (١٢٢٣) (١٥٨)، والبيهقي ٥/ ٢٢ من طريق شعبة، عن قتادة، عن عبد الله بن شقيق وحده به.

(260) إسناده منقطع، أبو بشر جعفر بن أبي وحشية لم يسمع من سليمان اليشكري.

(261) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٢٧٤)، والبخاري (١٥٦٤، ٣٨٣٢)، ومسلم (١٢٤٠)، والنسائي ٥/ ١٨٠ - ١٨١، والطبراني (١٠٩٠٦)، والبيهقي ٤/ ٣٤٥ من طرق عن وهيب به.

(262) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٤١٢٦) من طريق شعيب، عن الليث، عن ابن الهاد به.
وأخرجه أحمد (١٤٤٤٠)، ومسلم (١٢١٨) (١٤٧)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجة (٣٠٧٤)، وابن حبان (٣٩٤٤) من طرق عن حاتم بن إسماعيل، عن جعفر به.

(263) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن سلمة.
وأخرجه البيهقي في الكبرى ٥/ ٣٠ من طريق إبراهيم بن مرزوق به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٢٥ (١٢٦٨٩)، والبيهقي في المعرفة (٩٤٤٧) من طريق وكيع، عن شعبة به.
وأخرجه علي بن الجعد (٦٣)، والبيهقي ٤/ ٣٤١ من طريق سفيان، عن شعبة به.
وأخرجه أبو يوسف في آثاره (٤٨٤) عن الإمام أبي حنيفة، عن عمرو بن مرة به.

(264) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٥٠٨، ومن طريقه أخرجه أحمد (١٠٣١٥)، والبخاري (١٦٨٩، ٢٧٥٥، ٦١٦٠)، ومسلم (١٣٢٢) (٣٧١)، وأبو داود (١٧٦٠)، والنسائي ٥/ ١٧٦، وابن الجارود (٤٢٨)، والبيهقي ٥/ ٢٣٦، والبغوي (١٩٥٤).

(265) إسناده حسن، من أجل عجلان مولى المشمعل.
وأخرجه الطيالسي (٢٤٨٩)، وابن أبي شيبة ٤/ ٤٣٤، وأحمد (١٠١٢٧)، والبزار (٨٣٧٨) من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(266) إسناده ضعيف لعنعنة محمد بن إسحاق.
وأخرجه البخاري في الأدب المفرد (٧٩٦) من طريق أحمد بن خالد الوهبي به
وأخرجه البزار (٨٢٤٤) من طريق إبراهيم بن سعد، عن ابن إسحاق به.

(267) إسناده حسن من أجل محمد بن عمرو بن علقمة الليثي، وهو مكرر سابقه.

(268) إسناده حسن في المتابعات من أجل مؤمل بن إسماعيل.
وأخرجه الحميدي (١٠٠٣)، وأحمد (٧٣٥٠، ٩٩٨٧)، وابن الجارود (٤٢٧)، وابن حبان (٤٠١٦) من طريق سفيان عن أبي الزناد، عن موسى بن أبي عثمان به.

(269) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٧٧٣٧، ١٠١٩٢)، والبخاري (١٧٠٦)، وأبو يعلى في مسنده (٦٦٦٧)، وفي معجم شيوخه (١٢٦) من طريق يحيى بن أبي كثير، عن عكرمة به.

(270) إسناده ضعيف لعنعة حجاج بن أرطاة، وهو مدلس.

(271) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ٢٢٩، وعبد بن حميد (١٤١٢)، وأحمد (١١٩٥٩)، والنسائي ٥/ ١٧٦، وأبو يعلى (٣٨١٠، ٣٨٦٩)، وأبو نعيم في تاريخ أصبهان ٢/ ٢٠٧ من طرق عن حميد به.
وأخرجه أحمد (١١٩٥٩)، ومسلم (١٣٢٣) (٣٧٣)، والبيهقي ٥/ ٢٣٦ من طريق هشيم، عن حميد، عن ثابت، عن أنس به.

(272) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٦٩٠) من طريق مسلم بن إبراهيم به.
وأخرجه الطيالسي (١٩٨١)، وأحمد (١٢٧٧٤)، والدارمي (١٩١٣)، وأبو يعلى (٣٢١٧ - ٣٢١٨)، وابن خزيمة (٢٦٦٢)، والبيهقي ٥/ ٢٣٦ من طرق عن شعبة به.
وأخرجه أحمد (١٣٤١٥)، وابن ماجة (٣١٠٤)، والبيهقي ٥/ ٢٣٦ من طريق هشام به.

(273) قلت أراد بهم: مجاهدا، وعروة بن الزبير، وأحمد، وإسحاق، وآخرين من أهل الحديث ﵏، كما في النخب ١٢/ ٣٩٧.

(274) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وعطاء بن أبي رباح، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي وأصحابهم ﵏، كما في المصدر السابق.

(275) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٩٥٩)، ومسلم (١٣٢٣) (٣٧٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٦، وفي الكبرى (٣٧١٩)، والبيهقي ٥/ ٢٣٦ من طرق عن حميد عن ثابت به.

(276) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(277) إسناده ضعيف لعنعنة حجاج بن أرطاة.

(278) إسناده صحيح، وقد صرح ابن جريج وأبو الزبير السماع عند أبي داود.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ٢٢٨، ومن طريقه أبو يعلى (١٨١٥)، وابن حبان (٤٠١٥).
وأخرجه أحمد (١٤٤١٣)، ومسلم (١٣٢٤) (٣٧٥)، وأبو داود (١٧٦١)، والنسائي ٥/ ١٧٧، وابن الجارود (٤٢٩)، وابن خزيمة (٢٦٦٣)، والبيهقي ٥/ ٢٣٦، والبغوي (١٩٥٦) من طرق عن ابن جريج به.

(279) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وأخرجه أحمد (١٤٧٥٧) من طريق موسى، عن ابن لهيعة به.

(280) إسناده صحيح.

(281) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٥٩ (١٤٩٢٠) من طريق حماد بن سلمة به.

(282) إسناده صحيح.

(283) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٥٩ (١٤٩١٧) من طريق أبي خالد، عن الحجاج عن القاسم، عن مجاهد به.

(284) رجاله ثقات.

(285) رجاله ثقات.

(286) إسناده ضعيف، ورقاء بن عمر في حديثه عن منصور لين.

(287) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٥٦، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣١٩، وأحمد (٦٢٢٩)، والبخاري (١٨٢٦)، ومسلم (١١٩٩)، والنسائي ٥/ ١٨٧، والبيهقي ٥/ ٢٠٩، ٩/ ٣١٥، والبغوي (١٩٩٠).

(288) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٩٩) (٧٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٩، وفي الكبرى (٣٧٩٩) من طرق عن الليث بن سعد به.

(289) إسناده حسن من أجل محمد بن عجلان.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٦٦٦) بنفس السند.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٦٦٦)، والبيهقي ٥/ ٢١٠ من طريق ابن أبي مريم به. =

(290) إسناده حسن، من أجل موسى بن مسعود أبي حذيفة النهدي.

(291) رجاله ثقات.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٧٨ - ٨٣٧٩)، والبزار (٨١٧٩) عن زيد بن أسلم، عن عبد الله بن سيلان، عن أبي هريرة به.

(292) قلت أراد بهم: زيد بن أسلم، وسفيان بن عيينة، وسفيان الثوري، وأبا عبيد القاسم بن سلام، ومالكا في رواية، والشافعي، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٢/ ٤٢١.

(293) قلت أراد بهم: الأوزاعي، والحسن بن حي، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٢/ ٤٢٢.

(294) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٧١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٣٠، وعبد الرزاق (٨٦٨٢)، والدارمي (١٩٤٢)، وأحمد (١٤٤٢٥)، والترمذي (٨٥١، ١٧٩١)، والنسائي ٥/ ١٩١، ٧/ ٢٠٠، وابن الجارود (٤٣٨، ٨٩٠)، وابن خزيمة (٢٦٤٥)، وابن حبان (٣٩٦٥)، والدارقطني ٢/ ٢٤٥ - ٢٤٦، والحاكم ١/ ٤٥٢، والبيهقي ٥/ ١٨٣، ٩/ ٣١٨ - ٣١٩، والبغوي (١٩٩٢) من طرق عن ابن جريج به.

(295) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٦٨، ٣٤٦٩، ٣٤٧٠). =

(296) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٦٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٦٨١)، وأحمد (١٤١٦٥)، وابن ماجة (٣٢٣٦)، وأبو يعلى (٢١٢٧)، والدارقطني ٢/ ٢٤٥ - ٢٤٦، والبيهقي ٩/ ٣١٨ - ٣١٩ من طرق عن إسماعيل بن أمية، عن عبد الله بن عبيد بن عمير به.

(297) إسناده حسن، من أجل حسان بن إبراهيم.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٧٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٦٤٨)، والدارقطني ٢/ ٢٤٥، والحاكم ١/ ٤٥٣، والبيهقي ٥/ ١٨٣ من طرق عن حسان بن إبراهيم به.

(298) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٩٨ بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ١٤٧، والبيهقي ٥/ ١٨٣ من طريقين عن هشيم به.

(299) إسناده صحيح.
ورواه النسائي ٥/ ٢١٠ من طريق عيسى بن إبراهيم به.
وأخرجه البخاري (١٨٢٨)، ومسلم (١٢٠٠) (٧٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢١٠، والفاكهي في أخبار مكة (٢٢٨٥)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣٠٥٦)، وابن خزيمة (٢٦٦٥)، والطبراني في الكبير ٢٣/ (٣٣٣، ٣٦٦)، والخطيب في التاريخ ٤/ ٢٩٢ - ٢٩٣، والبيهقي ٥/ ٢١٠ من طريق عبد الله بن وهب به.

(300) إسناده حسن، وأبو زرعة وهب الله بن راشد توبع فيه، وهو مكرر سابقه.

(301) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٤٣٩)، والبخاري (١٨٢٧)، ومسلم (١٢٠٠) (٧٥)، وابن أبي حاتم في العلل ١/ ٢٨١ من طرق عن أبي عوانة به.

(302) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٤٢٠، وأحمد (٤٤٦١)، ومسلم (١١٩٩) (٧٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٩٠، وفي الكبرى (٣٨٠١)، وابن ماجة (٣٠٨٨)، وابن حبان (٣٩٦١) من طرق عن عبيد الله بن عمر به.

(303) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٧٥)، وأحمد (٥٠٩١)، ومسلم (١١٩٩) (٧٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٩٠، وفي الكبرى (٣٨٠٢)، والبيهقي ٥/ ٢٠٩ من طرق عن أيوب السختياني به.

(304) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٩٩) (٧٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٩ من طريق الليث بن سعد به.

(305) إسناده صحيح. =

(306) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٧٩، ومن طريقه عن عبد الله بن دينار أخرجه أحمد (٦٢٢٨)، والبخاري (١٨٢٦، ٣٣١٥)، والبيهقي ٩/ ٣١٥، والبغوي (١٩٩٠).
ومن طريق مالك عن نافع أخرجه الشافعي ١/ ٣١٩، وأحمد (٦٣٣٠)، والبخاري (١٨٢٦)، ومسلم (١١٩٩)، والنسائي ٥/ ١٨٧، والبيهقي ٥/ ٢٠٩، ٩/ ٣١٥، والبغوي (١٩٩٠).

(307) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٩٩) (٧٧) من طريق حماد بن زيد به.

(308) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(309) قال العيني في النخب ١٢/ ٤٣٨: جملة وقعت حالا من عبد الله بن دينار.

(310) إسناده صحيح. =

(311) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٢٠٩ من طريق أبي عامر العقدي به.
وأخرجه الطيالسي (١٥٢١)، وأحمد (٢٤٦٦١)، ومسلم (١١٩٨) (٦٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٠٨، وفي الكبرى (٣٨٦٥)، وابن ماجة (٣٠٨٧)، وابن خزيمة (٢٦٦٩)، والبيهقي ٩/ ٣١٦، والبغوي (١٩٩١) من طرق عن شعبة به.

(312) إسناده صحيح وهو مكرر سابقه.

(313) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٢٤٤)، ومسلم (١١٩٨) (٦٨)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢١١، وفي الكبرى (٣٨٧٤)، وأبو يعلى (٤٥٠٣) من طرق عن حماد بن زيد به.

(314) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٨٥)، وابن أبي شيبة ٤/ ٤٢٢، وأحمد (١٠٩٩٠)، والبخاري في الأدب المفرد (١٢٢٣)، وأبو داود (١٨٤٨)، والترمذي (٨٣٨)، وابن ماجة (٣٠٨٩)، وأبو يعلى (١١٧٠) من طرق عن يزيد بن أبي زياد به.

(315) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٣٥٨٦)، والبخاري (١٨٣٠، ٤٩٣٤)، ومسلم (٢٢٣٤ - ٢٢٣٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٠٨ وفي الكبرى (١١٦٤٣)، وابن خزيمة (٢٦٦٨)، والطبراني في الكبير (١٠١٤٩)، والبيهقي ٥/ ٢١٠ من طريق حفص بن غياث.

(316) إسناده ضعيف، لضعف علي بن زيد بن جدعان.
وأخرجه أحمد (٨١٤)، وأبو يعلى (٣٥١) من طريقين عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه البزار (١١٠٠) من طريق سليمان بن المغيرة، عن علي بن زيد به.
وأخرجه أبو داود (١٨٤٩)، والبيهقي ٥/ ١٩٤ من طريق إسحاق بن عبد الله، عن عبد الله بن الحارث به.

(317) قلت أراد بهم: الشعبي، وطاووسا، ومجاهدا، وجابر بن زيد أبا الشعثاء، والثوري، والليث بن سعد، ومالكا في رواية، وإسحاق في رواية ﵏، كما في النخب ١٢/ ٤٥٦.

(318) إسناده ضعيف لضعف ابن أبي ليلى وعبد الكريم بن أبي المخارق.
وأخرجه ابن ماجة (٣٠٩١)، وعبد الله بن أحمد (٨٣٠)، وأبو يعلى (٤٣٣) من طريق عثمان بن أبي شيبة عن عمران بن محمد بن أبي ليلى عن أبيه، وقال البوصيري في مصباح الزجاجة ٢/ ١٤٨ وفي إسناده عبد الكريم وهو ابن أبي المخارق وهو ضعيف وكذلك الراوي عنه

(319) الوشيقة: أن يؤخذ اللحم فيغلي قليلا لا ينضج ويحمل في الأسفار.

(320) إسناده ضعيف لضعف عبد الكريم بن أبي المخارق.
وأخرجه أحمد (٢٤١٢٨)، وأبو يعلى (٤٦١٦، ٤٦١٧، ٤٨٢٧)، من طريق سفيان بن عيينة به
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٢٤) ومن طريقه أحمد (٢٥٨٨٢)، عن قيس بن مسلم، عن حسن بن محمد، عن عائشة به.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٢٥)، عن معمر، وأبو يعلى (٤٦١٧) من طريق ابن جريج، كلاهما عن عبد الكريم به.

(321) إسناده ضعيف لجهالة عبيد الله بن عمران وعبيد الله بن شماس.
وأخرجه البيهقي ٥/ ١٩٤ من طريق معاذ، عن شعبة به.

(322) إسناده ضعيف كسابقه

(323) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٢٣)، والحميدي (٨٠٢)، وأحمد (١٩٢٧١، ١٩٣٤١)، ومسلم (١١٩٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٤، وفي الكبرى (٣٨٠٤)، وابن خزيمة (٢٦٣٩)، والطبراني في الكبير (٤٩٦٤)، وابن عبد البر في التمهيد ٩/ ٥٦ - ٥٧ من طرق عن ابن جريج به.

(324) إسناده صحيح.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٥/ ١٨٤، وفي الكبرى (٣٧٩٠) من طريق أبي عاصم به.

(325) إسناده صحيح
وأخرجه عبد بن حميد (٢٦٩)، وأحمد (١٩٢٩٤، ١٩٣١١)، وأبو داود (١٨٥٠)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٤، وفي الكبرى (٣٧٨٩)، وابن حبان (٣٩٦٨)، والطبراني في الكبير (٤٩٦٥) من طرق عن حماد بن سلمة به.

(326) إسناده صحيح. =

(327) حديث صحيح، وأسد بن موسى لم نقف على أن أسد بن موسى روى عن المسعودي قبل الاختلاط أم بعده.

(328) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٧٥، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٢٣، وأحمد (١٦٤٢٣)، والبخاري (١٨٢٥، ٢٥٧٣)، ومسلم (١١٥٣) (٥٠)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٣ - ١٨٤، وابن الجارود (٤٣٦)، وابن حبان (٣٩٦٩)، والطبراني في الكبير (٧٤٣٠)، والبيهقي ٥/ ١٩١، والبغوي (١٩٨٧).

(329) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٢٢٩)، وأحمد (١٦٤٢٩)، وابن الجارود (٤٣٦)، والطبراني في الكبير (٧٤٣٣) من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(330) إسناده صحيح.
وأخرجه الترمذي (٨٤٩)، وابن ماجة (٣٠٩٠) من طريق الليث بن سعد به.

(331) إسناده صحيح.
وأخرجه البزار (٥١٠٤) من طريق الفريابي به.

(332) إسناده صحيح
وأخرجه أحمد (٢٥٣٠)، ومسلم (١١٩٤) (٥٤)، والنسائي ٥/ ١٨٥، والطبراني (١٢٣٤٢)، والبيهقي ٥/ ١٩٣ من =

(333) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٦٣٣)، وأحمد (٢٥٣٥)، ومسلم (١١٩٤) (٥٤)، والنسائي ٥/ ١٨٥، والطبراني (١٢٣٦٦)، والبيهقي ٥/ ١٩٣ من طرق عن شعبة به.

(334) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١١٩٣) (٥٤)، من طريق يحيى بن يحيى، عن المعتمر بن سليمان به.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٥/ ١٨٤، وفي الكبرى (٣٧٩١) من طريق جرير، عن منصور به.

(335) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٥٣٣، ٣١٣٢)، ومسلم (١١٩٣) (٥٤)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٥، وفي الكبرى (٣٧٩٢) من طرق عن شعبة به.

(336) إسناده فيه انقطاع، قال الترمذي: المطلب لا نعرف له سماعا من جابر وقال أبو حاتم في المراسيل (ص ٢١٠) عامة أحاديثه مراسيل لم يدرك أحدا من أصحاب النبي ﷺ ولم يسمع من جابر وقال ابن التركماني في الجوهر النقي ٥/ ١٩١ فالحديث في نفسه معلول عمرو بن أبي عمرو مع اضطرابه في هذا الحديث متكلم فيه.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٦٤١) بنفس السند.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٦٤١) من طريق الليث بن سعد، عن يحيى بن عبد الله به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٢٢ - ٣٢٣، وأحمد (١٤٨٩٤)، وأبو داود (١٨٥١)، والترمذي (٨٤٦)، والنسائي ٥/ ١٨٧، وابن الجارود (٤٣٧)، وابن حبان (٣٩٧١)، والدارقطني ٢/ ٢٩٠، والحاكم ١/ ٤٥٢، ٤٧٦، والبيهقي ٥/ ١٩٠ والبغوي (١٩٨١) من طرق عن عمرو بن أبي عمرو به.

(337) إسناده فيه رجل مجهول والظاهر أنه هو المطلب.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٢٣، وأحمد (١٥١٥٨)، والدارقطني ٢/ ٢٩٠ - ٢٩١، والبيهقي ٥/ ١٩٠ من طريق عبد العزيز به.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ٢٩٠، والحاكم ١/ ٤٧٦ من طريق سليمان بن بلال، عن عمرو بن أبي عمرو، عن رجل من بني سلمة، عن جابر به.
وأخرجه أحمد (١٥١٨٥) من طريق عمرو عن رجل ثقة … عن جابر.

(338) إسناده ضعيف لانقطاعه، قال عباس الدوري في التاريخ ٢/ ٥٧١: سئل يحيى: سمع المطلب من أبي موسى؟ قال: لا.
وأخرجه الطبراني في الكبير كما في معجم الزوائد ٣/ ٣٩١ من طريق يوسف بن خالد السمتي، عن عمرو به.

(339) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، والشافعي، ومالكا، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١٢/ ٤٨٢.

(340) قلت أراد بهم: مجاهدا، وعطاء في رواية، وسعيد بن جبير، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٢/ ٤٨٣.

(341) في م س خد "أكله وفق من أكله".

(342) إسناده صحيح. =

(343) بفتح الهمزة: هي اسم منهل بين الرويثة والعرج.

(344) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٥٧٤٤)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١٣٨٢)، والطبراني في الكبير (٥٢٨٣)، والبيهقي ٥/ ١٨٨ من طريق يزيد بن هارون به.

(345) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٧٢، ومن طريقه أخرجه عبد الرزاق (٨٣٣٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٨٢ - ١٨٣، وابن =

(346) في ن "أمياه".

(347) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٩٧٢)، والنسائي في المجتبى ٧/ ٢٠٥، وابن حبان (٥١١٢)، والحاكم ٣/ ٦٢٣ - ٦٢٤ من طريق يزيد بن الهاد به.
وأخرجه أحمد (١٥٤٥٠)، وابن عبد البر في التمهيد ٢٣/ ٣٤٢ من طريق يحيى بن سعيد، عن محمد بن إبراهيم به.

(348) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.

(349) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حبان (٣٩٧٦)، والطبراني في الأوسط (٤٥٤٢)، والبزار (١١٠١) من طريقين عن عبد الأعلى به.

(350) إسناده صحيح.
وأخرجه الفاكهي في فوائده (٦٦) من طريق خالد بن عبد الله به.

(351) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٢٥٧٤)، والدارمي (١٨٢٧)، ومسلم (١١٩٦) (٦١)، والنسائي ٥/ ١٨٦، وابن الجارود (٤٣٥)، وابن خزيمة (٢٦٣٥، ٢٦٣٦)، وابن عبد البر في التمهيد ٢١/ ١٥٦ من طرق عن شعبة به.
وأخرجه البخاري (١٨٢٤)، ومسلم (١١٩٦) (٦٠) من طريق أبي عوانة، عن عثمان بن عبد الله بن موهب به.

(352) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٧٠، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٢١، وأحمد (٢٢٥٦٧)، والبخاري (٢٩١٤، ٥٤٩٠)، ومسلم (١١٩٦) (٥٧)، وأبو داود (١٨٥٢)، والترمذي (٨٤٧)، والنسائي ٥/ ١٨٢، وابن حبان (٣٩٧٥)، =

(353) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٧١، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٢٢، والبخاري بإثر الحديث (٢٩١٤، ٥٤٩١)، ومسلم (١١٩٦) (٥٨)، والترمذي (٨٤٨)، والبيهقي ٥/ ١٨٧، والبغوي بإثر الحديث (١٩٨٨).

(354) إسناده صحيح.
وأخرجه البيهقي في الكبرى ٥/ ١٨٨ من طريق إبراهيم بن طهمان، عن هشام به.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٤٢) عن معمر، عن الزهري، عن سالم، عن أبي هريرة به.

(355) إسناده صحيح.
وأخرجه مالك ١/ ٤٧٣ عن يحيى بن سعيد به.

(356) في س خد "عمر"، والمثبت من م ج د.

(357) إسناده صحيح.
وهو في الموطأ ١/ ٤٧٣، ومن طريقه أخرجه البيهقي ٥/ ١٨٩.

(358) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٣٠٧ (١٤٤٦٦) عن وكيع، عن أسامة بن زيد، عن سالم عن أبي هريرة به.

(359) إسناده حسن في المتابعات والشواهد من أجل مؤمل بن إسماعيل.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٤١) عن معمر والثوري، عن منصور به.

(360) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد.
وأخرجه عبد الرزاق (٨٣٢٧) عن معمر، عن يزيد بن أبي زياد به مختصرا.

(361) إسناده ضعيف لضعف ابن أبي ليلى.
وأخرجه البخاري تعليقا في رفع اليدين (١٤٣) عن وكيع، عن ابن أبي ليلى به.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٧٢ من طريق ابن أبي ليلى به موقوفا.
وقال البخاري في رفع اليدين (١٤٤، ١٤٦)، قال علي بن مسهر والمحاربي، عن ابن أبي ليلى، عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ. وقال شعبة: إن الحكم لم يسمع من مقسم إلا أربعة أحاديث ليس فيها هذا الحديث وليس هذا من المحفوظ عن النبي ﷺ لأن أصحاب نافع خالفوا، وحديث الحكم عن مقسم مرسل.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٣٢٢) عن أبي معاوية، عن ابن أبي ليلى عن الحكم، عن مقسم، عن ابن عباس موقوفا.

(362) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه ابن خزيمة (٢٧٠٣) من طريق المحاربي به.

(363) قلت أراد بهم: إبراهيم النخعي، والأسود بن يزيد، وعلقمة بن قيس، وخيثمة، وسعيد بن جبير، وأصحاب عبد الله =

(364) قلت أراد بهم: الثوري، والأوزاعي، وعطاء، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، وأحمد ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٢١.

(365) إسناده فيه مهاجر بن عكرمة روى عنه جمع وذكره ابن حبان في الثقات، وقال الخطابي في معالم السنن ٢/ ١٩١: قد اختلف الناس في هذا فكان ممن يرفع يديه إذا رأى البيت سفيان الثوري وابن المبارك وأحمد بن حنبل وإسحاق بن راهويه وضعف هؤلاء حديث جابر لأن مهاجرا راويه عندهم مجهول.
وأخرجه الطيالسي (١٨٧٩)، وابن أبي شيبة ٤/ ٩٥ - ٩٦، والدارمي (٢٠٥٢)، وأبو داود (١٨٧٠)، والترمذي (٨٥٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢١٢، وفي الكبرى (٣٨٦٤)، وابن خزيمة (٢٧٠٤)، والبيهقي ٥/ ٧٣ من طرق عن شعبة به.

(366) الثندوة للرجل كالثدي للمرأة.

(367) إسناده ضعيف لضعف بشر بن حرب الأزدي.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٠/ ٢٨٧، وأحمد (١١٠٩٣، ١١١٠٣، ١١٨٠٣، ١١٨٠٦، ١١٩١١) من طرق عن حماد بن سلمة به.

(368) إسناده صحيح.

(369) رجاله ثقات غير أمير كان على مكة، وفي السنن المأثورة (٥١٠) عبد الرحمن بن نافع بن عبد الحارث وهو من أولاد الصحابة وأبوه ولي مكة لعمر بن الخطاب، والحديث مرسل والمرسل قال الذهبي في الموقظة ص ٣٩ إذا صح إلى تابعي كبير فهو حجة عند خلق من الفقهاء.
وأخرجه الشافعي في السنن المأثورة (٥١٠)، وأحمد (١٩٠) عن سفيان بن عيينة به.

(370) رجاله ثقات غير رجل من خزاعة.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٨٠ من طريق أبي عوانة به.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٨٠ من طريق مفضل بن صالح، عن محمد بن المنكدر، عن سعيد بن المسيب، عن عمر بن الخطاب.

(371) إسناده حسن، فضيل بن عياض وإن سمع من عطاء بن السائب بعد الإختلاط تابعه سفيان الثوري وسفيان بن عيينة وهما رويا عنه قبل الإختلاط.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٧٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن الجارود (٤٦١)، والبيهقي ٥/ ٨٥، ٨٧ من طرق عن سعيد بن منصور به.
وأخرجه الدارمي ٢/ ٤٤، وابن عدي في الكامل ٥/ ٢٠٠١، وابن حبان (٣٨٣٦)، والحاكم ٢/ ٢٦٧، والبيهقي ٥/ ٨٥، ٨٧، وأبو نعيم في الحلية ٧/ ١٢٨ من طرق عن الفضيل بن عياض به. =

(372) في م ج د "يزعم" والمثبت من س خ.

(373) هي: الدود التي تكون في أنوف الأنعام.

(374) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (٢٦٩٧)، وأحمد (٢٧٠٧، ٣٥٣٤ م، ٣٥٣٥)، وأبو داود (١٨٨٥)، والطبراني (١٠٦٢٨)، والبيهقي في شعب الإيمان (٤٠٧٧) من طرق عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه مسلم (١٢٦٤) (٢٣٧)، وابن حبان (٣٨٤٥)، والبيهقي ٥/ ٨١ - ٨٢، ١٠٠ من طريق الجريري عن أبي الطفيل به.

(375) قلت أراد بهم: عطاء، وطاووسا، ومجاهدا، والحسن البصري، والقاسم، وسالما، وسعيد بن جبير ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٣٨.

(376) بكسر الهمزة: أي إلا الرفق بهم.

(377) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٣٩)، والبخاري (١٦٠٢، ٤٢٥٦)، ومسلم (١٢٦٦) (٢٤٠)، وأبو داود (١٨٨٦)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٣٠ - ٢٣١، وفي الكبرى (٣٩٢٨)، والبيهقي ٥/ ٨٢ من طرق عن حماد بن زيد به.

(378) إسناده ضعيف لضعف حجاج بن نصير أبي محمد البصري.
وأخرجه الحميدي (٥١١)، وأحمد (٢٠٢٩)، وابن حبان (٣٨١١، ٣٨٤١)، والطبراني في الكبير (١٠٦٢٥ - ١٠٦٢٦) من طرق عن فطر بن خليفة به.
وأخرجه الحميدي (٥١١)، ومسلم (١٤٦٤) (٢٣٨)، وأبو داود (١٨٨٥)، وابن ماجة (٢٩٥٣)، والطبراني (١٠٦٢٧، ١٠٦٢٩) من طرق عن أبي الطفيل به.

(379) إسناده ضعيف لضعف قيس بن الربيع.
وأخرجه ابن عبد البر في التمهيد ٢/ ٧٥ عن العلاء بن المسيب تعليقا.

(380) قلت أراد بهم: الثوري، والنخعي، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وجمهور فقهاء الأمصار ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٤٥.

(381) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦٨٨)، وأبو داود (١٨٩٠)، وأبو يعلى (٢٥٧٤)، والبيهقي ٥/ ٧٩ من طرق عن حماد بن سلمة به.

(382) إسناده حسن في المتابعات والشواهد من أجل عبيد الله بن أبي زياد القداح المكي.
وأخرجه أحمد (٢٣٨٠٢، ٢٣٨٠٦)، وأبو يعلى (٩٠١) من طرق عن ابن المبارك به.

(383) إسناده صحيح سوى شيخ الطحاوي وقد توبع.
وأخرجه أحمد (٦٤٣٣) عن أسباط، عن عبد الله بن عمر، عن نافع به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٤٢، والدارمي ٢/ ٤٢ - ٤٣، والبخاري (١٦١٧)، ومسلم (١٢٦١) (٢٣٠) (١٢٦٢) (٢٣٣)، وابن ماجة (٢٩٥٠)، والبيهقي في المعرفة (٩٨٧٤) من طرق عن عبيد الله به.

(384) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٥٧٦٠) من طريق عفان به.
وأخرجه مسلم (١٢٦٢) (٢٣٤)، وأبو داود (١٨٩١)، والبيهقي ٥/ ٨٣ من طريق أبي كامل الجحدري، عن سليم بن أخضر به.

(385) إسناده ضعيف، لضعف عبد الله بن نافع.
وأخرجه أحمد (٤٩٨٣) من طريق عبد الله بن عمر العمري، عن نافع به.

(386) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٦١٦) من طريق أبي ضمرة أنس بن عياض به.
وأخرجه مسلم (١٢٦١) (٢٣١)، وأبو داود (١٨٩٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٢٩، وفي الكبرى (٣٩٢١) من طرق عن موسى بن عقبة به.

(387) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه مسلم (١٢١٨) (١٤٨)، وأبو يعلى (٢٠٢٧)، وابن حبان (٣٩٤٤)، والبغوي (١٩١٨) من طرق عن جعفر به مطولا.

(388) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢١٨) (١٤٧)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجة (٣٠٧٤)، وابن حبان (٣٩٤٤) من طريق حاتم بن إسماعيل به.

(389) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٨٩، ومن طريقه أخرجه أحمد (١٤٦٦١)، والدارمي (١٨٤٠)، ومسلم (١٢٦٣) (٢٣٥، =

(390) إسناده ضعيف لضعف إسحاق بن إبراهيم الحنيني.
وأخرجه أحمد (٣١٧)، وأبو داود (١٨٨٧)، وابن ماجة (٢٩٥٢)، والبزار (٢٦٨)، وأبو يعلى (١٨٨)، وابن خزيمة (٢٧٠٨)، والحاكم ١/ ٤٥٤، والبيهقي ٥/ ٧٩ من طرق عن هشام بن سعد به.
وأخرجه بنحوه البخاري (١٦٠٥) من طريق زيد بن أسلم، عن أبيه، عن عمر به.

(391) إسناده ضعيف لضعف ابن أبي ليلى ولضعف شيخ الطحاوي.
وأخرجه تعليقا ابن عبد البر في التمهيد ٢/ ٧٤ عن عطاء به.

(392) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ (٣٥٧) (١٤٨٩٧)، والبيهقي ٥/ ٨٢ من طريق سفيان، عن منصور، عن أبي وائل، عن مسروق، عن عبد الله به

(393) إسناده صحيح.

(394) إسناده صحيح على شرط مسلم، وقد صرح أبو الزبير السماع عند أحمد.
وأخرجه أحمد (١٥٢٣٢) (١٥٠٠٧) من طريق ابن لهيعة، عن أبي الزبير به.

(395) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.

(396) قلت أراد بهم: سويد بن غفلة، وجابر بن زيد، وعروة بن الزبير ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٦٧.

(397) قلت أراد بهم: مجاهدا، وعطاء، والحسن، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، والشافعي، ومالكا، وأحمد ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٦٨.

(398) إسناده صحيح. =

(399) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(400) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٦٠١٧)، والبخاري (١٦٠٩)، ومسلم (١٢٦٧)، وأبو داود (١٨٧٤)، والنسائي ٥/ ٢٣٢، وابن حبان (٣٨٢٧)، والبيهقي ٥/ ٧٦، والبغوي (١٩٠٢) من طرق عن الليث بن سعد به.

(401) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢٦٧) (٢٤٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٣٢، وابن ماجة (٢٩٤٦)، وابن خزيمة (٢٧٢٥) من طريق ابن وهب، عن يونس به.

(402) إسناده صحيح، وهو مكرر.

(403) إسناده صحيح.
هو في موطأ مالك ١/ ٣٣٣ مطولا، ومن طريقه أخرجه مطولا ومختصرا أحمد (٥٣٣٨)، والبخاري (١٦٦، ٥٨٥١)، ومسلم (١١٨٧) (٢٥)، وأبو داود (١٧٧٢)، والترمذي في الشمائل (٧٤)، والنسائي ١/ ٨٠، ٥/ ١٦٣، ٢٣٢، وابن حبان (٣٧٦٣)، والبيهقي ٥/ ٣١، ٧٦، والبغوي (١٨٧٠).

(404) إسناده حسن في المتابعات من أجل خصيف بن عبد الرحمن.
وأخرجه أحمد (١٨٧٧) من طريق مروان بن شجاع، عن خصيف به.

(405) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٣٩٣)، وإسحاق (١٥٥٩)، والدارمي (١٨٦٩)، والبخاري (٧٢٤٣)، ومسلم (١٣٣٣) (٤٠٥) (٤٠٦)، وابن ماجة (٢٩٥٥)، وأبو يعلى (٤٦٢٧)، والبيهقي ٥/ ٨٩، والبغوي (١٩٠٤) من طريق أشعث بن أبي الشعثاء به.

(406) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (١٥٨٤)، ومسلم (١٣٣٣) من طريق أبي الأحوص به.

(407) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٥٤٦٣)، ومسلم (١٣٣٣) (٤٠١)، وأبو يعلى (٤٦٢٨)، وابن حبان (٣٨١٨)، والبيهقي ٥/ ٨٩ من طرق عن سليم بن حبان به.

(408) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٦١٥١)، ومسلم (١٣٣٣) (٤٠٤)، والبيهقي في السنن ٥/ ٨٩ من طريق عبد الله بن بكر به. =

(409) إسناده صحيح.
هو في موطأ مالك (٤٨٨)، ومن طريقه أخرجه أحمد (٢٥٤٤٠)، والبخاري (١٥٨٣، ٣٣٦٨، ٤٤٨٤)، ومسلم =

(410) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٥٧ - ٥٨، والحميدي (٥٦١)، وابن أبي شيبة ١٤/ ٢٥٧، والدارمي ٢/ ٧٠، وأحمد (١٦٧٣٦)، وأبو داود (١٨٩٤)، والترمذي (٨٦٨)، والنسائي ١/ ٢٨٤، ٥/ ٢٢٣، وفي الكبرى (١٥٦١)، وابن ماجه (١٢٥٤)، وأبو يعلى (٧٣٩٦، ٧٤١٥)، وابن خزيمة (١٢٨٠)، وابن حبان (١٥٥٢، ١٥٥٤)، والدارقطني ١/ ٤٢٣، والحاكم ١/ ٤٤٨، والبيهقي ٢/ ٤٦١، ٥/ ٩٢، والبغوي (٧٨٠) من طريق سفيان بن عيينة به.

(411) إسناده حسن في المتابعات من أجل إبراهيم بن يزيد بن مردانبة.
وأخرجه الطبراني في الكبير ١١/ ١٥٩ (١١٣٥٩) من طريق عبد الله بن أحمد، عن محمد بن عبد الملك، عن حسان بن إبراهيم، عن إبراهيم الصائغ به.

(412) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، وطاووس بن كيسان، والقاسم، وعروة بن الزبير، والشافعي، وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٨٩.

(413) قلت أراد بهم: مجاهدا، وسعيد بن جبير، والحسن البصري، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا ﵏، كما في النخب ١٢/ ٥٩١.

(414) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه الفاكهي (٥٠٥) من طريق عبد الجبار بن العلاء، عن بشر بن السري به.
وأخرجه البيهقي ٢/ ٤٦٣ من طريق محمد بن سابق، عن إبراهيم بن طهمان به.

(415) إسناده صحيح.
وأخرجه الفاكهي (٥٢٠) من طريق محمد بن عمر، والبيهقي ٢/ ٤٦٣ من طريق محمد بن عيسى المدائني كلاهما عن سفيان بن عيينة به.
وذكره البخاري ٣/ ٤٨٨ معلقا وذكر الحافظ في الفتح ٣/ ٤٨٩ تخطئة الإمام أحمد لسفيان في هذا الحديث في روايته عن الزهري، عن عروة عن عبد الرحمن، إذ هو عن حميد عن عبد الرحمن كما في الرواية الثانية.

(416) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك (٤٩٥)، ومن طريقه رواه البيهقي ٢/ ٤٦٣.

(417) إسناده صحيح.
يعارضه ما رواه ابن أبي شيبة (٣٦٤٤٣)، والبخاري ١/ ٢٢٠ معلقا، والفاكهي (٤٩٤)، والبيهقي ٢/ ٤٦٢.

(418) إسناده حسن بالشواهد من أجل يعقوب بن حميد.

(419) إسناده حسن كسابقه.

(420) إسناده حسن كسابقه.=

(421) رجاله ثقات غير يعقوب بن حميد فإنه حسن الحديث عند المتابعة.

(422) إسناده صحيح.

(423) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٤٣٩٦) من طريق يحيى بن سعيد، ومسلم (١٢٤٥) (٢٠٨) من طريق محمد بن بكر، كلاهما عن ابن جريج به، والسياق لمسلم.

(424) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٢٧٧) من طريق وهيب، عن أيوب به.
وأخرجه الطبراني في الأوسط (٢١) من طريق إبراهيم بن أبي عبلة، عن ابن أبي مليكة به.

(425) أي: فشت وانتشرت عنك.

(426) إسناده صحيح
وأخرجه الطيالسي (٢٦٩٥)، وأحمد (٢٥١٣)، ومسلم (١٢٤٤)، والنسائي في الكبرى (٣٨٩٤) من طرق عن شعبة به.

(427) الفلى: أخذ القمل من الشعر.

(428) أي: فليتأن وليصبر.

(429) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٢٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه بتمامه ومختصرا الطيالسي (٥١٦)، والدارمي (١٨١٥)، وأحمد (١٩٥٣٤)، والبخاري (١٧٢٤، ٤٣٩٧)، ومسلم (١٢٢١) (١٥٤)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٥٦، والكبرى (٣٧٢٢)، وابن الجارود في المنتقى (٤٣٢)، والبيهقي ٤/ ٣٣٩، ٥/ ٤١ من طرق عن شعبة به.

(430) إسناده صحيح.
وأخرجه مطولا ومختصرا عبد بن حميد (١١٣٥)، والدارمي (١٨٥٠ - ١٨٥١)، ومسلم (١٢١٨) (١٤٧)، وأبو داود (١٩٠٥)، وابن ماجه (٣٠٧٤)، وابن الجارود (٤٦٩)، وابن حبان (٣٩٤٤)، والطحاوي في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٤)، والبيهقي في السنن ٥/ ٦ - ٩ من طرق عن حاتم بن إسماعيل به.

(431) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح كاتب الليث.

(432) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد ٣/ ٣٦٢ من طريق عفان، وأبو داود (١٧٨٨) من طريق موسى بن إسماعيل، والنسائي في الكبرى (٤١٥٧) من طريق حجاج بن منهال جميعهم عن حماد بن سلمة به.

(433) إسناده حسن، من أجل إبراهيم بن بشار.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٠٤) بإسناده ومتنه.=

(434) إسناده حسن في المتابعات من أجل خصيف بن عبد الرحمن الجزري.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٠٣، ٢٤٣٥) بإسناده ومتنه.

(435) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٧٣، والحميدي (١٢٩٣)، والبخاري (١٥٥٧، ٢٥٠٥، ٧٣٦٧)، ومسلم (١٢١٦)، والنسائي ٥/ ٢٠٢، والبيهقي ٥/ ٤١ والبغوي (١٨٧٢) من طرق عن ابن جريج مطولا ومختصرا.

(436) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢١٤) (١٣٩) من طريق يحيى بن سعيد، عن ابن جريج به.

(437) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٠٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن ماجه (٢٩٨٠)، وابن حبان (٣٩٢١) من طريق الوليد بن مسلم به.
وأخرجه أبو داود (١٧٨٧) من طريق الوليد بن مزيد، عن الأوزاعي، قال: حدثنا من سمع عطاء بن أبي رباح، قال الأوزاعي: سمعت عطاء بن أبي رباح يحدث بهذا فلم أحفظه حتى لقيت ابن جريج فأثبته لي.

(438) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٤٨٢٢)، وأبو يعلى (٥٦٩٣) من طريقين عن حماد بن سلمة عنه به.
وقال الهيثمي في المجمع ٣/ ٢٣٣ رواه أحمد ورجاله رجال الصحيح.
ورواه البخاري (٤٣٥٣)، ومسلم (١٢٣٢) من طريقين عن حميد، عن بكر أنه ذكر لابن عمر أن أنسا حدثهم …

(439) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٠) مطولا.
ورواه البخاري (١٧٦٢) عن أبي النعمان، عن أبي عوانة به.
ورواه البخاري (١٥٦١)، ومسلم (١٢١١) (١٢٨)، وأبو داود (١٧٨٣)، والنسائي ٥/ ١١٧ من طرق عن جرير منصور به.

(440) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١١٦٧٧) من طريق عفان، عن يزيد بن زريع به.
وأخرجه أحمد (١١٠١٤)، وابن خزيمة (٢٧٩٥)، وابن حبان (٣٧٩٣) من طريق ابن أبي عدي، عن داود به.
وأخرجه مسلم (١٢٤٧)، وابن خزيمة (٢٧٩٥) من طريق عبد الأعلى، عن داود بن أبي هند به.

(441) إسناده قوي من أجل خصيب بن ناصح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مسلم (١٢٣٦) (١٩٢)، والنسائي ٥/ ٢٤٦ من طريقين عن أبي هشام، عن وهيب به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٧٠، وأحمد (٢٦٩٦٥)، وابن ماجه (٢٩٨٣)، والطبراني في الكبير ٢٤/ ٣٥٤، والبيهقي في معرفة السنن والآثار ٧/ ٣٣ - ٣٤ من طرق عن ابن جريج، عن منصور به.

(442) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٤٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٣٨٣١)، والبخاري (١٥٥١، ١٧١٢، ١٧١٤)، وأبو داود (١٧٩٦)، والبيهقي ٥/ ٩، ٩/ ٢٧٩، والبغوي (١٨٧٩) من طرق عن وهيب بن خالد به.
وأخرجه عبد الرزاق (٤٣١٥)، وأحمد (١٢٠٨٣)، والبخاري (١٥٤٧، ١٥٤٨، ٢٩٥١)، ومسلم (٦٩٠) (١٠)، والنسائي ١/ ٢٣٧، وأبو يعلى (٢٧٩٤)، وابن حبان (٢٧٤٣، ٢٧٤٤) من طرق عن أيوب السختياني به مختصرا.

(443) إسناده ضعيف، عبيد الله بن أبي حميد متفق على ضعفه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٣٠٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبراني في الكبير ٢٠/ (٥٢٦) عن عبد الله بن ناجية، عن محمد بن مرزوق به.
وأخرجه ابن حزم في حجة الوداع ١/ ٣٤٤ من طريق قحطبة بن غدانة، عن عبيد الله به.

(444) قلت أراد بهم: أحمد، وداود، وسائر الظاهرية ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٩.

(445) قلت أراد بهم: جماهير التابعين، والفقهاء، منهم: أبو حنيفة، ومالك، والشافعي وأصحابهم ﵏، كما في النخب ١٢/ ٤٠.

(446) إسناده ضعيف، لجهالة حال الحارث بن بلال.
وأخرجه أحمد (١٥٨٥٣)، وأبو داود (١٨٠٨)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٩، وابن ماجه (٢٩٨٤)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (١١١١)، والطبراني في الكبير (١١٣٨)، والحاكم ٣/ ٥١٧، والدارقطني ٢/ ٢٤١، والبيهقي في السنن ٥/ ٤١ من طرق عن عبد العزيز بن محمد الدراوردي به.

(447) إسناده ضعيف كسابقه، وهو مكرر سابقه.

(448) إسناده حسن، مرقع بن صيفي حسن الحديث.
وأخرجه الدارقطني (٢٥٠٣) من طريق عيسى بن يونس به.
وأخرجه الحميدي (١٣٢، ١٣٥) وابن شيبة ٣/ ٤٤٠ عن أبي خالد الأحمر، والبيهقي ٤/ ٣٤٥ من طريق أبي معاوية جميعهم، عن يحيى بن سعيد به.

(449) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح كاتب الليث.
وأخرجه البيهقي ٥/ ٤١ من طريق يحيى بن بكير، عن الليث به.

(450) إسناده حسن، وهو مكرر سابقه.

(451) إسناده حسن من أجل المرقع بن صيفي.
وأخرجه العدني في مسنده كما في النخب ١٣/ ٤٧ عن الثقفي، عن يحيى بن سعيد به.
وأخرجه أبو داود (١٨٠٧) من طريق سليم بن الأسود، عن أبي ذر به.

(452) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الأكرم.

(453) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢٢٩، ومسلم (١٢٢٤) (١٦٠)، وابن ماجه (٢٩٨٥) من طريق أبي معاوية، عن الأعمش به.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٣٧٧٩) من طريق شعبة، عن الأعمش به.

(454) إسناده صحيح.

(455) رجاله ثقات.
وأخرجه مسلم (١٢٢٣) من طريق عبد الله بن شقيق، عن عثمان ضمن قصة.

(456) إسناده صحيح، وصالح بن موسى متابع.

(457) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي داود في المصاحف (ص ١١٣) من طريق يزيد بن زريع وبشر بن المفضل، وأحمد (١٠٤) من طريق عبيدة بن حميد، كلاهما عن داود بن أبي هند به.
وأخرجه مسلم (١٢١٧)، وابن حبان (٣٩٤٠) من حديث جابر عن عمر به.

(458) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١١٠١٤)، وابن خزيمة (٢٧٩٥)، وابن حبان (٣٧٩٣) من طريق ابن عدي، عن داود بن أبي هند به.
وأخرجه مسلم (١٢٤٧)، وابن خزيمة (٢٧٩٥) من طريق عبد الأعلى، عن داود بن أبي هند به.

(459) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٤٤٧٩)، ومسلم (١٢٤٩)، والبيهقي ٧/ ٢٠٧ من طرق عن عاصم الأحول به.

(460) إسناده ضعيف، كثير بن عبد الله المزني: متروك الحديث، وجده عمرو بن عوف بن زيد، أبو عبد الله المزني كان قديم الإسلام.

(461) إسناده ضعيف جدا، كثير بن عبد الله المزني وإسحاق بن محمد الفروي كلاهما متروكان.
وأخرجه الطبراني في الكبير كما في المجمع ٣/ ٣٩٥ من طريق سعيد بن أبي مريم، عن محمد بن جعفر به.

(462) إسناده ضعيف لضعف عبد الله بن عمر العمري.
وأخرجه أحمد (٥٩٤٦) من طريق سريج، عن عبد الله، عن نافع به.

(463) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٣٥، ومن طريقه أخرجه أحمد (٢٤٠٧٦)، والبخاري (١٥٦٢، ٤٤٠٨)، ومسلم (١٢١١) (١١٨)، وأبو داود (١٧٧٩، ١٧٨٠)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٤٥، وفي الكبرى (٣٦٩٦)، والبيهقي في السنن ٥/ ٢، ١٠٩، والبغوي (١٨٧٤).

(464) إسناده ضعيف مرفوعًا، فإن الدراوردي عن عبيد الله بن عمر منكر كما قال النَّسَائِي وصحيح موقوفًا.
وأخرجه الدارمي (١٩٧٥) عن سعيد بن منصور به.
وأخرجه أحمد (٥٣٥٠)، والترمذي (٩٤٨)، وابن ماجه (٢٩٧٥)، وابن الجارود (٤٦٠)، وابن خزيمة (٢٧٤٥)، وابن حبان (٣٩١٥، ٣٩١٦)، والدارقطني ٢/ ٢٥٧، والبيهقي ٥/ ١٠٧ من طرق عن عبد العزيز بن محمد الدراوردي به.
وقال الترمذي: هذا حديث حسن صحيح غريب، تفرد به الدراوردي وقد رواه غير واحد عن عبيد الله بن عمر ولم يرفعوه وهو أصح انتهى.
وقال ابن عبد البر في الاستذكار ١٣/ ٢٥٦ هذا الحديث لم يرفعه أحد عن عبيد الله غير الدراوردي عن عبيد الله، وغيره قفه على ابن عمر.

(465) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وعطاء، وطاووسا، وسعيد بن جبير، ومجاهدا، وسالم بن عبد الله، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١٣/ ٦٦.

(466) قلت أراد بهم: الشعبي، والأسود، والحكم بن عتيبة، وحماد بن أبي سليمان، وإبراهيم النخعي، والثوري،=

(467) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢٣٠) عن ابن نمير، عن أبيه، عن عبيد الله، عن نافع عنه به.

(468) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه الحميدي (٦٧٨)، وأحمد (٤٥٩٥)، والنسائي ٥/ ٢٢٥ - ٢٢٦، وابن خزيمة (٢٧٤٣) من طرق عن سفيان به.
وأخرجه النَّسَائِي ٥/ ٢٢٦، وابن حبان (٣٩١٣) من طريق سفيان، عن أيوب السختياني وأيوب بن موسى وعبيد الله بن عمر، عن نافع به.
وأخرجه مسلم (١٢٣٠) (١٨١)، وابن ماجه (٢٩٧٤) من طرق عن عبيد الله بن عمر به.

(469) إسناده حسن في المتابعات من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه البخاري (١٧٠٨) من طريق أبي ضمرة، وابن خزيمة (٢٧٤٦) من طريق داود بن عبد الرحمن العطار، كلاهما عن موسى بن عقبة به.

(470) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٨٥٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٦٢٤٧)، والبخاري (١٦٩١)، ومسلم (١٢٢٧) (١٧٤)، وأبو داود (١٨٠٥)، والنسائي ٥/ ١٥١، والبيهقي ٥/ ١٧ من طرق عن الليث بن سعد به.

(471) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٤٨٢٢) من طريق روح وعفان، عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه أبو يعلى (٥٦٩٣) من طريق عفان به.
وأخرجه أحمد (٤٩٩٦)، والبخاري (٤٣٥٣، ٤٣٥٤)، ومسلم (١٢٣٢) (١٨٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٥٠، وابن الجارود (٤٣١) من طرق عن حميد به.

(473) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٨٥٩) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤١٠ - ٤١١، ومن طريقه أخرجه الشافعي في السنن (٤٦١)، وأحمد (٢٥٤٤١)، والبخاري (١٥٥٦، ١٦٣٨، ٤٣٩٥)، ومسلم (١٢١١) (١١١)، وأبو داود (١٧٨١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٦٥ - ١٦٧، وفي الكبرى (٣٧٤٥، ٣٩٠٩)، وابن الجارود في المنتقى (٤٢٢)، وابن خزيمة (٢٦٠٧، ٢٧٨٤، ٢٧٨٩، ٢٩٤٨)، وابن حبان (٣٩١٢، ٣٩١٧)، والبيهقي ٤/ ٣٥٣، ٥/ ١٠٥، والبغوي (١٨٨٧).

(474) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٨٣٨) من طريق ربيع المؤذن به.
وأخرجه أبو داود (١٨٩٧) من طريق الربيع بن سليمان المؤذن، عن الشافعي، عن ابن عيينة به.
ورواه البيهقي ٥/ ١٠٦ من طريقه.

(475) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٨٣٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٢٢٩)، وأحمد (٢٥٣١٦) من طريقين عن عبد الملك به.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٢١٨)، والطبراني في الأوسط (٤٥٠٧) من طريقين عن عطاء به.

(476) في م س "ألظت" أي: إذا لازمه وثابر عليه، وفي د خدج "لحت".

(477) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٨٤٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٤٣٢٢)، وعبد بن حميد (١٠٤٢)، ومسلم (١٢١٣) (١٣٦)، وأبو داود (١٧٨٦)، والنسائي في الكبرى (٤٢٣١) من طرق عن ابن جريج به.
وأخرجه مسلم (١٢١٣) (١٣٧)، من طريق مطر الوراق، عن أبي الزبير به.

(478) إسناده صحيح على شرط مسلم، وأبو الزبير روايته محمولة على السماع، وإن لم يصرح به فيما رواه عنه الليث بن سعد وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٨٤١) بإسناده ومتنه.=

(479) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣١) بإسناده ومتنه.
ورواه البخاري (١٧٨٦) من طريق يحيى القطان، عن هشام به.
وأخرجه النَّسَائِي ٥/ ١٤٥، وابن حبان (٣٧٩٢) من طريق حماد بن زيد، عن هشام به.

(480) هكذا في شرح المشكل، وفي شرح النخب ١٣/ ٩٨ الحسن بن زيد بن الحسن بن علي.

(481) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٣) بإسناده ومتنه.

(482) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٢، ٢٩٨٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٢٥٧)، وأحمد (٢٦٠٨٥)، والبخاري (٢٩٨٤) من طريق ابن أبي مليكة به.

(483) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٣٠) بإسناده ومتنه.
ورواه البخاري (١٧٦٢) من طريق أبي عوانة به.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٥٢٥)، والبخاري (١٥٦١)، ومسلم (١٢١١) (١٢٨)، وأبو داود (١٧٨٣)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٧، وفي الكبرى (٣٧٨٥، ٤١٩١)، والبيهقي في السنن ٥/ ٦ من طرق عن جرير، عن منصور به.

(484) في م س خد: "ولم يكن يذكر".

(485) سقط من م ج د ن، والمثبت من س خد.

(486) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٤٢٩) بإسناده ومتنه.=

(487) إسناده صحيح.
وأخرجه مطولا ومختصرا ابن أبي شيبة ١/ ٧٩، والبخاري (٣١٧، ١٧٨٣، ١٧٨٦)، ومسلم (١٢١١) (١١٧)، وابن ماجه (٣٠٠٠)، وابن خزيمة (٣٠٢٨)، وابن حبان (٣٧٩٢)، والبيهقي ٤/ ٣٥٥ من طرق عن هشام بن عروة به.

(488) إسناده ضعيف لعنعنة حجاج بن أرطاة فإنه مدلس.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٣١٩) عن أبي معاوية، عن حجاج، عن أبي الزبير به.

(489) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٩٤٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ٢٥٩ من طريق أبي عامر العقدي به.

(490) إسناده صحيح على شرط مسلم.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٩٤٢) من طريق يزيد بن سنان وإبراهيم بن مرزوق.
وأخرجه أحمد (١٤٤١٤)، ومسلم (١٢١٥)، وأبو داود (١٨٩٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٤٤ وفي الكبرى كما في التحفة ٢/ ٣١٨، وابن الجارود (٤٥٩)، وأبو يعلى (٢٠١٢)، وابن حبان (٣٨١٩، ٣٩١٤)، والبيهقي ١٠٦/ ٥ من طرق عن ابن جريج به.

(491) إسناده ضعيف، أبو نصر مجهول.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٧٤ بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارقطني ٢/ ٢٦٥، والبيهقي ٥/ ١٠٨ من طريق الفضيل بن عياض، عن منصور به.
ورواه البيهقي ٤/ ٣٤٨ من طريق سفيان بن عيينة، عن منصور به.

(492) إسناده ضعيف كسابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٧٥ بإسناده ومتنه.
ورواه البيهقي ٤/ ٣٤٨ من طريق شعبة به.

(493) إسناده حسن من أجل الخصيب بن ناصح، وعبد الرحمن بن أذينة وثقه ابن حجر في التقريب وقال الطحاوي: هو أبو نصر، ولم أو لغيره هذا الكلام.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٧٦ بإسناده ومتنه.

(494) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٧٦ بإسناده ومتنه.

(495) إسناده ضعيف لجهالة أبي نصر.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٧٦ بإسناده ومتنه.

(496) إسناده ضعيف، زياد بن مالك قال الذهبي: ليس بحجة، وقال البخاري في تاريخه ٣/ ٣٧٢: ولا يعرف له سماع من علي ولا من عبد الله، ولا للحكم منه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٩/ ٤٧٧ من طريق صالح دون الوجه الأول.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٣١٣) من طريق هشيم بن بشير، عن منصور بن زاذان، عن الحكم، عن زياد بن مالك به.

(497) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٦٩٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الحميدي (٩٠٠)، والدارمي ٢/ ٥٩، وأحمد (١٨٣٠٠، ١٦٢٠٨)، وأبو داود (١٩٥٠)، والنسائي ٥/ ٢٦٤، وابن ماجه (٣٠١٦)، وابن خزيمة (٢٨٢٠)، والطبراني في الكبير ١٧/ (٣٨٥، ٣٨٦، ٣٨٧، ٣٨٩، ٣٩٠، ٣٩١، ٣٩٢)، والدارقطني ٢/ ٢٣٩، والحاكم ١/ ٤٦٣، والبيهقي ٥/ ١٧٣ من طرق عن إسماعيل بن أبي خالد، عن الشعبي به.

(498) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٦٨٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبراني في الكبير ١٧/ (٣٩٢)، والحاكم ١/ ٤٦٣، وأبو نعيم ٧/ ١٨٩ - ١٩٠ من طريق وهب بن جرير عن شعبة عن إسماعيل بن أبي خالد عن الشعبي به.
وأخرجه أحمد (١٨٣٠١، ١٨٣٠٤)، والدارمي (١٨٨٩)، والنسائي ٥/ ٢٦٤، وابن حبان (٣٨٥٠)، والطبراني في الكبير ١٧ (٣٧٩)، وأبو نعيم في الحلية ٧/ ١٨٩ من طرق عن شعبة، عن عبد الله بن أبي السفر، عن الشعبي به.

(499) بالحاء المهملة وسكون الباء الموحدة وهو المستطيل من الرمل وقيل: الضخم منه، وقيل: الحبال من الرمل كالجبال من غير الرمل.

(500) يعني نسكه.

(501) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٦٩١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الترمذي (٨٩١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٣، وابن حبان (٣٨٥١)، والطبراني ١٧/ (٣٨٢)، والبيهقي=

(502) قلت أراد بهم: علقمة، والشعبي، والنخعي، والحسن البصري، والأوزاعي، وحماد بن أبي سليمان ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٣٤.

(503) قلت أراد بهم: الزهري، وقتادة، ومجاهدا، والثوري، وأبا حنيفة، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٣٥.

(504) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٣٦٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الحميدي (٨٩٩)، وأحمد (١٨٧٧٤)، وأبو داود (١٩٤٩)، والترمذي (٨٨٩، ٨٩٠، ٢٩٧٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٤ - ٢٦٥، وفي الكبرى (٤٠١٢، ٤٠٥٠)، وابن ماجه إثر (٣٠١٥)، وابن خزيمة (٢٨٢٢)، وابن حبان (٣٨٩٢)، والدارقطني ٢/ ٢٤٠، والبيهقي ٥/ ١١٦، ١٥٢، ١٧٣، والبغوي في شرح السنة (٢٠٠١) من طرق عن سفيان الثوري به.

(505) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٣٦٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٣٠٩، ١٣١٠)، والدارمي (١٨٨٧)، وعبد بن حميد في المنتخب (٣١٠)، وأحمد (١٨٧٧٣)، والبخاري في التاريخ الكبير ٥/ ٢٤٣، والنسائي في الكبرى (٤١٨٠)، والدارقطني ٢/ ٢٤١، والحاكم ٢/ ٢٧٨، والبيهقي ٥/ ١٧٣ من طرق عن شعبة به.

(506) بفتح الثاء وكسر الباء يعني: بطيئة.

(507) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٦٩٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٤٦٣٥) من طريق بهز، و(٢٥٠١٧) من طريق عفان بن مسلم، كلاهما عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه أحمد (٢٤٠١٥)، والبخاري (١٦٨١)، ومسلم (١٢٩٠) (٢٩٣، ٢٩٤)، والنسائي في الكبرى (٤٠٣٤)، وابن خزيمة (٢٨٦٩)، وابن حبان (٣٨٦١، ٣٨٦٦) من طرق عن عبد الرحمن بن القاسم به.

(508) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤١٤) بإسناده ومتنه.
إلا أنه تحرف عنده عبيد الله إلى عبد الله، والخبر أخرجه البخاري (١٦٨٣) من طريق عبد الله بن رجاء، عن إسرائيل به، بأتم منه.
وأخرجه البيهقي في السنن ١/ ٤٠٢، ٥/ ١٢١ من طريق أحمد بن خالد الوهبي، عن إسرائيل به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٥١٩٩) من طريق شعبة عن الحكم، عن إبراهيم، عن عبد الرحمن بن يزيد به.

(509) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٥/ ١٢٣، وفي حجة الوداع ١/ ٢٩٣ من طريق هشيم عن مغيرة، عن إبراهيم، عن الأسود به.
وأخرجه البيهقي ١/ ٥٩٠ من طريق أبي العميس، عن الحكم عن الأسود وعبد الرحمن بن يزيد أن أحدهما صحب عمر والآخر صحب عبد الله …

(510) قلت أراد بهم: عبد الرحمن بن يزيد، والأسود، ومالكا ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٥٥.

(511) قلت أراد بهم: سعيد بن جبير، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٥٥.

(512) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤١٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري (١٦٧٥)، والبيهقي ١/ ٤٠٢، ٥/ ١٢١ من طريق زهير، عن أبي إسحاق به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٠٤٥) من طريق أبي بكر بن عياش وأبي الأحوص، عن أبي إسحاق به.

(513) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤١٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٥٣٤)، والنسائي ١/ ٢٣٩ - ٢٤٠ من طريق بهز بن أسد، عن شعبة به.

(514) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(515) إسناده صحيح
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤١٧) بإسناده ومتنه.=

(516) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(517) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤١٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٤٨٩٤)، ومسلم (١٢٨٨) (٢٩٠)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٠، وفي الكبرى (٤٠٢٧)، والبيهقي ٥/ ١٢١ من طريق سفيان الثوري به.

(518) إسناده جيد، عبد الله بن مالك الهمداني ترجمه البخاري في التاريخ ٥/ ٢٠٣ ولم يجرحه، وتبعه على ذلك ابن أبي=

(519) إسناده جيد.
وأخرجه أحمد (٤٦٧٦)، والترمذي (٨٨٧)، وأبو يعلى (٥٧٩٢) من طريقين عن سفيان به.
وأخرجه أبو داود (١٩٣٠)، والبيهقي ١/ ٤٠١ من طريقين عن أبي إسحاق به.

(520) إسناده فيه مالك بن الحارث الهمداني وفي المغاني ٣/ ٧ هكذا وقع في حديث زهير بن معاوية، قال البخاري: لا يصح مالك بن الحارث والصحيح عبد الله بن مالك بن الحارث كذا روى شعبة عن أبي إسحاق، وبقية رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٢) بإسناده ومتنه.

(521) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢١) بإسناده ومتنه.

(522) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٥١٨٦)، والبخاري (١٦٧٣)، وأبو داود (١٩٢٨)، والنسائي في المجتبى ٢/ ١٦ - ١٧، ٥/ ٢٦٠، وفي الكبرى (٤٠٣٠)، وأبو يعلى (٥٤٣٩)، والبيهقي ١/ ٤٠٠، ٤٠١، ٤٠٧، ٥/ ١٢٠، والبغوي (١٩٣٨) من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(523) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٤) بإسناده ومتنه.
وهو في السنن المأثورة (٤٥٥) للشافعي.

(524) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٥) بإسناده ومتنه.

(525) إسناده ضعيف لضعف محمد بن عمر بن الرومي.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبراني (٣٧١٤) من طريق غيلان بن جامع عن عدي بن ثابت به.
وأخرجه الطيالسي (٥٩٠)، والدارمي (١٨٨٣)، وأحمد (٢٣٥٤٩)، وأبو القاسم البغوي في الجعديات (٤٨٠)، والشاشي (١١١٦، ١١٢٢)، والطبراني (٣٨٦٩) من طرق عن عدي بن ثابت به.

(526) إسناده ضعيف، ابن أبي ليلى سيئ الحفظ، وقال الدارقطني في العلل ٦/ ١١٥: والصواب حديث أبي أيوب الأنصاري.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٧) بإسناده ومتنه.

(527) قلت أراد بهم: الثوري في قول، والشافعي وأحمد في رواية وأهل الظاهرية ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٧١.

(528) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٣٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٠٥٠) من طريق حاتم بن إسماعيل به.

(529) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٨) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٠٠ - ٤٠١، ومن طريقه أخرجه أحمد (٢١٨١٤)، والبخاري (١٣٩، ١٦٧٢)، ومسلم=

(530) في ن: "كان النظر على ذلك أن تكون الصلاتان بمزدلفة كذلك وأن تكون إحداهما تصلى في إثر صاحبتها، ولا يعمل بينهما عمل وأن يؤذن لهما أذان واحد وتقام لهما إقامتان كما يفعل بعرفة سواء".

(531) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٢٩) من طريق فهد وحده، وهو مكرر سابقه.

(532) إسناده صحيح.

(533) إسناده ضعيف لضعف شعبة مولى ابن عباس.
وأخرجه الطيالسي (٢٧٢٩)، وأحمد (٢٩٣٥، ٢٩٣٦، ٣٣٠٤)، والطبراني (١٢٢٢٠)، وابن عدي في الكامل ٤/ ١٣٤٠ من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(534) إسناده حسن في المتابعات من أجل إسماعيل بن عبد الملك.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٥٥) بإسناده ومتنه.

(535) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، وطاووس بن كيسان، ومجاهدا، والنخعي، والشعبي، وسعيد بن جبير، والشافعي ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٨٧.

(536) قلت أراد بهم: أبا حنيفة، وأبا يوسف، ومالكا، وأحمد وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٣/ ١٨٨.

(537) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٥٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مسلم (١٢٩٥)، وابن حبان (٣٨٦٧)، والبيهقي ٥/ ١٢٣ من طريق ابن وهب به.
وأخرجه البخاري (١٦٧٦)، والبيهقي ٥/ ١٢٣ من طريق الليث، عن يونس به.

(538) إسناده حسن، من أجل سعيد بن سالم القداح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٦٠) بإسناده ومتنه.=

(539) بفتح الثاء المثلثة والقاف: وهو: متاع المسافر.

(540) إسناده حسن في المتابعات من أجل فضيل بن سليمان النميري.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٥٤)، وشرح مشكل الآثار (٣٥٠٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البيهقي ٥/ ١٣٢ من طريق يوسف بن يعقوب، عن محمد بن أبي بكر المقدمي به.

(541) إسناده ضعيف لعنعنة الحجاج بن أرطاة.
وأخرجه الطبراني (١٢٠٧٨) من طريق حجاج بن أرطاة، عن الحكم به.

(542) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٤٩٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٣٥١٣) من طريق أسود بن عامر، عن أبي بكر به.

(543) حديث صحيح، والمسعودي لم نقف على الراوي عنه خالد بن عبد الرحمن وقت روايته هل روى قبل التغير=

(544) حديث صحيح إلا أنه منقطع، الحسن العربي لم يلق ابن عباس بل لم يدركه، وهو يرسل عنه صرح بذلك أحمد ويحيى بن معين وأبو حاتم.
وأخرجه أبو داود (١٩٤٠)، وابن حبان (٣٨٦٩) من طريق محمد بن كثير العبدي به.
وأخرجه الحميدي (٣٦٥)، وأحمد (٢٠٨٢)، والنسائي ٥/ ٢٧٠، ٢٧٢، وابن ماجه (٣٠٢٥)، وأبو القاسم البغوي في الجعديات (٢١٧٥)، والطبراني (١٢٦٩٩، ١٢٧٠١، ١٢٧٠٣)، والبيهقي ٥/ ١٣١، والبغوي في شرح السنة (١٩٤٣) من طرق عن سفيان الثوري به.

(545) إسناده ضعيف، محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى سيء الحفظ وقد توبع.
وأخرجه الطبراني (١٢٠٧٣) من طريق ابن أبي ليلى.

(546) إسناده منقطع، الحسن العربي لم يسمع من ابن عباس، وهو مكرر سابقه.

(547) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٧٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٦٣)، وأحمد (٨٤)، والبخاري (١٦٨٤)، والترمذي (٨٩٦)، والنسائي ٥/ ٢٦٥ من طرق عن شعبة به.
وأخرجه أحمد (٢٠٠)، والبخاري (٣٨٣٨)، وأبو داود (١٩٣٨)، وابن خزيمة (٢٨٥٩)، وابن حبان (٣٨٦٠) من طرق عن سفيان الثوري به.

(548) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٨٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارمي (٢٠٢١) قال أخبرنا أبو غسان به.

(549) إسناده ضعيف لانقطاعه بعد عروة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٥٢١) بإسناده ومتنه.
ورواه البيهقي في السنن ٥/ ١٣٣ من طريقين عن هشام بن عروة به.

(550) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، وطاووسا، ومجاهدا، والشعبي، والشافعي ﵏، كما في النخب ١٣/ ٢١٣.

(551) قلت أراد بهم: الثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٣/ ٢١٤.

(552) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٥١٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البيهقي في المعرفة ٧/ ٣١٢ - ٣١٣ من طريق أسد بن موسى به.
وأخرجه أبو يعلى (٧٠٠٠) من طريق أبي خيثمة، والطبراني في الكبير ٢٣/ (٧٩٩) من طريق عبد الله بن جعفر الرقي والبيهقي في السنن ٥/ ١٣٣ من طريق يحيى بن يحيى النيسابوري، وفي المعرفة ٧/ ٣١٢ من طريق سعيد بن سليمان، وابن عبد البر في الإستذكار ١٣/ ٦٣ من طريق أبي كريب محمد بن العلاء كلهم عن أبي معاوية، وقد اختلفت ألفاظهم. ورواه أحمد (٢٦٤٩٢) من طريق أبي معاوية به.

(553) إسناده حسن في المتابعات، من أجل يعقوب بن حميد.
وأخرجه أحمد (٢٤٦٧٣) ومسلم (١٢٩٠) (٢٩٥)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٦، وفي الكبرى (٤٠٣٣)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣٠٣٩، ٣٠٤٠)، وابن حبان (٣٨٦٤)، والبيهقي ٥/ ١٢٤ من طرق عن عبيد الله بن عمر به.

(554) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي في سننه (٤٤٥)، والحميدي (٣٠٥)، وأحمد (٢٧٣٩٦)، ومسلم (١٢٩٢) (٢٩٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٢، وفي الكبرى (٤٠٣٩)، وأبو يعلى (٧١٢٢)، والطبراني في الكبير ٢٣/ (٤٨١، ٤٩٠)، والبيهقي في السنن ٥/ ١٢٤ من طريق سفيان بن عيينة به.

(555) في ن "غلستنا".

(556) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٨٦)، وشرح مشكل الآثار (٣٥٢٥) بإسناده ومتنه.
وقد روى المؤلف هذا الحديث من طريقين: الأول عن سفيان عن محمد بن طارق عن طاوس أن النبي ﷺ مرسلا … كذا أخرجه ابن ماجه (٣٠٥٩).
والثاني من طريق سفيان عن أبي الزبير عن عائشة وابن عباس موصولا كما رواه أحمد (٢٥٧٧٩)، وأبو داود (٢٠٠٠)، والترمذي (٩٢٠)، والنسائي في الكبرى (٤٠٦٢)، وأبو يعلى (٢٧٠٠)، والبيهقي ٥/ ١٤٤ من طريق عبد الرحمن بن مهدي، عن سفيان به.
وأما رواية أبي الزبير فهي معلولة بتدليسه وقد عنعن فيها وفي سماعه من ابن عباس وعائشة نظر.

(557) إسناده حسن، وقد صرح ابن إسحاق بالتحديث عند ابن حبان.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٩٥)، وشرح مشكل الآثار (٣٥١٤) بإسناده ومتنه، إلا أن فيهما زيادة راو عبد الله بن سعيد الأشج الكوفي بعد أحمد بن حميد.
وأخرجه أحمد (٢٤٥٩٢)، وأبو داود (١٩٧٣)، وابن خزيمة (٢٩٥٦، ٢٩٧١)، وابن الجارود في المنتقى (٤٩٢)، وابن حبان (٣٨٦٨)، والدارقطني ٢/ ٢٧٤، والحاكم ١/ ٤٧٧ - ٤٧٨، والبيهقي ٥/ ١٤٨ من طريق ابن إسحاق به.

(558) إسناده صحيح، وقد صرح ابن جريج وأبو الزبير بالتحديث عند أحمد (١٤٤٣٥).
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٤٩١) بإسناده ومتنه.=

(559) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.
وأخرجه أحمد (١٥٢٩١) من طريق عفان، عن حماد بن سلمة به.

(560) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(561) رجاله ثقات، وقد اختلف في وصله وإرساله والمرسل أصح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣٥١٩) وسبق الكلام عليه برقم (٣٧٢٤).

(562) إسناده ضعيف، عمر بن قيس المكي متروك.
وأخرجه البيهقي في السنن ٥/ ١٥١ من طريق ابن وهب، عن عمر بن قيس به.
وأخرجه الطبراني في الكبير (١١٣٧٩)، والأوسط (٧٨٨١) من طريق إسحاق بن عبد الله بن أبي فروة، عن عطاء به.

(563) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٣٧٧٧)، وأبو إسحاق الفزاري في السير (٦٢٩)، ويعقوب بن سفيان في المعرفة والتاريخ ٢/ ٢١٥، والطبراني في الكبير ١٧/ (٤٥٥)، والبيهقي في السنن ٥/ ١٥٠ - ١٥١، وابن عبد البر في التمهيد ١٧/ ٢٥٨ من طرق عن ابن جريج به.

(564) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١١٥٤) بإسناده ومتنه، إلا أنه سقط عنده عبد الله بن عمر.
وأخرجه أحمد (٤٨٥٠)، ومسلم (١٢٨٤) (٢٧٣) من طريق يزيد بن هارون به.
وأخرجه أحمد (٤٧٣٣)، ومسلم (١٢٨٤) (٢٧٢)، وأبو داود (١٨١٦) من طريق ابن نمير، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، عن عبد الله بن أبي سلمة به.

(565) أي سعة من الأرض.

(566) أي: رفع في سيره وأسرع.

(567) إسناده صحيح.
وأخرجه مالك ١/ ٣٩٢، والحميدي (٥٤٣)، وأحمد (٢١٧٦٠)، والدارمي (١٨٨٠)، والبخاري (١٦٦٦)، ومسلم (١٢٨٦) (٢٨٣، ٢٨٤)، وأبو داود (١٩٢٣)، والنسائي في الكبرى (٤٠١٨، ٤٠٥٧)، وابن خزيمة (٢٨٤٥)،=

(568) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٣٧، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٥٢، والدارمي (١٨٧٧)، وأحمد (١٢٠٦٩، ١٣٥٢١)، والبخاري (٩٧٠، ١٦٥٩)، ومسلم (١٢٨٥) (٢٧٤)، والنسائي ٥/ ٢٥٠، وابن حبان (٣٨٤٧)، والبيهقي ٣/ ٣١٣، ٥/ ١١٢، والبغوي (١٩٢٤).

(569) إسناده فيه عبد الله بن محمد بن أبي بكر الثقفي في المغاني ٢/ ١٣٤ روى عنه ابن أبي فديك، ذكره ابن أبي حاتم عن أبه: ولم يذكر فيه جرحا ولا تعديلا، وفي النخب ١٣/ ٢٥٥: رجل مشهور بالرواية عن أبيه، وبقية رجاله ثقات.
وأخرجه الحميدي (١٢١١)، ومسلم (١٢٨٥) (٢٧٥)، والنسائي ٥/ ٢٥١ من طريق موسى بن عقبة، عن محمد بن أبي بكر به.

(570) إسناده ضعيف لسوء حفظ ابن لهيعة.

(571) قلت أراد بهم: سعيد بن المسيب، ومحمد بن أبي بكر الثقفي، ومالكا، وأصحابه، وأكثر أهل المدينة ﵏، كما في النخب ١٣/ ٢٥٦.

(572) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، وطاووسا، وسعيد بن جبير، وإبراهيم النخعي، وسفيان الثوري، وابن أبي ليلى، والحسن بن حي، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا ثور، وداود بن علي، وأبا عبيد، والطبري ﵏، كما في المصدر السابق.

(573) كذا في س خدن، وفي م ج د "ويهل".

(574) إسناده حسن، محمد بن إسحاق صرح بالتحديث عند أبي يعلى والبيهقي.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥١٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٩١٥، ١٣٣٤)، وأبو يعلى (٣٢١، ٤٦٢)، والبزار (٥٠٠)، والبيهقي ٥/ ١٣٨ من طرق عن ابن إسحاق به.

(575) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٨٢٣)، وابن خزيمة (٢٨٣٢)، والطبراني ١٨/ ٣٣٩ من طريق إسرائيل به.
وأخرجه أبو يعلى (٦٧٣١)، والطبراني ١٨/ ٨٤٠ من طريق يونس بن أبي إسحاق، عن أبيه به.

(576) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن سعد ٤/ ٥٥، والدارمي (١٩٠٢)، وأحمد (١٨٣٢)، والنسائي ٥/ ٢٧٦، والطبراني ١٨/ (٧٣٦)، والبزار (٢١٤٤) من طريقين عن عبد الكريم الجزري به.

(577) إسناده صحيح، ويحيى بن عيسى متابع.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٤٠٦٢)، والطبراني (١٢٣٥١) من طريق أبي نعيم الفضل بن دكين عن سفيان الثوري به.
وأخرجه أحمد (٣١٩٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٨، وفي الكبرى (٤٠٦٢)، وأبو يعلى (٢٦٩٧) من طريق عبد الرحمن بن مهدي، عن سفيان به.
وأخرجه ابن ماجة (٣٠٣٩)، والطبراني (١٢٤٦٥) من طريق أيوب السختياني، عن سعيد بن جبير به.

(578) إسناده صحيح.=

(579) إسناده ضعيف، لضعف ثوير بن أبي فاختة وشريك بن عبد الله القاضي سيء الحفظ.
وأخرجه أحمد (٣٧٣٩) من طريق يحيى بن آدم، عن شريك به.

(580) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢٨٣) من طريق كثير بن مدرك، عن عبد الرحمن بن يزيد به.

(581) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ١/ ٢٦٩، وأحمد (٣٩٦١)، وابن خزيمة (٢٨٠٦)، والحاكم ١/ ٤٦١ - ٤٦٢، والبيهقي ٥/ ١٣٨ من طريق صفوان بن عيسى عن الحارث به.

(582) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(583) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٢٨٣) (٢٦٩)، والنسائي في المجتبى ٥/ ٢٦٥، وفي الكبرى (٤٠٣٩) من طريقين عن أبي الأحوص به.
وأخرجه أحمد (٣٥٤٩)، ومسلم (١٢٨٣) (٢٧٠)، والبيهقي في السنن ٥/ ١١٢ من طريق هشيم بن بشير، عن حصين به.

(584) إسناده ضعيف لضعف حسين بن عبد الأول.
وأخرجه أحمد (٣٩٧٦)، ومسلم (١٢٨٣) (٢٧٠)، والنسائي في الكبرى (٤٠٢٨)، والطبراني في الكبير (١٠٤٨١) من طريق يحيى بن آدم، عن سفيان الثوري به.

(585) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥١٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البخاري (١٥٤٣، ١٥٤٤) من طريقين عن وهب بن جرير به.

(586) إسناده ضعيف، لضعف موسى بن يعقوب بن عبد الله الزمعي ومصعب بن ثابت بن عبد الله بن الزبير بن العوام.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٠٧) بإسناده ومتنه.

(587) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٠٨) بإسناده ومتنه.=

(588) إسناده ضعيف، لعنعنة محمد بن إسحاق.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٠٩) بإسناده ومتنه.=

(589) رجاله ثقات.

(590) إسناده صحيح.

(591) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن حزم في المحلى ٥/ ١٣٤ من طريق حماد بن سلمة به.

(592) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٥٠٧٢) من طريق أبي بكر بن عياش، عن أبي إسحاق به.
وأخرجه البيهقي في السنن ٥/ ١٢١ من طريق إسرائيل، عن أبي إسحاق به.

(593) إسناده ضعيف، لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٥٩) بإسناده ومتنه.

(594) إسناده ضعيف كسابقه.
وأخرجه أحمد (٢٦٥٣١)، والطبراني ١٨/ (٤٠)، والحاكم ١/ ٤٨٩، ٤٩٠، والبيهقي ٥/ ١٣٧ من حديث أم قيس به. ويشهد له حديث أم سلمة عند أحمد (٢٦٥٣٠)، وأبي داود (١٩٩٩)، وابن خزيمة (٢٩٥٨).

(595) قلت أراد بهم: عروة بن الزبير، وطائفة من السلف ﵏، كما في النخب ١٣/ ٢٨٥.

(596) قلت أراد بهم: علقمة، وسالما، وطاووسا، وعبيد الله بن الحسن، وخارجة بن زيد، وإبراهيم النخعي، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، والشافعي، وأحمد في الصحيح، وأبا ثور، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٣/ ٢٨٦.

(597) إسناده ضعيف لعنعنة الحجاج بن أرطاة.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٥٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٥١٠٣)، والحارث بن أسامة في مسنده (٣٨٠ زوائد)، وابن خزيمة (٢٩٣٧)، والبيهقي في السنن ٥/ ١٣٦ من طرق عن يزيد بن هارون به.

(598) إسناده ضعيف كسابقه، للإنقطاع كما ذكره أبو داود.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٥١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو داود (١٩٧٨) من طريق عبد الواحد به.
وقال أبو داود: هذا حديث ضعيف، الحجاج لم ير الزهري ولم يسمع منه.

(599) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٥٢) بإسناده ومتنه.

(600) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٢٨، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٢٩٧، والبخاري (١٥٣٩)، ومسلم (١١٨٩) (١٣٣)، وأبو داود (١٧٤٥)، والنسائي ٥/ ١٣٧، والبيهقي ٥/ ٣٤، والبغوي (١٨٦٣).

(601) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن راهويه (٩٣٢، ٩٦٢)، وأحمد (٢٥٧٢٤)، ومسلم (١١٨٩) (٣٢)، والدولابي في الكنى والأسماء ٢/ ١٤٨، والبيهقي في السنن ٥/ ١٣٦، وابن عبد البر في التمهيد ١٩/ ٢٩٨ من طرق عن أفلح بن حميد به.

(602) إسناده صحيح.=

(603) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٤٦٧٢، ٢٥٦٠٢)، ومسلم (١١٨٩) (٣٤)، والنسائي في الكبرى (٤١٦٤)، وابن ماجه (٣٠٤٢)، والبغوي في الجعديات (٢٦٠٠) من طرق عن عبيد الله بن عمر به.

(604) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(605) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٥٥٣)، وأحمد (٢٤٧٦١)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٦، والكبرى (٣٦٦٤)، وابن خزيمة (٢٩٣٤)، وابن حبان (٣٨٨١) من طرق عن حماد بن زيد به.

(606) هو التلطخ بالطيب وغيره والاكثار منه.

(607) إسناده ضعيف، للانقطاع بين الحسن العربي وبين ابن عباس.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٥٤٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٠٩٠، ٣٢٠٤)، والنسائي ٥/ ٢٧٧، وابن ماجه (٣٠٤١)، والطبراني (١٢٧٠٥)، والبيهقي ٥/ ١٣٦ من طرق عن سفيان الثوري به.

(608) إسناده حسن من أجل موسى بن مسعود.
وأخرجه البيهقي ٥/ ١٣٥ من طريق معمر، عن الزهري، عن سالم، عن ابن عمر به.

(609) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٨١٠) من طريق أشعث، عن نافع، عن ابن عمر به.

(610) إسناده صحيح.
هو في موطأ مالك ١/ ١٥٩ عن نافع وعبد الله بن دينار به.

(611) إسناده صحيح.

(612) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٨١٥) عن يزيد بن هارون، عن يحيى بن سعيد، عن القاسم بن محمد به.

(613) إسناده حسن من أجل موسى بن مسعود.

(614) إسناده صحيح.

(615) رجاله ثقات.

(616) في ن "أربت عن يديك"، قال العيني في النخب ١٣/ ٣١٣: بفتح الهمزة وكسر الراء وسكون الباء: هذه لفظة في موضع الدعاء، ومعناها سقطت أرابك وهو جمع أرب وهو العضو.

(617) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣١٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٣٤٥)، والطبراني في الكبير (٣٣٥٣).
وأخرجه أحمد (١٥٤٤٠)، والبخاري في التاريخ الكبير ٢/ ٢٦٣، وأبو داود (٢٠٠٤)، والنسائي في الكبرى (٤١٨٥)، والطبراني في الكبير (٣٣٥٣) من طرق عن أبي عوانة به.

(618) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣١٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٣٤٥)، والطبراني في الكبير (٣٣٥٣) من طريق عفان بن مسلم الصفار به.

(619) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣١٧) بإسناده ومتنه.

(620) قلت أراد بهم: سالم بن عبد الله، وابن شبرمة، وطائفة من السلف ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣١٤.

(621) قلت أراد بهم: القاسم، وطاووسا، وعطاء بن أبي رباح، والنخعي، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، والشافعي، وأحمد وإسحاق، وأبا ثور ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣١٥.

(622) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣١٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٦٢، والحميدي (٥٠٢)، وأحمد (١٩٣٦)، والدارمي (١٩٣٢)، ومسلم (١٣٢٧)، وأبو داود=

(623) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣١٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٦٤، والحميدي (٥٠٢)، والبخاري (١٧٥٥)، ومسلم (١٣٢٨) (٣٨٠)، والنسائي في الكبرى (٤١٩٩)، وابن خزيمة (٢٩٩٩)، والبيهقي ٥/ ١٦١ من طريق سفيان بن عيينة به.

(624) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣٢٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي في مسنده ١/ ٣٦٥، وفي الرسالة (١٢١٦)، وأحمد (١٩٩٠، ٣٢٥٦)، ومسلم (١٣٢٨) (٣٨١)، والنسائي في الكبرى (٤٢٠١)، والخطيب في الفقيه والمتفقه ١/ ٣٦٧، والبيهقي ٥/ ١٦٣ من طرق عن ابن جريج به.

(625) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣١٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (١٦٥١) من طريق عمرو بن أبي رزين به.
وأخرجه أحمد (٢٧٤٣٢) من طريق عبد الصمد، عن هشام به.
وأخرجه أحمد (٢٧٤٢٧)، والبخاري (١٧٥٨، ١٧٥٩)، والطبراني في الكبير ٢٥/ ٣١٤، والبيهقي في السنن ٥/ ١٦٣، ١٦٤ من طرق عن عكرمة به.

(626) إسناده صحيح.

(627) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣٢٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (١٣٨٥)، وابن راهويه (١٥٣٥)، وأحمد (٢٥٤٢٨)، والبخاري (٢٧١، ٥٩١٨)، ومسلم (١١٩٠) (٤٢)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٣٩ - ١٤٠، وفي الكبرى (٣٦٧٧)، والبغوي في الجعديات (١٨٤)، والبيهقي في السنن ٥/ ٣٤ من طرق عن شعبة به.

(628) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(629) إسناده صحيح سوى شيخ الطحاوي، وهو متابع.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٥٢٧)، والدارمي (١٩١٧)، وأحمد (٢٥٨٧٥)، والبخاري (١٧٧١، ١٧٧٢)، ومسلم (١٢١١) (١٢٩)، والنسائي في الكبرى (٤١٨٩)، وابن ماجه (٣٠٧٣)، والبيهقي ٦/ ٥، والبغوي (١٩٧٥) من طرق عن الأعمش به.

(630) إسناده صحيح.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٦٧، وأحمد (٢٤٥٢٥)، والبخاري (٤٤٠١)، ومسلم (١٢١١) (٣٨٣)، والنسائي في الكبرى (٤١٨٧)، وابن ماجه (٣٠٧٢)، وابن حبان (٣٩٠٣، ٣٩٠٥)، والطبراني في الأوسط (٣٨٠)، والبيهقي في السنن ٥/ ١٦٢ من طرق عن الزهري به.

(631) إسناده صحيح.

(632) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤١٣، ومن طريقه الشافعي في مسنده ١/ ٣٦٦، وفي الأم ٢/ ١٥٤، وأبو داود (٢٠٠٣)، والبيهقي ٥/ ١٦٢.

(633) إسناده ضعيف لسوء حفظ ابن لهيعة.=

(634) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤١٢، ومن طريقه أخرجه البخاري (١٧٥٧)، وابن حبان (٣٩٠٢)، والبيهقي ٥/ ١٦٢، والبغوي (١٩٧٤).

(635) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ص (٣١٦ نشرة العمروي)، وأحمد (٢٥٧٢٢) من طريق وكيع عن أفلح به.

(636) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤١٢، ومن طريقه أخرجه أحمد (٢٥٤٤٢)، والبخاري (٣٢٨)، ومسلم (١٢١١) (٣٨٥)، ٢/ ٩٦٥، والنسائي في المجتبى ١/ ١٩٤، وفي الكبرى (٤١٩٤)، والبيهقي في السنن ٥/ ١٦٣.

(637) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣٢١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٤١٩٧) من طريق إبراهيم بن ميسرة، عن طاوس به.

(638) إسناده حسن في المتابعات من أجل عبد الله بن صالح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٣٢٢) بإسناده ومتنه.

(639) في م س خد "حاضت".

(640) إسناده صحيح.=

(641) إسناده صحيح.
وأخرجه الترمذي (٩٤٤)، والنسائي في الكبرى (٤١٩٦)، وابن خزيمة (٣٠٠١)، وابن حبان (٣٨٩٩)، والطبراني في الكبير (١٣٣٩٣)، والدارقطني (٢٦٩٠)، والحاكم ١/ ٤٦٩، ٤٧٠ من طرق عن عيسى بن يونس به.

(642) إسناده حسن، عبد الرحمن بن الحارث حسن الحديث.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٩٠١٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٥٦٢)، والترمذي (٨٨٥)، وأبو يعلى (٣١٢، ٥٤٤) من طريق أبي أحمد الزبيري به.
وأخرجه عبد الله بن أحمد (٥٢٥) من طريق المغيرة بن عبد الرحمن، عن أبي عبد الرحمن، عن زيد بن علي به.

(643) في م س خد "الافاضة".

(644) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦٠١٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٨٥٧)، والبخاري (١٧٢١)، والنسائي في الكبرى (٤١٠٤)، وأبو يعلى (٢٤٧١)، وابن حبان (٣٨٧٦)، والطبراني (١١٣٥٠)، والبيهقي ٥/ ١٤٣ من طريق هشيم به.
وأخرجه البخاري (١٧٢٢، ٦٦٦٦)، والطبري في تهذيب الآثار ١/ ٢٢١، ٢٢٢، والطبراني (١١٤١٧)، والدارقطني ٢/ ٢٥٤، والبيهقي ٥/ ١٤٣ من طرق عن عطاء به.

(645) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦٠١٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٤١٠٣) من طريق عمرو بن منصور، عن المعلى بن أسد به.
وأخرجه أحمد (٢٣٣٨، ٢٤٢١)، والبخاري (١٧٣٤)، ومسلم (١٣٠٧)، والطبراني (١٠٩٠٩)، والبيهقي ٥/ ١٤٢ من طرق عن وهيب به.

(646) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦٠١٩) بإسناده ومتنه، وهو مكرر سابقه.

(647) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٦٨٤)، وأحمد (١٥١٣٣)، والنسائي في الكبرى (٤١٠٥)، وابن حبان (٣٨٧٨)، والبيهقي ٥/ ١٤٣ من طرق عن حماد بن سلمة به.

(648) إسناده صحيح، غير شيخ الطحاوي وهو متكلم فيه لكنه توبع.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ١٧٧ - ١٧٨، والطبراني (٤٧٣) من طريق أسباط بن محمد، عن الشيباني به.
ورواه ابن خزيمة (٢٩٥٥)، والطبراني (٤٨٤) من طريق محمد بن جحادة، عن زياد بن علاقة به.
وأخرجه أبو داود (٢٠١٥)، وابن خزيمة (٢٧٧٤)، والطبراني (٤٧٢)، والطحاوي في شرح المشكل (٦٠١٥)، والدارقطني ٢/ ٢٥١ من طريقين عن جرير به.

(649) إسناده حسن من أجل عبد الله بن الحارث، والدراوردي.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ١٧٧، وأحمد (٥٦٢)، والترمذي (٨٨٥)، وأبو يعلى (٣١٢، ٥٤٤)، وابن خزيمة (٢٨٣٧، =

(650) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦٠٢٠) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٢١، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣٧٨، وأحمد (٦٨٠٠)، والبخاري (٨٣، ١٧٣٦)، ومسلم (١٣٠٦) (٣٢٧)، وأبو داود (٢٠١٤)، والنسائي في الكبرى (٤١٠٨، ٤١٠٩)، والدارقطني ٢/ ٢٥١، وابن حبان (٣٨٧٧)، والبيهقي ١٤٠٥، ١٤١، والبغوي (١٩٦٣).
وأخرجه مسلم (١٣٠٦) (٣٢٨)، والنسائي في الكبرى (٤١٠٩) من طريق يونس بن يزيد، عن الزهري به.

(651) إسناده صحيح.=

(652) إسناده حسن من أجل أسامة بن زيد الليثي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦٠٢٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٤٤٩٨)، وابن ماجه (٣٠٥٢)، والبيهقي ٥/ ١٤٣ من طرق عن أسامة بن زيد به.
وأخرجه الطيالسي (١٦٨٤)، وأحمد (١٥١٣٣)، والنسائي في الكبرى (٤١٠٥)، وابن حبان (٣٨٧٨)، والبيهقي ٥/ ١٤٣ من طريق حماد بن سلمة، عن قيس بن سعد، عن عطاء به.

(653) إسناده ضعيف لعنعنة حجاج بن أرطاة، وأبو زبيد لا يعرف.
وأخرجه الطبري في تهذيب الآثار (٣٧٥، ٣٧٦) من طريق عمر بن علي به.
وأخرجه الطبري في مسند الشاميين (٢٢٣١) من طريق جعفر بن برقان، عن عبادة به.

(654) إسناده صحيح.=

(655) إسناده حسن في المتابعات من أجل إبراهيم بن مهاجر البجلي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٥/ ٢٨٨ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٩٥٨)، ومن طريقه ابن حزم في المحلى ٥/ ١٩٣ عن سلام بن سليم عن إبراهيم بن مهاجر.

(656) إسناده قوي، من أجل خصيب بن ناصح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٥/ ٢٨٨ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٤٩٦٠) عن جرير عن منصور، وعلي بن الجعد في مسنده (١٧٤٩)، والدارقطني (٢٥٣٤)،=

(657) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٠٩) بإسناده ومتنه، إلا أن فيه زيادة عبد الرحمن بن أوس بعد عمرو خطأ.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣٧٩، والحميدي (٥٦٣)، وأحمد (١٧٠٥)، والدارمي (١٦٨٢)، والبخاري (١٧٨٤، ٢٩٨٥)، ومسلم (١٢١٢)، والترمذي (٩٣٤)، والنسائي في الكبرى (٤٢٣٠)، وابن ماجه (٢٩٩٩)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٦٥٥)، والبيهقي ٤/ ٣٥٧ من طريق سفيان بن عيينة به.

(658) بفتح الهمزة وبعدها كاف وميم مفتوحتان قيل: هي الجبال الصغار وقيل التل العظيم المرتفع.

(659) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٧١٠)، والدارمي (١٨٦٣)، وأبو داود (١٩٩٥)، والحاكم ٣/ ٤٧٧، والبيهقي ٤/ ٣٥٧ - ٣٥٨ من طريق داود العطار به.

(660) قلت أراد بهم: عمرو بن دينار، وطائفة من السلف ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٦٥.

(661) قلت أراد بهم: جماهير العلماء من التابعين، وغيرهم منهم: أبو حنيفة وأصحابه، ومالك، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبو ثور، وغيرهم ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٦٦.

(662) إسناده حسن في المتابعات من أجل صالح بن رستم.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦١٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٢٥٧)، والطيالسي (١٥٠٧)، وأحمد (٢٦٠٨٥) من طريق صالح بن رستم به.

(663) حديث صحيح، وإسناده معلول، فقد توهم فيه سفيان فرواه عن عبيد الله بن أبي يزيد عن أبيه، والصواب إسقاط (عن أبيه)، قاله المزي في التحفة، وقال أبو داود بعد أن رواه من الوجهين: وهذا هو الحديث (يعني بإسقاط أبيه) وحديث سفيان وهم.
وأخرجه الشافعي في السنن (٤٠٩)، والحميدي (٣٤٥)، وأحمد (٢٧١٣٩)، وأبو داود (٢٨٣٥)، وابن ماجه (٣١٦٢)، والطحاوي في شرح مشكل الآثار (١٠٤٠)، وابن حبان (٥٣١٢)، والطبراني في الكبير ٢٥/ ٤٠٦، والحاكم ٤/ ٢٣٧ - ٢٣٨، والبيهقي ٩/ ٣٠٠ - ٣٠١ من طريق سفيان بن عيينة به.

(664) قلت أراد بهم: مجاهدا، والزهري، ومالكا، والشافعي، وأحمد ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٧٤.

(665) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، والحسن البصري، وإبراهيم النخعي، وابن إسحاق، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٧٥.

(666) إسناده حسن من أجل مخول بن إبراهيم بن مخول، وناجية بن جندب الأسلمي صحابي، وجندب بن ناجية ذكره ابن حجر في الإصابة ١/ ٢٥١، ٣/ ٥٤٢، وقال العيني في المغاني ٣/ ٥١٠: جندب الأسلمي هو ناجية بن جندب بن كعب، وقيل: ابن كعب بن جندب الخزاعي صحابي انتهى. وقال محقق النخب الهندي: "عن أبيه" خطأ وهذا من عدم وقوفه على مصادر التخريج.=

(667) قلت أراد بهم: عروة بن الزبير، ومروان، والمسور ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٧٩.

(668) إسناده حسن، وقد صرح محمد بن إسحاق بالتحديث عند البيهقي.=

(669) رجاله ثقات.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٢٨٦) من طريق أبي خالد الأحمر، عن يحيى بن سعيد به.

(670) رجاله ثقات.
وهو في موطأ مالك (١٦٥)، ومن طريقه رواه البيهقي في السنن ٥/ ٢١٨، والمعرفة (١٠٨١٠).

(671) إسناده ضعيف لضعف يحيى بن سلام.
وأخرجه الدارقطني (٢٢٦٠)، ومن طريقه البيهقي ٥/ ٢٥ عن محمد بن عبد الله بن الحكم بهذا الإسناد، وقال الدارقطني: يحيى بن سلام ليس بالقوي، وقال البيهقي: ابن أبي ليلى هذا هو عبد الله بن عيسى بن أبي ليلى.

(672) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٨٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٥٥ (١٢٩٩٦)، والبخاري (١٩٩٧)، والدارقطني (٢٢٥٨)، والبيهقي ٥/ ٢٥ من طريق شعبة، عن عبد الله بن عيسى، عن الزهري به.

(673) إسناده صحيح سوى شيخ الطحاوي وهو متابع.=

(674) قلت أراد بهم: عروة، والزهري، ومالكا، والشافعي، وأحمد ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٨٩.

(675) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح في رواية، وسعيد بن جبير، وطاووسا، وإبراهيم النخعي، والثوري، والليث بن سعد، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، وأحمد في رواية ﵏، كما في النخب ١٣/ ٣٩١.

(676) إسناده حسن، ورواية ابن المقرئ عن المسعودي قبل التغير.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٢٨٩١) من طريق خالد بن الحارث، عن المسعودي به.
وأخرجه أحمد (١٥٤٢٨)، والنسائي في الكبرى (٢٨٩٢)، وابن ماجه (١٧٢٠) من طريق حبيب بن أبي ثابت، عن نافع ابن جبير، عن بشر بن سحيم به. دون علي بن أبي طالب.

(677) ساقط من م د س خد، والمثبت من ج.

(678) إسناده ضعيف لضعف محمد بن أبي حميد.
وأخرجه أحمد (١٤٥٦) من طريق روح بن عبادة، وأيضا (١٥٠٠) من طريق محمد بن بكر، والبزار (١٠٦٧ كشف) من طريق محمد بن أبي عدي، جميعهم عن محمد بن أبي حميد به.

(679) إسناده ضعيف لضعف ابن أبي ليلى هو محمد بن عبد الرحمن بن أبي ليلى.
وأخرجه الطبري في تفسيره ٤/ ٢١٢ من طريق أبي المليح به.

(680) إسناده صحيح.
وأخرجه الدارمي (١٨٩٥) من طريق عبد الله بن صالح، وابن خزيمة (٢١٤٩) من طريق عبد الحكم وشعيب كلهم عن الليث بن سعد به.
وأخرجه أحمد (١٧٧٦٨)، وأبو داود (٢٤١٨)، وابن خزيمة (٢٩٦١)، والحاكم ١/ ٤٣٥، والبيهقي ٤/ ٢٩٧ - ٢٩٨ من طرق عن مالك، عن يزيد بن عبد الله بن الهاد به.

(681) إسناده حسن في المتابعات والشواهد، من أجل سعيد بن كثير وعمه جعفر بن المطلب.
وأخرجه أحمد (١٧٧٦٩) من طريق روح بن عبادة به.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٢٩٠٠ - ٢٩٠١) من طريقين عن ابن جريج به.

(682) في الأصول والأحكام "عن"، والتصويب من كتب الرجال ومصادر التخريج ومسند أحمد (١٥٧٣٥).

(683) إسناده ضعيف، سليمان بن يسار لم يدرك عبد الله بن حذافة.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٦٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٢١، وأحمد (١٥٧٣٥)، والنسائي في الكبرى (٢٨٧٦) من طريق عبد الرحمن بن مهدي، سفيان الثوري به.

(684) إسناده حسن في المتابعات من أجل صالح بن أبي الأخضر.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٦٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (١٠٦٦٤)، والنسائي في الكبرى (٢٨٨٣)، والطبري في التفسير ٢/ ٣٠٤ من طريق روح بن عبادة بهذا الإسناد، وقال النَّسَائِي: صالح هذا هو ابن أبي الأخضر، وحديثه هذا خطأ وهو كثير الخطأ عن الزهري.

(685) إسناده حسن، من أجل عمر بن أبي سلمة وقد توبع.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٦٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٧١٣٤)، وأبو يعلى (٦٠٢٣)، والطبري في تفسيره ٢/ ٣٠٤، وابن حبان (٣٦٠٢) من طريق هشيم به.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٤/ ٢١، وابن ماجه (١٧١٩)، وأبو يعلى (٥٩١٣)، وابن حبان (٣٦٠١) من طريق محمد بن عمرو، عن أبي سلمة به.

(686) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٠٧٢٢)، ومسلم (١١٤١) (١٤٤) من طريق هشيم به.

(687) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٥٤٢٩)، والنسائي في الكبرى (٢٨٩٥) من طريق محمد بن جعفر، عن شعبة، عن عمرو بن دينار به.

(688) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (١٨٩٥٥)، والدارمي (١٨٩٤)، والنسائي في المجتبى ٨/ ١٠٤، وفي الكبرى (٢٨٩٦)، وابن خزيمة (٢٩٦٠)، والطبراني في الكبير (١٢١٣) من طرق عن حماد بن زيد به.

(689) إسناده صحيح.
وأخرجه الطيالسي (١٢٩٩)، وأحمد (١٥٤٣٠)، والنسائي في الكبرى (٢٨٩٤)، والبيهقي ٤/ ٢٩٨ من طرق عن شعبة، حبيب بن أبي ثابت به.

(690) في ج د ن "عن"، والمثبت من م س خد.

(691) إسناده ضعيف، لضعف يزيد الرقاشي والربيع بن صبيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٧١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو يعلى (٤١١١) من طريق أبي خيثمة عن روح حدثنا الربيع بن صبيح ومسروق أبو عبد الله السامي به، وقد وقع التحريف في مطبوع مسند أبي يعلى في اسم مسروق، والصواب ما عند الطحاوي، وهو من رجال الترمذي، وبسبب هذا التحريف لم يهتد إليه محققه وقال: لم أعرفه.

(692) إسناده ضعيف كسابقه.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٧٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (٢٢١٩) من طريق الربيع، عن يزيد الرقاشي به.
وأخرجه أبو يعلى (٤١١٧) من طريق سعيد بن أبي عروبة، عن يزيد الرقاشي به.

(693) إسناده ضعيف، لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٧٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البغوي في معجم الصحابة ٥/ ٣٣٥ من طريق محمد بن إسحاق، عن ابن أبي مريم، عن ابن لهيعة به.

(694) إسناده ضعيف لسوء حفظ عبد الله بن لهيعة.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٧٤) بإسناده ومتنه.

(695) إسناده ضعيف، لضعف موسى بن عبيدة الربذي.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٥٢٦٥)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٣٣٧٦) من طريق وكيع، عن موسى بن عبيدة به.

(696) إسناده ضعيف لعنعنة محمد بن إسحاق.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٧٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه النَّسَائِي (٢٨٨٦) من طريق أحمد بن خالد، وأبو يعلى (٤٦١)، وابن خزيمة (٢١٤٧)، والحاكم ١/ ٤٣٤ - ٤٣٥ من طريق عبد الأعلى بن عبد الأعلى، كلاهما عن محمد بن إسحاق به.

(697) إسناده ضعيف، لجهالة شيخ الطحاوي وهو متابع، وللإنقطاع فإن مخرمة لم يسمع من أبيه.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٧٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطبري في تهذيب الآثار (٤٢) بنفس السند.

(698) إسناده حسن في المتابعات والشواهد من أجل عبد الله بن صالح.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٢٨٩٢) من طريق ابن وهب، عن عمرو به.

(699) إسناده حسن في المتابعات من أجل يوسف بن مسعود الزرقي.
وأخرجه أحمد (٩٩٢) من طريق يحيى القطان، والنسائي في الكبرى (٢٨٩٨) من طريق الليث بن سعد، والبيهقي ٤/ ٢٩٨ من طريق سليمان بن بلال، كلهم عن يحيى بن سعيد الأنصاري به.

(700) إسناده منقطع الزهري لم يسمعه من مسعود بن الحكم.
وأخرجه أحمد (٢١٩٥٠)، والنسائي في الكبرى (٢٨٨٠) من طريق عبد الرزاق به.
وأخرجه النَّسَائِي (٢٨٨١) من طريق شعيب بن أبي حمزة، والدارقطني ٢/ ١٨٧ من طريق سليمان بن أبي داود، كلاهما عن الزهري به.
وقال النَّسَائِي: لم يسمعه الزهري من مسعود بن الحكم.

(701) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٤٣٥، ٥١٠)، والبزار (٤٠٧) من طريق عثمان بن عمر به.
وأخرجه عبد الله بن أحمد (٤٢٧)، والنسائي في الكبرى (٢٧٨٨) من طريقين عن خالد بن الحارث، عن ابن أبي ذئب به.

(702) إسناده صحيح.
وهو في الموطأ ١/ ١٧٨، ومن طريقه أخرجه أحمد (٢٨٢)، والبخاري (١٩٩٠، ٥٥٧١)، ومسلم (١١٣٧)، وأبو يعلى (٢٣٢)، وابن حبان (٣٦٠٠)، والبغوي (١٧٩٥) عن الزهري به.

(703) إسناده صحيح، وإبراهيم بن إسماعيل بن مجمع متابع.
وأخرجه الحميدي (٨)، وابن أبي شيبة ٣/ ١٠٣، ١٠٤، وأحمد (١٦٣)، وأبو داود (٢٤١٦)، وابن ماجه (١٧٢٢)، وأبو يعلى (١٥٠، ١٥٢، ٢٣٨)، وابن الجارود (٤٠١)، وابن خزيمة (٢٩٥٩) من طرق عن سفيان بن عيينة به.

(704) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (٨٥٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٠٤، ومسلم (١١٤٠) من طريقين عن سعد بن سعيد به.

(705) إسناده صحيح.
وأخرجه النَّسَائِي في الكبرى (٢٨٠٧) من طريق عبد الأعلى، عن حماد به.
وأخرجه البخاري (١٩٩١)، ومسلم (٨٢٧) (١٤١)، وأبو داود (٢٤١٧)، والترمذي (٧٧٢) من طريق يحيى بن عمارة، عن أبي سعيد الخدري به.

(706) إسناده حسن من أجل المنذر بن عبيد.
وأخرجه عبد الله بن وهب في مسنده كما في النخب ١٣/ ٤٣٠ من طريق عمرو بن الحارث به.
وأخرجه عبد الرزاق (٧٨٨٠)، والبخاري (١٩٩٣) من طريق ابن جريج، عن عمرو بن دينار، عن عطاء بن ميناء، عن أبي هريرة به.

(707) إسناده ضعيف لضعف يزيد الرقاشي والربيع بن صبيح.
وأخرجه أبو يعلى (٤١١٧) من طريق سعيد بن أبي عروبة، عن يزيد الرقاشي به.

(708) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٠٠، ٣٠٦، ومن طريقه أخرجه أحمد (١٠٦٣٤)، ومسلم (١١٣٨) (١٣٩)، والنسائي في الكبرى (٢٧٩٥)، وابن حبان (٣٥٩٨)، والبيهقي ٤/ ٢٩٧، والبغوي (١٧٩٤).

(709) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ١٠٤، والحميدي (٧٥٠)، والدارمي ٢/ ٢٠، وأحمد (١١٠٤٠)، والبخاري (١١٩٧، ١٨٦٤، ١٩٩٥)، ومسلم ٢/ (٧٩٩) (١٤٠)، وابن ماجه (١٧٢١)، وأبو يعلى (١١٦٠) من طرق عن عبد الملك بن عمير، عن قزعة به.

(710) إسناده ضعيف لعنعنة حجاج بن أرطاة.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٢٩٨٧) عن ابن أبي زائدة، عن حجاج، عن عمرو بن شعيب به.

(711) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦١٦) وأحكام القرآن (١٦٧٨) بإسناده ومتنه.
ورواه الترمذي بإثر الحديث (٩٤٠) عن إسحاق بن منصور، عن محمد بن عبد الله الأنصاري به.
وأخرجه أحمد (١٥٧٣١)، والدارمي ٢/ ٦١، وأبو داود (١٨٦٢)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٩٨ - ١٩٩، وفي الكبرى (٣٨٤٣، ٣٨٤٤)، وابن ماجه (٣٠٧٧)، وابن أبي عاصم في الآحاد والمثاني (٢١٥٥)، والطبراني (٣٢١١، ٣٢١٢)، والدارقطني ٢/ ٢٧٧، ٢٧٨، والحاكم ١/ ٤٧٠، ٤٨٢، ٤٨٣، وأبو نعيم في الحلية ١/ ٣٥٧ - ٣٥٨، والبيهقي في السنن ٥/ ٢٢٠ من طرق عن حجاج الصواف به.

(712) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦١٥)، وأحكام القرآن (١٦٧٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارمي ٢/ ٦١ من طريق أبي عاصم به.

(713) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٦١٧)، وأحكام القرآن (١٦٧٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو داود (١٨٦٣)، والترمذي بإثر الحديث (٩٤٠)، وابن ماجه (٣٠٧٨)، والطبراني (٣٢١٣)، والحاكم ١/ ٤٨٣، والبيهقي ٥/ ٢٢٠ من طريق عبد الرزاق، عن معمر، عن يحيى بن أبي كثير به.

(714) قلت أراد بهم: أبا ثور، وداود بن علي، وأصحابه ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٤٠.

(715) قلت أراد بهم: جماهير العلماء من التابعين، وغيرهم، منهم أبو حنيفة، ومالك، والشافعي، وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في المصدر السابق.

(716) إسناده ضعيف لضعف محمد بن عمر بن عبد الله الرومي.
وأخرجه البخاري (١٨١١) من طريق عبد الرزاق، عن معمر به، ومن طريقه أخرجه الطبراني ٩/ (١٣، ٢٠)، وأحمد (١٨٩٢٠) من طريق عبد الرزاق عن معمر، عن الزهري، عن عروة بن الزبير، عن المسور بن مخرمة ومروان به.

(717) حديث صحيح إسناده ضعيف، لجهالة شيخ الطحاوي وللإنقطاع، فإن مخرمة لم يسمع عن أبيه.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٨٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٤٤٨٠)، والبخاري (١٦٣٩)، ومسلم (١٢٣٠) (١٨٣) عن طريق أيوب، عن نافع به.

(718) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٥/ ١٥٢، وأحكام القرآن (١٧١٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي حاتم (١٧٧٦)، والطبري ٢/ ٢٠٧ من طريق الأعمش به.

(719) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٥/ ١٥٢، وأحكام القرآن (١٦٧٣) بإسناده ومتنه.

(720) هي عقبة بحذاء زبالة.

(721) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٢/ ٧٨، وأحكام القرآن (١٦٦٩) بإسناده ومتنه.

(722) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٧٠) بإسناده ومتنه.

(723) إسناده صحيح.

(724) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ٢/ ٧٧، وأحكام القرآن (١٦٧٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٠٧٨) من طريق أبي معاوية، عن الأعمش، عن عمارة بن عمير، عن عبد الرحمن به.

(725) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك (٤٨٥)، ومن طريقه الشافعي في مسنده (١٢٤)، والبيهقي ٥/ ٢١٩.

(726) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، وإبراهيم النخعي، وسفيان الثوري ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٥٣.

(727) قلت أراد بهم: الليث بن سعد، ومالكا، والشافعي، وأحمد وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٥٥.

(728) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢١٣ (١٣٥٥٥) من طريق وكيع، عن سفيان به.

(729) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٨٦، ومن طريقه الشافعي (١٢٤)، والبيهقي ٥/ ٢١٩.

(730) قلت أراد بهم: أبا حنيفة، وأصحابه، والثوري، وغيرهم ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٥٨.

(731) قلت أراد بهم: مالكا، والشافعي، وأحمد، وغيرهم ﵏، كما في المصدر السابق.

(732) قلت أراد بهم: جمهور العلماء منهم: أبو حنيفة، ومالك في رواية، والشافعي، وأصحابه، وأحمد، وأبو يوسف، ومحمد، وزفر ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٦٢.

(733) قلت أراد بهم: محمد بن سيرين، ومالك في رواية، وبعض الظاهرية ﵏، كما في المصدر السابق.

(734) قلت أراد بهم: سفيان الثوري، والنخعي، والشافعي ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٧٠.

(735) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، وأبا ثور، والشافعي في قول ﵏، كما في النخب ١٣/ ٤٧١.

(736) قلت أراد بهم: مالكا، وأحمد، وإسحاق، والشافعي في قول ﵏، كما في المصدر السابق.

(737) إسناده حسن، محمد بن إسحاق صرح بالتحديث هنا.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٣٦٤) بإسناده ومتنه.
ورواه الطبراني في الكبير (١١١٥٠) من طريق يحيى بن زكريا بهذا الإسناد.
وأخرجه ابن أبي شيبة ١٤/ ٤٥٣، وأحمد (٣٣١١)، وابن ماجه (٣٠٤٥)، وأبو يعلى (٢٧١٨)، والطبري في التاريخ ٢/ ٦٣٧، والطبراني (١١١٥٠) من طرق عن محمد بن إسحاق به.

(738) إسناده حسن كسابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٣٦٥) بإسناده ومتنه.

(739) إسناده ضعيف لجهالة أبي إبراهيم الأنصاري المدني.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٣٦٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٦١٧)، وأحمد (١١١٤٩)، وأبو يعلى (١٢٦٣) من طريق يزيد بن هارون، عن هشام، عن يحيى به.
وأخرجه ابن طهمان في مشيخته (١٦٩)، والطيالسي (٢٢٢٤) من طريق هشام، عن يحيى به.

(740) إسناده ضعيف كسابقه.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (١٣٦٩) بإسناده ومتنه.

(741) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٥٥٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٨٢، والطيالسي (٢٧٠٧)، والحميدي (٥٠٤)، وأحمد (١٨٩٨، ٣٢٠٢)، ومسلم (١٣٣٦) (٤٠٩)، والنسائي ٥/ ٢١، وابن الجارود (٤١١)، وأبو يعلى (٢٤٠٠)، وابن خزيمة (٣٠٤٩)، وابن حبان (١٤٤)، والبيهقي ٥/ ١٥٥، والبغوي (١٨٥٢) من طريق سفيان بن عيينة به.

(742) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٥٥٦) بإسناده ومتنه
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٢٢، ومن طريقه الشافعي ٢٨٣/ ١، والبيهقي ٥/ ١٥٥، والبغوي (١٨٥٣).

(743) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٢٥٥٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢١٨٧) من طريق حجين بن المثنى ويونس عن عبد العزيز بن أبي سلمة به.

(744) قلت أراد بهم: داود من الظاهرية، وطائفة من أهل الحديث كما في النخب ١٣/ ٤٩٠.

(745) قلت أراد بهم: الحسن البصري، وعطاء بن أبي رباح، ومجاهدا، والنخعي، والثوري، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وآخرين من علماء الأمصار ﵏، كما في المصدر السابق.

(746) إسناده صحيح.
وأخرجه البخاري (٣٨٤٨)، ومن طريقه البيهقي ٥/ ١٥٦ من طريق سفيان، عن مطرف، عن أبي السفر به.

(747) إسناده فيه عبيد صاحب الحلي لم أقف عليه بهذه النسبة، وبقية رجاله ثقات.

(748) حديث صحيح وإسناده ضعيف، شريك بن عبد الله النخعي سيء الحفظ.
وأخرجه أحمد (١٥١٥٧)، ومسلم (١٣٥٨)، والنسائي ٨/ ٢١١ من طرق عن شريك به.
وأخرجه الترمذي (١٦٧٩) عن محمد بن إسماعيل البخاري، قال: حدثنا غير واحد عن شريك وذكره.

(749) رجاله ثقات إلا أن أبا الزبير لم يصرح بسماعه عن جابر.
وأخرجه الطيالسي (١٧٤٩)، وابن أبي شيبة ٨/ ٤٢٢، ١٤/ ٤٩٣، وأحمد (١٤٩٠٤)، وأبو داود (٤٠٧٦)، والترمذي (١٨٣٥)، والنسائي في الكبرى (٩٧٥٧)، وابن ماجه (٢٨٢٢، ٣٥٨٥)، وأبو يعلى (٢١٤٦)، وأبو نعيم في الحلية ٩/ ١٩، والبيهقي ٥/ ١٧٧، والبغوي (٢٠٠٧) من طرق عن حماد بن سلمة به.

(750) إسناده صحيح.
وهو في موطأ مالك ١/ ٤٢٣، ومن طريقه أخرجه ابن سعد ٢/ ١٣٩، وابن أبي شيبة ١٤/ ٤٩٢، والحميدي (١٢١٢)، والدارمي (١٩٣٨، ٢٤٥٦)، وأحمد (١٢٠٦٨)، والبخاري (١٨٤٦، ٣٠٤٤، ٤٢٨٦، ٥٨٠٨)، ومسلم (١٣٥٧)، وأبو داود (٢٦٨٥)، والترمذي (١٦٩٣)، والنسائي ٥/ ٢٠٠، ٢٠١، وابن ماجه (٢٨٠٥)، وأبو يعلى (٣٥٣٩، ٣٥٤٠، ٣٥٤١)، وابن خزيمة (٣٠٦٣)، وابن حبان (٣٧١٩)، والبيهقي ٥/ ١٧٧، والبغوي (٢٠٠٦).

(751) قلت أراد بهم: الزهري، والحسن البصري، والشافعي في قول، ومالكا في رواية، وعبد الله بن وهب عنه، وداود بن علي، وأصحابه من الظاهرية ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥١٢.

(752) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، والليث بن سعد، والثوري، وأبا حنيفة، وأصحابه، ومالكا في رواية، والشافعي في المشهور عنه، وأحمد، وأبا ثور، والحسن بن حي ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥١٣.

(753) قلت أراد بهم: عطاء بن أبي رباح، والليث بن سعد، وإبراهيم النخعي، وطاووسا ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥١٤.

(754) قلت أراد بهم: الحسن بن حي، والثوري، والأوزاعي ﵏، كما في المصدر السابق.

(755) قلت أراد بهم: أحمد، وأبا ثور، والشافعي في قول ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥١٥.

(756) إسناده ضعيف لضعف يزيد بن أبي زياد الهاشمي.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣١٣٩، ٤٧٩٠)، وأحكام القرآن (١٦٦١) بإسناده ومتنه، بزيادة طريق محمد بن العباس بن الربيع اللؤلؤي عن علي بن معبد عن أبي يوسف.
والخبر أخرجه ابن أبي شيبة (١٤١٥٩، ١٤٢٩٠)، والبزار (٤٩٢٦)، والدارقطني (٤٥٦٥)، من طريق محمد بن فضيل عن يزيد عن مجاهد به.
وأخرجه أحمد (٢٨٩٦)، والبخاري (١٥٨٧، ٣١٨٩، ١٨٣٤)، ومسلم (١٣٥٣)، وأبو داود (٢٠١٨)، والترمذي (١٥٩٠)، والنسائي ٥/ ٢٠٣، ٢٠٤، وابن حبان (٣٧٢٠)، والبغوي (٢٠٠٣) من طرق عن منصور عن مجاهد بن جبر عن طاووس، عن ابن عباس به.

(757) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٧٩٢)، وأحكام القرآن (١٦٦٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٧١٦٠)، وأبو داود (٤٥٠٤)، والترمذي (١٤٠٦)، والدارقطني ٣/ ٩٥ - ٩٦ من طريق يحيى بن سعيد القطان به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٢٩٥، والطبري في الكبير ٢٢/ (٤٨٦)، والدارقطني ٣/ ٩٦، والبغوي (٢٠٠٤) من طرق عن ابن أبي ذئب به.

(758) إسناده حسن من أجل محمد بن إسحاق وقد صرح بالتحديث هنا.
وأخرجه أحمد (١٦٣٧٧)، والطبري في تفسيره (٢٠٢٧)، والطبراني في الكبير ٢٢/ (٤٨٥)، والبيهقي في الدلائل ٥/ ٣ - ٨٤ من طرق عن ابن إسحاق به.

(760) إسناده حسن من أجل محمد بن عمرو بن علقمة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣١٤٦، ٤٧٩٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أبو يعلى (٥٩٥٤) من طريق محمد بن عمرو بن علقمة به.
وأخرجه أحمد (٧٢٤٢)، والدارمي (٢٦٠٠)، والبخاري (١١٢، ٦٨٨٠)، ومسلم (١٣٥٥، ٤٤٨)، والدارقطني ٣/ ٩٧، والبيهقي ٨/ ٥٢ من طريق يحيى بن أبي كثير، عن أبي سلمة به.

(761) إسناده حسن من أجل محمد بن عمرو بن علقمة.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٤٧٩٥) بإسناده ومتنه، وهو مكرر سابقه.

(762) إسناده صحيح.=

(763) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٣١٤٥، ٤٧٩٣، ٤٩٠١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٧٢٤٢)، والدارمي (٢٦٠٠)، والبخاري (٦٨٨٠) معلقا، وأبو عوانة ٤/ ٤٢، والبيهقي ٨/ ٥٢ من طرق عن حرب بن شداد به.

(764) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٥٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٥٢٦) عن علي بن مسهر، عن عبيد الله بن عمر به.

(765) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٥٨) بإسناده ومتنه.

(766) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٥٦) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٥٦٦، ومن طريقه أخرجه البيهقي في السنن ٥/ ١٧٨، وفي المعرفة (١٠٤٢٤).

(767) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٦٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه البيهقي في السنن ٥/ ١٧٧، وفي المعرفة (١٠٤٢٧) من طريق عبد الملك، عن عطاء، عن ابن عباس به.

(768) إسناده صحيح.

(769) إسناده صحيح.

(770) إسناده صحيح.

(771) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣٥١٧) عن علي بن هاشم ووكيع عن طلحة، عن عطاء به.

(772) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة ٣/ ٢١٠ عن أبي عامر العقدي، عن أفلح، عن القاسم به.

(773) إسناده منقطع مخرمة لم يسمع من أبيه.
وهو عند المصنف في أحكام القرآن (١٦٥٥) بإسناده ومتنه.

(774) إسناده ضعيف لضعف عبد الرحمن بن عطاء القرشي.
وأخرجه أحمد (١٥٢٩٨) من طريق علي بن بحر، عن حاتم بن إسماعيل به.
وأخرجه أحمد (١٤١٢٩)، والبزار (١١٠٧ كشف الأستار) من طريق داود بن قيس، عن عبد الرحمن بن عطاء، عن ابني جابر عن أبيهما.

(775) قلت أراد بهم: الشعبي، والنخعي، والحسن البصري، ومحمد بن سيرين، ومجاهدا، وعطاء بن أبي رباح، وسعيد بن جبير، وأبا الشعثاء جابر بن زيد ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥٥٩.

(776) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٨) بإسناده مختصرا.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٤٠، ومن طريقه البخاري (١١٧٠٠، ٢٣١٧)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦٩)، وأبو يعلى (٤٨٥٣)، والنسائي ٥/ ١٧٥، والبيهقي ٥/ ٢٣٤، والبغوي (١٨٩١).

(777) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٢٧١١) عن ابن نمير، عن عبيد الله بن عمر به.

(778) إسناده صحيح.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٢٧٢٠) عن ابن علية، عن أيوب، عن نافع به.
وأخرجه ابن أبي عروبة في المناسك (١١٢) من طريق علي بن ثابت، عن نافع، عن ابن عمر به.

(779) قلت أراد بهم: الأوزاعي، والثوري، والحسن بن حي، وعبيد الله بن الحسن، والليث، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق، وأبا عبيد، وأبا ثور، والطبري، وأبا سليمان، وداود ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥٦٤.

(780) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥١٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (١٤٣٤)، والدارمي (١٩٣٥)، وأحمد (٢٤٠٢٠)، والبخاري (٥٥٦٦)، ومسلم (١٣٢١) (٣٧٠)، والنسائي ٥/ ١٧١، وابن عبد البر في التمهيد ١٧/ ٢٢٧ من طرق عن إسماعيل بن أبي خالد به.

(781) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥١٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الدارمي (٢٠٦٦) من طريق يعلى بن عبيد به.

(782) إسناده صحيح.
وأخرجه مسلم (١٣٢١) (٣٧٠) من طريق عبد الوهاب بن عطاء به.
وأخرجه أحمد (٢٤٠٦٨)، وأبو يعلى (٤٦٥٨) من طريقين عن داود بن أبي هند به.

(783) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥١٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٥٨٧٣)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦٦، ٣٦٧)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧١، وفي الكبرى (٣٧٥٩)، وابن ماجة (٣٠٩٥) من طريق أبي معاوية به.
وأخرجه البخاري (١٧٠١، ١٧٠٢)، والنسائي ٥/ ١٧٣، وابن حبان (٤٠١١) من طرق عن الأعمش به.

(784) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥١٧) بإسناده ومتنه.
وأخرجه النسائي في المجتبى ٥/ ١٧٤، وفي الكبرى (٣٧٥٧) من طريق أبي معمر به.
وأخرجه أحمد (٢٦١٢٤)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦٨)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٤، وفي الكبرى (٣٧٧١)، وأبو يعلى في معجمه (٩١)، والطبراني في الأوسط (٤٢٩٥)، والبيهقي في السنن ٥/ ٢٣٣ من طرق عن عبد الوارث بن سعيد به.

(785) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥١٨) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٥٧٧٦) من طريق أبي كامل، عن حماد، عن حماد، عن إبراهيم به.

(786) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥١٩) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٤٦٠٣)، والبخاري (١٧٠٣) من طريقين عن حماد بن زيد به. =

(787) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٠) بإسناده ومتنه، وهو مكرر سابقه.

(788) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢١) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٥٧٧٦)، وأبو يعلى (٤٥٠٥) من طريقين عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه أحمد (٢٥٥٨٠)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦٠)، وابن حبان (٤٠١٠) من طرق عن هشام بن عروة به.

(789) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه مسلم (١٣٢١) (٣٥٩) من طريق ابن وهب به.
وأخرجه إسحاق بن راهويه (٦٩٣)، وأحمد (٢٤٥٢٥)، والبخاري (١٦٩٨)، ومسلم (١٣٢١) (٣٥٩)، وأبو داود (١٧٥٨)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧١، وفي الكبرى (٣٧٥٦)، وابن ماجة (٣٠٩٤)، وابن حبان (٤٠٠٩، ٤٠١٣) من طرق عن الليث به.

(790) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٣) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الطيالسي (١٤٤١)، والحميدي (٢٠٨)، وإسحاق بن راهويه (٦٩٢)، وأحمد (٢٤٠٨٤)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦٠)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٥، وابن الجارود في المنتقى (٤٢٣)، وابن خزيمة (٢٥٧٣)، وابن حبان (٤٠١٢) من طرق عن الزهري به.

(791) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٥٥٨٠)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦٠)، وابن حبان (٤٠١٠) من طرق عن هشام بن عروة به.

(792) إسناده حسن في المتابعات من أجل محمد بن كثير بن أبي عطاء الصنعاني.
وأخرجه أحمد (٢٤٥٥٧) من طريق محمد بن مصعب، عن الأوزاعي به.

(793) إسناده صحيح.
وأخرجه أبو داود (١٧٥٧) عن عبد الله بن سلمة به.
وأخرجه مختصرا ومطولا إسحاق بن راهويه (٩٢٥)، وأحمد (٢٤٤٩٢)، والبخاري (١٦٩٦، ١٦٩٩)، ومسلم =

(794) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٥) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الحميدي (٢١١)، ومسلم (١٣٢١) (٣٦١)، والنسائي ٥/ ١٧٥ من طريق سفيان بن عيينة به.

(795) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٦) بإسناده ومتنه.
وأخرجه الترمذي (٩٠٨)، والنسائي في المجتبى ٥/ ١٧٣، وفي الكبرى (٣٧٥٠) من طريق قتيبة عن الليث به.

(796) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٥٢٧) بإسناده ومتنه، وهو مكرر سابقه (٣٩١٦).

(797) إسناده صحيح.

(798) إسناده صحيح.
وهو في الموطأ ١/ ٤٥٩.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٢٧٢١) عن الثقفي، عن يحيى بن سعيد به. بذكر قصة ابن عباس به.

(799) إسناده صحيح.

(800) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٩٣) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٤٨ - ٣٤٩، ومن طريقه أخرجه الشافعي ١/ ٣١٦، وأحمد (٤٠١، ٥٣٤)، ومسلم (١٤٠٩)، وأبو داود (١٨٤١)، وابن ماجة (١٩٦٦)، والبزار (٣٦١)، والنسائي ٥/ ١٩٢، ٦/ ٨٨، وابن خزيمة (٢٦٤٩)، وابن الجارود (٤٤٤)، وابن حبان (٤١٢٣)، والبيهقي ٥/ ٦٥.
وأخرجه الطيالسي (٧٤)، والبزار (٣٦٦) من طريق أسد بن موسى، عن ابن أبي ذئب به.

(801) إسناده صحيح، وهو مكرر سابقه.

(802) إسناده حسن في المتابعات من أجل فليح بن سليمان، وعبد الجبار بن نبيه ذكره ابن حبان في الثقات، وقال: روى عنه فليح بن سليمان وأهل المدينة وهو متابع. =

(803) إسناده حسن في المتابعات، من أجل سلمة بن الفضل.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٩٥) بإسناده ومتنه.

(804) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٩٤) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٤٦٦) من طريق عبد الوارث به.
وأخرجه الشافعي ١/ ٣١٦، والحميدي (٣٣)، وأحمد (٤٩٦)، ومسلم (١٤٠٩) (٤٤)، والنسائي ٥/ ١٩٢، وابن حبان (٤١٢٦)، والبيهقي ٥/ ٦٥ من طريق سفيان بن عيينة، عن أيوب بن موسى به.

(805) قلت أراد بهم: سعيد بن المسيب، وسالما، والقاسم، وسليمان بن يسار، والليث، والأوزاعي، ومالكا، والشافعي، وأحمد، وإسحاق ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥٨٨.

(806) قلت أراد بهم: الثوري، والنخعي، وعطاء بن أبي رباح، والحكم بن عتيبة، وحماد بن أبي سليمان، وعكرمة، ومسروقا، وأبا حنيفة، وأبا يوسف، ومحمدا ﵏، كما في النخب ١٣/ ٥٨٩.

(807) إسناده حسن من أجل محمد بن إسحاق.
وأخرجه أحمد (٢٣٩٣)، وابن حبان (٤١٣٣) من طريق يعقوب بن إبراهيم، عن أبيه، عن محمد بن إسحاق به.
وأخرجه الطحاوي في شرح مشكل الآثار (٥٨٠٥) من طريق يحيى بن زكريا بن أبي زائدة، عن محمد بن إسحاق به.
وذكره البخاري (٤٢٥٩) معلقا عن ابن إسحاق به.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٣٢٠٢) من طريق يحيى بن زكريا بن أبي زائدة، عن محمد بن إسحاق، عن أبان بن صالح وحده به.

(808) إسناده حسن في المتابعات، من أجل رباح بن أبي معروف.
وأخرجه ابن سعد ٨/ ١٣٥ من طريق رباح بن أبي معروف به.
وأخرجه الطيالسي (٢٦٥٦)، وأحمد (٢٥٨٧)، والنسائي في المجتبى ٦/ ٨٨، والطبراني (١١٣٠٣) من طرق عن عطاء به.

(809) إسناده صحيح.
وأخرجه أحمد (٢٢٧٣)، والطبراني (١٠٩١٨) من طريقين عن وهيب به.
وأخرجه الطبراني (١١٠١٨) من طريق عبد الكريم بن أبي مخارق، عن طاوس وعطاء وعكرمة، عن ابن عباس به.

(810) إسناده قوي من أجل عبد الله بن عثمان بن خثيم.
وأخرجه أحمد (٣٠٧٥) من طريق أبي نعيم به.
وأخرجه أحمد (٢٥٦٠) من طريق عبد الرزاق وأبو يعلى (٢٧٢٦) من طريق محمد بن عبد الله الأسدي، كلاهما عن سفيان الثوري به.
وأخرجه أحمد (٣٠٢٩) من طريق وهيب، عن ابن خثيم به.

(811) إسناده صحيح.
وأخرجه عبد بن حميد (٥٨٤)، وأحمد (٢٢٠٠)، والنسائي ٥/ ١٩١، والطبراني (١١٩١٩) من طرق عن حماد بن سلمة به.
وأخرجه ابن سعد ٨/ ١٣٥، وابن حبان (٤١٢٩)، والطبراني (١١٠١٨) من طرق عن عكرمة به.

(812) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٩٦ - ٥٧٩٧) بإسناده ومتنه.
ورواه البيهقي ٧/ ٢١٠ من طريق يوسف بن يعقوب، عن إبراهيم بن بشار به.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٣١١٥)، والحميدي (٥١٣)، وأحمد (١٩١٩)، والبخاري (٥١١٤)، ومسلم (١٤١٠) (٤٦)، وابن ماجة (١٩٦٥)، والنسائي في المجتبى ٦/ ٨٧، وفي الكبرى (٥٣٨٦)، وأبو يعلى (٢٣٩٣) من طرق عن سفيان بن عيينة به.
وأخرجه ابن سعد ٨/ ١٣٦، ومسلم (١٤١٠) (٤٧)، والترمذي (٨٤٤)، والنسائي ٥/ ١٩١، والدارقطني ٢/ ٢٦٣ - ٢٦٤، والبيهقي ٧/ ٢١٠ من طريق داود بن عبد الرحمن العطار، عن عمرو بن دينار به.

(813) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٩٨) بإسناده ومتنه بزيادة طريق فهد بن سليمان.
وأخرجه البزار (١٤٤٧) من طريق الفضل بن سهل، والبيهقي ٧/ ٢١٢ من طريق علي بن عبد العزيز، كلاهما عن المعلى بن أسد به.
وأخرجه ابن حبان (٤١٣٢) من طريق إبراهيم بن الحجاج، عن أبي عوانة به.
وأخرجه النسائي في الكبرى (٥٣٨٧) من طريق عبد الرحمن بن مهدي، عن أبي عوانة، عن المغيرة، عن شباك، عن أبي الضحى به.
وأعله البيهقي بالإرسال ورد عليه ابن التركماني وابن حجر في الفتح ٩/ ١٩٦.

(814) إسناده حسن، من أجل خالد بن عبد الرحمن الخراساني وكامل بن العلاء.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٧٩٩) بإسناده ومتنه.
ورواه ابن عدي ٦/ ٢١٠١، والدارقطني ٣/ ٢٦٣ من طريق بحر بن نصر، وابن عدي ٣/ ٩٠٩ من طريق الربيع وبحر بن نصر، كلاهما عن خالد بن عبد الرحمن به.

(815) إسناده حسن في المتابعات من أجل مطر بن طهمان الوراق، وقد توبع حماد في رفعه عند الدارقطني ٣/ ٢٦٢ - ٢٦٣، والخطيب في موضح أوهام الجمع والتفريق ٢/ ٧٩.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٠٠) بإسناده ومتنه.
وأخرجه أحمد (٢٧١٩٧)، والدارمي (١٨٢٥)، والترمذي (٨٤١)، والنسائي في الكبرى (٥٤٠٢)، وابن حبان (٤١٣٠، ٤١٣٥)، والطبراني في الكبير (٩١٥)، والدارقطني في السنن ٣/ ٢٦٢، والبيهقي في السنن ٥/ ٦٦، ٧/ ٢١١، والبغوي (١٩٨٢) من طرق عن حماد بن زيد به.

(816) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٠٣، ٥٨٠٤) بإسناده ومتنه.
ورواه ابن الجارود (٤٤٥، ٦٩٥)، وابن حبان (٤١٣٧)، والطبراني ٢٣/ (١٠٥٨)، والبيهقي ٧/ ٢١٠ - ٢١١ من طرق عن حجاج بن منهال به.
وأخرجه أحمد (٢٦٨١٥)، والدارمي (١٨٢٤)، وأبو داود (١٨٤٣)، وابن الجارود في المنتقى (٤٤٥)، وأبو يعلى (٧١٠٦)، وابن حبان (٤١٣٧ - ٤١٣٨)، والطبراني في الكبير ٢٣/ (١٠٥٨)، والدارقطني ٣/ ٢٦٢، والبيهقي =

(817) إسناده صحيح.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٠٢) بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن سعد ٨/ ١٣٩ - ١٤٠، وأحمد (٢٦٨٢٨)، ومسلم (١٤١١)، والترمذي (٨٤٥)، وابن ماجة (١٩٦٤)، وأبو يعلى (٧١٠٥)، وابن حبان (٤١٣٦)، والطبراني ٢٣/ (١٠٥٩)، ٢٤/ (٤٥)، والحاكم ٤/ ٣١، والدارقطني ٣/ ٢٦١ - ٢٦٢، والبيهقي ٥/ ٦٦ من طرق عن جرير بن حازم به.

(818) هو مرسل ورجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار (٥٨٠١) بإسناده ومتنه.
وهو في موطأ مالك ١/ ٣٤٨، ومن طريقه رواه ابن سعد ٨/ ١٣٣.

(819) رجاله ثقات.

(820) رجاله ثقات.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٤/ ٥١٩ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٢٩٥٩) عن وكيع، عن جرير بن حازم به.

(821) إسناده صحيح، وعبد الكريم بن أبي المخارق متابع حبيب وقيس.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٤/ ٥٢٠ بإسناده ومتنه.
وأخرجه ابن أبي شيبة (١٢٩٦٤) عن عائذ بن حبيب وعبد الوهاب بن عطاء، عن سعيد، عن قتادة ويعلى بن حكيم، عن عكرمة، عن ابن عباس به.

(822) إسناده حسن من أجل عبد الله بن محمد بن أبي بكر.
وهو عند المصنف في شرح مشكل الآثار ١٤/ ٥٢٠ بإسناده ومتنه.